# بغي (ب-غ-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Buğa boğa demektir

- Harfler: ب - غ - ي
- Kur'an'da: 96 geçiş · 90 ayet · 52 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بغى

## Sîgalar (52)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ابْتِغَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | افْتِعَالَ | Araştırmak | 10 | 10 | [2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:207.md) |
| [بَغْيًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Azmak | 6 | 6 | [2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:90.md) |
| [يَبْتَغُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Araştırırlar | 6 | 6 | [5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/5:2.md) |
| [يَنْبَغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | يَنْفَعِلُ | Yaraşır | 6 | 6 | [19:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/19:92.md) |
| [لِتَبْتَغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِتَفْتَعِلُوا | Araştırmanız için | 4 | 4 | [17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:12.md) |
| [وَلِتَبْتَغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَلِتَفْتَعِلُوا | Ve araştırmanız için | 4 | 4 | [16:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/16:14.md) |
| [يَبْغُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | -e ararlar; Azarlar | 4 | 4 | [3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:83.md) |
| [بَاغٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%8D.md) | فَاعِلٍ | Haddi aşan | 3 | 3 | [2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:173.md) |
| [وَابْتَغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْتَعِلُوا | Ve araştırın | 3 | 3 | [2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:187.md) |
| [وَيَبْغُونَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَيَفْعِلُونَهَا | Ve ona ararlar | 3 | 3 | [7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:45.md) |
| [ابْتَغَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%89.md) | افْتَعَلَ | Araştırdı | 2 | 2 | [23:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/23:7.md) |
| [بَغِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Azgın | 2 | 2 | [19:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/19:20.md) |
| [تَبْتَغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُوا | Araştırırsınız | 2 | 2 | [2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:198.md) |
| [وَابْتَغِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90.md) | وَافْتَعِلْ | Ve araştır | 2 | 2 | [17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:110.md) |
| [وَابْتِغَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | وَافْتِعَالَ | Ve araştırmak | 2 | 2 | [3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:7.md) |
| [أَبْتَغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | أَفْتَعِلُ | Araştırırım | 1 | 1 | [6:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:114.md) |
| [أَبْغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | أَفْعِلُ | -e ararım | 1 | 1 | [6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:164.md) |
| [أَبْغِيكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعِلُكُمْ | Size ararım | 1 | 1 | [7:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:140.md) |
| [أَيَبْتَغُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | أَيَفْتَعِلُونَ | Araştırırlar mı? | 1 | 1 | [4:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:139.md) |
| [ابْتَغَوُا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%88%D9%8F%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Araştırdılar | 1 | 1 | [9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/9:48.md) |
| [ابْتَغَيْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | افْتَعَلْتَ | Araştırdın | 1 | 1 | [33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/33:51.md) |
| [ابْتِغَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | افْتِعَالِ | Araştırmak | 1 | 1 | [4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:104.md) |
| [الْبَغْيُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Azmak | 1 | 1 | [42:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:39.md) |
| [الْبِغَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | الْفِعَالِ | Azmak | 1 | 1 | [24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/24:33.md) |
| [بَغَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Azdı | 1 | 1 | [49:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/49:9.md) |
| [بَغَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%89.md) | فَعَلَ | Azdı | 1 | 1 | [38:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/38:22.md) |
| [بَغْيُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُكُمْ | Sizin azmanız | 1 | 1 | [10:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/10:23.md) |
| [بُغِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%8F%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | فُعِلَ | Azıldı | 1 | 1 | [22:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/22:60.md) |
| [بِبَغْيِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِفَعْلِهِمْ | Onların azmasıyla | 1 | 1 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:146.md) |
| [تَبْتَغُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْتَعِلُونَ | Araştırırsınız | 1 | 1 | [4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:94.md) |
| [تَبْتَغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | تَفْتَعِلُ | Araştırırsın | 1 | 1 | [66:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/66:1.md) |
| [تَبْتَغِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | تَفْتَعِلَ | Araştırırsın | 1 | 1 | [6:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:35.md) |
| [تَبْغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعِلُوا | -e ararsınız | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:34.md) |
| [تَبْغُونَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعِلُونَهَا | Ona ararsınız | 1 | 1 | [3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:99.md) |
| [تَبْغِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90.md) | تَفْعِلْ | -e arama | 1 | 1 | [28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:77.md) |
| [تَبْغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | تَفْعِلُ | Azar | 1 | 1 | [49:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/49:9.md) |
| [فَابْتَغُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعِلُوا | Araştırın | 1 | 1 | [29:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/29:17.md) |
| [فَبَغَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%89.md) | فَفَعَلَ | Azdı | 1 | 1 | [28:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:76.md) |
| [لَابْتَغَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | لَافْتَعَلُوا | Öyleyse araştırdılar | 1 | 1 | [17:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:42.md) |
| [لَبَغَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | لَفَعَلُوا | Öyleyse azdılar | 1 | 1 | [42:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:27.md) |
| [لَيَبْغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | لَيَفْعِلُ | Azar | 1 | 1 | [38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/38:24.md) |
| [نَبْتَغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | نَفْتَعِلُ | Araştırırız | 1 | 1 | [28:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:55.md) |
| [نَبْغِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90.md) | نَفْعِلُ | -e ararız | 1 | 1 | [18:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/18:64.md) |
| [نَبْغِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A.md) | نَفْعِلُ | -e ararız | 1 | 1 | [12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/12:65.md) |
| [وَابْتِغَاؤُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَافْتِعَالُكُمْ | Ve araştırmanız | 1 | 1 | [30:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/30:23.md) |
| [وَالْبَغْيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَ | Ve azmak | 1 | 1 | [7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:33.md) |
| [وَالْبَغْيِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%8A%D9%90.md) | وَالْفَعْلِ | Ve azmak | 1 | 1 | [16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/16:90.md) |
| [وَتَبْغُونَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَتَفْعِلُونَهَا | Ve ona ararsınız | 1 | 1 | [7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:86.md) |
| [وَيَبْغُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعِلُونَ | Ve azarlar | 1 | 1 | [42:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:42.md) |
| [يَبْتَغِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90.md) | يَفْتَعِلْ | Araştırır | 1 | 1 | [3:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:85.md) |
| [يَبْغُونَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعِلُونَكُمُ | Size ararlar | 1 | 1 | [9:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/9:47.md) |
| [يَبْغِيَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | يَفْعِلَانِ | İkisi azar | 1 | 1 | [55:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/55:20.md) |

## Mücavir kökler — 178 mücavir (425 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 18 ortak ayet · G² 67 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 55 ortak ayet · G² 37 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 37 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
4. [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 30 · Kıvrık yol demektir
5. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Et
6. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 25 · Biribirini kesen yoldur
7. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 6 ortak ayet · G² 24 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
8. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 24 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
9. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 20 · Hiram keçe demektir
10. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Domuz
11. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Boğazlandı
12. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 18 · Alıkoyarlar
13. [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Taze
14. [مخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Suyu yaranlar
15. [وسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Vesile
16. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 15 ortak ayet · G² 17 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
17. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Hilye takı demektir
18. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Ve kan
19. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Bahr deniz demektir
20. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
21. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Sütle dolu memedir
22. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Recv kuyunun çevresi demektir
23. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
24. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 11 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
25. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
26. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Bulanık su demektir
27. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
28. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
29. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · “Süllem” merdiven demektir
30. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
31. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
32. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
33. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Ön dişler demektir
34. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
35. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 15 ortak ayet · G² 8 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
36. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
37. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 10 ortak ayet · G² 8 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
38. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Onların malları
39. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
40. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Örnek verdi
41. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ona yetişir
42. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
43. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · İki yüzlüler
44. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Arka
45. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Uhur ense demektir
46. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
47. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
48. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
49. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
50. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
51. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hoşlanmadı
52. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
53. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
54. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 6 · Beyn topraktaki yarık demektir
55. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
56. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
57. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Davut
58. [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
59. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Şuurunda olurlar
60. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بغي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md), [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md), [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md), [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye doğru şiddetle yönelme, kabarma, tabii ve meşru sınırını aşarak yayılma veya taşkınca isteme |
| Çekirdek Özet 2 | İki ana eksen: Meşru ve övülen arayış/yöneliş ile meşru sınırları çiğneyen azgınlık, haksızlık ve haset temelli taşkınlık |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kendi sınırında durmayıp başkasının alanına taşması zulmü ve ifsâdı; hakikatin peşine düşmesi ise rızayı ve kemali doğurur |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt ahlaki bir kötülük (zina veya haksızlık) olarak daraltılıp Kur'an'daki meşru "isteme, yönelme, arama" boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بغ | Aniden kabarma, fışkırma, dengeden çıkarak dışa doğru basınç yapma; nitekim [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) ansızın yakalamayı, [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) içteki öfkenin dışa kabarmasını, [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md) ise melezleşip tabii haddini aşan gücü ifade eder | ي | İki harfli çekirdekteki anî basınç ve kabarma eylemi, illet harfinin sağladığı akışkanlık ve süreklilikle zihinsel/fiilî bir yönelişe, kesintisiz bir arayışa veya süreğen bir haddi aşma (zulüm ve tahakküm) eğilimine dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırla çevrilmiş alan | Eylemin kapalı, korunaklı veya belirli bir sınırla çevrilmiş bir alandan başladığını simgeler |
| غ | Göz simgesinin yoğunlaşmış biçimi; örtülme, karanlık, derinleşme (türetme imge) | İçerideki gücün, arzunun veya niyetin dipte birikip örtük bir basınç oluşturmasını temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, bir hedefe yönelme | İçteki birikimin ve niyetin dış dünyaya uzanarak somut bir eyleme, arayışa veya tecavüze dönüşmesini gösterir |
| بغي | Çadır/iç alandan doğan niyetin dışa uzanarak sınırı zorlaması | Belirli bir sınırdan veya iç dinamikten kaynaklanan yönelişin, el uzatma ve talep etme yoluyla kendi çerçevesini aşarak dışa taşması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaranın iltihaplanıp kabarması, şişmesi ve sınırını aşarak etrafa yayılması; atın coşup şahlanarak dizginini dinlememesi; yağmurun sele dönüşüp yatağından taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Hamel b. Bedr'in haksız saldırganlığını ve akıbetini niteleyen meşhur mesel beytinde kök, meşru hakkı çiğneyen azgınlık ve haksız saldırı anlamında kullanılmıştır: ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ / بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ |
| Erken Arapça kullanım | Yitik bir hayvanı aramak için yola düşme anlamında خرَجَ يَبْغِي ضَالَّتَهُ ifadesi; ayrıca fuhuş yoluyla kazanç arayan kadınlar için meşru nikâh sınırını aşıp erkek talep etmelerinden ötürü اِمْرَأَةٌ بَغِيٌّ denilmesi |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça بغي kökü, Sami dillerinde "istemek, talep etmek, aramak, peşine düşmek" ve bunun tabii uzantısı olarak "haddini aşmak, kabarmak" semantik alanlarıyla temsil edilir. İbranicede yer alan בעה (bā‘āh) kökü "kaynamak, kabarmak, taşmak" ve mecazen "istemek, sormak, talep etmek" anlamlarını taşır; bu kökün türevleri suyun fokurdaması veya bir meselenin deşilip aranması için kullanılır. Süryanicede ܒܥܐ (b‘ā) fiili "aramak, istemek, dua etmek, rica etmek" manasında temel bir kelimedir ve kilise edebiyatında ibadet ve talep bağlamında geniş bir kullanım alanına sahiptir. Akadcada ise doğrudan eşdeğer sayılan formlar sınırlı olmakla birlikte, içsel basınç ve dışarı taşma nosyonu Sami dillerinin ortak ses ve anlam katmanında belirgindir. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstermiş; bir kolda soyut arayış, talep ve liyakat (ابتغاء, ينبغي), diğer kolda ise fiziki kabarma ve taşkınlıktan üreyen zulüm, fısk, fuhuş ve haddi aşma (بغي) anlamları birbirinden kopmadan kök canlılığını korumuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki kutuplu semantik genişleme | Çekirdekteki "basınç ve dışa taşma" hareketi, zihinsel düzlemde "şiddetli arzu ve arayış", ahlaki ve hukuki düzlemde ise "haddi aşma, hak çiğneme, zulüm" yönünde çatallanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בעה ve Süryanice ܒܥܐ paralelliği | Her iki dilde de "kabarmak, aramak, talep etmek" anlamları korunmuş; Arapça bu kökün hem meşru talep hem de haksız taşkınlık boyutlarını en zengin biçimde muhafaza etmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بغي | Anlamlı | Aramak, taşmak, haddi aşmak | Bir hedefe şiddetle yönelmek veya meşru sınırı çiğneyerek taşkınlık yapmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA.md) | Anlamlı | Kanın kabarması ve hücum etmesi | Heyecan veya hastalık sebebiyle kanın damarlara basınç yapması ve kabarması | Hedef kökle ortak fiziksel basınç ve kabarma çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| [غبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%8A.md) | Anlamlı | Gizlenmek, farkına varmamak | Bir şeyin üzerinin örtülmesi, kişinin durumun inceliğini kavrayamaması, gaflet | Anlam zıtlaşması ve içe kapanma hareketi; Kur'an'da geçmez |
| [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) | Anlamlı | Gözden kaybolmak, örtülmek | Duyuların algı alanının dışına çıkmak, hazır bulunmamak | Hedef kökteki dışa taşmanın tersine gizlenme ve örtünme; Kur'an'da geçer |
| يبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| يغب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بغي | Merkez | Taşma ve yönelme | Kendi haddini aşarak başkasının hakkına el uzatma veya bir hedefi ısrarla arama | İçteki birikimin sınırı zorlayarak dışarıya hamle yapması |
| [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haddi aşma ve azgınlık | [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) kökünde baskın unsur suyun kabarması gibi dikey taşkınlık ve kibir iken, بغي kökünde başkasına yönelen yatay tecavüz ve talep öne çıkar | Haddi aşmada gurur ve itaatsizlik boyutu esastır |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Komşu | Sınırı çiğneme ve düşmanlık | [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) meşru çizgiyi çiğneyip öteye geçmeyi ve fiilî husumeti anlatırken, بغي hak gasbı ve haksız tahakküm arzusuna odaklanır | Çizgiyi aşma ve mesafeyi ihlal etme vurgusu taşır |
| [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Haksızlık ve adaletsizlik | [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) bir şeyi kendi yerinden başka yere koymayı ifade eden genel kavramdır; بغي ise saldırgan ve taşkın bir zulüm türüdür | Varlığın yerini ve hakkını bozma durumudur |
| [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | İsteme ve arama | [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) nötr ve yalın bir arama iken, بغي kökünün türevi olan ابتغاء derin bir arzu, gayret ve niyetle arayışı bildirir | Bir şeyi elde etmek için peşine düşme eylemidir |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Zıt | Adalet ve denge | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) her hak sahibine payını tam verip haddinde durmayı sağlarken, بغي bu payı gasp edip sınırı yıkar | Dengeyi, ölçüyü ve adil dağılımı muhafaza etmektir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بغي | Aramak / Haddi aşmak | Çekirdeğinde basınç, meşru arayış ve haksız tecavüzü birlikte barındıran çift yönlü kök | Kesin |
| Latince | Appetere / Transgredi | Arzulamak, yönelmek / Çiğnemek, sınırı aşmak | Appetere arzuyla talep etmeyi karşılarken zulüm boyutunu dışarıda bırakır; transgredi ise sınırı aşmayı verir ancak arayış nüansını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Seek, strive / Transgress, usurp | Aramak, çabalamak / Haddi aşmak, gasp etmek | Seek kökün ابتغاء formundaki yapıcı arayışını karşılarken ahlaki sapmayı vermez; transgress meşru sınırın ihlalini karşılar | Güçlü |
| Almanca | Begehren, trachten / Sich vergehen, übertreten | İstemek, gayret etmek / Haddi aşmak, suç işlemek | Trachten fiili bilinçli ve ısrarlı yönelişi karşılarken, übertreten meşru hudutların çiğnenmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Rechercher, aspirer / Enfreindre, opprimer | Aramak, yönelmek / Çiğnemek, baskı yapmak | Aspirer rıza ve lütuf arayışını yansıtır; enfreindre ve opprimer ise kökün saldırganlık ve haksızlık veçhesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ابتغاء | Meşru talep, rıza ve lütuf arayışı | Allah'ın rızasını, fazlını veya ahiret yurdunu arama bağlamında; Bakara [2:207](https://lisan.digital/tr/ayet/2:207.md), İsrâ [17:12](https://lisan.digital/tr/ayet/17:12.md), Leyl [92:20](https://lisan.digital/tr/ayet/92:20.md) |
| بغي | Haksızlık, azgınlık, zulüm ve tecavüz | İnsanların yeryüzünde böbürlenip haksız yere taşkınlık yapması bağlamında; Yûnus [10:23](https://lisan.digital/tr/ayet/10:23.md), Şûrâ [42:42](https://lisan.digital/tr/ayet/42:42.md) |
| بغي | Kıskançlık, haset ve çekememezlik | Kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki çekememezlik yüzünden ayrılığa düşenler bağlamında; Âl-i İmrân [3:19](https://lisan.digital/tr/ayet/3:19.md), Câsiye [45:17](https://lisan.digital/tr/ayet/45:17.md) |
| بغي | İffetsizlik, zina, fuhuş | Hz. Meryem'in iffetini beyanı veya cariyelerin fuhşa zorlanmaması bağlamında; Meryem [19:28](https://lisan.digital/tr/ayet/19:28.md), Nûr [24:33](https://lisan.digital/tr/ayet/24:33.md) |
| ينبغي | Yaraşmak, yakışmak, imkân ve layıklık dahilinde olmak | Rahman'a çocuk edinmenin veya peygambere şiirin yakışmayacağı bağlamında; Meryem [19:92](https://lisan.digital/tr/ayet/19:92.md), Yâsîn [36:69](https://lisan.digital/tr/ayet/36:69.md) |
| باغي | Meşru mazeret sınırını aşan, saldırgan | Zaruret halinde haram yiyeceklerden yerken haddi aşmama şartı bağlamında; Bakara [2:173](https://lisan.digital/tr/ayet/2:173.md), En'âm [6:145](https://lisan.digital/tr/ayet/6:145.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve tenzih | Allah'a isnat edilemeyecek eksiklikler bağlamında ينبغي kalıbının zâtî imkânsızlık bildirmesi ve zulmün Allah'tan nefyedilmesi | Mutlak tenzih ve ontolojik uygunsuzluk |
| Fıkıh | Âsiler hukuku (أحكام البغاة) | Meşru yönetime veya toplumsal mutabakata karşı silahla isyan eden zümrenin hukuki statüsü ve bu isyanın sınırları | Meşru otoriteye ve kamu düzenine karşı haksız başkaldırı |
| Tefsir | Semantik çift kutupluluk | Aynı kökün bir ayette en yüce fazileti (Allah'ın rızasını aramak), diğerinde en alçak cürmü (fuhuş ve zulüm) nitelemesinin izahı | Niyetin ve sınır bilincinin eylemin mahiyetini belirlemesi |
| Hadis | Ahlaki tehlike ve ceza | Zulüm ve akraba bağını koparmanın dünyada cezası en çabuk verilen günahlar olduğu beyanı | Karşılığı ertelenmeyen toplumsal saldırganlık ve haksızlık |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve gaye bilinci | ابتغاء وجه الله | Tevhidî yöneliş | İnsanın varoluşsal arzusunu dünyevi taşkınlıktan arındırıp mutlak hakikate yöneltmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılması ve taassup | بغي العلم | İlimde tefrika ve haset | Bilginin tahakküm aracına dönüştürülerek meşru sınırların çiğnenmesi ve ayrışma doğurması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve otorite | البغي (İsyan ve zorbalık) | Anarşi ve meşruiyet ihlali | Toplumsal barışı ve hukuki dengeyi bozarak güç yoluyla tahakküm kurma girişimi | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve ticaret ahlakı | ابتغاء فضل الله | Helal kazanç arayışı ve tekelcilik yasağı | Meşru rızkı ararken başkasının hakkını gasbetmeme ve piyasayı tahrip etmeme ilkesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınç fazlalığı ve sistemik taşma | Kapalı bir kapta biriken gaz veya sıvının kritik basınç eşiğini aşarak çeperleri patlatması veya yatağından taşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki sınır ihlali ve gasp | Bireyin veya grubun kendi hak alanını aşarak diğer aktörlerin özgürlük ve mülkiyet sahasına tecavüz etmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca cinsel ahlaksızlık (fuhuş) veya siyasi isyan (bağy) olarak algılanıp, "istemek, yönelmek, layık olmak" anlamlarının ihmal edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın niyet ve enerjisinin yönünü belirler; bu yön meşru ise rıza ve rahmet arayışına, haddi aştığında ise fısk, zulüm, haset ve tahakküme dönüşür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ابتغاء emirlerinin salt dışsal bir arama gibi görülmesi ve kökün taşkınlık/haddi aşma boyutuyla olan organik semantik bağının koparılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 96 kez geçen bu kök, insanın içsel arzusunun meşru bir yöneliş (ابتغاء) ile gayrimeşru bir taşma (بغي) arasındaki kritik sınırını çizer |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın rızasını ve ahiret yurdunu arama ayetlerinde, ilahi tenzihte, helal-haram sınırlarının tayininde ve toplumsal fitne ile ayrılıkların kökenini açıklayan pasajlarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmün ve tefrikanın sadece bilgisizlikten değil, bilakis ilim geldikten sonra ortaya çıkan çekememezlik ve haddi aşma (بغيا بينهم) sebebiyle doğduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yaranın iltihap toplayıp kabarması, atın şahlanarak kontrolden çıkması ve suyun yatağından taşması.
- Soyut anlam: Bir hedefe derin bir tutkuyla yönelmek; sınır tanımaksızın başkasının alanına tecavüz etmek veya bir şeye layık/uygun olmak.
- Sistematik karşılık: Varlık alanındaki sınırların dengede tutulması adaleti, bu sınırların tek taraflı olarak aşılması ise ifsadı ve zulmü meydana getirir.
- LaTeX modeli: $$V = \{ x \in S \mid x \le c \} \implies \Delta x > 0 \quad \text{veya} \quad x > c$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ meşru sınırları tanımlanmış varoluş ve eylem alanını, $c$ bu alanın meşru kritik eşiğini veya haddini temsil eder. Bir öznenin meşru gayreti olan $\Delta x > 0$ pozitif artışı, fazilet ve rıza yönündeki arayışı simgeler. Değerin kritik eşiği aşarak $x > c$ durumuna gelmesi ise haddi tecavüz etmeyi, başkasının alanına taşmayı ve dolayısıyla zulüm ile ifsâdı ifade eder.

## Geçtiği ayetler (90 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:90.md) — بَغْيًا

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Nefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

### [Bakara 2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:173.md) — بَاغٍ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:187.md) — وَابْتَغُوا

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Oruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için, siz de onlar için bir elbisesiniz. Sizin nefislerinize hıyanet eder olduğunuzu Allah bildi de tevbenizi kabul edip, sizi bağışladı. Artık onlara yaklaşın ve Allah’ın hakkınızda yazdığını isteyin. Sizin için şafağın beyaz ipliği, siyah ipliğinden seçilinceye kadar yeyin, için sonra geceye kadar orucu tamamlayın. Mescidlerde i’tikafta bulunduğunuz zaman, kadınlarınıza yaklaşmayın. Bu Allah’ın hudududur. Sakın onlara yaklaşmayın. İşte Allah ayetlerini insanlara, korunsunlar diye böyle açıklar.

### [Bakara 2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:198.md) — تَبْتَغُوا

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Rabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

### [Bakara 2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:207.md) — ابْتِغَاءَ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi de vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar. Ve Allah, kullarına çok merhametlidir.

### [Bakara 2:213](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:213.md) — بَغْيًا

كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İnsanlar bir tek ümmetti. Allah müjdeleyici ve korkutucu peygamberler gönderdi ve onlarla beraber insanların ihtilafa düştükleri şeylerde aralarında hüküm vermeleri için hak kitablar indirdi. Halbuki kitab verilmiş olanlar, kendilerinde açık deliller geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ihtilafa düştüler. İşte Allah; kendi izniyle, iman edenleri, üzerinde ihtilafa düştükleri Hakka ulaştırdı. Allah dilediğini doğru yola ulaştırır.

### [Bakara 2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:265.md) — ابْتِغَاءَ

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

### [Bakara 2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/2:272.md) — ابْتِغَاءَ

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Onları hidayete erdirmek sana düşmez. ALlah, dilediğini hidayete erdirir. Hayır namına ne infak ederseniz kendinizedir. Zaten yalnız Allah rızasını kazanmak için infak edersiniz. Verdiğiniz her hayır tam olarak size ödenir. Ve siz, haksızlığa uğratılmazsınız.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:7.md) — ابْتِغَاءَ · وَابْتِغَاءَ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:19.md) — بَغْيًا

إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Gerçekte Allah katında din, İslam’dır. Ancak kitab verilenler, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ayrılığa düştüler. Kim, Allah’ın ayetlerini inkar ederse; şüphesiz ki Allah, hesabı çabuk görendir.

### [Ali İmran 3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:83.md) — يَبْغُونَ

أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Yoksa Allah’ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde kim varsa; ister istemez O’na teslim olmuştur. Ve O’na döndürüleceklerdir.

### [Ali İmran 3:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:85.md) — يَبْتَغِ

وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Kim, İslam’dan başka bir din ararsa; ondan asla aknul olunmaz. Ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Ali İmran 3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/3:99.md) — تَبْغُونَهَا

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Nisa 4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:24.md) — تَبْتَغُوا

وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Evli kadınlarla evlenmeniz de. Sağ ellerinizin sahib oldukları müstesna. Bunlar; Allah’ın size farz kıldığı hükümlerdir. Geriye kalanları ise; zinadan kaçınıp iffetli yaşamanız şartı ile mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan yararlandığınızın karşılığı olarak kararlaştırılmış olan mehirlerini verin. Kararlaştırdıktan sonra, aranızda anlaştığınız hususta size bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz ki Allah, Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:34.md) — تَبْغُوا

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:94.md) — تَبْتَغُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:104.md) — ابْتِغَاءِ

وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): O kavmi aramakta gevşek davranmayın. Siz, acı çekiyorsanız onlar da sizin çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Halbuki siz; Allah’tan onların beklemedikleri şeyleri bekliyorsunuz. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:114.md) — ابْتِغَاءَ

لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Onların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

### [Nisa 4:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/4:139.md) — أَيَبْتَغُونَ

الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا

Meal (IK): Onlar ki; mü’minleri bırakıp kafirleri dost ediniyorlar. Onların tarafından izzet mi arıyorlar? Doğrusu izzet, bütünüyle Allah’ındır.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/5:2.md) — يَبْتَغُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/5:35.md) — وَابْتَغُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun ve O’na yaklaşmak için vesile arayın. O’nun yolunda cihad edin ki, felaha eresiniz.

### [Maide 5:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/5:50.md) — يَبْغُونَ

أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Cahiliyet hükmünü mü istiyorlar? Ama yakın getiren bir kavim için Allah’tan daha iyi hüküm veren kimdir?

### [En'am 6:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:35.md) — تَبْتَغِيَ

وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Eğer onların yüz çevirmeleri sana ağır geliyorsa; yeri delmeğe ve göğe merdiven dayamaya gücün yetmiş olsaydı; onlara bir ayet gösterirdin. Şayet Allah dileseydi; onları hidayet üzerinde birleştirirdi. Sakın bilgisizlerden olma.

### [En'am 6:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:114.md) — أَبْتَغِي

أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Allah’tan başka bir hakem mi arayacak mışım? Halbuki O’dur; size, kitabı açık açık indirmiş olan. Kendilerine kitab verdiklerimiz bilirler ki; o Rabbın katından hak olarak indirilmiştir. Öyleyse sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:145.md) — بَاغٍ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:146.md) — بِبَغْيِهِمْ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [En'am 6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/6:164.md) — أَبْغِي

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, Allah’tan başka bir Rabb mı arayacağım? Halbuki O; herşeyin Rabbıdır. Herkes ne kazanırsa kendine aittir. Yük yüklenen kimse, başkasının yükünü taşımaz. Sonunda dönüşünüz Rabbınızadır. Artık O; size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.

### [Araf 7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:33.md) — وَالْبَغْيَ

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, açığıyla, gizlisiyle tüm hayasızlıkları, günahı, Allah’a şirk koşmanızı ve Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.

### [Araf 7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:45.md) — وَيَبْغُونَهَا

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:86.md) — وَتَبْغُونَهَا

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Araf 7:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/7:140.md) — أَبْغِيكُمْ

قَالَ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَهًا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ben, sizin için bir tanrı olarak Allah’tan başkasını mı arayacak mışım? Halbuki O, sizi alemlere üstün kılmıştır.

### [Tevbe 9:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/9:47.md) — يَبْغُونَكُمُ

لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Eğer onlar da aranızda çıksalardı size şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar ve aranıza muhakkak bir fitne sokmak isteyerek koşarlardı. İçinizde onlara iyice kulak verenler de var. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.

### [Tevbe 9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/9:48.md) — ابْتَغَوُا

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

### [Yunus 10:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/10:23.md) — يَبْغُونَ · بَغْيُكُمْ

فَلَمَّا أَنْجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah onları kurtarınca; hemen yeryüzünde haksız yere taşkınlıklara başlarlar. Ey insanlar; yaptığınız taşkınlık aleyhinize, dünya hayatının eğlencesidir. Sonra dönüşünüz, Bizedir. Biz de yapmış olduğunuzu size bildiririz.

### [Yunus 10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/10:90.md) — بَغْيًا

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): İsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

### [Hud 11:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/11:19.md) — وَيَبْغُونَهَا

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.

### [Yusuf 12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/12:65.md) — نَبْغِي

وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

### [Rad 13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/13:17.md) — ابْتِغَاءَ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Göten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

### [Rad 13:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/13:22.md) — ابْتِغَاءَ

وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ

Meal (IK): Ve onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;

### [İbrahim 14:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/14:3.md) — وَيَبْغُونَهَا

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Onlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.

### [Nahl 16:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/16:14.md) — وَلِتَبْتَغُوا

وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Taze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.

### [Nahl 16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/16:90.md) — وَالْبَغْيِ

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsanı, yakınlara vermeyi emreder. Hayasızlığı, fenalığı ve taşkınlığı ise yasaklar. Tezekkür edesiniz diye size öğüt verir.

### [Nahl 16:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/16:115.md) — بَاغٍ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O; size ancak ölüyü, kanı, domuz etini, bir de Allah’tan başkası için kesilmiş olanı haram kıldı. Mecbur olan; saldırmamak ve haddi aşmamak şartıyla bunun dışındadır. Şüphesiz Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İsra 17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:12.md) — لِتَبْتَغُوا

وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا

Meal (IK): Biz, geceyi ve gündüzü iki ayet kıldık. Rabbınızdan lutuf dileyesiniz ve yılların hesabını, sayısını bilesiniz diye gece ayetini silip gündüz ayetini aydınlık kıldık. Ve her şeyi uzun uzadıya açıkladık.

### [İsra 17:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:28.md) — ابْتِغَاءَ

وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا

Meal (IK): Rabbından beklediğin bir rahmeti elde etmek için onlardan yüz çevirmek zorunda kalırsan; o zaman onlara tatlı bir söz söyle.

### [İsra 17:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:42.md) — لَابْتَغَوْا

قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لَابْتَغَوْا إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: Onların dedikleri gibi Allah ile beraber tanrılar bulunsaydı; o zaman, hepsi Arş’ın sahibi olmaya bir yol ararlardı.

### [İsra 17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:57.md) — يَبْتَغُونَ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا

Meal (IK): Onlar, Rabblarına vesile arayarak daha yakın olmak için bunlara taparlar. O’nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar. Zira Rabbının azabı, sakınılmaya değerdir.

### [İsra 17:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:66.md) — لِتَبْتَغُوا

رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Meal (IK): Rabbınız O’dur ki; lutfundan elde edesiniz diye gemileri sizin için denizde yüzdürür. Muhakkak ki O; sizin için Rahim olandır.

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/17:110.md) — وَابْتَغِ

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Kehf 18:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/18:64.md) — نَبْغِ

قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا

Meal (IK): Musa; zaten istediğimiz buydu, dedi. Hemen izlerinin üstünden gerisin geri döndüler.

### [Kehf 18:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/18:108.md) — يَبْغُونَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا

Meal (IK): Orada temmelli kalırlar ve hiç ayrılmak istemezler.

### [Meryem 19:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/19:20.md) — بَغِيًّا

قَالَتْ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ وَلَمْ أَكُ بَغِيًّا

Meal (IK): Meryem: Benim nasıl bir oğlum olabilir ki; bana hiç bir beşer dokunmamıştır. Ve ben, kötü kadın da değilim, dedi.

### [Meryem 19:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/19:28.md) — بَغِيًّا

يَاأُخْتَ هَارُونَ مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا

Meal (IK): Ey Harun’un kızkardeşi; baban kötü birisi değildi, annen de iffetsiz değildi, dediler.

### [Meryem 19:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/19:92.md) — يَنْبَغِي

وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا

Meal (IK): Oysa Rahman’a çocuk edinmek yaraşmaz.

### [Hac 22:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/22:60.md) — بُغِيَ

ذَلِكَ وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ

Meal (IK): İşte böyle. Kim, kendisine yapılan haksızlığa benzeriyle mukabele eder de sonra yine kendisine saldırılırsa; andolsun ki Allah; ona yardım edecektir. Şüphesiz ki Allah; Afüvv’dür, Gafur’dur.

### [Müminun 23:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/23:7.md) — ابْتَغَى

فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ

Meal (IK): Kim de bundan başkasını ararsa; işte onlar, haddi aşanlardır.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/24:33.md) — يَبْتَغُونَ · الْبِغَاءِ · لِتَبْتَغُوا

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Furkan 25:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/25:18.md) — يَنْبَغِي

قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا

Meal (IK): Onlar da derler ki: Tenzih ederiz, Seni bırakır da başka dostlar edinmek bize yaraşmaz. Ama Sen, onlara ve babalarına nimetler verdin de, Seni anmayı unuttular ve helaki hak eden bir kavim oldular.

### [Şuara 26:211](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/26:211.md) — يَنْبَغِي

وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): Bu, onlara düşmez de, buna güçleri de yetmez.

### [Kasas 28:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:55.md) — نَبْتَغِي

وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Ve boş söz işittikleri zaman ondan yüz çevirirdiler. Bizim işlediklerimiz bize, sizin işledikleriniz sizedir. Selam olsun size, biz cahilleri aramayız derler.

### [Kasas 28:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:73.md) — وَلِتَبْتَغُوا

وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): O’nun rahmetindendir ki; dinlenmeniz için geceyi, lutfedip verdiği rızkı aramanız için gündüzü yaratmıştır. Ta ki şükredesiniz.

### [Kasas 28:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:76.md) — فَبَغَى

إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِنْ قَوْمِ مُوسَى فَبَغَى عَلَيْهِمْ وَآتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ

Meal (IK): Gerçekten Karun; Musa’nın kavminden biriydi. Ama onlara karşı azgınlık etti. Biz, ona; anahtarlarını güçlü bir topluluğun zor taşıdığı hazineler vermiştik. Kavmi ona şöyle demişti: Şımarma, çünkü Allah; şımarıkları sevmez.

### [Kasas 28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/28:77.md) — وَابْتَغِ · تَبْغِ

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Allah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.

### [Ankebut 29:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/29:17.md) — فَابْتَغُوا

إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Siz; sadece Allah’ı bırakıp putlara tapıyor, aslı astarı olmayan sözler uyduruyorsunuz. Doğrusu Allah’tan başka taptıklarınızın size rızık vermeye güçleri yetmez. Öyleyse, rızkı Allah katında arayın, sadece O’na kulluk edin, O’na şükredin. Siz; ancak O’na döndürüleceksiniz.

### [Rum 30:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/30:23.md) — وَابْتِغَاؤُكُمْ

وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Geceleyin uyumanız, gündüz de lutfundan rızık aramanız O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz ki, bunlarda kulak veren bir kavim için ayetler vardır.

### [Rum 30:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/30:46.md) — وَلِتَبْتَغُوا

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rüzgarları müjdeciler olarak göndermesi, rahmetinden size tattırması emri ile gemilerin yüzmesi ve lutfundan rızık istemeniz O’nun ayetlerindendir. Belki şükredersiniz.

### [Ahzab 33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/33:51.md) — ابْتَغَيْتَ

تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُئْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا

Meal (IK): Onlardan istediğini bırakabilir, istediğini alabilirsin. Bırakmış olduklarından da arzu ettiğini almanda sana bir vebal yoktur. Bu, onların gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve kendilerine verdiğin şeylere razı olmaları için daha elverişlidir. Allah, kalblerimizde olanı bilir. Ve Allah; Alim, Halim olandır.

### [Fatır 35:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/35:12.md) — لِتَبْتَغُوا

وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): İki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.

### [Yasin 36:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/36:40.md) — يَنْبَغِي

لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ

Meal (IK): Güneşe; aya ulaşmak düşmez. Gece de; gündüzü geçecek değildir. Her birisi, bir yörüngede yüzerler.

### [Yasin 36:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/36:69.md) — يَنْبَغِي

وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Biz, ona şiir öğretmedik. Zaten ona gerekmezdi de. Bu, ancak bir zikirdir. Ve apaçık bir Kur’an’dır.

### [Sad 38:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/38:22.md) — بَغَى

إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

Meal (IK): Davud’un yanına girmişlerdi de o, kendilerinden ürkmüştü. Demişlerdi ki: Korkma, iki davacı; birimiz birimizin hakkına tecavüz etti. Sen, aramızda hak ile hüküm ver. Ve ondan ayrılma. Bizi, doğru yolun ortasına ilet.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/38:24.md) — لَيَبْغِي

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

### [Sad 38:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/38:35.md) — يَنْبَغِي

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; bağışla beni. Ve bana öyle bir mülk ver ki; benden sonra hiç bir kimse ulaşamasın. Muhakkak ki en çok bağışta bulunan Sensin, Sen.

### [Şura 42:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:14.md) — بَغْيًا

وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

Meal (IK): Onlar; kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtiras yüzünden ayrılığa düştüler. Şayet belirli bir süre için Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı, aralarında hüküm verilirdi. Onlardan sonra kitaba varis kılınanlar da ondan mutlak bir şüphe ve tereddüt içindedirler.

### [Şura 42:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:27.md) — لَبَغَوْا

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Şayet Allah kulları için rızkı geniş tutsaydı; yeryüzünde azgınlık ederlerdi. Fakat O; dilediği ölçüde indirir. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [Şura 42:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:39.md) — الْبَغْيُ

وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine zulüm vaki olunca yardımlaşırlar.

### [Şura 42:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/42:42.md) — وَيَبْغُونَ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yol; ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık edenler içindir. İşte onlara elim bir azab vardır.

### [Casiye 45:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/45:12.md) — وَلِتَبْتَغُوا

اللَّهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Emri gereğince denizde yüzmek üzere gemileri ve lutfedip verdiği rızkı aramanız için denizi size boyun eğdiren Allah’tır. Umulur ki şükredersiniz.

### [Casiye 45:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/45:17.md) — بَغْيًا

وَآتَيْنَاهُمْ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْأَمْرِ فَمَا اخْتَلَفُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Ve onlara emirden burhanlar verdik. Ama onlar, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki çekememezlikten dolayı ayrılığa düştüler. Elbette Rabbın; ayrılığa düştükleri şeyler hakkında kıyamet günü aralarında hüküm verecektir.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/48:29.md) — يَبْتَغُونَ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Hucurat 49:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/49:9.md) — بَغَتْ · تَبْغِي

وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

Meal (IK): Eğer mü’minlerden iki taife çarpışacak olursa; aralarını düzeltin. Şayet biri diğeri üzerine saldırırsa; saldıranlarla Allah’ın buyruğuna dönünceye kadar savaşın. Eğer dönerlerse; artık adaletle aralarını bulun ve adil davranın. Şüphesiz ki Allah; adil davrananları sever.

### [Rahman 55:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/55:20.md) — يَبْغِيَانِ

بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ

Meal (IK): Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşamazlar.

### [Hadid 57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/57:27.md) — ابْتِغَاءَ

ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Sonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

### [Haşr 59:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/59:8.md) — يَبْتَغُونَ

لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ

Meal (IK): Yurtlarından ve mallarından çıkarılmış olan, Allah’tan bir lutuf ve rıza dileyen, Allah’ın dinine ve peygamberine yardım eden fakir muhacirler içindir. İşte bunlar, sadıkların kendileridir.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/60:1.md) — وَابْتِغَاءَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Cuma 62:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/62:10.md) — وَابْتَغُوا

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Namaz bitince; yeryüzüne dağılın. Ve Allah’ın lutfundan isteyin. Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Tahrim 66:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/66:1.md) — تَبْتَغِي

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey Peygamber; eşlerinin hoşnudluğunu gözeterek Allah’ın sana helal kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun? Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Mearic 70:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/70:31.md) — ابْتَغَى

فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ

Meal (IK): Kim de bundan ötesini ararsa; işte onlar, haddi aşanların kendileridir.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/73:20.md) — يَبْتَغُونَ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Leyl 92:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/ayet/92:20.md) — ابْتِغَاءَ

إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى

Meal (IK): Ancak yüce Rabbının hoşnudluğunu gözetmek içindir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Buğa boğa demektir. İneklerin erkeğidir. Azmak, saldırmak anlamlarına gelir.
Boğa, damızlık öküz demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والباء وو ا ي ء معهما
غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب مستعملات غبي: غَبِيَ فلانٌ غَباوةً فهو غَبِيٌ، إذا لم يَفْطُنْ للخِبِّ، وهو الجَرْبزةُ.
بغي: بَغَى بِغاءً، أي: فَجَر، وهو يَبْغي.
والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدة، في الولد، يقال: هو ابن بغيةٍ، قال:
لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ		فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ
وابن رِشْدة إذا كان من ماء صاف. والبِغْية من الزِّنَى.
والبُغيةُ: مصدر الابتغاء، تقول : هو بُغْيَتي، أي: طَلِبتي وطِيَّتي. وبَغَيْتُ الشّيء أَبغيه بُغاء، وابتغيته: طلبته.
وتقول: لا ينبغي لك أن تَفْعلَ كذا، وما انبغى لك، في الماضي، أي: ما ينبغي.
والبَغْيُ في عَدْوِ الفَرَس: اختيالٌ ومَرَحٌ، وإنّه ليَبَغْي في عَدْوه. ولا يقال: فرسٌ باغٍ.
والبَغْيُ: الظُّلْمُ. والباغي: الظالم.
والبغايا: الجواري.
والبغايا: الطلائع. الواحدة: بَغِيّةٌ أيضا.
ويقال: إنك عالم ألاّ تُباغَ، ولا تُباغا ولا تُباغوا، ولا تباغي وفي لغةٍ: ولا تُباغَوْا، وفي الأثنين: ولا تُباغيَا، وفي الواحد: ولا تُباغَ. يقال: معناها لا يباغيك أحد. وقال آخر: أي: لا تُصِبْك عين، على الدعاء.
وتقول: لا تبغّت بك عين، يعني: لا ينازعك أحدٌ فيبغي عليك، أي قد سلم لك فلا تنازع .
وغب: الوَغْبُ: الجمل الضَّخْمُ الشديد، قال: أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاً وَغْبا وقد وَغُبَ وغُوبة و وَغابة .
وأَوْغابُ البيتِ: أَسْقاطُه.
بيغ: البَيْغُ: ثؤورُ الدّم وفَوْرته حتى يظهرَ في العروق، وقد تَبَيَّغ به الدَّم.
وبغ: الوَبَغُ: داءٌ يأخذُ الإِبل، فترى فساده في أدباردها.
بوغ: البَوْغاءُ: التُرابُ الهابي في الهواء. وطاشةُ الناس، وحَمْقاهم وسَفِلَتُهم هم البَوْغاء والغَوْغاء.
غيب: الغِيبةُ: من الاغْتيابِ، والغَيْبةُ من الغَيْبُوبة.
وأغابتِ المرأة فهي مُغيبةٌ، إذا غاب زوجها.
والغابةُ: الأَجَمة.
والغَيْبُ: الشّكُ.
وكلُّ شيء غَيَّب عنك شيئاً فهو غَيابةٌ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الباء** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**غ ب ي**، **ب غ ي**، **و غ ب**، **ب ي غ**، **و ب غ**، **ب و غ**، **غ ي ب** kullanımdadır. **غبي**: **غَبِيَ** falan **غَباوةً**; o **غَبِيٌ**’dir; eğer **الخِبِّ**’e karşı uyanık olmazsa; o, **الجَرْبزةُ**’dir.

**بغي**: **بَغَى** **بِغاءً**, yani: fuhşetti; ve o **يَبْغي**’dir.
Ve **البِغْيةُ**: evlâtta **الرِّشْدة**’nin zıddıdır; denilir: o, **ابن بغيةٍ**’dir. Dedi ki:
لدى **رشدةٍ** من أُمِّهِ أو ل**بِـغـيْةٍ**		فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ
Ve **ابن رِشْدة**; eğer saf sudan ise. Ve **البِغْية** zinadandır.

Ve **البُغيةُ**: **الابتغاء**’ın masdarıdır; dersin: o, **بُغْيَتي**’dir; yani: talebim ve niyetim. Ve **بَغَيْتُ** şeyi, onu **أَبغيه** **بُغاء** (ile); ve onu **ابتغيته**: onu talep ettim.

Ve dersin: sana şunu yapman **لا ينبغي**; ve geçmişte: sana **ما انبغى**; yani: **ما ينبغي**.

Ve atın koşuşunda **البَغْيُ**: salınma ve şenliktir; ve o, koşuşunda mutlaka **يَبَغْي** eder. Ve: **فرسٌ باغٍ** denilmez.

Ve **البَغْيُ**: zulümdür. Ve **الباغي**: zalimdir.

Ve **البغايا**: cariyelerdir.

Ve **البغايا**: öncü birliklerdir. Bir tanesi: **بَغِيّةٌ** de (denir).

Ve denilir: sen bilensin ki **ألاّ تُباغَ**; ve **ولا تُباغا** ve **ولا تُباغوا**; ve **ولا تباغي**. Ve bir dilde: **ولا تُباغَوْا**; ve iki kişide: **ولا تُباغيَا**; ve tek kişide: **ولا تُباغَ**. Denilir: manası, kimse sana **يباغيك** etmesin. Ve bir başkası dedi: yani: dua olarak, sana göz değmesin.

Ve dersin: sana bir göz **لا تبغّت** etmesin; yani: hiç kimse seninle çekişmesin de sana **يبغي** etmesin; yani: sana teslim olmuştur, artık çekişme yoktur.

**وغب**: **الوَغْبُ**: iri, güçlü devedir. Dedi ki: **أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاً وَغْبا**; ve o **وَغُبَ**; ve **غُوبة** ve **وَغابة** (oldu).
Ve evin **أَوْغابُ**’ı: onun döküntüleridir.

**بيغ**: **البَيْغُ**: kanın kabarması ve coşmasıdır; ta ki damarlarda görünene kadar. Ve kan ona **تَبَيَّغ** etti.

**وبغ**: **الوَبَغُ**: develeri tutan bir hastalıktır; onun bozulmasını onların artlarında görürsün.

**بوغ**: **البَوْغاءُ**: havada uçuşan topraktır. Ve insanların ayaktakımı, ahmakları ve aşağı tabakası; onlar **البَوْغاء** ve **الغَوْغاء**’dır.

**غيب**: **الغِيبةُ**: **الاغْتيابِ**’dandır; ve **الغَيْبةُ** **الغَيْبُوبة**’dandır.
Ve kadın **أغابتِ**; o **مُغيبةٌ**’dir; eğer kocası kaybolursa.
Ve **الغابةُ**: sık ağaçlıktır.
Ve **الغَيْبُ**: şüphedir.
Ve her şey, senden bir şeyi **غَيَّب** ederse, o **غَيابةٌ**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَغْيُ: التعدِّي. وبَغى الرجل على الرجل: استطال. وبَغَتِ السماءُ: اشتدَّ مطرها. وبَغى الجُرْحُ: وَرِمَ وترامى إلى فساد. وبَغى الوالي: ظَلَمَ. وبَرِئَ جرحه على بَغْي، وهو أن يَبْرَأَ وفيه شيءٌ من نَغَلٍ. والبُغْيَةُ: الحاجةُ. والبِغْيَةُ: الحال التي تبغيها. وبَغى ضالَّتَه، وكذلك كلّ طِلبَةٍ بُغاءُ بالضم والمدّ، وبُغايَةً أيضاً. يقال: فَرِّقُوا لهذه الإبل بُغْياناً يَضِبُّونَ لها، أي يتفرَّقون في طلبها. وبَغَتِ المرأة بِغاءً، أي زَنَت، فهي بَغِيٌّ، والجمع بَغايا. وخرجَتِ المرأةُ تُباغي، أي تُزاني. والأَمَةُ يقال لها بَغِيٌّ، وجمعها البَغايا، ولا يراد به الشَتم، وإنْ سُمِّينَ بذلك في الأصل لفُجورهن. يقال: قامت على رءوسهم البَغايا. والبَغايا أيضاً. الطلائعُ التي تكون قبل وُرود الجيش. قال الأصمعيّ: رَفَعْنا بَغْيَ السماء خَلْفَنا، أي معظم مطرها. والبَغْيُ: اختيالٌ ومرحٌ في الفرس. قال الخليل: ولا يقال فرسٌ باغٍ. وَبَغَيْتُ الشيءَ: طلبْتُهُ. ويقال بَغَيْتُ المال من مَبْغاتِهِ، كما تقول: أتيتُ الأمر من مَأتاتِهِ. تريد المَأتَى والمَبْغى. وبَغَيْتُكَ الشيء: طَلَبتُهُ لك، ومنه قول الشاعر:
لِيَبْغِيَهُ خيراً وليس بِفاعِلِ.
وقولهم: يَنْبَغي لك أن تفعل كذا، هو من أفعال المُطاوعةِ، يقال: بَغَيْتُهُ فانْبَغى، كما تقول: كسرتُهُ فانكسر. وأبغيتكَ الشيءَ: أعنتكَ على طلبه. وأَبْغَيْتُكَ الشيء أيضاً: جعلتُك طالباً له. وابْتَغَيْتُ الشيءَ وتَبَغَّيْتُهُ، إذا طلبتَه وبَغَيْتَهُ. قال ساعدة بن جُؤيَّة الهذَليّ:
ولكنّما أهْلـي بِـوادٍ أَنِـيسُـهُ		سِباعٌ تَبغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا
وتَباغوا، أي بَغى بعضُهم على بعض.

##### Türkçe

**البَغْيُ**: haddi aşma. Ve “**بَغى** adam adam üzerine”: üstünlük tasladı. Ve “**بَغَتِ السماءُ**”: yağmuru şiddetlendi. Ve “**بَغى الجُرْحُ**”: şişti ve bozulmaya doğru yayıldı. Ve “**بَغى الوالي**”: zulmetti. Ve “yarası **بَغْي** üzere iyileşti”; bu, içinde **نَغَلٍ**’den bir şey olduğu hâlde iyileşmesidir. Ve **البُغْيَةُ**: ihtiyaç. Ve **البِغْيَةُ**: aradığın hâl. Ve “**بَغى** kaybını”; ve bunun gibi her talep: **بُغاءُ** (ötre ile ve med ile), ve **بُغايَةً** da. Denir: “Bu develer için **بُغْياناً** ayırın; onlar onun için **يَضِبُّونَ**”, yani onu aramakta dağılıp ayrılırlar. Ve “**بَغَتِ** kadın **بِغاءً**”: yani zina etti; o hâlde o **بَغِيٌّ**’dir; çoğulu **بَغايا**. Ve “kadın **تُباغي** olarak çıktı”: yani zina eder. Ve cariyeye **بَغِيٌّ** denir; çoğulu **البَغايا**; bununla sövme kastedilmez; her ne kadar aslında fuhuşları sebebiyle bununla adlandırılmış olsalar da. Denir: “Başlarının üzerinde **البَغايا** durdu.” Ve **البَغايا** da: ordunun varışından önce bulunan öncü birlikler. الأصمعيّ dedi: “**بَغْيَ السماء**’yı arkamızda yükselttik”, yani yağmurunun çoğunu. Ve **البَغْيُ**: atta kibirlenme ve şenlik. الخليل dedi: “**فرسٌ باغٍ** denmez.” Ve “**بَغَيْتُ** şeyi”: onu aradım. Ve denir: “Malı onun **مَبْغاتِهِ**’nden **بَغَيْتُ**”; senin “İşi onun **مَأتاتِهِ**’nden yaptım” demen gibi. **المَأتَى** ve **المَبْغى**’yı kastedersin. Ve “Sana şey’i **بَغَيْتُكَ**”: onu senin için aradım; ondan şairin sözü:
لِيَبْغِيَهُ خيراً وليس بِفاعِلِ.

Ve onların “Sana şunu yapman **يَنْبَغي**” sözleri, itaat (mütâvaat) fiillerindendir; denir: “Onu **بَغَيْتُهُ** da **انْبَغى**”; senin “Onu kırdım da kırıldı” demen gibi. Ve “Sana şeyi **أبغيتكَ**”: onu aramada sana yardım ettim. Ve “Sana şeyi **أَبْغَيْتُكَ**” da: seni onun talibi kıldım. Ve “Şeyi **ابْتَغَيْتُ** ve **تَبَغَّيْتُهُ**”: onu aradığın ve onu **بَغَيْتَهُ** zaman. ساعدة بن جُؤيَّة الهذَليّ dedi:
ولكنّما أهْلـي بِـوادٍ أَنِـيسُـهُ		سِباعٌ تَبغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا

Ve “**تَباغوا**”: yani onların bazısı bazısı üzerine **بَغى** etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والباء
غبي ، وغب ، وبغ ، بغي ، بيغ ، غيب : مستعملة .
غبي : قال الليث : غَبِيَ فلانٌ غَباوَةً فهو غَبِيٌّ : إذا لمْ يَفْطُنْ للخِبِّ ونحوه .
وقال الأصمعيُّ يقال : غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ : إذا لم يَفطن له ، والغَباوَةُ : المصدَر ، يقال : فلانٌ ذُو غباوَة ، وفلانٌ غبيٌّ عن ذلك الأمر : إذا كان لا يَفطُنُ له .
ويقال : ادخُلْ في الناس فهو أَغْبَى لك : أي أَخفَى لك .
ويقال : دَفَنَ فلانٌ لي مُغَبَّاةً ثم حَمَلني عليها وذلك إذا أَلْقاكَ في مَكْرٍ أَخفاهُ .
ويقال : غبِّ شَعْرَك : أي : اسْتأْصِله ، وقد غبَّى شَعره تَغبيةً .
وقال غيرُه : الغَبْيَةُ : الدَّفعةُ من المطَر .
وقال امرؤ القيس :
وغبْيَةُ شُؤْبُوبٍ من الشَّدِّ مُلْهَبِ
وهي الدُّفْعةُ من الحُضْر ، شَبَّهَها بدُفعة المطر ، وغبْيَةُ التُّراب : ما سطع منه .
قال الأعشى :
إذا حالَ مِن دونها غبْيَةٌ
من التُّرْب فانْجَال سِرْبالها
وحَكى الأصمعيُّ عن بعض العرَب أنه قال : الحُمَّى في أُصُول النخل ، وشَرُّ الغَبَيات غبْيَةُ النَّبْل ، وشَرُّ النساءِ السُّوَيْداءُ المِمْرَاضُ ، وشَرٌّ منها الحُمَيْرَاءُ المِحْيَاض .
أبو عبيد عن الكسائي : غبَّيْتُ البئْرَ : إذا غطَّيْتَ رأسَها ثم جَعلْتَ فوقها تراباً .
وقال أبو سعيد : وذلك التراب هو الغِبَاءُ .
وقال الفرَّاء : غبِيتُ الشيءَ أَغبَاه ، وقد غَبِيَ عَلَيَّ ، مِثلُه إذا لم تَعرِفه ، وفي فلان غبْوَة وغَبَاوَةٌ .
وغب : قال الليث : الوَغْبُ : الجملُ الضخْمُ ، وأنشد :
أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاًّ وَغْبا
وقد وَغُبَ وُغوبةً قال : وأَوْغابُ البيوت أَسْقاطُها .
أبو عبيد عن الأصمعي : الوغْبُ والوَغدُ كلاهما الضعيفُ ، وأنشد :
ولا بِبِرْشامِ الوِخام وَغبِ
وقال أبو عمرو : أوغابُ البيت : البُرْمةُ والرَّحَيان والعُمُدُ الواحد وَغْبٌ .
بغي بيغ : قال الليث : البَغْيُ في عَدْوِ الفَرس : اخْتِيالٌ ومَرَحٌ ، وإنَّه ليَبْغِي في عَدْوِه ، ولا يقال : فرَسٌ باغ .
وقال اللحياني : بَغَيْتَ على أَخيك بَغْياً : أي حسدْتَه بغياً .
وقال الله جلَّ وعزّ : ( ثُمَّ بُغِىَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ اللَّهُ ) ( الحج : 60 ) .
وقال : ( يُنفِقُونَ وَالَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ الْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ ) ( الشورى : 39 ) .
فالبغْيُ أصلُه الحَسَد ، ثم سُمِّي الظلمُ بَغياً لأنَّ الحاسد يَظلم المَحْسود جهدَه إراغةَ زوَالِ نعمةِ اللَّهِ عليه عنه .
وقال جلَّ وعزّ : ( يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ ) ( التوبة : 47 ) ، يقولون : يَبْغونَ لَكم الفِتنة .
وقال كعب بنُ زهير :
إذا ما نَتَجْنَا أَرْبَعاً عامَ كفْأَةٍ
بَغاها خَنَاسِيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا
أي : بَغَى لها خَنَاسِيرَ وهي الدَّواهِي ، ومعنى بَغا ها هُنا : طَلَب .
وقال الأصمعي : يقال : ابْغِني كذا وكذا أي : اطلبه لِي ، ومعنى ابْغِني وابغ لي سواءٌ فإِذا قال أَبْغني كذا وكذا فمعناهُ أَعِنِّي عَلَى بُغائه واطلبْه معي .
أبو عبيد عن الكسائي : أَبْغيتُكَ الشيءَ إذا أَرَدتَ أنكَ أَعَنْتَهُ على طلبه ، فإِذا أردت أنَّكَ فعلْتَ ذلك له قلتَ بَغيَتُكَ ، وكذلك أَعْكَمْتُكَ وأحْمَلْتُك : إذا أَعَنْتَه ، وعكَمتُك العِكْمُ : أي : فعلتُه لك .
وقال الأصمعيُّ : بَغت المرأة وهي تبغي بِغاءً : إذا فَجَرَتْ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تُكْرِهُواْ فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَآءِ ) ( النور : 33 ) ، والبِغاء : الفُجور .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيّاً ) ( مريم : 28 ) ، أي : ما كانت فاجِرَةً ، وامرأةٌ بَغِيٌّ ، وباغت المرأةُ تُباغي بِغاءً : إذا زَنت ، وهذا كله من كلام العرب .
وقال الأصمعيُّ : بَغى الرَّجلُ حاجَتَه أو ضالَّتَهُ يَبْغيها بُغاءً وبُغيةً وبُغَايةً إذا طلبها .
قال أبو ذُؤَيب :
بُغايةً إنما يَبْغِي الصِّحابَ من الْ
فِتْيَانِ في مِثله الشُّمُّ الأَناجِيحُ
وفلانٌ ذُو بُغايةٍ للكَسب : إذا كان يَبغِي ذلك ، وارتَدَّتْ عَلَى فلانٍ بُغيتُه : أي : طَلِبَتُه ، وذلك إن لم يجِدْ ما طَلَب ، والرَّجل يَبغِي على صاحبه بَغْياً .
قال : ويقال : بَغَى الجُرحُ وهو يَبغي بَغياً : إذا تَرامَى إلى فساد .
ويقال : دَفَعنَا بَغْيَ السماءِ خلفنا : أي : شِدَّتَها ومُعظمَ مطرِها .
ويقال : قامتِ البَغايا على رُؤُوسهم يعني الإماءَ ، وَالواحدةُ : بَغيٌّ .
وقال الأعشى يَمدح رَجُلاً :
والبَغَايا يَركضنَ أكْسِيَةَ الإضْرِ
يجِ والشَّرْعَبِيَّ ذَا الأَذْيالِ
والبَغايا أيضاً الطّلاَئعُ الواحدةُ بَغيَّة .
وقَال النّابغةُ :
على إثرِ الأدلَّةِ والبغايا
وخَفْقِ النَّاجياتِ من الشآم
ويقال : جاء بَغِيَّةُ القومِ وشَيِّفَتُهُمْ : أي : طليعتهم .
وقال اللحيانيُّ : بَغَى الرجلُ الخيرَ والشَّرَّ وكلَّ ما يطلبه بُغاءً وبِغْيَةً وبِغًى مقصورٌ .
وقال بعضهم : بُغْيَةً وبُغًى ، وأنشد :
لا أشغَلَنْكُمْ عن بُغَى الخيرِ إنني
سقطتُ على ضرْغامةٍ هو آكلي
قال : والبَغِيَّةُ : الطَّلِبَةُ ، وكذلك البِغْيةُ ، تقول : بِغْيَتي عندك وبَغِيَّتِي عندك .
قال : وقال بعضهم : البَغيَّةُ : الضَّالَّةُ ، وقد بغيتُ بَغيَّتِي : أي : طلبتُ ضالَّتِي ، والباغي : الذي يطلبُ الشيءَ الضّالَّ وجمعه بُغاةٌ وبُغيانٌ .
وقال ابن أحمر :
أوْ باغِيَانِ لِبُعْرَانٍ لنا رقصتْ
كي لا تُحِسُّونَ من بُعْرَاننا أثرا
قالوا : أراد كيفَ لا تُحِسُّونَ ، ويقال : ما انْبَغَى لك أن تفعل ، وما ابتَغى لك : أي : ما ينبغي .
وقال الزَّجَّاج : يقال : انبغى لفلان أن يفعل كذا ، أي : صلح له أن يفعل ، وكأنه يطلب فعل كذا ، فانطلب له ، أي : طاوعه ولكنه اجتُزىء بقولهم ، انبغى .
ويقال : ابْغني شيئاً أي : أعطني ، وابغ لي شيئاً ، ويقال : استبغيْتُ القومَ فبغوا لي وبغوْني أي : طلبوا لي ، ويقال : فلان يبغي على الناس : إذا ظلمَهُمْ وطلب أذاهم ، والفئةُ الباغيةُ ، هي : الظالمةُ الخارجةُ عن طاعة الإمام العادل .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعمَّار : ( ويحَ ابن سُمَيَّةَ تقتلهُ الفئةُ الباغية ) .
وقال أبو زيد : العرب تَقول : إنه لكريم ولا يُباغَهْ ، وإنهما لكَريمان ولا يُباغيا ، وإنهم لَكِرامٌ ولا يُباغوا ، ومعناه الدُّعاء له ، أي : لا يُبغَى عليه .
قال : وبعضهم لا يجعلهُ على الدُّعاء ، فيقول : لا يُباغَى ولا يُبَاغَيانِ ولا يُباغَوْنَ : أي : ليس يباغيه أحد .
قال : وبعضهم يقول : لا يُباغُ ولا يُباغان ولا يُباغون ، قلت : وهذا من البَوْغِ ، والأوَّلُ من البَغي وكأنه جاء مقلوباً .
وحكى الكسائيُّ : إنك لعالمٌ ولا تُبَغْ .
قال : وقال بعض الأعراب : مَن هذا المُبَوَّغُ عليه .
وقال آخر : من هذا المُبَيّغُ عليه ، قال ومعناه : لا يحسدُ .
قال : ويقال : إنه لكريمٌ ولا يُبَاغُ ، وأنشد :
إمَّا تَكَرَّمْ إنْ أصبْتَ كريمةً
فلقدْ أراكَ ولا تُباغُ لئيما
وفي التّثْنِيَةِ لا يُباغانِ ولا يُباغون ، والقياس أن يقال في الواحدِ على الدُّعاءِ ولا يُبَغْ ، ولكنهم أبَوْا إلا أن يقولوا : ولا يُباغُ .
وفي الحديث : ( إذا تبَيّغَ بأحدكم الدَّمُ فَلْيَحْتَجِمْ ) .
وقال : ( عليكم بِالْحِجامَةِ ، لا يَتَبَيّغْ بأحدِكُم الدَّمُ فيقتله ) .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيُّ : التَّبَيُّغُ : الهَيْجُ .
قال : وقال وغيره : أصله من البَغي ، فقال : يتبيَّغُ : يريدُ : يَتَبَغى فقدَّمَ الياءَ وأخَّرَ الغيْنَ وهذا كقولهم : جَبذَ وجذَبَ ، وما أطيبه وأيْطَبَهُ . وأُثبت لنا عن ابن الأعرابي أنهُ قال : يتبيغُ ويتبوَّغُ بالواوِ والياءِ .
قال : وأصله من البَوْغاءِ ، وهو الترابُ إِذا ثارَ ، فمعناهُ : لا يَثُرْ بأحدكم الدمُ .
وقال أبو زيد : تَبَيَّغَ بهِ النَّوْمُ : إذا غلبه ، وتبيغَ به الدَّمُ ، وتبيغَ بهِ المرض : إذا غلبه .
وقال الليث : البَيْغُ : ثُؤُورُ الدَّم وفَورتُهُ حين يظهر في العروقِ ، وقد تبيَّغَ بهِ الدَّمُ ، والبَوْغاءُ : الترابُ الهابي في الهواءِ ، قال : وطاشَةُ الناس وحمقاهم البوغاء ، قال : والبِغيَةُ نَقِيضُ الرِّشْدَةِ في الوَلَدِ ، يقال : هو ابنُ بِغيَةٍ ، وأنشد :
لَدَى رِشْدَةٍ من أُمِّهِ أوْ لِبِغيَةٍ
فيغلبها فَحْلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ
قلت : وكلامُ العربِ المعروف فلان ابن غَيّةٍ وابنُ زَنْيَةٍ وابنُ رَشْدَةٍ ، وقد قيل : زِنيَةٍ وَرِشدَةٍ ، والفتحُ أفصحُ اللغتين ، فأمَّا غَيّةٌ فلا يجوزُ فيه غير الفتحِ ، وأما ابنُ بِغيَةٍ فلم أجدهُ لغير الليث ، ولا يبعدُ عن الصواب ، قلت : والبَغوَةُ : ثَمَرُ العِضاهُ ، وكذلك البَرَمَةُ .
وقال ابنُ دُريد : البَغوَةُ : التَّمْرَةُ قبل أن يستحكم يُبسُها ، وقيل : البغوةُ : التّمرة التي اسوَدَّ جوفُها وهي مُرطِبَةٌ ، وفي فلانٍ غبوَةٌ وغبَاوَةٌ .
وبغ : قال الليث : الوَبَغُ : داءٌ يأخُذُ الإبِلَ فترى فسادهُ في أوبارها .
وقال غيره : الوَبَغُ : هِبريَّةُ الرَّأس ونباغته التي تتناثرُ منه .
وقال ابن دُريد : الأوْبغُ : موْضِعٌ ، ووَبغْتُ الرجل : أي عِبْتُه وطَعنتُ فيه .
قلتُ : لا أعرِفُ وبَغتُ الرجلَ إذا عِبْتُه .
غيب : قال شمر : كلُّ مكانٍ لا يُدْرَى ما فيه فهو غيْبٌ ، وكذلك الموْضِعُ الذي لا يُدْرَى ما وراءه ، وجمعُهُ غيوبٌ .
قال أبو ذؤيب :
يرْمي الغُيوبَ بعَيْنَيْه ومَطرِفُه
مُغضٍ كما كَسَفَ المُسْتأخِذُ الرَّمِدُ
وقال الليثُ : الغِيبَةُ من الاغتِيابِ ، والغَيبَةُ من الغيبُوبة ، وأغابت المرْأَةُ فهي مُغيبَةٌ إذا غابَ زوْجُها ، والغابُ : الأجَمَة ، والغيْبُ : الشَّكُّ .
وقال أبو إسحاق في قول الله جل وعز : ( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ) ( البقرة : 3 ) ، أي : يُؤمِنونَ بما غابَ عنهم ممَّا أخبرهم به رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) مِنْ أمر البَعْثِ والجنَّة والنارِ ، وكلُّ ما غابَ عنهم مِما أَنبأَهُمْ به فهوَ غيبٌ .
أبو العباس عن الأعرابي في قوله : ( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ( ، قال : يؤمِنونَ بالله ، قال : والغيبُ أيضاً ما غابَ عنِ العيونِ وإن كان مُحَصَّلاً في القلوبِ ، والغيْبُ : شَحْمُ ثَرْبِ الشاة ، والغيبُ : المطمَئنُّ من الأرضِ ، وجمعُهُ : غيوبٌ ، ويقال : سمعتُ صوتاً منْ وراء الغيب : أي مِنْ موضع لا أراه .
وقال اللحيانيُّ : امرأةٌ مُغيبةٌ ومُغيب إذا غاب زوْجُها .
قال : وقال بعضهم : بَدَا غيْبَانُ الشّجَرة ، وهيَ عُرُوقُها التي تغيَّبَتْ في الأرضِ فَحَفَرْت عنها حتى ظَهَرَتْ .
وقال الله جل وعز : ( تَجَسَّسُواْ وَلاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم ) ( الحجرات : 12 ) ، أي : لا يتناولْ رجُلاً بظهْرِ الغيبِ بما يَسُوءهُ مما هُو فيه ، وإذا تنَاوَلهُ بما ليْسَ فيه فهو بَهْتٌ وبُهتانٌ ، وجاء المَغيَبَانُ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ويقال : اغتابَ فلانٌ فلاناً اغتِياباً وغِيبَةً يَغتابُه .
ورُويَ عن بعضهم أنه سَمِعَ غابَهُ يَغيبُهُ : إذا عابَهُ وذكَرَ منه ما يَسُوءُه .
شمرٌ عن الهوازنيِّ : الغابةُ : الوطاءَةُ من الأرضِ التي دُونها شُرْفةٌ ، وهي الوَهْدَةُ .
وقال أبو جابر الأسَدِيُّ : الغابةَ : الجمعُ من الناس .
قال : وأنشدني الهوازِنيُّ :
إذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغاب
حَسِبْتَ رِماحَهم سَبَلَ الغوادي
ثعلب عن ابن الأعرابي : غابَ إذا اغتابَ ، وغابَ إذا ذكَرَ إنساناً بخيرٍ أو شَرَ ، والغيبةُ فِعْلةٌ منه تكونُ حَسنَةً وقَبيحَة .
والغَيَب جمع غائب مثل حارس وحَرَس ، ويجمع الغائب غُيَّباً وغيَّاباً .

##### Türkçe

غayn ile باء babı

**غبي** , **وغب** , **وبغ** , **بغي** , **بيغ** , **غيب** : kullanımdadır.

**غبي** : Leys dedi: **غَبِيَ** falan kimse **غَباوَةً** (gösterdi), o hâlde o **غَبِيٌّ**’dir: **الخِبِّ** ve benzeri hususta kavrayışlı olmadığında.

Asmaî dedi: denir ki: **غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ**: ona kavrayışlı olmadığında; **الغَباوَةُ**: mastardır; denir ki: falan kimse **ذُو غباوَة**’dir; ve falan kimse o işten **غبيٌّ**’dir: ona kavrayışlı olmadığında.

Ve denir ki: İnsanların içine gir; o, senin için daha **أَغْبَى**’dır: yani senin için daha gizlidir.

Ve denir ki: Falan kimse benim için bir **مُغَبَّاةً** gömdü, sonra beni onun üzerine taşıdı; bu, seni gizlediği bir hileye attığında olur.

Ve denir ki: **غبِّ شَعْرَك**: yani onu kökünden sök; ve saçını **غبَّى** (kökünden söktü) **تَغبيةً** (ile).

Başkası dedi: **الغَبْيَةُ**: yağmurdan bir defadır.

İmru’ul-Kays dedi:
وغبْيَةُ شُؤْبُوبٍ من الشَّدِّ مُلْهَبِ

Ve o, **الحُضْر**’dan bir defadır; onu yağmur defasına benzetti; ve **غبْيَةُ التُّراب**: ondan yükselen şeydir.

A‘şâ dedi:
إذا حالَ مِن دونها غبْيَةٌ
من التُّرْب فانْجَال سِرْبالها

Asmaî bazı Araplardan şunu söylediğini nakletti: Sıtma hurma ağaçlarının köklerindedir; ve **الغَبَيات**’ın en şerlisi **غبْيَةُ النَّبْل**’dir; ve kadınların en şerlisi **السُّوَيْداءُ المِمْرَاضُ**’dır; ve ondan daha şerli **الحُمَيْرَاءُ المِحْيَاض**’dır.

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: **غبَّيْتُ البئْرَ**: başını örttüğünde, sonra üstüne toprak yaptığında.

Ebu Saîd dedi: ve o toprak **الغِبَاءُ**’dur.

Ferrâ dedi: **غبِيتُ الشيءَ أَغبَاه**; ve **غَبِيَ عَلَيَّ**: onu tanımadığında bunun gibidir; ve falanda **غبْوَة** ve **غَبَاوَةٌ** vardır.

**وغب** : Leys dedi: **الوَغْبُ**: iri deve; ve şu beyiti okudu:
أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاًّ وَغْبا

Ve **وَغُبَ** **وُغوبةً** (oldu). Dedi: ve evlerin **أَوْغابُ**’ı: döküntüleridir.

Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **الوغْبُ** ve **الوَغدُ** ikisi de zayıftır; ve şu beyiti okudu:
ولا بِبِرْشامِ الوِخام وَغبِ

Ebu Amr dedi: evin **أوغابُ**’ı: çömlek, iki değirmen taşı ve direklerdir; tekil (olan) **وَغْبٌ**’dur.

**بغي بيغ** : Leys dedi: atın koşuşunda **البَغْيُ**: salınma ve şenliktir; ve o, koşuşunda mutlaka **يَبْغِي** eder; ve “**فرَسٌ باغ**” denmez.

Lihyânî dedi: **بَغَيْتَ على أَخيك بَغْياً**: yani onu kıskandın, **بغياً** (kıskançlıkla).

Allah (azze ve celle) dedi: **( ثُمَّ بُغِىَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ اللَّهُ )** (Hac: 60).

Ve dedi: **( يُنفِقُونَ وَالَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ الْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ )** (Şûrâ: 39).

Öyleyse **البغْيُ**’nin aslı kıskançlıktır; sonra zulme **بَغياً** adı verildi; çünkü kıskanç, Allah’ın nimetin(in) ondan (mahsûddan) yok olmasını istemek için kıskanılanı gücü yettiğince zulmeder.

Allah (azze ve celle) dedi: **( يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ )** (Tevbe: 47); derler ki: sizin için fitneyi **يَبْغونَ** ederler.

Ka‘b b. Züheyr dedi:
إذا ما نَتَجْنَا أَرْبَعاً عامَ كفْأَةٍ
بَغاها خَنَاسِيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا

Yani: ona **خَنَاسِيرَ** (musibetler) **بَغَى** etti; ve **خَنَاسِيرَ**: belalardır; ve burada **بَغاها**’nın manası: talep etti.

Asmaî dedi: denir ki: **ابْغِني** şöyle şöyle: yani onu benim için iste; ve **ابْغِني** ile **ابغ لي** manaca birdir; fakat “**أَبْغني** şöyle şöyle” dediğinde manası: onun **بُغائه**’sinde bana yardım et ve onu benimle birlikte iste.

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: **أَبْغيتُكَ** şeyi: onu talep etmesinde ona yardım ettiğini kastettiğinde; fakat bunu onun için yaptığını kastettiğinde **بَغيَتُكَ** dersin; ve aynı şekilde **أَعْكَمْتُكَ** ve **أحْمَلْتُك**: ona yardım ettiğinde; ve **عكَمتُك العِكْمُ**: yani onu senin için yaptım.

Asmaî dedi: kadın **بَغت** eder ve **بِغاءً** ile **تبغي** eder: fuhuş yaptığında.

Allah (azze ve celle) dedi: **( وَلاَ تُكْرِهُواْ فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَآءِ )** (Nûr: 33); ve **البِغاء**: fuhuştur.

Allah (azze ve celle) dedi: **( وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيّاً )** (Meryem: 28); yani: fahişe değildi; ve kadın **بَغِيٌّ** (denir); ve kadın **باغت** eder, **تُباغي** eder **بِغاءً**: zina ettiğinde; ve bu, Arapların sözünün tamamıdır.

Asmaî dedi: adam ihtiyacını yahut kaybını **بَغى** eder; onu **يَبْغيها** eder **بُغاءً** ve **بُغيةً** ve **بُغَايةً**: onu talep ettiğinde.

Ebu Züeyb dedi:
بُغايةً إنما يَبْغِي الصِّحابَ من الْ
فِتْيَانِ في مِثله الشُّمُّ الأَناجِيحُ

Ve falan kimse kazanç için **ذُو بُغايةٍ**’dir: bunu **يَبغِي** ettiğinde; ve falana **بُغيتُه** geri döndü: yani talebi; bu, talep ettiğini bulmadığında olur; ve adam arkadaşına **بَغْياً** ile **يَبغِي** eder.

Dedi: ve denir ki: yara **بَغَى** etti ve **بَغياً** ile **يَبغي** eder: bozulmaya doğru yayıldığında.

Ve denir ki: göğün **بَغْيَ**’sini arkamıza ittik: yani şiddetini ve yağmurunun çoğunu.

Ve denir ki: **البَغايا** onların başları üzerinde durdu; yani cariyeler; tekili: **بَغيٌّ**.

A‘şâ bir adamı överek dedi:
والبَغَايا يَركضنَ أكْسِيَةَ الإضْرِ
يجِ والشَّرْعَبِيَّ ذَا الأَذْيالِ

Ve **البَغايا** ayrıca öncü birliklerdir; tekili **بَغيَّة**’dir.

Nâbiga dedi:
على إثرِ الأدلَّةِ والبغايا
وخَفْقِ النَّاجياتِ من الشآم

Ve denir ki: kavmin **بَغِيَّةُ**’si ve **شَيِّفَتُهُمْ** geldi: yani öncüleri.

Lihyânî dedi: adam hayrı ve şerri ve talep ettiği her şeyi **بُغاءً** ve **بِغْيَةً** ve kısaltılmış olarak **بِغًى** ile **بَغَى** eder.

Bazıları dedi: **بُغْيَةً** ve **بُغًى**; ve şu beyiti okudu:
لا أشغَلَنْكُمْ عن بُغَى الخيرِ إنني
سقطتُ على ضرْغامةٍ هو آكلي

Dedi: ve **البَغِيَّةُ**: talep; ve aynı şekilde **البِغْيةُ**; dersin ki: senin yanındaki **بِغْيَتي** ve senin yanındaki **بَغِيَّتِي**.

Dedi: ve bazıları dedi: **البَغيَّةُ**: kayıp (eşya); ve **بغيتُ بَغيَّتِي**: yani kaybımı talep ettim; ve **الباغي**: kayıp şeyi talep eden; çoğulu **بُغاةٌ** ve **بُغيانٌ**.

İbn Ahmer dedi:
أوْ باغِيَانِ لِبُعْرَانٍ لنا رقصتْ
كي لا تُحِسُّونَ من بُعْرَاننا أثرا

Dediler: “nasıl olur da hissetmezsiniz”i kastetti; ve denir ki: sana bunu yapman **ما انْبَغَى**; ve sana **ما ابتَغى**: yani yakışmaz / uygun olmaz.

Zeccâc dedi: denir ki: falana şunu yapması **انبغى**: yani ona şunu yapması uygun oldu; sanki şunu yapmayı talep ediyor, ona talep edilmiş oldu; yani ona uydu; fakat onların “**انبغى**” demesiyle yetinildi.

Ve denir ki: **ابْغني** bir şey: yani bana ver; ve **ابغ لي** bir şey; ve denir ki: kavmi **استبغيْتُ**; bana **بغوا** ettiler ve beni **بغوْني** ettiler: yani benim için talep ettiler; ve denir ki: falan insanlara karşı **يبغي** eder: onlara zulmettiğinde ve onlara eziyet etmeyi talep ettiğinde; ve **الفئةُ الباغيةُ**: zalim olan, adil imamın itaatinden çıkan (topluluk)tur.

Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Ammâr’a dedi: **( ويحَ ابن سُمَيَّةَ تقتلهُ الفئةُ الباغية )**.

Ebu Zeyd dedi: Araplar der: o elbette kerimdir ve ona **يُباغَهْ** edilmez; ve ikisi elbette kerimdir ve onlara **يُباغيا** edilmez; ve onlar elbette kerimlerdir ve onlara **يُباغوا** edilmez; ve manası onun için duadır; yani ona karşı **يُبغَى** edilmesin.

Dedi: ve bazıları onu dua üzere kılmaz; şöyle der: **لا يُباغَى** ve **لا يُبَاغَيانِ** ve **لا يُباغَوْنَ**: yani ona karşı kimse **يباغيه** etmez.

Dedi: ve bazıları der: **لا يُباغُ** ve **لا يُباغان** ve **لا يُباغون**. Dedim: bu **البَوْغِ**’dandır; birincisi **البَغي**’dandır; sanki ters çevrilmiş olarak gelmiştir.

Kisâî nakletti: sen elbette âlimsin ve **لا تُبَغْ**.

Dedi: ve bazı bedeviler dedi: bu, üzerine **المُبَوَّغُ** olunan kimdir?

Bir başkası dedi: bu, üzerine **المُبَيّغُ** olunan kimdir? Dedi: ve manası: kıskanılmaz.

Dedi: ve denir ki: o elbette kerimdir ve **لا يُبَاغُ**; ve şu beyiti okudu:
إمَّا تَكَرَّمْ إنْ أصبْتَ كريمةً
فلقدْ أراكَ ولا تُباغُ لئيما

Ve ikilide **لا يُباغانِ** ve çoğulda **لا يُباغون**; kıyas, tekilde dua üzere **ولا يُبَغْ** denmesidir; fakat onlar ancak “**ولا يُباغُ**” demeyi kabul ettiler.

Hadiste: **( إذا تبَيّغَ بأحدكم الدَّمُ فَلْيَحْتَجِمْ )**.

Ve dedi: **( عليكم بِالْحِجامَةِ ، لا يَتَبَيّغْ بأحدِكُم الدَّمُ فيقتله )**.

Ebu Ubeyd dedi: Kisâî dedi: **التَّبَيُّغُ**: coşma(dır).

Dedi: ve başkası dedi: aslı **البَغي**’dandır; şöyle dedi: **يتبيَّغُ**: **يَتَبَغى** ister; sonra **الياء**’yı öne aldı ve **الغينَ**’i sona bıraktı; bu, onların “**جَبذَ** ve **جذَبَ**” demesi gibidir; ve “**ما أطيبه** ve **أيْطَبَهُ**”. İbnü’l-A‘râbî’den bize sabit oldu ki o dedi: **يتبيغُ** ve **يتبوَّغُ** **بالواوِ والياءِ**.

Dedi: ve aslı **البَوْغاءِ**’dandır; o, toprak havalandığında (kalkan)dır; o hâlde manası: sizden birinizde kan kabarmasın.

Ebu Zeyd dedi: **تَبَيَّغَ** ile uyku ona galip geldi: ona galip geldiğinde; ve kan ona **تبيغَ** etti; ve hastalık ona **تبيغَ** etti: ona galip geldiğinde.

Leys dedi: **البَيْغُ**: kanın kabarması ve damarlar içinde göründüğü vakit kaynamasıdır; ve kan ona **تبيَّغَ** etti; ve **البَوْغاءُ**: havada uçuşan topraktır. Dedi: ve insanların ayaktakımı ve ahmakları **البوغاء**’dır. Dedi: ve **البِغيَةُ** çocukta **الرِّشْدَةِ**’nin zıddıdır; denir ki: o, **ابنُ بِغيَةٍ**’dir; ve şu beyiti okudu:
لَدَى رِشْدَةٍ من أُمِّهِ أوْ لِبِغيَةٍ
فيغلبها فَحْلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ

Dedim: Arapların bilinen sözü “falan **ابن غَيّةٍ** ve **ابنُ زَنْيَةٍ** ve **ابنُ رَشْدَةٍ**”dir; ve **زِنيَةٍ** ve **رِشدَةٍ** de denmiştir; fetha iki dilin daha fasihidir; fakat **غَيّةٌ**’de fethadan başkası caiz olmaz; **ابنُ بِغيَةٍ**’e gelince, onu Leys’ten başkasında bulmadım; ve doğrudan uzak değildir. Dedim: **البَغوَةُ**: **العِضاهُ**’un meyvesidir; ve aynı şekilde **البَرَمَةُ**.

İbn Düreyd dedi: **البَغوَةُ**: kuruluğu sağlamlaşmadan önce hurmadır; ve denildi: **البغوةُ**: içi kararmış olduğu hâlde yaş (taze) olan hurmadır; ve falanda **غبوَةٌ** ve **غبَاوَةٌ** vardır.

**وبغ** : Leys dedi: **الوَبَغُ**: develeri tutan bir hastalıktır; onun bozukluğunu yünlerinde görürsün.

Başkası dedi: **الوَبَغُ**: başın kepeği ve ondan dökülen kırıntılarıdır.

İbn Düreyd dedi: **الأوْبغُ**: bir yerdir; ve **وَبغْتُ الرجل**: yani onu ayıpladım ve ona dil uzattım.

Dedim: “onu ayıpladım” manasında **وبَغتُ الرجلَ**’i bilmiyorum.

**غيب** : Şemr dedi: içinde ne olduğu bilinmeyen her yer **غيْبٌ**’dir; ve aynı şekilde arkasında ne olduğu bilinmeyen yer; çoğulu **غيوبٌ**’dur.

Ebu Züeyb dedi:
يرْمي الغُيوبَ بعَيْنَيْه ومَطرِفُه
مُغضٍ كما كَسَفَ المُسْتأخِذُ الرَّمِدُ

Leys dedi: **الغِيبَةُ** **الاغتِيابِ**’dandır; ve **الغَيبَةُ** **الغيبُوبة**’dandır; ve kadın **أغابت** eder, o hâlde o **مُغيبَةٌ**’dir: kocası kaybolduğunda; ve **الغابُ**: sazlık; ve **الغيْبُ**: şüphedir.

Ebu İshak, Allah (azze ve celle)’nin şu sözü hakkında: **( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ )** (Bakara: 3): yani, Allah’ın Resulü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara haber verdiği, diriliş, cennet ve ateş işinden ve onlara haber verdiği her şeyden kendilerinden gizli kalana iman ederler; onlara haber verdiği şeylerden kendilerinden gizli kalan her şey **غيبٌ**’dir.

Ebu’l-Abbâs, bedevîden, onun şu sözü hakkında: **( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ )**: dedi: Allah’a iman ederler. Dedi: ve **الغيبُ** ayrıca gözlerden gizli kalan şeydir; kalplerde elde edilmiş olsa bile. Ve **الغيْبُ**: koyunun iç yağının yağıdır. Ve **الغيبُ**: yerin çukur (alçak) kısmıdır; çoğulu: **غيوبٌ**. Ve denir ki: **منْ وراء الغيب**’den bir ses işittim: yani onu görmediğim bir yerden.

Lihyânî dedi: kadın **مُغيبةٌ** ve **مُغيب** (denir): kocası kaybolduğunda.

Dedi: ve bazıları dedi: ağacın **غيْبَانُ**’ı ortaya çıktı; o, kökleridir; yerde gizlenmişti; ben de onu kazdım, nihayet ortaya çıktı.

Allah (azze ve celle) dedi: **( تَجَسَّسُواْ وَلاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم )** (Hucurât: 12): yani, bir adamı gıyabında, onda bulunan ve onu kötüleyecek şeyle ele almayın; onu onda olmayan şeyle ele alırsa o **بَهْتٌ** ve **بُهتانٌ**’dır. Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) **المَغيَبَانُ** geldi; ve denir ki: falan, falanı **اغتابَ** etti **اغتِياباً** ve **غِيبَةً**; onu **يَغتابُه** eder.

Bazılarından rivayet edildi ki o, **غابَهُ يَغيبُهُ**’u işitti: onu ayıpladığında ve ondan onu kötüleyecek şeyi andığında.

Şemr, Hevâzenî’den: **الغابةُ**: altında bir çıkıntı bulunan yerin alçak kısmıdır; o, çukurdur.

Ebu Câbir el-Esedî dedi: **الغابةَ**: insanlardan topluluktur.

Dedi: Hevâzenî bana şu beyiti okudu:
إذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغاب
حَسِبْتَ رِماحَهم سَبَلَ الغوادي

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **غابَ**: gıybet ettiğinde; ve **غابَ**: bir insanı hayırla yahut şerle andığında; ve **الغيبةُ**: ondan bir fiildir; güzel ve çirkin olur.

Ve **الغَيَب**: **غائب**’in çoğuludur; **حارس** ve **حَرَس** gibi; ve **الغائب** **غُيَّباً** ve **غيَّاباً** olarak çoğul yapılır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والغين وما يثلثهما)
(بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل.
(بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً. وظَبْيَةٌ بَغُوم. قال الشاعر([1]) في النَّاقة:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
ومما يُحمَلْ عليه قولُهُم بَغَمْتُ للرّجل بالحديث إذا لم تفسِّرْه له.
(بغو) الباء والغين والواو ليس فيه إلا البَغْو. وذكر ابن دُرَيْدٍ أنه التمرُ قبلَ أن يستحكِمَ يُبْسُه([2]).
(بغي) الباء والغين والياء أصلان: أحدهما طَلَب الشيء، والثاني جنسٌ من الفَساد. فمن الأوّل بَغَيْتُ الشيء أبْغِيه إذا طلبتَه. ويقال بَغَيْتُك* الشيءَ إذا طلبته لك، وأبغَيْتُك الشّيءَ إذا أَعَنْتُكَ على طَلَبه. والبُغْية والبِغْية الحاجة. وتقول: ما ينبغي لك أن تفعل كذا. وهذا مِن أفعال المطاوَعَة، تقول بَغيْتُ فانبغَى، كما تقول كسرتُه فانكَسَر.
والأصل الثاني: قولهم بَغَى الجرح، إذا تَرامَى إلى فساد، ثم يشتقّ من هذا ما بَعْدَهُ([3]). فالبغيّ الفاجِرةُ، تقول بَغَتْ تَبْغي بِغاءً، وهي بَغِيّ([4]). ومنه أن يبغي الإنسانُ على آخَرَ. ومنه بَغْيُ المَطَر، وهو شِدّتُه ومُعْظَمُه. وإذا كان ذا بَغْيٍ
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
قال الأصمعي: دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا([5])، أي مُعْظَم مَطَرِها.
والبَغْي: الظْلم. قال:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])وربما قالوا لاختيال الفرس ومَرَحِهِ بَغْيٌ.
قال الخليل: ولا يُقال فَرَسٌ باغٍ.
(بغت) الباء والغين والتاء أصلٌ واحدٌ لا يُقاس عليه، منه البغْت، وهو أَنْ يفجَأَ الشيءُ. قال:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *
(بغث) الباء والغين والثاء أصل واحد، يدلُّ على ذُلّ الشيءِ وضَعفِه. من ذلك بَُِغاث الطَّير، وهي التي لا تَصِيد ولا تَمتَنِع. ثم يقال لأَخْلاطِ الناس وخُشارَتهم البَغْثَاء. والأبْغَثُ: مكان ذُو رملٍ. وهو من ذاك([8]) لأنه ليّنٌ غيرُ صُلْب.
(بغر) الباء والغين والراء أصلٌ واحد، وفيه كلماتٌ متقاربة في الشُّرْب ومَعْناه. فالبَغَر أنْ يَشْربَ الإنسانُ ولا يَرْوَى، وهو يصيبُ الإبلَ أيضاً. وعُيِّر رَجلٌ فقيل: "ماتَ أبُوهُ بَشَماً وماتَتْ أمُّهُ بَغَراً". ويقولون: بَغَر النَّوءُ، إذا هاج بالمطر. وحكى بعضهم: بُغِرَتِ الأرضُ، إذا ليَّنَها المطر.
(بغز) الباء والغين والزاء أصلٌ، وهو كالنّشاط والجَرَاءةِ في الكلام. قال ابن مُقْبِل:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
وقالوا: الباغز الرّجُلُ الفاحش. وذلك كلُّه يَرجِعُ إلى الجُرْأَة.
(بغش) الباء والغين والشين أصلٌ واحد، وهو المطر الضّعيف([10])، ويقال له البَغْش. وأرضٌ مَبْغُوشة. وجاء في الشِّعر: مطر باغشٌ([11]).
(بغض) الباء والغين والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على خلاف الحبّ. يقال أبغَضْتُه أُبْغِضُه. فأمّا قوله:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])فقيل البِغْضَةُ الأعداء، وقيل أراد ذَوِي بِغْضةٍ. وربما قالوا بَغُض جَدُّه، كقولهم عثَرَ. والله أعلم.
--------------ــــ
([1]) هو ذو الخرق الطهوي، كما في اللسان (ويب، بغم).
([2]) انظر الجمهرة (1: 319).
([3]) في الأصل: "من بعده".
([4]) وتقول أيضاً: باغت تباغي بغاء.
([5]) وروى اللحياني: "دفعنا بغي السماء عنا". انظر اللسان (18: 84).
([6]) البيت لقيس بن زهير، كما في حماسة أبي تمام (1: 163).
([7]) ليزيد بن ضبة الثقفي. وصدره كما في اللسان (بغت):
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) في الأصل: "في ذاك".
([9]) صدره كما في اللسان (بغز): * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) بعده في الأصل: "ويقال له الضعيف"، وهي عبارة مقحمة.
([11]) مثل هذا في الجمهرة (1: 292). ولم ينصا على شاهد.
([12]) البيت لساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من ديوان الهذليين 168 واللسان (بغض) وفي شرح الديوان: "تقتك، يقول أن اتقتك"، وفيه: "ترقب: ترصد وتحرس".

ـ

##### Türkçe

(**باب الباء والغين وما يثلثهما**)

(**بغل**) **الباء** ve **الغين** ve **اللام**, bedende bir kuvvete delâlet eder. Bundan: **البَغْل**; bir kavim dedi ki: yaratılışının kuvvetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve demişlerdir: **التّبْغيل**’den **بَغْلاً** diye adlandırıldı; o, yürüyüşten bir türdür. Bizim gittiğimiz (görüş) şudur ki: **التَّبغيل** , **البَغْل**’in yürüyüşünden türemiştir.

(**بغم**) **الباء** ve **الغين** ve **الميم** hafif bir asıldır; o bir sestir ve ona benzer (bir şeydir), elde edilip belirginleşmez. Şu hâlde **البُغام**: dişi devenin tekrar edip durdurduğu sesidir; ceylanın sesi de **بُغام**’dır. Ve **ظَبْيَةٌ بَغُوم**. Şair([1]) dişi deve hakkında dedi:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
Ve bunun üzerine taşınan (kıyas edilen) şeylerdendir onların sözü: **بَغَمْتُ** adama söz ile; ona açıklamadığın zaman.

(**بغو**) **الباء** ve **الغين** ve **الواو**’da **البَغْو**’dan başka bir şey yoktur. İbn Düreyd, onun, kuruluğu sağlamlaşmadan önce hurma olduğunu zikretti([2]).

(**بغي**) **الباء** ve **الغين** ve **الياء** iki asıldır: birincisi şeyin talebi, ikincisi fesattan bir cinstir. Birinciden: **بَغَيْتُ** şeyi **أبْغِيه**; onu talep ettiğin zaman. Ve denir: **بَغَيْتُك** şeyi; onu senin için talep ettiğim zaman; ve **أبغَيْتُك** şeyi; onu talep etmene yardım ettiğim zaman. Ve **البُغْية** ve **البِغْية** ihtiyaçtır. Ve dersin: sana gerekmez ki şöyle şöyle yapasın. Bu, **المطاوَعَة** fiillerindendir; dersin: **بَغيْتُ** da **فانبغَى**, tıpkı “onu kırdım da kırıldı” dediğin gibi.

İkinci asıl: onların sözü **بَغَى** yara; fesada doğru yayıldığı zaman; sonra bundan, ondan sonrasına türetilir([3]). Şu hâlde **البغيّ**: fâcire (zina eden kadın); dersin: **بَغَتْ** **تَبْغي** **بِغاءً**, ve o **بَغِيّ**’dir([4]). Ondandır: insanın bir başkasına azması. Ondandır: **بَغْيُ المَطَر**; onun şiddeti ve çoğu. Ve eğer **ذا بَغْيٍ** olursa,
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
Asmaî dedi: **دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا**([5]); yani yağmurunun çoğu.

Ve **البَغْي**: zulümdür. Dedi:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])
Ve bazen atın çalımı ve şenliği için **بَغْيٌ** derler. Halîl dedi: **فَرَسٌ باغٍ** denilmez.

(**بغت**) **الباء** ve **الغين** ve **التاء** bir tek asıldır; onun üzerine kıyas edilmez; ondan **البغْت**; o, şeyin ansızın gelmesidir. Dedi:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *

(**بغث**) **الباء** ve **الغين** ve **الثاء** bir tek asıldır; şeyin alçaklığına ve zayıflığına delâlet eder. Bundan: **بَُِغاث الطَّير**; o, avlamayan ve (kendini) savunmayan (kuşlar)dır. Sonra insanların karışıkları ve döküntüleri için **البَغْثَاء** denir. Ve **الأبْغَثُ**: kumlu bir yer. Ve o, şundandır([8]); çünkü yumuşaktır, sert değildir.

(**بغر**) **الباء** ve **الغين** ve **الراء** bir tek asıldır; onda içmede ve manasında birbirine yakın kelimeler vardır. Şu hâlde **البَغَر**: insanın içip de kanmamasıdır; develere de isabet eder. Bir adam ayıplandı da denildi: “Babası **بَشَماً** ile öldü, annesi **بَغَراً** ile öldü.” Ve derler: **بَغَر النَّوءُ**; yağmurla kabardığı zaman. Bazıları nakletti: **بُغِرَتِ الأرضُ**; yağmur onu yumuşattığı zaman.

(**بغز**) **الباء** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; sözde canlılık ve cesaret gibidir. İbn Mukbil dedi:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
Ve dediler: **الباغز** çirkin sözlü adamdır. Bu bütünüyle cesarete döner.

(**بغش**) **الباء** ve **الغين** ve **الشين** bir tek asıldır; o zayıf yağmurdur([10]); ve ona **البَغْش** denir. Ve **أرضٌ مَبْغُوشة**. Şiirde geldi: **مطر باغشٌ**([11]).

(**بغض**) **الباء** ve **الغين** ve **الضاد** bir tek asıldır; o, sevginin zıddına delâlet eder. Denir: **أبغَضْتُه** **أُبْغِضُه**. Amma onun sözü:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])
Şu hâlde **البِغْضَةُ** düşmanlar denildi; ve denildi: **ذَوِي بِغْضةٍ**’yi kastetti. Ve bazen “onun cedd’i **بَغُض** oldu” derler; onların “**عثَرَ**” demeleri gibi. Allah daha iyi bilir.

--------------ــــ
([1]) O, Lisân’da (ويب، بغم) olduğu üzere, ذو الخرق الطهوي’dir.
([2]) el-Cumhara’ya bak (1: 319).
([3]) Asılda: “**من بعده**”.
([4]) Ve ayrıca dersin: **باغت** **تباغي** **بغاء**.
([5]) el-Lihyânî rivayet etti: “**دفعنا بغي السماء عنا**”. Lisân’a bak (18: 84).
([6]) Beyit, Ebû Temmâm’ın Hamâse’sinde (1: 163) olduğu üzere, Kays b. Zuheyr’indir.
([7]) Yezîd b. Dabbe es-Sekafî’nindir. Sadrı, Lisân’da (بغت) olduğu üzere:
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) Asılda: “**في ذاك**”.
([9]) Sadrı, Lisân’da (بغز) olduğu üzere: * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) Ondan sonra asılda: “**ويقال له الضعيف**”; o, araya sokulmuş bir ibaredir.
([11]) Bunun benzeri el-Cumhara’da (1: 292). İkisi de şâhide nass etmediler.
([12]) Beyit, Huzelîler divanının birinci kısmında 168’de ve Lisân’da (بغض); ve divan şerhinde: “**تقتك**: ‘**اتقتك**’ der”; ve onda: “**ترقب**: gözetlenir ve korunur”.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: بغى

- البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى، تجاوزه أم لم يتجاوزه، فتارة يعتبر في القدر الذي هو الكمية، وتارة يعتبر في الوصف الذي هو الكيفية، يقال: بغيت الشيء: إذا طلبت أكثر ما يجب، وابتغيت كذلك، قال الله عز وجل : ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48]، وقال تعالى: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. والبغي على ضربين.
- أحدهما محمود، وهو تجاوز العدل إلى الإحسان، والفرض إلى التطوع.
- والثاني مذموم، وهو تجاوز الحق إلى الباطل، أو تجاوزه إلى الشبه، كما قال عليه الصلاة والسلام: (الحق بين والباطل بين، وبين ذلك أمور مشتبهات، ومن رتع حول الحمى أوشك أن يقع فيه) (الحديث يروى عن النعمان بن بشير يقول: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (الحلال بين الحرام بين، وبينهما مشبهات لا يعلمها كثير من الناس، فمن اتقى الشبهات استبرأ لعرضه ودينه، ومن وقع في الشبهات كراع يرعى حول الحمى يوشك أن يواقعه). وهذه الرواية الصحيحة، والحديث أخرجه البخاري في الإيمان (انظر فتح الباري 1/116) ؛ ومسلم في المساقاة رقم (1599) )، ولأن البغي قد يكون محمودا ومذموما، قال تعالى: ﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]، فخص العقوبة ببغية بغير الحق.
وأبغيتك: أعنتك على طلبه، وبغى الجرح: تجاوز الحد فس فساده، وبغت المرأة بغاء: إذا فجرت، وذلك لتجاوزها إلى ما ليس لها. قال عز وجل: ﴿ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا﴾ [النور/33]، وبغت السماء: تجاوزت في المطر حد المحتاج إليهن وبغى: تكبر، وذلك لتجاوزه منزلته إلى ما ليس له ويستعمل ذلك في أي أمر كان. قال تعالى: ﴿يبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]، وقال تعالى: ﴿إنما بغيكم على أنفسكم﴾ [يونس/23]، ﴿ثم بغى عليه لينصرنه الله﴾ [الحج/60]، ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾ [القصص/76]، وقال: ﴿بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي﴾ [الحجرات/9]، فالبغي في أكثر المواضع مذموم، وقوله: ﴿غير باغ ولا عاد﴾ [البقرة/173]، أي: غير طالب ما ليس له طلبه ولا متجاوز لما رسم له.
قال الحسن: غير متناول للذة ولا متجاوز سد الجوعة (ومثله عن الشعبي والنخعي قالا: إذا اضطر إلى الميتة أكل منها قدر ما يقيمه. راجع الدر المنثور 1/408).
وقال مجاهد رحمه الله: غير باغ على إمام ولا عاد في المعصية طريق الحق (أخرج هذا عن مجاهد البيهقي في المعرفة والسنن وابن أبي شيبة وابن المنذر وغيرهم. انظر: الدر المنثور 1/408).

وأما الابتغاء فقد خص بالاجتهاد في الطلب، فمتى كان الطلب لشيء محمود فالابتغاء فيه محمود نحو: ﴿ابتغاء رحمة من ربك﴾ [الإسراء/28]، و ﴿ابتغاء وجه ربه الأعلى﴾ [الليل/20]، وقولهم: ينبغي مطاوع بغى. فإذا قيل: ينبغي أن يكون كذا؟ فيقال على وجهين: أحدهما ما يكون مسخرا للفعل، نحو: النار ينبغي أن تحرق الثوب، والثاني: على معنى الاستئهال، نحو: فلان ينبغي أن يعطى لكرمه، وقوله تعالى: ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾ [يس/69]، على الأول، فإن معناه لا يتسخر ولا يتسهل له، ألا ترى أن لسانه لم يكن يجري به، وقوله تعالى: ﴿وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾ [ص/35].

##### Türkçe

- **البغي**: araştırdığı şeyde iktisadı aşma talebidir; onu aşmış olsun yahut aşmamış olsun. Bazen miktar olan ölçüde dikkate alınır, bazen nitelik olan vasıfta dikkate alınır. Denir ki: **بغيت الشيء**: eğer gerekenden daha fazlasını talep ettiğimde; **وابتغيت** de böyledir. Aziz ve celil Allah dedi ki: ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48] ve yüce dedi ki: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. Ve **البغي** iki kısımdır.
- Birincisi övülendir; o, adaleti aşıp ihsana, farzı aşıp nafileye geçmektir.
- İkincisi yerilendir; o, hakkı aşıp bâtıla geçmek yahut onu şüphelere geçecek şekilde aşmaktır; nitekim -salât ve selâm onun üzerine olsun- dediği gibi: (Hak açıktır ve bâtıl açıktır; bunun arasında şüpheli işler vardır; kim koruluk çevresinde otlarsa içine düşmesi yakındır) (Hadis, Nu‘mân b. Beşîr’den rivayet edilir; der ki: Resûlullah’ı -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- şöyle derken işittim: (Helâl açıktır, haram açıktır; ikisinin arasında şüpheliler vardır, insanların çoğu onları bilmez; kim şüphelilerden sakınırsa ırzı ve dini için beraat elde eder; kim şüphelilere düşerse koruluk çevresinde otlayan çoban gibidir; içine düşmesi yakındır). Bu sahih rivayettir; hadisi Buhârî iman bölümünde (bk. Fethu’l-Bârî 1/116); Müslim musâkât bölümünde (1599) numara ile çıkarmıştır), ve çünkü **البغي** övülen de olabilir yerilen de; yüce Allah dedi ki: ﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]; böylece cezayı, hak olmaksızın olan **بغية** ile tahsis etti.
Ve **أبغيتك**: onu talep etmen üzerinde sana yardım ettim. Ve **بغى الجرح**: haddi aştı; böylece bozulması (fesadı) oldu. Ve kadın **بغاء** ile **بغت**: eğer zina ettiyse; bu, kendisine ait olmayan şeye geçmesi sebebiyledir. Aziz ve celil dedi ki: ﴿ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا﴾ [النور/33]. Ve **بغت السماء**: yağmurda, ona muhtaç olanların sınırını aştı. Ve **بغى**: kibirlendi; bu, mertebesini aşıp kendisine ait olmayan şeye geçmesi sebebiyledir; bu, her ne iş olursa olsun kullanılır. Yüce Allah dedi ki: ﴿يبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]; ve yüce dedi ki: ﴿إنما بغيكم على أنفسكم﴾ [يونس/23]; ﴿ثم بغى عليه لينصرنه الله﴾ [الحج/60]; ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾ [القصص/76]; ve dedi ki: ﴿بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي﴾ [الحجرات/9]. Böylece **البغي** yerlerin çoğunda yerilendir. Ve onun sözü: ﴿غير باغ ولا عاد﴾ [البقرة/173], yani: talep etmesi kendisine ait olmayanı talep eden değil ve kendisi için çizileni aşan değil.
Hasan dedi ki: lezzet için alan değil ve açlığı gidermeyi aşan değil (Şa‘bî ve Neha‘î’den de benzeri: ikisi dedi ki: leşe muztar olursa ondan, kendisini ayakta tutacak kadar yer. Bk. ed-Dürrü’l-Mensûr 1/408).
Mücâhid -Allah ona rahmet etsin- dedi ki: imama karşı **باغ** olmayan ve masiyette, hakkın yolunu aşan olmayan (Bunu Mücâhid’den Beyhakî el-Ma‘rife ve’s-Sünen’de, İbn Ebî Şeybe, İbnü’l-Münzir ve başkaları çıkarmıştır. Bk. ed-Dürrü’l-Mensûr 1/408).

أما **الابتغاء** ise, talepte içtihada tahsis edilmiştir; talep övülen bir şey için olduğunda, onda **الابتغاء** övülendir; şu gibi: ﴿ابتغاء رحمة من ربك﴾ [الإسراء/28] ve ﴿ابتغاء وجه ربه الأعلى﴾ [الليل/20]. Ve onların sözü: **ينبغي**; **بغى**’nın mutâva‘ıdır. Şu halde denilirse: **ينبغي** أن يكون كذا؟ iki vecih üzere söylenir: birincisi, fiil için musahhar olan şey; şu gibi: ateşin elbiseyi yakması **ينبغي**. İkincisi: ehil olma manasında; şu gibi: falan kimse, keremi sebebiyle kendisine verilmesi **ينبغي**. Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾ [يس/69], birinci üzeredir; çünkü manası: ona musahhar olmaz ve ona kolaylaştırılmaz; görmez misin ki dili onunla akıp gitmiyordu. Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾ [ص/35].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب غ ي
بغيته وابتغيته وطال بي البغاء فما وجدته‏.‏
وفلان بغيتي‏:‏ أي طلبتي وظنتي‏.‏
وعند فلان بغيتي‏.‏
وابغني ضالتي‏:‏ اطلبها لي‏.‏
وأبغني ضالتي‏:‏ أعني على طلبها‏.‏
قال رؤبة‏:‏ واذكر بخيـر وابغنـي مـا يبتغـى أي اصنـع بـي مـا يحـب أن يصنـع‏.‏
وخرجـوا بغيانـاً لضوالهم‏.‏
وبغت فلانة بغاء وهي بغي‏:‏ طلوب للرجال وهن بغايا‏.‏
ومنه قيل للإماء البغايا لأنهن كن يباغين في الجاهلية‏.‏
يقال‏:‏ قامت البغايا على رءوسهم وقال الأعشى‏:‏ والبغايا يركضن أكسية الإض - ريح والشرعي ذا الأذيال وخرجت أمة فلان تباغي وهو ابن بغية وغية بمعنى‏.‏
وإنك لعالم ولا تباغ أي لا تصبك عين فتباغيـك بسـوء‏.‏
وروي ولا تبغ ولا تباغ بالرفع من تبيغ الدم أي لا تبيغت بك عين فتؤذيك كما يتبيغ الدم فيؤذى‏.‏
وأقبلت البغايا وهي الطلائع‏.‏
وبغى علينا فلان‏:‏ خرج علينا طالباً أذاناً وظلمنا‏.‏
وهي الفئة الباغية وهم البغاة وأهل البغي والفساد‏.‏
وقد تباغوا‏:‏ تظالموا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بغي الجرح‏:‏ ترامى إلى الفساد‏.‏
وبغت السماء‏:‏ ألح مطرها‏.‏
ودفعنا بغي السماء خلفنا‏.‏
ويقال للفرس إنه لذو بغي في عدوه أي ذو مرح وفرس باغ‏.‏

##### Türkçe

ب غ ي
Onu aradım ve onu aradım; ve **البغاء** bana uzun sürdü de onu bulmadım.
Ve falan kimse **بغيتي**dir: yani talebim ve zannımdır.
Ve falan kimsenin yanında **بغيتي** vardır.
Ve “**ابغني ضالتي**”: onu benim için ara.
Ve “**أبغني ضالتي**”: onu aramada bana yardım et.
Rü’be dedi:
“Ve hayırla an; ve **ابغني ما يبتغى**” yani benimle, yapılması sevilir olan şeyi yap.
Ve kayıpları için **بغياناً** olarak çıktılar.
Ve falanca kadın **بغاء** ile **بغت**; ve o **بغي**dir: erkeklere düşkün arayıcı; ve onlar **بغايا**dır.
Ve bundan, cariyelere **البغايا** denildi; çünkü onlar cahiliye devrinde **يباغين** olurlardı.
Denilir: **قامت البغايا على رءوسهم**. A‘şâ dedi:
“Ve **البغايا** koşuştururlar; **أكسية الإض-ريح** ve etekli **الشرعي**.”
Ve falanın cariyesi **تباغي** olarak çıktı; ve o, **بغية** ve **غية** oğlu idi; (ikisi) anlam bakımından (aynıdır).
Ve şüphesiz sen bilensin; ve “**لا تباغ**” yani bir göz sana isabet etmesin de sana kötülükle **تباغيك** etmesin.
Ve “**ولا تبغ ولا تباغ**” diye, **تبيغ الدم**’den (türetilmiş) ref‘ ile rivayet edildi: yani bir göz sana isabet edip seni incitmesin; tıpkı kanın **يتبيغ** olup incitmesi gibi.
Ve **البغايا** geldi; ve onlar **الطلائع**dır.
Ve falan kimse bize karşı **بغى**: bize karşı, eziyet isteyerek çıktı ve bize zulmetti.
Ve o, **الفئة الباغية**dir; ve onlar **البغاة** ve **أهل البغي والفساد**dır.
Ve **تباغوا**: birbirlerine zulmettiler.
Ve mecazdan: **بغي الجرح**: bozulmaya doğru yayıldı.
Ve gök **بغت**: yağmuru ısrar etti (şiddetlendi).
Ve göğün **بغي**sini arkamıza doğru defettik.
Ve ata denilir: koşusunda şüphesiz o, **بغي** sahibidir; yani şenlik sahibidir; ve **فرس باغ** (vardır).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب غ ي * * البَغْيُ * التعدي و * بَغَى * عليه استطال وبابه رمى وكل مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء فهو * بَغْيٌ * و * البُغْيَةُ * بكسر الياء وضمها الحاجة و * بَغَى * ضالته يبغيها * بُغَاءً * بالضم والمد و * بُغَايةً * بالضم أيضا أي طلبها وكل طلبة * بُغَاءَ * و * بَغَى * له و * أَبْغَاهُ * الشيء طلبه له وقولهم ينبغي لك أن تفعل كذا هو من أفعال المطاوعة يقال * بَغَاهُ فانْبَغَى * كما يقال كسره فانكسر و * ابْتَغَيْتُ * الشيء و * تَبَغَّيتُهُ * طلبته مثل بغيته و * تَبَاغَوا * أي بغى بعضهم على بعض

##### Türkçe

* ب غ ي * * **البَغْيُ** * haddi aşma ve * **بَغَى** * ona karşı uzadı (zorbalık etti); babı **رَمَى**’dır. Ve her şeyin sınırı olan ölçü üzerine her aşma ve ifrat, o, * **بَغْيٌ** *’dir. Ve * **البُغْيَةُ** * (yâ’nın kesriyle ve zammıyla) ihtiyaçtır. Ve * **بَغَى** * kaybolanını, onu arar; * **بُغَاءً** * (zamm ile ve med ile) ve * **بُغَايةً** * (zamm ile de) yani onu talep etti. Ve her talep * **بُغَاءَ** *’dır. Ve * **بَغَى** * onun için ve * **أَبْغَاهُ** * şeyi: onun için onu talep etti. Ve onların “senin için şöyle yapman gerekir” sözleri, mutâvaat fiillerindendir; denir ki: * **بَغَاهُ فَانْبَغَى** *; nitekim denildiği gibi: “onu kırdı da kırıldı”. Ve * **ابْتَغَيْتُ** * şeyi ve * **تَبَغَّيتُهُ** * onu: onu talep ettim; **بَغَيْتُهُ** gibi. Ve * **تَبَاغَوا** * yani bazısı bazısına karşı haddi aştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!بَغَيْتُهُ ) ، أَي الشَّيءَ ما كانَ خَيراً أَو شرّاً ، ( *!أَبْغيهِ *!بُغاءً ) ، بالضَّمِّ مَمْدوداً ، ( *!وبُغىً ) ، مَقْصوراً ، ( *!وبُغْيَةً ، بضَمِّهنَّ ، *!وبِغْيَةً ، بالكسْرِ ) ، الثَّانِيَةُ عن اللّحْيانيِّ : بَغَى الرَّجُلُ الخَيْرَ والشَّرَّ وكُلَّ ما يَطْلبُه بُغاءً فإنَّه جَعَلَهما مَصْدَرَيْن فقالَ : *!بَغَى الخَيْرَ *!بُغْيَةً وبِغْيَةً ، وجَعَلَهُما غَيْرُه اسْمَيْنِ كما يَأْتي .
وقالَ اللّحْيانيُّ : بَغَى الرَّجُلُ الخَيْرَ والشَّرَّ وكُلَّ ما يَطْلبُه بُغاءً وبِغْيَةً *!وبغىً ، مَقْصوراً وقالَ بعضُهم : بُغْيَةً وبُغىً ؛ ( طَلَبْتُهُ ) .
وقالَ الرّاغِبُ : *!البَغْي : طَلَبُ تَجاوُزِ الاقْتِصادِ فيمَا يُتحرَّى ؛ تَجَاوَزَه ، أَم لم يَتَجاوَزْه ، فتارَةً يُعْتَبَر في القَدرِ الذي هو الكَميَّةِ وتارَةً في الوَصْفِ الذي هو الكَيْفِيَّة ؛ انتَهَى .
وشاهِدُ *!البُغى ، مَقْصوراً ، قَوْلُ الشاعِرِ :
فلا أَحْبِسَنْكُم عن *!بُغَى الخَيْر إنني
سَقَطْتُ على ضِرْغامةٍ وهو آكلِي وشاهِدُ المَمْدودِ قَوْلُ الآخر :
لا يَمْنَعَنَّك من *!بُغا
ءِ الخَيْرِ تَعْقادُ التَّمائم ( *!كابْتَغَيْتُهُ *!وتَبَغَّيْتُهُ *!واسْتَبْغَيْتُهُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لساعِدَةَ ابنِ جُؤَيَّة :

ولكنَّما أَهْلي بوادٍ أَنِيه
سِباعٌ *!تَبَغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَداً وقالَ آخَرُ :
ألا مَنْ بَيَّنَ الأَخَوَيْ
نِ أُمُّهما هي الثَّكْلَى تُسائلُ من رَأَى ابْنَيْها
*!وتَسْتَبِغي فما *!تُبْغَى وبَيَّنَ بمعْنَى تَبَيَّنَ .
وشاهِدُ *!الابْتِغاءِ قَوْلُه تعالى : ﴿فمَن *!ابْتَغَى وَراءَ ذلِكَ﴾ .
وقالَ الرَّاغبُ : الابْتِغاءُ خصَّ بالاجْتِهادِ في الطَلَبِ ، فمَتى كانَ الطَّلَبُ لشيءٍ مَحْمود *!فالابْتِغاءُ فيه مَحْمودٌ نَحْو ﴿*!ابْتِغاء رَحْمَة مِن رَبِّكَ تَرْجُوها﴾ .
وقوْلُه تعالى : ﴿إلاَّ ابْتِغاء وَجْه رَبِّه الأعْلى﴾ .
*!والبَغِيَّةُ ، كرَضِيَّةٍ : ما *!ابْتُغِيَ *!كالبُغْيَةِ ، بالكسْرِ والضَّمِّ ) .
يقالُ : *!بَغِيَّتي عنْدَكَ *!وبِغْيَتي عنْدَكَ .
ويقالُ : ارْتَدَّتْ على فلانٍ *!بُغْيَتُه ، أَي طَلِبَتُه ، وذلِكَ إذا لم يَجِدْ ما طَلَبَ .
وفي الصِّحاحِ : *!البُغْيَةُ : الحاجَةُ . يقالُ : لي في بَني فلانٍ *!بَغْيَةٌ *!وبُغْيَةٌ ، أَي حاجَةٌ ، *!فالبِغْيَةُ مثْل الجِلْسَةِ الحاجَةُ التي *!تَبْغِيها *!والبُغْيَةُ الحاجَةُ نَفْسُها ؛ عن الأَصْمعيّ .
( و ) *!البَغِيَّةُ : ( الضَّالَّةُ *!المَبْغِيَّةُ .
( *!وأَبْغاهُ الشيءَ : طَلَبَه له ) . يقالُ : *!أَبْغِني كذا *!وابْغِ لي كذا ؛ ( *!كَبَغاهُ إيَّاهُ ، كرَمَاهُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ :
وكم آمِلٍ من ذي غِنىً وقَرابةٍ
*!لَيَبْغِيَه خيراً وليسَ بفاعِل

وبهما رُوِي الحدِيثُ : ( أبْغِني أَحْجاراً لأَسْتَطِيب بها ) ، بهَمْزَةِ القَطْعِ والوَصْلِ .
( أَو ) *!أبْغاهُ خَيْراً : ( أَعَانَهُ على طَلَبِهِ ) .
ومعْنَى قَوْلِهم : *!أَبغِني كذا ، أَي أعِنِّي على *!بُغائِه .
وقالَ الكِسائيُّ : *!أَبْغَيْتُك الشيءَ إذا أَرَدْتَ أنكَ أَعَنْته على طَلَبِه ، فإذا أَرَدْتَ أنَّك فَعَلْتَ ذلِكَ له قُلْتَ له : قد *!بَغَيْتُكَ ، وكَذلِكَ أَعْكَمْتُك أَو أَحْمَلْتُك .
وعَكَمْتُكَ العِكْم : أَي فَعَلْته لكَ .
( و ) قالَ اللَّحْيانيُّ : ( *!اسْتَبْغَى القَوْمَ *!فبَغَوْهُ و ) بَغَوْا ( له ) أَي : ( طَلَبُوا له .
( *!والباغِي : الطَّالِبُ ) .
وفي حِدِيثِ أَبي بكْرٍ ، رَضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، في الهِجْرةِ : ( لقِيهما رجُلٌ بكُراعِ الغَمِيمِ فقالَ : مَنْ أَنْتم ؟ فقالَ أَبو بكْرَ : *!باغٍ وهادٍ ) ؛ عَرَّضَ *!بِبُغاءِ الإِبِلِ وهِدَايَة الطَّريقِ ، وهو يُريدُ طلبَ الدِّينِ والهِدايَةِ من الضّلالَةَ ؛ وقالَ ابنُ أَحْمر :
أَو *!باغِيانِ لبُعْرانٍ لنا رَفَضَتْ
كي لا يُحِسُّون من بُعْرانِنا أَثَرَاقالوا : أَرادَ كيفَ لا يُحِسُّون .
( ج *!بُغاةٌ ) ، كقاضٍ وقُضاةٍ ، ( *!وبُغيانٌ ) ، كرَاعٍ ورُعاةٍ ورُعْيان ؛ ومنه حدِيثُ سُراقَة والهِجْرةِ : ( انْطَلِقُوا *!بُغياناً ) ، أَي ناشِدِينَ وطالِبِينَ .
وفي الصِّحاحِ : يقالُ : فَرِّقُوا لهذه الإِبِلِ بُغياناً يُضِبُّون لها أَي يَتَفَرَّقون في طَلَبِها .
فقولُ شيخِنا : وأَمَّا *!بُغيان ففيه نَظَرٌ مَرْدودٌ .
( *!وانْبَغَى الشَّيءُ : تَيَسَّرَ وتَسَهَّلَ ) .
وقالَ الزجَّاجُ : *!انْبَغَى لفلانٍ أَنْ يَفْعَل ، أَي صَلَحَ له أَنْ يَفْعَل

كذا ، وكأنَّه قالَ طَلَبَ فِعْلَ كذا فانْطَلَبَ له أَي طاوَعَهُ ، ولكنَّهم اجتزوا بقَوْلِهم انْبَغَى .
وقالَ الشَّريفُ أَبو عبدِ اللَّهِ الغرْناطيُّ في شرْحِ مَقْصُورَةِ حازم : قد كانَ بعضُ الشيوخ يَذْهَبُ إلى أنَّ العَرَبَ لا تقولُ انْبَغَى بلَفْظِ الماضي ، وأنَّها إنَّما اسْتَعْمَلَتْ هذا الفَعْلَ في صيغَةِ المُضارِعِ لا غَيْر ، قالَ : وهذا يردّه نَقْل أَهْل اللغَةِ ؛ فقد حَكَى أَبو زيْدٍ : العَرَبُ تقولُ : انْبَغَى له الشيء *!يَنْبَغي *!انْبِغاءً ، قالَ : والصَّحيحُ أنَّ اسْتَعْمالَه بلَفْظِ الماضي قَليلٌ ، والأَكْثَر مِن العَرَبِ لا يقوله ، فهو نظِيرُ يدعِ وودع إذ كان ودع لا يُسْتَعْمل إلاّ في القَليلِ ، وقد اسْتَعْمَل سِيْبَوَيْه انْبَغَى في عِبارَتِه في بابِ منصرف رويد . قالَ شيْخُنا : وقد ذَكَرَ انْبَغَى غير أبي زيدٍ نَقَلَهُ الخطابيُّ عَنْ الكسائي والواحدِيُّ عن الزجَّاجِ وهو في الصِّحاحِ وغيره واسْتَعَمْلَهُ الشافعي كثيراً وردُّوه عليه وانتصر له البَيْهَقيّ في الانْتِصارِ بمثْلِ ما هنا ؛ وعلى كلِّ حالٍ هو قَليلٌ جدّاً وإن وَرَد ، انتَهَى .
قُلْتُ : أَمَّا قَوْلُ الزجَّاجِ فقد قَدَّمْناهُ ، وأَمَّا نَصُّ الصِّحاحِ فقالَ : وقَوْلُهم : يَنْبَغي لكَ أَنْ تَفْعَلَ كذا ، هو مِن أَفْعالِ المُطاوَعَةِ . يقالُ : *!بَغَيْتُه *!فانْبَغَى كما تَقولُ كَسَرْتُه فانْكَسَرَ .
( وإنَّه لَذُو *!بُغايَةٍ ، بالضَّمِّ ) : أَي ( كَسوبٌ ) .
وفي المُحْكَمِ : ذُو بُغايَةٍ للكَسْبِ إذا كانَ *!يَبْغي ذلِكَ .
وقالَ الأصْمَعيُّ : *!بَغَى الرجلُ حاجَتَه أَو ضَالَّتَه *!يَبْغِيها *!بُغاءً

*!وبُغْيَةً *!وبُغايةً ، إذا طَلَبَها ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْب :
*!بُغايةً إنَّما يبغِي الصحاب من ال
فتيانِ في مثْلِه الشُّمُ الأناجِيحُ ( *!وبَغَتِ المرأَةُ *!تَبْغي *!بَغْياً ) ، وعليه اقْتَصَر ابنُ سِيدَه .
وفي الصِّحاحِ : *!بَغَتِ المرأَةُ *!بغاءً ، بالكسْرِ والمدِّ ؛ ( *!وباغَتْ *!مُباغاةً *!وبِغاءً ) .
قالَ شَيْخُنا : ظاهِرُه أنَّ المَصْدرَ مَن الثّلاثي البغي وأنَّه يقالُ *!باغَتْ بغاءً ، والأوَّل صَحِيحٌ ، وأَمَّا باغَتْ فَغَيْرُ مَعْروفٍ وإن ورد سافر ونَحْوه لأصْل الفِعْل بل صَرَّح الجَماهِير بأنَّ *!البغاءَ مَصْدَرٌ لبَغَتْ الثلاثي لا يُعْرفُ غَيْرُه ، والمُفاعَلَة وإن صحَّ ، ففيه بُعْدٌ ولم يَحْمل أَحدٌ من الأئِمَّةِ الآيَةَ على المُفاعَلَة بل حَمَلُوها على أَصْلِ الفِعْل ؛ انتَهَى .
قُلْتُ : وهذا الذي ذَكَرَه كُلّه صَحِيح ، إلاَّ أنَّ قَوْلَه : وأَمَّا باغَتْ فغَيْرُ مَعْروفٍ ففيه نَظَرٌ . فقالَ ابنُ خَالَوَيْه : البِغاءُ مصْدَرُ بَغَتِ المرأَةُ وباغَتْ ؛ وفي الصِّحاحِ : خَرَجَتِ الأَمَةُ *!تُباغِي أَي تُزانِي ؛ فهذا يَشْهَدُ أَنَّ باغَتْ مَعْروفٌ ، وجَعَلُوا البِغاءَ ، على زِنَةِ العُيوبِ كالحِرانِ والشِّرادِ لأنَّ الزِّنا عَيْبٌ .
وقوْلُه تعالى : ﴿ولا تُكْرِهوا فَتياتِكُم على البِغاءِ﴾ ، أَي الفُجُور ( فهي *!بَغِيٌّ ) ؛ ولا يقالُ ذلِكَ للرَّجُل ، قالَهُ اللّحْيانيُّ .
ولا يقالُ للمرأَةِ بَغِيَّةٌ .
وفي الحدِيثِ : ( امْرأَةٌ بَغِيٌّ دَخَلَتِ الجَنَّةَ في كَلْبٍ ) ، أَي فاجِرَةٌ . ويقالُ للأَمَةِ بَغِيٌّ وإن لم يُرَدْ به الذَّم ، وإن كانَ في الأصْلِ ذمّاً .
وقالَ شيْخُنا : يَجوزُ حَمْلُه على

فَعِيلٍ ، كغَنِيَ ؛ وأَمَّا في آيَةِ السيِّدَةِ مَرْيَم فالذي جَزَمَ به الشيخُ ابنُ هشامِ وغيرُهُ أنَّ الوَصْفَ هناك على فَعول وأَصْلُه *!بغوي ، ثم تَصَرَّفُوا فيه ، ولذلِكَ لم تَلْحقْه الهاءُ .
( و ) يقالُ أَيْضاً : امْرأَةٌ ( *!بَغُوٌ ) ، كما في المُحْكَم . وكأنَّه جِيءَ به على الأَصْلِ .
قالَ شيْخُنا : وأَمَّا قَوْلُه بَغُوُّ بالواو فلا يظْهرُ له وَجْهٌ ، لأنَّ اللامَ ليسَتْ واواً اتِّفاقاً ، ولا هناك سماعٌ صَحِيحٌ يَعْضدُه ، مع أَنَّ القِياسَ يَأْباهُ ، انتَهَى .
قُلْتُ : إذا كانَ *!بَغِيّاً أَصْلُه فعول كما قَرَّرَه ابنُ هِشامِ ، فقُلِبَتِ الياءُ واواً ثُم أُدْغِمَتْ ، فالقِياسُ لا يَأْباهُ ، وأَمَّا السماعُ الصَّحيحُ فناهِيك بابنِ سِيدَه ذَكَرَه في المُحْكَم وكَفَى به قدْوَة ، فتأَمَّل .
( عَهَرَتْ ) ، أَي زَنَتْ ، وذلِكَ لتَجاوزِها إلى ما ليسَ لها .
( *!والبَغِيُّ : الأَمَةُ ) ، فاجِرَةً كانت أَو غَيْر فاجِرَةٍ ؛ ( أَو الحُرَّةُ الفاجِرَةُ ) ، صَوابُه : أَو الفاجِرَةُ حُرَّة كانت أَو أَمَة .
وقَوْلُه تعالى : ﴿وما كانتْ أُمُّكِ بغِيّاً﴾ ؛ أَي ما كانتْ فاجِرَةً ، مثْلُ قَوْلِهم مِلْحَفَة جَدِيدٌ ؛ عن الأخْفَش ، كما في الصِّحاحِ ؛ وأُمُّ مَرْيَم حُرَّةٌ لا مَحَالَةَ . ولذاك عَمَّ ثعلبٌ بالبِغاءِ فقالَ : *!بَغَتِ المرأَةُ ، فلم يَخُصَّ أَمَةٌ ولا حُرَّةً ، والجَمْعُ *!البَغايَا ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ للأَعْشى :
يَهَبُ الجِلَّةَ الجَراجِرَ كالبُسْ
تانِ تَحْنو لدَرْدَقٍ أَطْفال *!ِوالبَغايا يَرْكُضْنَ أَكْسِيَة الإضْ
رِيجِ والشَّرْعَبيَّ ذا الأَذْيالِ

أَرادَ : ويَهَبُ البَغايَا لأنَّ الحرَّةَ لا تُوهَب ، ثمَ كَثُر في كَلامِهم حتى عَمُّوا به الفَواجِر ، إماءًكنَّ أَو حَرائِرَ ،
( *!وبَغَى عليه *!يَبْغِي *!بَغْياً : عَلاَ وظَلَم .
( و ) أيْضاً : ( عدا عن الحَقِّ واسْتَطالَ ) .
وقالَ الفرَّاءُ في قوْلِه تعالى : ﴿والإثْم *!-والبَغْيَ بغيرِ الحَقِّ﴾ : إنَّ *!البَغْيَ الإسْتِطالَةُ على النَّاسِ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : مَعْناه الكبرُ ؛ وقيلَ : هو الظُّلْمُ والفَسادُ .
وقالَ الرَّاغبُ : البَغْيُ على ضَرْبَيْن : أَحدُهما مَحْمودٌ وهو تَجاوزُ العَدْلِ إلى الإحْسانِ والفَرْضِ إلى التَّطوّعِ ؛ والثاني : مَذْمومٌ وهو تَجاوزُ الحقِّ إلى الباطِلِ ، أو تَجاوزُه إلى الشّبَهِ ، ولذلِكَ قالَ اللَّهُ تعالى : ﴿إنَّما السَّبيلُ على الذين يَظْلمونَ الناسَ *!ويَبْغُونَ في الأرضِ بغَيْرِ الحقِّ﴾ ، فخصَّ العُقوبَةَ بمَنْ *!يَبْغِيه بغيرِ الحقِّ ، قالَ : والبَغْيُ في أَكْثَر المَواضِع مَذْمومٌ .
قالَ الأزْهرِيُّ : وأَمَّا قَوْلُه تعالى : ﴿فمن اضْطُرَّ غيرَ *!باغٍ ولا عادٍ﴾ فقيلَ : غَيْر باغٍ أَكْلَها تَلذُّذاً ، وقيلَ : غَيْر طالِبٍ مُجاوَزَة قدْرِ حاجَتِهِ ، وقيلَ : غَيْر باغٍ على الإِمام .
وقالَ الرَّاغبُ : أَي غَيْر طالِبٍ ما ليسَ له طَلَبَه .
قالَ الأزْهرِيُّ : ومعْنَى البَغْي قَصْدُ الفَسادِ .
وفلانٌ يَبْغي على النَّاسِ : إذا ظَلَمَهُم وطَلَبَ أَذَاهُم .
وقالَ الجوْهرِيُّ : كلُّ مجاوزَةٍ

وإفْراطٍ على المقْدارِ ، الذي هو حَدُّ الشيءِ ، *!بَغْيٌ .
وقالَ شيْخُنا : قالوا إنَّ بَغْيَ من المشترك وتفرقته بالمَصادرِ *!بغى الشيءَ إذا طَلَبَه وأَحَبَّه *!بغيةً *!وبغيةً وبَغَى إذا ظَلَم *!بَغْياً ، بالفتْحِ ، وهو الوَارِدُ في القُرْآنِ . *!وبَغَتِ الأَمَةُ زَنَتْ بِغاءً ، بالكسْرِ والمدِّ كما في القُرْآنِ ، وجَعَلَ المصنِّفُ البِغاءَ مِن باغَتْ غَيْر مُوافَقٍ عليه ، انتَهَى .
قُلْتُ : في سِياقِه قُصُورٌ مِن جهاتٍ : الأولى : أنَّ بَغَى بمْعنَى طَلَبَ مَصدَرهُ *!البُغاء ، بالضمِّ والمدِّ على الفَصيحِ .
ويقالُ : *!بِغي *!وبُغى ، بالكسْرِ والضمِّ مَقْصورانِ ، وأَمَّا *!البُغْيَة *!والبُغْيَة فهُما اسْمانِ إلاّ على قَوْل ثَعْلَب كما تقدَّمَ . والثانية : أنَّه أهمل مَصْدَر بَغَى الضالَّةَ *!بُغايَةً ، بالضمِّ ، عن الأصْمعيّ ؛ *!وبُغاءً ، كغُرابٍ عن غيرِهِ ، والثالِثَةُ : أنَّ *!بِغَاء بالكسْرِ والمدِّ مَصْدَرٌ *!لبَغَتْ *!وباغَتْ ، كما صرَّحَ به ابنُ خَالَويه .
( و ) بَغَى يَبْغِي بَغْياً : ( كَذَبَ ) ؛ وبه فُسِّر قَوْلُه تعالى : ﴿يا أَبانا ما *!نَبْغِي هذه بضاعَتُنا﴾ ، أَي ما نَكْذِبُ وما نَظْلِم فما على هذا جَحْد ، ويَجوزُ أَنْ يكونَ ما نَطْلُبُ ، فما على هذا اسْتِفْهام .
( و ) بَغَى ( في مِشْيَتِهِ ) بَغْياً : ( اخْتَالَ وأَسْرَعَ ) .
وفي الصِّحاحِ : البَغْيُ اخْتِيالٌ ومَرَحٌ في الفَرَسِ ؛ قالَ الخَليلُ : ولا يقالُ فَرَسٌ باغٍ ، انتَهَى .
وقالَ غيرُهُ : البَغْيُ في عَدْوِ الفَرَسِ : اخْتِيالٌ ومَرَحٌ . بَغَى يَبْغي بَغْياً : مَرَحَ واخْتالَ ، وإنَّه *!ليَبغِي في عَدْوِهِ .

(و)*!بغى الشَّيء بَغْياً :
( نظر إليه كيف هو ) وكذلك *!بَغَا *!بَغْواً يائيةٌ وواية عن كراع (و)*!بَغَاهُ بَغْياً ( رَقَبَهُ ( وانْتَظَرَهُ ) عن كُراعٍ أيضاً .
( و ) بَغَتِ ( السَّماءُ ) بَغْياً : ( اشْتَدَّ مَطَرُها ) ؛ حَكَاها أَبو عبيدٍ كما في الصِّحاحِ .
وقالَ الرَّاغبُ : بَغَتِ السَّماءُ : تَجاوَزَتْ في المَطَرِ حَدّ المْحتاجِ إليه .
( *!والبَغْيُ : الكثيرُ من البَطَر ) ، هكذا في النسخِ والصَّواب : مِن المَطَرِ .
قالَ اللحْيانيُّ : دَفَعْنا *!بَغْيَ السَّماءِ عَنَّا أَي شِدَّتَها ومُعْظَم مَطَرِها .
وفي التّهْذِيبِ : دَفَعْنا بَغْيَ السَّماءِ خَلفَنا ؛ ومثْلُه في الصِّحاحِ عن الأَصْمعيّ .
( وجَمَلٌ باغٍ : لا يُلْقِحُ ) ؛ عن كُراعٍ .
( و ) حَكَى اللَّحْيانيُّ : ( ما *!انْبَغَى لَكَ أنْ تَفْعَلَ ) هذا ، ( وما *!ابْتَغَى ) ، أَي ما يَنْبَغِي هذا نَصّه . ( و ) يقالُ : ( ما *!يُنْبَغَى ) لَكَ أَنْ تَفْعَل ، بفتْحِ الغَيْن ( وما يَنْبَغِي ) بكسْرِها : أَي لا نَوْءلُكَ ، كما في اللِّسانِ .
قالَ الشَّهابُ في أَوَّلِ البَقَرةِ : هو مُطاوِعُ *!بَغاهُ *!يَبْغِيه إذا طَلَبَه ، ويكونُ بمعْنَى لا يَصحّ ولا يَجوزُ وبمعْنَى لا يُحْسِن ، قالَ : وهو بهذا المعْنَى غَيْر مُتَصَرِّف لم يُسْمَع مِن العَرَبِ إلاَّ مُضارِعُه ، كما في قَوْلِه تعالى : ﴿لا الشَّمْس يَنْبَغِي لها أَنْ تُدْرِكَ القَمَرَ﴾ .
وقالَ الرَّاغِبُ في قَوْلِه تعالى : ﴿وما عَلَّمناه الشِّعْر وما *!يَنْبَغِي له﴾ ، أَي لا يَتَسَخَّر ولا يَتَسَهَّل له ، أَلا تَرَى أَنَّ لِسانَه لم يكنْ يَجْرِي به ، *!فالابْتِغاء هنا للتَّسْخِير في الفِعْلِ ، ومنه قَوْلُهم : النارُ يَنْبَغِي أَن تحرقَ الثَّوْبَ ، انتَهَى .

وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : ما يَنْبَغِي له أَي ما يَصْلُحُ له ؛ وقد تقدَّمَ ما في ذلِكَ قَرِيباً .
( وفِئَةٌ *!باغِيَةٌ : خارجَةٌ عن طاعةِ الإِمامِ العادِلِ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( وَيْحَ ابنِ سُمَيَّة تَقْتلهُ الفِئَةُ الباغِيَةُ ) ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فإن بَغَتْ إحْداهُما على الأُخْرى فقاتِلُوا التي *!تَبْغِي حتى تَفِيءَ إلى أَمْرِ اللَّهِ﴾ .
( *!والبَغايا : الطِّلائِعُ ) التي ( تكونُ قبلَ وُرودِ الجَيْشِ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للطُّفَيْل :
فَأَلْوَتْ *!بَغاياهُمْ بنا وتباشَرَتْ
إلى عُرْضِ جَيْشٍ غَيرَ أنْ لم يُكَتَّبِقالَ : أَلْوَتْ أَي أَشَارَتْ . يقولُ : ظنت أنَّا عِيرٌ فتَباشَرُوا بنا فلم يَشْعُروا إلاَّ بالغارَةِ ؛ قالَ : وهو على الإماءِ أَدَلُّ منه على الطَّلائِع ؛ وقالَ النابِغَةُ في الطَّلائِعِ :
على إثْرِ الأَدِلَّةِ والبَغايا
وخَفْقِ الناجِياتِ من الشآم واحِدُها *!بَغِيَّةٌ . يقالُ : جاءَتْ بَغِيَّةُ القوْمِ وشَيِّفَتُهم أَي طَلِيعَتُهم .
( *!والمُبْتَغِي : الأَسَدُ ) ؛ سُمِّي بذلِكَ لأنَّه يَطْلُبُ الفَرِيسَةَ دائِماً ؛ وهو في التّكْمِلَة *!المُبْتَغِي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ : *!بَغَيْتُ الخَيْرَ مِن *!مَبْغاتِهِ كما تقولُ : أَتَيْتُ الأَمْرَ مِن مَأْتاتِهِ ، تريدُ المَأْتَى *!والمَبْغَى ؛ نَقَلَه الجَوْهرِي ،*!وبِغًي بالكسر مقصور : مصدر بغى يبغي طلب: ومنهم من نقل الفتح في *!البِغْيَة ، فهو إذا مثلث *!وأَبغَيْتُك الشيء : جعلتك طالباً له ،نقله الجوهري وقَوْلُه تعالى : ﴿*!يَبْغُونَكُم الفِتْنَة﴾ ، أَي *!يَبْغُونَ لكُم .

وقَوْلُه تعالى : ﴿*!ويَبْغُونَها عِوَجاً﴾ ، أَي يَبْغُونَ للسَّبيلِ عِوَجاً ، فالمَفْعولُ الأَوَّلُ مَنْصوبٌ بنَزْعِ الخافِضِ .
*!وأَبْغَيْتُكَ فَرَساً : أَجْنَبْتُكَ إِيَّاهُ .
*!والبِغْيَةُ في الولدِ ؛ نَقِيضُ الرِّشْدَةِ .
يقالُ : هو ابنُ *!بِغْيَةٍ ؛ وأَنْشَدَ اللّيْثُ :
لذي رِشْدَةٍ من أُمِّه أَو *!لبَغِيَّةٍ
فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْل مُنْجِبقالَ الأَزْهرِيُّ : وكَلامُ العَرَبِ هو ابنُ غَيَّة وابنُ زَنَية وابنُ رَشْدَةٍ ؛ وقد قيلَ : زِنْيةٍ ورِشْدةٍ ، والفتْحُ أَفْصَحُ اللُّغَتَيْن ، وأَمَّا غَيَّة فلا يَجوزُ فيه إلاَّ الفتْح .
قالَ : وأَمَّا ابنُ بِغْيَةٍ فلم أَجِدْه لغَيْرِ اللّيْثِ ولا أُبْعِدُه مِن الصَّوابِ .
وبَغَى يَبْغِي : تَكَبَّرَ وذلِكَ لتَجاوُزِهِ مَنْزِلتِه إلى ما ليسَ له .
وحَكَى اللَّحْيانيُّ عن الكِسائي : ما لي *!وللبَغِ بعضُكُم على بعضٍ ؛ أَرادَ *!وللبَغْي ولم يُعَلِّله .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أنَّه اسْتَثْقَل كَسْرةَ الإِعْرابِ على الياءِ فحذَفَها وأَلْقَى حَرَكَتَها على الساكِنِ قَبْلَها .
وقومٌ *!بُغاءُ ، بالضمِّ مَمْدود ، *!وتَباغَوْا : بَغَى بعضُهم على بعضٍ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ؛ وهو قَوْلُ ثَعْلَب .
وقالَ اللَّحْيانيُّ : بَغَى على أَخيهِ بَغْياً : حَسَدَهُ .
قالَ : *!والبَغْيُ أَصْلُه الحَسَد ، ثم سُمِّي الظُّلْم بَغْياً لأنَّ الحاسِدَ يَظْلمُ المَحْسودَ جُهْدَه إراغَةَ زَوالِ نعْمةِ اللَّهِ عليه منه .
ومِن أَمْثَالِهم : البَغْيُ عقالُ النَّصْر .
وبَغَى الجُرحُ يَبْغِي بَغْياً : فَسَدَ

وأَمَدَّ ووَرِمَ وتَرامَى إلى فَسَادٍ .
وبرأ جُرْحُهُ على *!بَغْيٍ : وهو أَنْ يَبْرأَ وفيه شيءٌ من نَغَلٍ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
ومنه حدِيثُ أَبي سَلَمَة : ( أَقامَ شَهْراً يُداوِي جُرْحَه فَدَمَلَ على بَغْيٍ ولا يَدْرِي به ) أَي على فَسَادٍ .
*!وبَغَى الوالِي : ظَلَمَ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وحَكَى اللَّحْيانيُّ : يقالُ للمَرْأَةِ الجَمِيلةِ : إنَّك لجميلَةٌ ولا *!-تُباغَيْ ، أَي لا تُصَابي بالعَيْن ؛ وقد مَرَّ ذلِكَ في بوغ مُفْصّلاً .
وما *!بُغِيَ له ، كعُنِيَ : أَي ما خِيرْ له .
*!وبَغْيَان : مَوْلى أَبي خرقاء السّلَميّ ، من ولدِه أَبو زَكريَّا يَحْيَى بن محمدِ بنِ عبدِ اللَّهِ بن العَنْبِر بنَ عطاء بنِ صالِح بنِ محمدِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ محمدِ بن *!بغيان النَّيْسابُورِيُّ ، ويقالُ له العَنْبريُّ *!والبغيانيُّ ، مِن شيوخِ الحاكِمِ أَبي عبدِ اللَّهِ ، تُوفِي سَنَةَ 344 .

##### Türkçe

: ( **بَغَيْتُهُ** ) , yani hayır olsun şer olsun her ne ise şeyi; ( **أَبْغيهِ** **بُغاءً** ) , ضمّ ile, uzatılmış olarak; ( **وبُغىً** ) , kısaltılmış olarak; ( **وبُغْيَةً** , bunların ضمّ ile; **وبِغْيَةً** , kesr ile ); ikincisi اللّحْيانيّden: Adam hayrı ve şerri ve talep ettiği her şeyi **بُغاءً** olarak **بَغَى**; böylece ikisini iki mastar kıldı da dedi ki: **بَغَى الخَيْرَ** **بُغْيَةً** ve **بِغْيَةً**; başkası ise, geleceği üzere, ikisini iki isim kıldı.

Ve اللّحْيانيّ dedi: Adam hayrı ve şerri ve talep ettiği her şeyi **بُغاءً** ve **بِغْيَةً** ve **وبغىً** olarak, kısaltılmış olarak, **بَغَى**. Bazıları dedi ki: **بُغْيَةً** ve **بُغىً**; (onu talep ettim).

Ve الرّاغِب dedi: **البَغْي**: gözetilen şeyde iktisadı aşma talebidir; onu aşmış olsun yahut aşmamış olsun; bazen miktar olan ölçüde (kemiyette) dikkate alınır, bazen de keyfiyet olan vasıfta; bitti.

**البُغى**’nın, kısaltılmış olarak, şahidi şairin sözüdür:
فلا أَحْبِسَنْكُم عن **بُغَى** الخَيْر إنني
سَقَطْتُ على ضِرْغامةٍ وهو آكلِي
Uzatılmışın şahidi de başkasının sözüdür:
لا يَمْنَعَنَّك من **بُغا**
ءِ الخَيْرِ تَعْقادُ التَّمائم
( **كابْتَغَيْتُهُ** **وتَبَغَّيْتُهُ** **واسْتَبْغَيْتُهُ** ); ve الجَوْهرِيّ, ساعِدَةَ ابنِ جُؤَيَّة için inşad etti:

ولكنَّما أَهْلي بوادٍ أَنِيه
سِباعٌ **تَبَغَّى** الناسَ مَثْنى ومَوْحَداً
Ve bir başkası dedi:
ألا مَنْ بَيَّنَ الأَخَوَيْ
نِ أُمُّهما هي الثَّكْلَى تُسائلُ من رَأَى ابْنَيْها
**وتَسْتَبِغي** فما **تُبْغَى**
Ve **بَيَّنَ**’i, **تَبَيَّنَ** manasında kıldı.

**الابْتِغاءِ**’nın şahidi, yüce Allah’ın sözü: ﴿فمَن **ابْتَغَى** وَراءَ ذلِكَ﴾.

Ve الرَّاغب dedi: **الابْتِغاءُ**, talepte gayret etmeye tahsis edildi; talep övülen bir şey için olunca, onda **الابْتِغاءُ** övülendir; şu gibi: ﴿**ابْتِغاء** رَحْمَة مِن رَبِّكَ تَرْجُوها﴾.

Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿إلاَّ ابْتِغاء وَجْه رَبِّه الأعْلى﴾.

**والبَغِيَّةُ** , **رَضِيَّةٍ** gibi: **ابْتُغِيَ** olan şeydir; **كالبُغْيَةِ** , kesr ve ضمّ ile).

Denir ki: **بَغِيَّتي** عندك ve **وبِغْيَتي** عندك.

Ve denir ki: Falanın üzerine **بُغْيَتُه** geri döndü; yani talebi; bu, talep ettiğini bulmadığı zaman olur.

Ve الصِّحاح’ta: **البُغْيَةُ**: ihtiyaçtır. Denir ki: Benim بني فلان içinde **بَغْيَةٌ** ve **وبُغْيَةٌ** vardır; yani ihtiyaç; böylece **فالبِغْيَةُ** الجِلْسَة gibi, **تَبْغِيها** olan ihtiyaçtır; **والبُغْيَةُ** ise ihtiyacın kendisidir; الأَصْمعيّden.

( و ) **البَغِيَّةُ**: ( **الضَّالَّةُ** **المَبْغِيَّةُ**.

( **وأَبْغاهُ** الشيءَ: onu onun için talep etti). Denir ki: **أَبْغِني** كذا ve **وابْغِ** لي كذا; ( **كَبَغاهُ** إيَّاهُ, **كرَمَاهُ** ); ve الجَوْهرِيّ inşad etti:
وكم آمِلٍ من ذي غِنىً وقَرابةٍ
**لَيَبْغِيَه** خيراً وليسَ بفاعِل

Ve hadis iki şekilde rivayet edildi: ( أبْغِني أَحْجاراً لأَسْتَطِيب بها ), قطع ve وصل hemzesiyle.

( أَو ) **أبْغاهُ** خَيْراً: (onu talebinde ona yardım etti).

Onların: **أَبغِني** كذا sözünün manası: **بُغائِه** üzerine bana yardım et, demektir.

Ve الكِسائيّ dedi: **أَبْغَيْتُك** الشيءَ, onu talebinde ona yardım ettin demek istediğin zamandır; bunu onun için yaptığını kastettiğin zaman ona: قد **بَغَيْتُكَ** dersin; aynı şekilde **أَعْكَمْتُك** yahut **أَحْمَلْتُك**.

Ve **عَكَمْتُكَ** العِكْم: yani onu senin için yaptım.

( و ) اللَّحْيانيّ dedi: ( **اسْتَبْغَى** القَوْمَ **فبَغَوْهُ** و ) **بَغَوْا** ( له ) yani: (onun için talep ettiler).

( **والباغِي**: talep edendir).

Ebû Bekr’in, Allah تعالى ondan razı olsun, hicretteki hadîsinde: (Küراع الغميم’de ikisine bir adam rastladı da dedi: Siz kimsiniz? Ebû Bekr dedi: **باغٍ** ve **هادٍ**) ; develeri **بِبُغاءِ** ile ve yolun hidayetiyle üstü kapalı söyledi; o ise dini talep etmeyi ve dalaletten hidayeti murad ediyordu; ve İbn أَحْمر dedi:
أَو **باغِيانِ** لبُعْرانٍ لنا رَفَضَتْ
كي لا يُحِسُّون من بُعْرانِنا أَثَرَا
Dediler ki: “Nasıl hissetmezler?”i murad etti.

( ج **بُغاةٌ** ), قاضٍ ve قُضاةٍ gibi; ( **وبُغيانٌ** ), رَاعٍ ve رُعاةٍ ve رُعْيان gibi; bundan, سُراقَة ve hicret hadîsi: ( انْطَلِقُوا **بُغياناً** ), yani arayanlar ve talep edenler olarak.

Ve الصِّحاح’ta: Denir ki: Bu develer için **بُغياناً** ayrılın, onlara **يُضِبُّون**; yani onları talepte dağılıp ayrılırlar.

Şeyhimizin sözü: “أما **بُغيان** ففيه نَظَرٌ مَرْدودٌ” (yani: **بُغيان** hakkında reddedilmiş bir nazar vardır).

( **وانْبَغَى** الشَّيءُ: kolaylaştı ve yumuşadı).

Ve الزجَّاج dedi: **انْبَغَى** لفلانٍ أَنْ يَفْعَل, yani ona bunu yapması uygun oldu,

şöyle; sanki dedi ki: “Bunu yapmayı talep etti de ona talep olunur oldu”, yani ona uydu; fakat onlar **انْبَغَى** demekle yetindiler.

Ve şerîf Ebû عبدِ اللَّهِ الغرْناطيّ, حازم’in مقصورة’sinin şerhinde dedi: Bazı şeyhler, Arapların **انْبَغَى**yı geçmiş lafzıyla söylemediğine, bu fiili ancak muzari sigasında kullandığına, başka değil, giderdi; dedi ki: Bunu lugat ehlinin nakli reddeder; nitekim Ebû زيد hikâye etti: Araplar der ki: **انْبَغَى** له الشيء **يَنْبَغي** **انْبِغاءً**; dedi ki: Sahih olan, onu geçmiş lafzıyla استعمال etmenin az oluşudur; Arapların çoğu onu söylemez; bu, **يدعِ** ve **ودع**ın benzeridir; zira **ودع** ancak azda استعمال olunur; ve Sîbeveyh, **انْبَغَى**yı, “منصرف رويد” babında ibaresinde استعمال etti. Şeyhimiz dedi: Ebû زيد’den başkası da **انْبَغَى**yı zikretti; onu الخطابيّ, الكسائي’den; الواحديّ, الزجَّاج’dan nakletti; ve o الصِّحاح’ta ve başkasında vardır; ve الشافعي onu çokça استعمال etti, ona reddettiler; البيهقيّ ise الانْتِصار’da burada olanın benzeriyle onun lehine savundu; her hâlükârda, vârid olsa bile, pek azdır; bitti.

Dedim: الزجَّاج’ın sözüne gelince, onu daha önce sunduk; الصِّحاح’ın nassına gelince, dedi ki: Onların “**يَنْبَغي** لكَ أَنْ تَفْعَلَ كذا” sözü, مطاوعة fiillerindendir. Denir ki: **بَغَيْتُه** **فانْبَغَى**; tıpkı “Onu kırdım da kırıldı” demen gibi: كَسَرْتُه فانْكَسَرَ.

( Ve şüphesiz o, ضمّ ile, **بُغايَةٍ** sahibidir): yani (kazançlıdır).

Ve المُحْكَم’de: Kazanç için ذُو بُغايَةٍ; eğer o bunu **يَبْغي** ise.

Ve الأصْمَعيّ dedi: Adam ihtiyacını yahut kaybını **بَغَى**; onu **يَبْغِيها** **بُغاءً**.

**وبُغْيَةً** ve **وبُغايةً**; onu talep ettiğinde. Ebû Züeyb dedi ki:
**بُغايةً**; ancak arkadaşlar, yiğitlerden onun benzerinde, yüce, başarılı olanları isterler.
( **وبَغَتِ المرأَةُ** **تَبْغي** **بَغْياً** ); ve bununla İbn Sîde yetindi.

Sıhâh’ta: **بَغَتِ المرأَةُ** **بغاءً**; kesre ve med ile; ( **وباغَتْ** **مُباغاةً** **وبِغاءً** ).

Şeyhimiz dedi ki: Zâhiri, masdarın üçlü **البغي**’den olduğu ve **باغَتْ بغاءً** denildiğidir; birincisi doğrudur. Ama **باغَتْ** ise mâruf değildir; her ne kadar **سافر** ve benzeri, fiilin aslı için vârid olmuşsa da. Bilakis cumhur, **البغاءَ**’ın, üçlü **بَغَتْ**’in masdarı olduğunu, ondan başkasının bilinmediğini açıkça belirtmiştir; ve **المُفاعَلَة** sahih olsa bile onda uzaklık vardır. İmamlardan hiçbiri âyeti **المُفاعَلَة** üzerine حمل etmedi; bilakis onu fiilin aslı üzerine حمل ettiler; bitti.

Dedim ki: Onun zikrettiği bunun hepsi doğrudur; ancak “Ama **باغَتْ** ise mâruf değildir” sözü, onda nazar vardır. İbn Hâlaveyh dedi ki: **البِغاءُ**, “**بَغَتِ المرأَةُ**” ve “**وباغَتْ**”in masdarıdır. Sıhâh’ta: câriye **تُباغِي** diye çıktı; yani zina eder; bu, **باغَتْ**’in mâruf olduğuna şehadet eder. Ve **البِغاءَ**’ı, zina bir ayıp olduğu için, **الحِرانِ** ve **الشِّرادِ** gibi **العُيوبِ** vezni üzere yaptılar.

Onun تعالى sözü: ﴿ولا تُكْرِهوا فَتياتِكُم على البِغاءِ﴾ yani fucûr; (o, **بَغِيٌّ**’dir); bu, erkeğe denilmez; bunu Lihyânî söyledi.

Kadına **بَغِيَّةٌ** denilmez.

Hadiste: ( **امْرأَةٌ بَغِيٌّ دَخَلَتِ الجَنَّةَ في كَلْبٍ** ); yani fâcire. Câriyeye, zem kastedilmese bile **بَغِيٌّ** denilir; her ne kadar aslında zem ise de.

Şeyhimiz dedi ki: Onu **فَعِيلٍ** üzerine حمل etmek câizdir; **غَنِيَ** gibi. Ama seyyide Meryem âyetinde, Şeyh İbn Hişâm ve başkalarının kesinleştirdiği, oradaki vasfın **فَعول** üzere olduğudur; aslı **بغوي**’dir; sonra onda tasarruf ettiler; bu yüzden ona **الهاء** bitişmedi.

( Ve ) ayrıca denilir: bir kadın ( **بَغُوٌ** ); Muhkem’de olduğu gibi. Sanki onu asıl üzere getirdiler.

Şeyhimiz dedi ki: Onun “**بَغُوُّ**”yu vâv ile söylemesine gelince, ona bir vech görünmez; çünkü lâm, ittifakla vâv değildir; ve onu destekleyen sahih bir سماع da yoktur; kıyas da onu reddeder; bitti.

Dedim ki: Eğer **بَغِيّاً**’nın aslı, İbn Hişâm’ın takrir ettiği gibi **فعول** ise, yâ vâv’a çevrilmiş, sonra idğam edilmiştir; o hâlde kıyas onu reddetmez. Sahih سماع’a gelince; İbn Sîde’nin onu Muhkem’de zikretmesi sana yeter; o bir önderdir; öyleyse düşün.

( **عَهَرَتْ** ); yani zina etti; bu, kendisine ait olmayan şeye تجاوز etmesindendir.

( **والبَغِيُّ : الأَمَةُ** ); fâcire olsun veya fâcire olmasın; ( veya hür fâcire ); doğrusu: veya fâcire, hür olsun veya câriye.

Onun تعالى sözü: ﴿وما كانتْ أُمُّكِ بغِيّاً﴾; yani fâcire değildi; onların “**مِلْحَفَة جَدِيدٌ**” sözleri gibi; Ahfeş’ten; Sıhâh’ta olduğu gibi. Meryem’in annesi mutlaka hürdür. Bundan dolayı Sa‘leb, **البِغاءِ**’ı genelledi de “**بَغَتِ المرأَةُ**” dedi; ne câriyeyi ne hürü tahsis etti; çoğulu **البَغايَا**’dır. Cevherî, A‘şâ’dan şu beyti rivayet etti:
Cilleti, gürültülü develere, bahçe gibi verir; küçük çocuklara şefkat eder;
ve **البَغايا** koşuştururlar; **الإضْرِيجِ** elbiselerini ve etekli **الشَّرْعَبيَّ**yi.

Muradı: “ve **البَغايَا**’yı verir”; çünkü hür kadın bağışlanmaz. Sonra bu, onların كلامında çoğaldı da onunla fâcirleri genellediler; ister câriye olsunlar ister hürler.

( **وبَغَى عليه** **يَبْغِي** **بَغْياً** ): üstün geldi ve zulmetti.
( Ve ) ayrıca: (haktan saptı ve uzadı).

Ferrâ, onun تعالى sözü hakkında: ﴿والإثْم **-والبَغْيَ بغيرِ الحَقِّ**﴾: **البَغْيَ**, insanlara karşı istîtâledir, dedi.

Ezherî dedi ki: manası kibirdir; denildi ki: o zulüm ve fesattır.

Râgıb dedi ki: **البَغْيُ** iki kısımdır: birincisi övülmüş olandır; adaleti aşarak ihsana, farzı aşarak nafileye geçmektir. İkincisi yerilmiş olandır; hakkı aşarak bâtıla geçmek veya onu şüphelere geçirmektir. Bundan dolayı Allah تعالى dedi ki: ﴿إنَّما السَّبيلُ على الذين يَظْلمونَ الناسَ **ويَبْغُونَ في الأرضِ بغَيْرِ الحقِّ**﴾; cezayı, **يَبْغِيه**’i haksız yere yapanla tahsis etti. Dedi ki: **البَغْيُ** çoğu yerlerde yerilmiştir.

Ezherî dedi ki: Onun تعالى sözüne gelince: ﴿فمن اضْطُرَّ غيرَ **باغٍ** ولا عادٍ﴾ denildi ki: “gayru **باغٍ**”, onu lezzetlenerek yemektir; denildi ki: ihtiyacının miktarını aşmayı talep eden değildir; denildi ki: imama karşı **باغٍ** değildir.

Râgıb dedi ki: yani kendisine ait olmayanı talep eden değildir; onu talep etmiştir.

Ezherî dedi ki: **البَغْي**’nin manası fesadı kastetmektir.

“Falan insanlara **يَبْغي**”: onlara zulmettiğinde ve onların eziyetini talep ettiğinde.

Cevherî dedi ki: Her تجاوز ve miktar üzerine ifrat—ki o, şeyin haddidir—**بَغْيٌ**’dir.

Şeyhimiz dedi ki: Dediler ki **بَغْيَ** müşterektendir; onu masdarlarla ayırmak: **بغى الشيءَ** onu talep ettiğinde ve sevdiğinde, **بغيةً** ve **وبغيةً**; ve **بَغَى** zulmettiğinde, fetha ile **بَغْياً**; Kur’an’da vârid olan budur. Ve câriye **بَغَتِ** zina etti; kesre ve med ile **بِغاءً**; Kur’an’da olduğu gibi. Musannif, **البِغاءَ**’ı **باغَتْ**’ten kıldı; buna muvafakat edilmemiştir; bitti.

Dedim ki: Onun سياقında جهات bakımından kusur vardır: birincisi: “talep etti” manasındaki **بَغَى**’nın masdarı, fasih üzere, damme ve med ile **البُغاء**’dır.
Ve denilir: **بِغي** ve **وبُغى**; kesre ve damme ile, ikisi de maksûrdur. Ama **البُغْيَة** ve **والبُغْيَة** ikisi de isimdir; ancak daha önce geçtiği üzere Sa‘leb’in sözüne göre (masdar) olur. İkincisi: Asma‘î’den, damme ile, “kaybolanı aradı” manasındaki **بَغَى الضالَّةَ**’nın masdarı **بُغايَةً**’yı ihmal etti; ve başkasından, **غُرابٍ** gibi, **وبُغاءً**’ı. Üçüncüsü: kesre ve med ile **بِغَاء**; İbn Hâlaveyh’in açıkça belirttiği gibi, **لبَغَتْ** ve **وباغَتْ**’in masdarıdır.

( Ve ) **بَغَى** **يَبْغِي** **بَغْياً**: (yalan söyledi); bununla onun تعالى sözü tefsir edildi: ﴿يا أَبانا ما **نَبْغِي** هذه بضاعَتُنا﴾; yani ne yalan söyleriz ne zulmederiz; buna göre inkâr yoktur. Ve “ne talep ederiz” olması câizdir; buna göre istifham yoktur.

( Ve ) **بَغَى** (yürüyüşünde) **بَغْياً**: (kibirlenip çalım sattı ve hızlandı).

Sıhâh’ta: **البَغْيُ**, atta çalım ve şımarıklıktır; Halîl dedi ki: “**فَرَسٌ باغٍ**” denilmez; bitti.

Başkası dedi ki: Atın koşusunda **البَغْيُ**: çalım ve şımarıklıktır. **بَغَى** **يَبْغي** **بَغْياً**: şımardı ve çalım sattı; ve o, koşusunda mutlaka **ليَبغِي** eder.

(و) **بغى** şeyi **بَغْياً**: (ona nasıl olduğuna bakarak baktı). Ve yine **بَغَا** **بَغْواً**; كراع’dan **ياء**’lı ve **واو**’lu (iki rivayet). (و) **بَغَاهُ** **بَغْياً**: (onu gözetledi ve onu bekledi); yine كُراع’dan.
(و) ( **السَّماءُ** ) **بَغَتِ** **بَغْياً**: (yağmuru şiddetlendi); bunu Ebû Ubeyd, Sıhâh’ta olduğu üzere nakletti.
Râgıb dedi ki: **بَغَتِ السَّماءُ**: yağmurda, ihtiyaç duyulana dair sınırı aştı.
( **والبَغْيُ**: **البَطَر**’dan çok olan), nüshalarda böyledir; doğrusu: **المَطَر**’dandır.
Lahyânî dedi ki: **بَغْيَ السَّماءِ**’yi bizden defettik; yani onun şiddetini ve yağmurunun çoğunu.
Tehzîb’de: **بَغْيَ السَّماءِ**’yi arkamıza defettik; bunun benzeri Sıhâh’ta Asma‘î’den (naklen) vardır.
( **وجَمَلٌ باغٍ**: döllemeyen); كُراع’dan.
(و) Lahyânî nakletti: ( **ما انْبَغَى لَكَ أنْ تَفْعَلَ** ) bunu, (ve **ما ابْتَغَى**); yani “bu uygun olmaz”; bu onun lafzıdır. (و) denir ki: ( **ما يُنْبَغَى** ) sana yapman, **الغَيْن**’in fethasıyla; (ve **ما يَنْبَغِي** ) onun kesrası ile: yani “sana (bu) yoktur”; Lisân’da olduğu gibi.
Şihâb, Bakara’nın başında dedi ki: O, **بَغاهُ يَبْغِيه**’nin mutâvi‘idir; onu istediğinde; ve “sahih olmaz ve caiz olmaz” manasında olur, ve “yakışmaz” manasında olur. Dedi ki: Bu manada gayr-i mutasarrıftır; Araplardan yalnızca onun muzâri‘i işitilmiştir; Allah’ın sözü gibi: ﴿لا الشَّمْس يَنْبَغِي لها أَنْ تُدْرِكَ القَمَرَ﴾.
Râgıb, Allah’ın sözü hakkında dedi ki: ﴿وما عَلَّمناه الشِّعْر وما يَنْبَغِي له﴾ yani ona boyun eğdirilmez ve ona kolaylaştırılmaz; görmüyor musun ki dili onunla akıp gitmiyordu; burada **الابْتِغاء** fiilde boyun eğdirmek içindir; ve ondan onların sözü: “ateş, elbiseyi yakması gerekir”; bitti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **ما يَنْبَغِي له** yani ona uygun olmaz; ve bunun hakkında yakın zamanda olan geçti.
( **وفِئَةٌ باغِيَةٌ**: adil imamın itaatinden çıkan); ve ondan hadis: ( وَيْحَ ابنِ سُمَيَّة تَقْتلهُ الفِئَةُ الباغِيَةُ ); ve ondan Allah’ın sözü: ﴿فإن بَغَتْ إحْداهُما على الأُخْرى فقاتِلُوا التي تَبْغِي حتى تَفِيءَ إلى أَمْرِ اللَّهِ﴾.
( **والبَغايا**: **الطِّلائِعُ** ) ki (ordunun varışından önce olur); Cevherî, Tufeyl’den şu beyti okudu:
فَأَلْوَتْ **بَغاياهُمْ** بنا وتباشَرَتْ
إلى عُرْضِ جَيْشٍ غَيرَ أنْ لم يُكَتَّبِ
Dedi ki: **أَلْوَتْ** yani işaret etti. Diyor ki: Bizi bir kervan sandı da bizimle müjdelendiler; baskından başka bir şeyin farkına varmadılar. Dedi ki: O, cariyelere, öncülerden daha çok delalet eder. Nâbiga, öncüler hakkında dedi ki:
على إثْرِ الأَدِلَّةِ و**البَغايا**
وخَفْقِ الناجِياتِ من الشآم
Onun teki **بَغِيَّةٌ**’dir. Denir ki: Kavmin **بَغِيَّةُ**’si ve **شَيِّفَتُهم** geldi; yani onların öncüsü.
( **والمُبْتَغِي**: aslan); bununla adlandırıldı; çünkü o avı daima ister; ve Tekmile’de **المُبْتَغِي** (şeklindedir).
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
Denir ki: **بَغَيْتُ الخَيْرَ مِن مَبْغاتِهِ**; tıpkı “**أَتَيْتُ الأَمْرَ مِن مَأْتاتِهِ**” dediğin gibi; **المَأْتَى** ve **المَبْغَى**’yı kastedersin; bunu Cevherî nakletti. **وبِغًي** kesra ile, maksûr: **بغى يبغي** “istedi”nin masdarıdır. Onlardan kimisi **البِغْيَة**’de fethayı nakletti; o halde o, üçlü (harekeli) olur. **وأَبغَيْتُك الشيء**: seni onu isteyen kıldım; bunu Cevherî nakletti. Ve Allah’ın sözü: ﴿يَبْغُونَكُم الفِتْنَة﴾ yani **يَبْغُونَ لكُم**.

Ve Allah’ın sözü: ﴿ويَبْغُونَها عِوَجاً﴾ yani yola eğrilik isterler; böylece birinci mef‘ûl, harf-i cerrin düşürülmesiyle mansuptur.
**وأَبْغَيْتُكَ فَرَساً**: onu sana yedekledim.
**والبِغْيَةُ** çocukta; **الرِّشْدَة**’nin zıddıdır.
Denir ki: o, **ابنُ بِغْيَةٍ**’dir; Leys şu beyti okudu:
لذي رِشْدَةٍ من أُمِّه أَو **لبَغِيَّةٍ**
فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْل مُنْجِب
Ezherî dedi ki: Arapların sözü “ibn **غَيَّة**” ve “ibn **زَنَية**” ve “ibn **رَشْدَةٍ**”dir; ve “**زِنْيةٍ**” ve “**رِشْدةٍ**” de denilmiştir; fetha iki lugatin daha fasihidir; أما **غَيَّة**’de ise ancak fetha caizdir.
Dedi ki: أما “**ابنُ بِغْيَةٍ**”e gelince, onu Leys’ten başkası için bulmadım; ve onu doğrudan uzak görmem.
Ve **بَغَى يَبْغِي**: kibirlendi; bu, kendi menzilini, kendisine ait olmayana doğru aşmasındandır.
Lahyânî, Kisâî’den nakletti: “Benim için ne var ki **وللبَغِ** bazınız bazınıza (karşı)”; **وللبَغْي**’yi kastetti ve onu gerekçelendirmedi.
İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, **الياء** üzerindeki i‘râb kesrasını ağır buldu da onu sildi ve onun harekesini ondan önceki sâkine attı.
Bir kavim **بُغاءُ**, damme ile, memdûd; ve **تَباغَوْا**: bazısı bazısına zulmetti; bunu Cevherî nakletti; ve bu Sa‘leb’in sözüdür.
Lahyânî dedi ki: Kardeşine **بَغَى** **بَغْياً**: onu kıskandı.
Dedi ki: **والبَغْيُ**’nin aslı hasettir; sonra zulme **بَغْياً** adı verildi; çünkü hasetçi, Allah’ın nimetin ondan (mahsûddan) zevalini istemek gayretiyle, kıskanılanı zulmeder.
Onların darb-ı mesellerindendir: **البَغْيُ** zaferin bağıdır.
Ve yara **بَغَى** **يَبْغِي** **بَغْياً**: bozuldu

ve uzadı, şişti, bozulmaya doğru yayıldı.
Yarası **بَغْيٍ** üzere iyileşti: o, içinde bir şey **نَغَل** olduğu halde iyileşmesidir; bunu Cevherî nakletti.
Ondan Ebû Seleme hadisi: ( Bir ay kaldı, yarasını tedavi ediyordu; derken **بَغْيٍ** üzere kabuk bağladı ve o bunun farkında değildi ) yani bozulma üzere.
**وبَغَى الوالِي**: zulmetti; bunu Cevherî nakletti.
Lahyânî nakletti: Güzel kadına denir ki: “Sen elbette güzelsin ve **تُباغَيْ** etme”; yani gözle vurulma; bu, “بوغ”da tafsilatlı geçti.
**وما بُغِيَ له**, “**عُنِيَ**” gibi: yani onun için hayır seçilmedi.
**وبَغْيَان**: Ebû Harqâ es-Sülemî’nin mevlâsı; onun soyundan Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Muhammed b. Abdillâh b. el-‘Anbir b. Atâ b. Sâlih b. Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed b. **بغيان** en-Neysâbûrî; ona el-‘Anbirî ve **والبغيانيُّ** denir; Hâkim Ebû Abdillâh’ın şeyhlerindendir; 344 senesinde vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: بغى

بَغَى
1 بَغَى بغى بغي غي , (S, K, &c.,) aor. بَغِىَ , (Msb, K,) inf. n. بُغَآءٌ, (S, Mgh, K, &c.,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَغْىٌ, (Msb,) [but, if this be correct, the former is generally used for the latter,] and بُغًى, (Lh, K,) but the first is better known, and is the chaste form, and some say, بِغًى, (TA,) and بُغْيَةٌ and بِغْيَةٌ, (K,) accord. to Th, but others hold these two to be simple substs., and some mention also بَغْيَةٌ, with fet-h, (TA,) and بُغَايَةٌ, (As, S, TA,) He sought; sought for, or after; sought, desired, or endeavoured, to find, and take, or get; (S, Mgh, Msb, K, &c.;) a stray-beast, (As, S, TA,) or any other thing, (S, Mgh, * Msb, * K, * TA,) good or evil; (Lh, TA;) as also ↓ ابتغى and ↓ تبغّى (S, Msb, K) and ↓ استبغى: (K:) or ↓ ابتغى signifies he sought, &c., diligently, studiously, sedulously, or earnestly: (Er-Rلghib, TA:) and بَغَى signifies also he loved, or affected, a thing: (MF, TA:) or, accord. to Er-Rلghib, the inf. n. signifies the seeking to exceed the just bounds in respect of that which one aims at, or endeavours after, whether one actually exceed or do not; and sometimes it is considered in relation to quantity; and sometimes, in relation to quality. (TA.) You say, بَغَاهُ بِشَرٍّ [He sought him with an evil purpose; or sought to do him evil]. (S and K in art. عقب.) ― -b2- And بَغَاهُ He sought, &c., a thing for him; like بَغَى لَهُ. (Lh, Mgh, * K. *) You say, بَغَاهُ الشَّىْءَ He sought, &c., the thing for him; (S, K;) as also الشَّىْءَ ↓ ابغاهُ: (K:) thus you say, اِبْغِنِى كَذَا or كذا ↓ أَبْغِنِى and اِبْغَ لِى كذا Seek thou for me such a thing; (TA;) and ضَالَّتِى ↓ أَبْغِنِى Seek thou for me my stray-beast: (Mgh:) or الشَّىءَ ↓ ابغاهُ signifies He aided, or assisted, him to seek the thing: (Ks, K:) or كَذَا ↓ أَبْغِنِى signifies Seek thou for me such a thing; and also Aid thou me to seek such a thing. (JK.) It is said in the Kur [ix. 47], يَبْغُونَكُمُ الفِتْنَةَ They seek, or desire, for you discord, or dissension; or they seeking, &c.: and in the same [iii. 94], تَبْغُونَهَا عِوَجًا Ye seek, or desire, for it, namely, the way [of God], crookedness; or ye seeking, &c.: the first objective complement of the verb being in the accus. case because of the suppression of the preposition ل. (TA.) ― -b3- [Hence, app.,] بَغَانِى دَآءً It procured to me disease; it caused disease to befall me. (Ham p. 794.) And اـِنَّهُ لَذُو بُغَايَةٍ Verily he is one who makes much gain: (JK, K:) but in the M, ذُو بُغَايَةٍ لِلْكَسْبِ, meaning a seeker of gain. (TA.) And مَابُغِىَ لَهُ Good was not appointed to betide him. (TA.) ― -b4- بَغَى عَلَى أَخِيهِ, inf. n. بَغْىٌ, He envied his brother; he wished that a blessing, or cause of happiness, or an excellence, might become transferred from his brother to himself: so says Lh, who holds this to be the primary signification of the verb. (TA.) It is said in a prov., البَغْىُ عِقَالُ النَّصْرِ [Envy is the shackle of aid from God against an enemy or a wrongdoer]. (TA.) ― -b5- Hence, (Lh, TA,) بَغْىٌ signifies The acting wrongfully, injuriously, or tyrannically; (Lh, S, TA;) because the envier so acts towards the envied; his endeavour being to cause, by guile, the blessing of God upon him to depart from him: (Lh, TA:) or the seeking, or endeavouring, to act corruptly, wrongly, or unjustly: (Az, TA:) or the exceeding the due bounds, or just limits, in any way: (S:) accord. to Er-Rلghib, it is of two kinds: one of these is approved, and this is the passing beyond the bounds of equity to exercise beneficence, and beyond the bounds of obligatory duties to do what is not obligatory: the other is disapproved, and this is the passing beyond the bounds of that which is true, or right, to do that which is false, or wrong, or to do acts of a doubtful nature: but in most instances it is that which is disapprove. (TA.) You say, بَغَى عَلَيْهِ, (S, K,) and بغى عَلَى النَّاسِ, (Az, Msb,) aor. بَغِىَ , (K,) inf. n. بَغْىٌ, (Msb, K,) He exalted himself against him, or above him; overpowered, or oppressed, him; (Fr, S, K;) acted wrongfully, injuriously, or tyrannically, towards him; and deviated from the right way: (K:) and he acted wrongfully, injuriously, or tyrannically, towards men, or the people, (Az, Msb,) and sought to annoy them, or hurt them. (Az, TA.) Lh mentions, on the authority of Ks, the saying, مَا لِى وَلِلْبَغِ بَعْضِكُمْ عَلَى بَعْضٍ [What have I to do with wrongful conduct, the wrongful conduct of one of you towards another?], for وَلِلْبَغْىِ; ISd thinks, because of the difficulty found in pronouncing the kesreh after the ى. (TA.) بَغَى also signifies He occupied himself with corrupt, wrong, or unjust, conduct: [accord. to Fei,] from the same verb [in a sense to be mentioned below,] said of a wound. (Msb.) Also, aor. بَغِىَ , (TA,) inf. n. بَغْىٌ, (Az, TA,) He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently: (Az, TA:) because he who does so passes beyond the bounds of his proper station to a station that does not belong to him. (TA.) ― -b6- And [hence,] بَغَى فِى مِشيَتِهِ, (K,) inf. n. بَغْىٌ, (TA,) He [app. a horse, and perhaps a man also,] was proud, or self-conceited, and quick, in his gait: (K:) or بَغْىٌ in a horse, (S, TA,) or in the running of a horse, (JK, TA,) is the being proud, or self-conceited, with exceeding briskness or liveliness or sprightliness. (JK, S, TA.) ― -b7- And بَغَتِ السَّمَآءُ, (S, K,) inf. n. بَغْىٌ, (TA,) The sky rained vehemently: (A'Obeyd, S, K:) or exceeded, in rain, the limit of what was wanted. (Er-Rلghib, TA.) And بَغَى الوَادِى The valley flowed with water reaching to a place to which it had not reached before. (S, TA.) ― -b8- بَغَتْ, (S, Mgh, Msb, K,) said of a woman, (Th, IKh, S, Msb, and so in some copies of the K,) or of a female slave, (so in other copies of the K,) but it is not restricted to the latter, (TA,) aor. بَغِىَ , (JK, Msb,) inf. n. بِغَآءٌ, (IKh, JK, S, Mgh, Msb, TA,) or بَغْىٌ, (ISd, K,) [but the former, only, is commonly known,] She committed fornication, or adultery; she prostituted herself; (JK, S, Mgh, Msb, K;) because she who does so transgresses her proper bounds; (TA;) as also ↓ بَاغَتْ, (IKh, S, * Msb, K,) inf. n. بِغَآءٌ (IKh, K) and مُبَاغَاةٌ, (K,) said of a female slave: (Msb:) or مباغاة signifies the committing fornication, or adultery, with another. (KL.) It is said in the Kur [xxiv. 33], وَلَا تُكْرِهُو فَتَيَاتِكُمْ عَلَى البِغَآءِ [And compel not ye your young women to prostitute themselves]. (Mgh.) And you say, ↓ خَرَجَتِ المَرْأَةُ تُبَاغِى [The woman went forth for prostituting herself]. (S.) Accord. to the Jema etTefلreek, بِغَآءٌ signifies The knowing of a woman's committing fornication or adultery, or prostituting herself, and approving, or being content: but this, if correct, is an amplification in speech. (Mgh.) ― -b9- بَغَى الجُرْحُ, (JK, S, Msb,) aor. بَغَىَ , inf. n. بَغْىٌ, (JK,) The wound swelled, (S,) and became in a corrupt state, (JK, S, Msb,) and produced thick purulent matter. (JK.) And بَرَأَ جُرْحُهُ عَلَى بَغْىٍ His wound healed having somewhat of corruption in it. (S.) ― -b10- بَغَى, (K,) aor. بَغِىَ , inf. n. بَغْىٌ, (TA,) also signifies He lied; said what was untrue. (K.)

مَا نَبْغِى
مَا نَبْغِى ما نبغى ما نبغي , in the Kur [xii. 65], is said to mean We do not lie: and we do not act wrongfully: or it may mean what do we seek, or desire? (TA.) ― -b2- Also, (K,) inf. n. بَغْىٌ, (TA,) He looked at a thing [to see] how it was; (K;) and so بَغَا, inf. n. بَغْوٌ: mentioned by Kr. (TA.) ― -b3- And, (K,) with the same inf. n., (TA,) He looked, watched, or waited, for a person or thing. (Kr, K.)

3 بَاْغَىَ see 1, latter part, in two places. -A2- Lh mentions the saying, addressed to a pretty woman, اـِنَّكِ لَجَمِيلَةٌ وَلَا تُبَاغِى, as meaning Verily thou art pretty, and mayest thou not be smitten by the [evil] eye: (TA in this art.:) but accord. to some, the verb in this instance belongs to art. بوغ or art. بيغ. (TA in art. بوغ.)

4 أَبْغَىَ see 1, in five places. ― -b2- ابغاهُ الشَّىْءَ also signifies He made him, or caused him, to seek the thing; to seek for it, or after it; to seek, or desire, or endeavour, to find, and take, or get, it. (S.)

5 تَبَغَّىَ see 1, first sentence.

تَبَاغَوْا
6 تَبَاغَوْا تباغوا They acted wrong fully, injuriously, or tyrannically, one towards another; exalted themselves, one against, or above, another; overpowered, or oppressed, one another. (S, TA.)

انبغى
7 انبغى أنبغ أنبغى أنبغي أنبغيي انبغى انبغي ٱنبغى is said in the S to be quasi-pass. of بَغَيْتُهُ, like as اِنْكَسَرَ is of كَسَرْتُهُ; and Esh-Shihلb says of the aor. that it is quasi-pass. of بَغَاهُ, aor. يَبْغِيهِ, in the sense of طَلَبَهُ: (TA:) [Fei says,] it has been asserted that انبغى is quasi-pass. of بَغَى; but a verb of the measure انفعل is not used as a quasi-pass. unless it implies effort, and the consequence of an action, as in the case of كَسَرْتُهُ, of which the quasi-pass. is اِنْكَسَرَ; which انبغى does not: some, however, allow its being thus used: (Msb:) accord. to Zj, it is as though it were syn. with اِنْطَلَبَ, as quasi-pass. of طَلَبَ, and means It was, or became, suitable, fit, meet, or proper; (Zj, TA;) [or right, and allowable; and good: or very requisite: (see explanations of exs. following:) or it behooved: and] it was, or became, facilitated, or easy; (Er-Rلghib, K;) and practicable, or manageable. (Er-Rلghib, TA.) Accord. to some, this verb is not used in the pret. tense, but only in the aor.: it is reckoned among verbs imperfectly inflected: (Msb, TA:) but the pret. is mentioned by AZ and Sb and Zj, and by ElKhattلbee on the authority of Ks; and was often used by Esh-Shلfi'ee: it is, however, very rare. (TA.) You say, يَنْبَغِى لَكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا [It is suitable to thee, or is fit, meet, or proper, &c., for thee, or it behooveth thee, that thou shouldst do such a thing]. (S, TA.) And, accord. to Zj, اِنْبَغَى لِفُلَانٍ أَنْ يَفْعَلَ, as meaning It was, or became, suitable to such a one, or fit, meet, or proper, for him, that he should do, or to do, such a thing. (TA.) And مَا يَنْبَغِى لَكَ أَنْ تَفْعَلَ هٰذَا, (Lh, K,) and ↓ ما يُبْتَغَى, (K, TA,) with fet-h to the غ, (TA,) and ما انْبَغَى, and ↓ ما ابْتُغِىَ; (Lh, K;) of which four phrases, the first is given by Lh as explanatory of the third and fourth, and means, accord. to Esh-Shihلb, It is not right, proper, fit, or meet, nor allowable, for thee that thou shouldst do this, or to do this; and it is not good for thee &c.; but he adds that only the aor. has been heard from the Arabs in this sense. (TA.) And يَنْبَغِى أَنْ يَكُونَ كَذَا It is very requisite that it should be so, or that such a thing ought be; [or it ought to be so, or such a thing ought to be; it behooves that it should be so, or such a thing behooves;] it is not well that such a thing should be neglected, or left undone. (Msb.) And Ks is related to have heard, from the Arabs, the phrase, مَا يَنْبَغِى أَنْ يَكُونَ كَذَا, meaning It is not right that it should be so, or that such a thing should be: or it is not good &c. (Msb.) It is said in the Kur [xxxvi. 69], وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِى لَهُ, i. e. [And we have not taught him poetry, or versification], nor is it right, proper, fit, or meet, for him: (Bd:) or nor is it easy to him, (Bd, Jel, Er-Rلghib,) or practicable to him. (Bd, Er-Rلghib.)

8 اـِبْتَغَىَ see 1, first sentence, in two places: ― -b2- and see also 7, in two places.

10 اـِسْتَبْغَىَ see 1, first sentence. ― -b2- You say also, استبغى القَوْمَ فَبَغَوْهُ and بَغَوْا لَهُ [He asked the people, or company of men, to seek a thing for him, and they sought it for him]. (Lh, K.)

بَغْىٌ
بَغْىٌ بغى بغي غي [originally an inf. n. (see 1)] Much of rain; or much rain: in [some of] the copies of the K, البطر is erroneously put for المطر: (TA:) [and in some, البَغِىُّ for البَغْىُ: in a MS. copy, I find البَغِىُّ الكَثِيرُ مِنَ المَطَرِ: and in the CK, البَغِىُّ الكَثِيْرُ من النَّظَرِ:] or بَغْىُ السَّمَآءِ signifies the main portion, (As, S,) or the vehemence, and the main portion, (Lh, JK, TA,) of the rain of the sky. (As, Lh, JK, S, TA.) Hence the saying, دَفَعْنَا بَغْىَ السَّمَآءِ خَلْفَنَا (As, S, TA) or عَنَّا (Lh, TA) [lit. We drove away the main portion, or the vehemence, and the main portion, of the rain of the sky behind us or from us; meaning it was driven away behind us or from us, or it departed; as is shown in art. دفع].

بُغْيَةٌ
بُغْيَةٌ بغي بغيه بغية غي غية : see what next follows.

بِغْيَةٌ
بِغْيَةٌ بغي بغيه بغية غي غية and ↓ بُغْيَةٌ (JK, S, Msb, K) and ↓ بَغِيَّةٌ (K) A thing sought; (JK, K;) as also ↓ بَغَايَةٌ [originally an inf. n. (see 1)]: (JK:) or a thing wanted, needed, or required; an object of want or need; a want, or needful or requisite thing or affair: (S, Msb:) as in the saying, لِى فِىبَنِى فُلَانٍ بَغْيَةٌ and بُغْيَةٌ [I have among the sons of such a one an object of want]: (S:) or the first signifies a state that one seeks; and the second, a thing itself that one wants: (As, S, Msb: *) and the first, (JK,) or third, (K,) signifies also a stray beast that is sought: (JK, K:) the pl. of the second is بُغًى. (JK.) اِرْتَدَّتْ عَلَى فُلَانٍ بِغْيَتُهُ [The thing that he sought was refused to such a one] is said of one who finds not what he seeks. (TA.).

بَغُوٌّ
بَغُوٌّ بغو : see what next follows.

بَغِىٌّ
بَغِىٌّ بغى بغي غي , accord. to some, of the measure فَعِيلٌ; accord. to others, of the measure فَعُولٌ, originally بَغُوىٌ; [if of the former, originally meaning “ sought; ” and if of the latter, originally meaning “ seeking; ”] and therefore [in either case] not admitting the affix ة: (TA:) A fornicatress, an adulteress, or a prostitute; (JK, S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ بَغُوٌّ [of the measure فَعُولٌ, and therefore anomalous, like نَهُوٌّ]: (M, K:) بَغِىٌّ is not applied to a man, (Lh, Msb,) nor بَغِيَّةٌ to a woman: (Lh, TA:) pl. بَغَايَا. (S, Mgh, Msb.) [See an ex. voce مَهْرٌ.] ― -b2- Also A female slave, (JK, S, K,) whether she be a fornicatress or an adulteress or a prostitute or not; (TA;) not meant to imply revilement, though originally applied to female slaves because of their prostitution of themselves: (S:) or a free woman who is a fornicatress or an adulteress or a prostitute: so in the K: but correctly, or a fornicatress or an adulteress or a prostitute, whether free or a slave: (TA:) and a female singer, though chaste; because of fornication's being originally attributable to such a person: (Msb:) pl. as above. (JK, S, TA.) One says, قَامَتْ عَلَى رُؤُسِهِمُ البَغَايَا [The female slaves stood over their heads]. (S.) ― -b3- بَغَايَا also signifies The scouts, or companies of scouts, that precede an army: (S, K, TA:) but the sing. of this is ↓ بَغِيَّةٌ. (TA.)

بَغِيَّةٌ
بَغِيَّةٌ بغي بغيه بغية غي غية : see بِغْيَةٌ. -A2- Also, pl. بَغَايَا: see بَغِىٌّ, last sentence.

بُغَايَةٌ
بُغَايَةٌ بغايه بغاية غاية : see بِغْيَةٌ.

بَاغٍ
بَاغٍ باغ باغي Seeking; seeking for, or after; seeking, desiring, or endeavouring, to find, and take, or get: pl. بُغَاةٌ and بُغْيَانٌ (K) and بُغَّآءٌ. (TA: [there mentioned as a pl., but not said to be of بَاغٍ, nor explained.]) بَاغٍ وَهَادٍ, lit. A seeker of [stray] camels and a guide of the way, mentioned in a trad. respecting the Hijreh (as said by A booBekr to a man who asked him “ Who are ye? ”), alludes to the seeking of religion and the guiding from error. (TA.) One says, فَرِّقُوا لِهٰذِهِ الاـِبِلِ بُغْيَانًا يُضِبُّونَ لَهَا, i. e. [Disperse ye, for these camels, seekers] to scatter themselves in search thereof. (S.) ― -b2- Acting wrongfully, injuriously, or tyrannically, [&c.,] towards others: pl. بُغَاةٌ. (Msb. [See 1.]) غَيْرَ بَاغٍ, in the Kur ii. 168, [&c.,] means Not being a revolter from the Muslims, (Jel,) or, against the Imلm: (TA:) or it means not desiring to eat for the sake of enjoyment: or not seeking to exceed the limit of his want: (Az, TA:) or not seeking what he should not seek. (Er-Rلghib, TA.) فِئَةٌ بَاغِيَهٌ A company of men revolting from the just Imلm. (K.) فِرْقَةٌ بَاغِيَةٌ A party occupying itself with corrupt, wrong, or unjust, conduct. (Msb.) ― -b3- A camel that does not impregnate, or get with young. (Kr, K.) ― -b4- A horse that is proud, or self-conceited, with exceeding briskness or liveliness or sprightliness: (JK, Ham p. 210:) [but] Kh disallows its being thus used. (S.) -A2- [The pl.] بُغْيَانٌ also signifies What the sportsman, or hunter, seeks, of game, or objects of the chase. (JK.) مَبْغًى [A place where a thing is sought: and hence, a way, or manner, in which a thing is, or should be, sought]: this is meant in the saying, ↓ بَغَيْتُ المَالَ مِنْ مَبْغَاتِهِ [I sought wealth by the way, or manner, whereby it should be sought]; like as مَأْتًى is meant in the saying, أَتَيْتُ الأَمْرَ مِنْ مَأْتَاتِهِ. (S.)

مَبْغَاةٌ
مَبْغَاةٌ مبغاه مبغاة مبغى : see what next precedes.

المُبْتَغِى
المُبْتَغِى المبتغى المبتغي مبتغى , (K,) or, as in the Tekmileh, المُتَبَغِّى, (TA,) The lion: (K:) because he is always seeking prey. (TA.)

المُتَبَغِّى
المُتَبَغِّى المتبغى المتبغي : see what next precedes.

##### Türkçe

**بَغَى**
1 **بَغَى** بغى بغي غي, (S, K, &c.,) muzâri‘i **بَغِىَ**, (Msb, K,) mastarı **بُغَآءٌ**, (S, Mgh, K, &c.,) yahut bu basit bir isimdir ve mastar **بَغْىٌ**’dür, (Msb,) [fakat bu doğru ise, birincisi genellikle ikincisi yerine kullanılır,] ve **بُغًى**, (Lh, K,) fakat birincisi daha iyi bilinir ve fasih şekildir; bazıları **بِغًى** der, (TA,) ve **بُغْيَةٌ** ve **بِغْيَةٌ**, (K,) Sa‘leb’e göre; fakat başkaları bu ikisini basit isimler sayar; bazıları ayrıca fetḥa ile **بَغْيَةٌ**’yi de zikreder, (TA,) ve **بُغَايَةٌ**, (As, S, TA,) Aradı; aradı/peşine düştü; bulmayı ve almayı yahut elde etmeyi aradı, istedi veya buna gayret etti; (S, Mgh, Msb, K, &c.;) bir başıboş hayvanı, (As, S, TA,) yahut başka herhangi bir şeyi, (S, Mgh, * Msb, * K, * TA,) iyi veya kötü; (Lh, TA;) bunun gibi ↓ **ابتغى** ve ↓ **تبغّى** (S, Msb, K) ve ↓ **استبغى**: (K:) yahut ↓ **ابتغى** “aradı” vb. anlamında, özenle, dikkatle, gayretle veya ciddiyetle demektir: (Er-Râghib, TA:) ve **بَغَى** ayrıca bir şeyi sevdi yahut ona meyletti demektir: (MF, TA:) yahut Er-Râghib’e göre mastar, kişinin hedeflediği yahut peşine düştüğü şey hususunda adil sınırları aşmayı istemek demektir; fiilen aşsa da aşmasa da; bazen miktar bakımından, bazen nitelik bakımından ele alınır. (TA.) Şöyle dersin: **بَغَاهُ بِشَرٍّ** [Onu kötü bir maksatla aradı; yahut ona kötülük etmeyi aradı]. (S ve K, madde **عقب**’da.) ― -b2- Ve **بَغَاهُ**: Onun için bir şeyi aradı vb.; **بَغَى لَهُ** gibi. (Lh, Mgh, * K. *) Şöyle dersin: **بَغَاهُ الشَّىْءَ** Onun için o şeyi aradı vb.; (S, K;) bunun gibi **الشَّىْءَ** ↓ **ابغاهُ**: (K:) böylece şöyle dersin: **اِبْغِنِى كَذَا** yahut **كذا** ↓ **أَبْغِنِى** ve **اِبْغَ لِى كذا** “Benim için şöyle bir şeyi ara”; (TA;) ve **ضَالَّتِى** ↓ **أَبْغِنِى** “Benim için kayıp hayvanımı ara”: (Mgh:) yahut **الشَّىْءَ** ↓ **ابغاهُ** “O şeyi aramasında ona yardım etti/destek oldu” demektir: (Ks, K:) yahut **كَذَا** ↓ **أَبْغِنِى** “Benim için şöyle bir şeyi ara” demektir; ayrıca “Bana şöyle bir şeyi aramada yardım et” demektir. (JK.) Kur’ân’da [ix. 47] şöyle denmiştir: **يَبْغُونَكُمُ الفِتْنَةَ** “Sizin için fitne ararlar/isterler;” yahut “(onlar) arıyorlar” vb.: ve aynı sûrede [iii. 94] **تَبْغُونَهَا عِوَجًا** “Ona—yani [Allah’ın] yoluna—eğrilik ararsınız/istersiniz;” yahut “(siz) arıyorsunuz” vb.: fiilin birinci mef‘ûlü, harf-i cerr **ل**’nin hazfedilmesi sebebiyle mansuptur. (TA.) ― -b3- [Bundan, görünüşe göre,] **بَغَانِى دَآءً** “Bana hastalık kazandırdı; bana hastalığın isabet etmesine sebep oldu.” (Ham s. 794.) Ve **اـِنَّهُ لَذُو بُغَايَةٍ** “Şüphesiz o, çok kazanç sağlayan biridir”: (JK, K:) fakat M’de **ذُو بُغَايَةٍ لِلْكَسْبِ** olup, “kazanç arayıcısı” demektir. (TA.) Ve **مَابُغِىَ لَهُ** “Ona hayırın vuku bulması takdir edilmedi.” (TA.) ― -b4- **بَغَى عَلَى أَخِيهِ**, mastarı **بَغْىٌ**, Kardeşini kıskandı; bir nimetin yahut mutluluk sebebinin yahut bir faziletin kardeşinden kendisine intikal etmesini diledi: Lh böyle söyler ve bunu fiilin aslî anlamı sayar. (TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **البَغْىُ عِقَالُ النَّصْرِ** [Kıskançlık, düşmana yahut zalime karşı Allah’tan yardımın bağ(ı)/kösteğidir]. (TA.) ― -b5- Bundan dolayı, (Lh, TA,) **بَغْىٌ** “haksızlıkla, zarar vererek yahut zorbalıkla davranmak” demektir; (Lh, S, TA;) çünkü kıskanan, kıskanılana karşı böyle davranır; gayreti, hile ile, Allah’ın onun üzerindeki nimetinin ondan ayrılmasını sağlamaktır: (Lh, TA:) yahut “fesatla, yanlışla yahut zulümle davranmayı aramak yahut buna gayret etmek” demektir: (Az, TA:) yahut “herhangi bir yönden haddini yahut adil sınırları aşmak” demektir: (S:) Er-Râghib’e göre iki çeşittir: bunlardan biri övülendir; bu, iyilik yapmak için adalet sınırını aşmak ve vacip olan görevlerin sınırını aşarak vacip olmayanı yapmaktır; diğeri yerilendir; bu, hak olanın sınırını aşarak bâtıl olanı yapmak yahut şüpheli fiilleri işlemektir: fakat çoğu yerde yerilen olan kastedilir. (TA.) Şöyle dersin: **بَغَى عَلَيْهِ**, (S, K,) ve **بغى عَلَى النَّاسِ**, (Az, Msb,) muzâri‘i **بَغِىَ**, (K,) mastarı **بَغْىٌ**, (Msb, K,) Ona karşı yahut onun üstüne yükseldi; onu yendi yahut ezdi; (Fr, S, K;) ona karşı haksızlıkla, zarar vererek yahut zorbalıkla davrandı; ve doğru yoldan saptı: (K:) ve insanlara/halk’a karşı haksızlıkla, zarar vererek yahut zorbalıkla davrandı, (Az, Msb,) ve onları rahatsız etmeyi yahut incitmeyi aradı. (Az, TA.) Lh, Ks’den rivayetle şu sözü zikreder: **مَا لِى وَلِلْبَغِ بَعْضِكُمْ عَلَى بَعْضٍ** [Benim ne işim var, bazınızın bazınıza karşı haksızlık etmesiyle?], aslında **وَلِلْبَغْىِ** iken; ISd, bunun, **ى**’den sonra kesreyi telaffuz etmenin güçlüğü sebebiyle olduğunu düşünür. (TA.) **بَغَى** ayrıca “fesat, yanlış yahut zulümle meşgul oldu” demektir: [Fei’ye göre,] aşağıda zikredilecek bir anlamdaki aynı fiilden; yara hakkında söylenir. (Msb.) Yine, muzâri‘i **بَغِىَ**, (TA,) mastarı **بَغْىٌ**, (Az, TA,) Kendini büyüttü; yahut kibirli, mağrur yahut küstahça davrandı: (Az, TA:) çünkü böyle yapan, kendi makamının sınırını aşarak kendisine ait olmayan bir makama geçer. (TA.) ― -b6- Ve [bundan,] **بَغَى فِى مِشيَتِهِ**, (K,) mastarı **بَغْىٌ**, (TA,) O—[görünüşe göre bir at, belki bir insan da]—yürüyüşünde kibirli yahut kendini beğenmiş ve hızlı oldu: (K:) yahut bir atta **بَغْىٌ**, (S, TA,) yahut atın koşuşunda, (JK, TA,) aşırı çeviklik/canlılıkla birlikte kibirli yahut kendini beğenmiş olmaktır. (JK, S, TA.) ― -b7- Ve **بَغَتِ السَّمَآءُ**, (S, K,) mastarı **بَغْىٌ**, (TA,) Gökyüzü şiddetle yağmur yağdırdı: (A‘Obeyd, S, K:) yahut yağmurda, ihtiyaç duyulanın sınırını aştı. (Er-Râghib, TA.) Ve **بَغَى الوَادِى** Vadi, daha önce ulaşmadığı bir yere ulaşacak şekilde suyla aktı. (S, TA.) ― -b8- **بَغَتْ**, (S, Mgh, Msb, K,) bir kadın hakkında, (Th, IKh, S, Msb, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut bir cariye hakkında, (K’nın diğer nüshalarında böyle,) fakat yalnız ikincisine mahsus değildir, (TA,) muzâri‘i **بَغِىَ**, (JK, Msb,) mastarı **بِغَآءٌ**, (IKh, JK, S, Mgh, Msb, TA,) yahut **بَغْىٌ**, (ISd, K,) [fakat yalnız birincisi yaygınca bilinir,] Zina etti; fuhuş yaptı; kendini fuhşa verdi; (JK, S, Mgh, Msb, K;) çünkü bunu yapan, kendi sınırlarını aşar; (TA;) bunun gibi ↓ **بَاغَتْ**, (IKh, S, * Msb, K,) mastarı **بِغَآءٌ** (IKh, K) ve **مُبَاغَاةٌ**, (K,) cariye hakkında söylenir: (Msb:) yahut **مباغاة** başkasıyla zina etmektir. (KL.) Kur’ân’da [xxiv. 33] şöyle denmiştir: **وَلَا تُكْرِهُو فَتَيَاتِكُمْ عَلَى البِغَآءِ** [Genç kadınlarınızı fuhşa zorlamayın]. (Mgh.) Ve şöyle dersin: ↓ **خَرَجَتِ المَرْأَةُ تُبَاغِى** [Kadın, fuhuş yapmak üzere dışarı çıktı]. (S.) **Jema etTefrîk**’e göre **بِغَآءٌ**, bir kadının zina etmesini yahut fuhuş yapmasını bilmek ve bunu onaylamak yahut razı olmak demektir; fakat bu doğru ise, sözde bir mübalağadır. (Mgh.) ― -b9- **بَغَى الجُرْحُ**, (JK, S, Msb,) muzâri‘i **بَغَىَ**, mastarı **بَغْىٌ**, (JK,) Yara şişti, (S,) ve bozuk bir hâle geldi, (JK, S, Msb,) ve koyu irinli madde çıkardı. (JK.) Ve **بَرَأَ جُرْحُهُ عَلَى بَغْىٍ** “Yarası, içinde bir miktar bozukluk olduğu hâlde iyileşti.” (S.) ― -b10- **بَغَى**, (K,) muzâri‘i **بَغِىَ**, mastarı **بَغْىٌ**, (TA,) ayrıca “yalan söyledi; doğru olmayanı söyledi” demektir. (K.)

**مَا نَبْغِى**
**مَا نَبْغِى** ما نبغى ما نبغي, Kur’ân’da [xii. 65], “Biz yalan söylemeyiz” demektir; ve “biz haksızlık etmeyiz” demektir: yahut “ne arıyoruz/istiyoruz?” demek olabilir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (K,) mastarı **بَغْىٌ**, (TA,) Bir şeye, nasıl olduğuna [bakmak için] baktı; (K;) ve böylece **بَغَا**, mastarı **بَغْوٌ**: Kr tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b3- Ve, (K,) aynı mastarla, (TA,) Bir kişiyi yahut şeyi gözetledi, kolladı yahut bekledi. (Kr, K.)

3 **بَاْغَىَ**: 1’in son kısmına, iki yerde, bak. -A2- Lh, güzel bir kadına hitaben söylenen **اـِنَّكِ لَجَمِيلَةٌ وَلَا تُبَاغِى** sözünü zikreder; anlamı: “Şüphesiz sen güzelsin; ve [kötü] gözle vurulmayasın”: (TA bu maddede:) fakat bazılarına göre bu örnekteki fiil, **بوغ** maddesine yahut **بيغ** maddesine aittir. (TA, madde **بوغ**’da.)

4 **أَبْغَىَ**: 1’e, beş yerde, bak. ― -b2- **ابغاهُ الشَّىْءَ** ayrıca “Ona o şeyi arattı; onu o şeyi aramaya sevk etti; onu onu aramaya/peşine düşmeye; bulup almayı yahut elde etmeyi aramaya, istemeye yahut buna gayret etmeye sevk etti” demektir. (S.)

5 **تَبَغَّىَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**تَبَاغَوْا**
6 **تَبَاغَوْا** تباغوا: Birbirlerine karşı haksızlıkla, zarar vererek yahut zorbalıkla davrandılar; birbirlerine karşı yahut birbirlerinin üstüne yükseldiler; birbirlerini yendiler yahut ezdiler. (S, TA.)

**انبغى**
7 **انبغى** أنبغ أنبغى أنبغي أنبغيي انبغى انبغي **ٱنبغى**: S’de, **بَغَيْتُهُ**’nun sözde edilgeni olduğu söylenir; tıpkı **اِنْكَسَرَ**’ın **كَسَرْتُهُ**’dan olması gibi; ve Eş-Şihâb, muzâri‘ hakkında, bunun **بَغَاهُ**, muzâri‘i **يَبْغِيهِ**, **طَلَبَهُ** anlamında, sözde edilgen olduğunu söyler: (TA:) [Fei der ki,] **انبغى**’nın **بَغَى**’nın sözde edilgeni olduğu ileri sürülmüştür; fakat **انفعل** veznindeki fiil, ancak çaba ve fiilin sonucu anlamını içerirse sözde edilgen olarak kullanılır; **كَسَرْتُهُ** örneğinde olduğu gibi; bunun sözde edilgeni **اِنْكَسَرَ**’dır; **انبغى** ise bunu içermez: bununla birlikte bazıları, bu şekilde kullanılmasına cevaz verir: (Msb:) Zc’ye göre, sanki **اِنْطَلَبَ** ile eşanlamlı gibidir; **طَلَبَ**’ın sözde edilgeni olarak; ve “uygun oldu; elverişli oldu; yaraşır oldu; münasip oldu” demektir; (Zj, TA;) [yahut doğru ve caiz; ve iyi; yahut pek gerekli; (aşağıdaki örneklerin açıklamalarına bak:) yahut “gerekirdi”; ve] “kolaylaştırıldı yahut kolay oldu” demektir; (Er-Râghib, K;) ve “uygulanabilir/yapılabilir, idare edilebilir” demektir. (Er-Râghib, TA.) Bazılarına göre bu fiil mâzîde kullanılmaz; yalnız muzâri‘de kullanılır: eksik çekimli fiillerden sayılır: (Msb, TA:) fakat mâzî, AZ ve Sb ve Zc tarafından, ve El-Hattâbî tarafından Ks’den rivayetle zikredilmiştir; ve Eş-Şâfi‘î tarafından çokça kullanılmıştır: bununla birlikte pek nadirdir. (TA.) Şöyle dersin: **يَنْبَغِى لَكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا** [Senin için uygundur; yahut senin için elverişlidir, yaraşırdır, münasiptir vb.; yahut sana gerekir ki böyle bir şeyi yapasın]. (S, TA.) Ve Zc’ye göre **اِنْبَغَى لِفُلَانٍ أَنْ يَفْعَلَ**, “Falanca için uygun oldu; elverişli oldu, yaraşır oldu, münasip oldu; onun böyle bir şeyi yapması yahut yapması için” demektir. (TA.) Ve **مَا يَنْبَغِى لَكَ أَنْ تَفْعَلَ هٰذَا**, (Lh, K,) ve ↓ **ما يُبْتَغَى**, (K, TA,) **غ**’ye fetḥa ile, (TA,) ve **ما انْبَغَى**, ve ↓ **ما ابْتُغِىَ**; (Lh, K;) bu dört ibareden birincisini Lh, üçüncü ve dördüncünün açıklaması olarak verir; ve Eş-Şihâb’a göre anlamı: “Bunu yapman senin için doğru değildir, münasip değildir, elverişli değildir, yaraşır değildir; caiz de değildir; ve senin için iyi değildir” vb.; fakat o, bu anlamda Araplardan yalnız muzâri‘in işitildiğini ekler. (TA.) Ve **يَنْبَغِى أَنْ يَكُونَ كَذَا** “Böyle olması pek gereklidir; yahut böyle bir şeyin olması gerekir; [yahut böyle olmalıdır; yahut böyle bir şey olmalıdır; böyle olması gerekir;] böyle bir şeyin ihmal edilmesi yahut yapılmadan bırakılması iyi değildir.” (Msb.) Ve Ks’nin, Araplardan **مَا يَنْبَغِى أَنْ يَكُونَ كَذَا** ibaresini işittiği rivayet edilir; anlamı: “Böyle olması doğru değildir; yahut böyle bir şeyin olması doğru değildir”: yahut “iyi değildir” vb. (Msb.) Kur’ân’da [xxxvi. 69] şöyle denmiştir: **وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِى لَهُ**, yani [Ona şiiri/vezni öğretmedik], ve onun için doğru değildir, münasip değildir, elverişli değildir, yaraşır değildir: (Bd:) yahut ona kolay değildir, (Bd, Cel, Er-Râghib,) yahut ona uygulanabilir/yapılabilir değildir. (Bd, Er-Râghib.)

8 **اـِبْتَغَىَ**: 1’in ilk cümlesine, iki yerde, bak: ― -b2- ve ayrıca 7’ye, iki yerde, bak.

10 **اـِسْتَبْغَىَ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Şöyle de dersin: **استبغى القَوْمَ فَبَغَوْهُ** ve **بَغَوْا لَهُ** [O, topluluktan bir şeyi onun için aramalarını istedi; onlar da onu onun için aradılar]. (Lh, K.)

**بَغْىٌ**
**بَغْىٌ** بغى بغي غي [aslında bir mastar (1’e bak)] Çok yağmur; yahut bol yağmur: K’nın [bazı] nüshalarında **البطر** yanlışlıkla **المطر** yerine konmuştur: (TA:) [ve bazılarında **البَغِىُّ** **البَغْىُ** yerine: bir yazma nüshada **البَغِىُّ الكَثِيرُ مِنَ المَطَرِ** buluyorum: ve CK’da **البَغِىُّ الكَثِيْرُ من النَّظَرِ**:] yahut **بَغْىُ السَّمَآءِ** göğün yağmurunun ana kısmı, (As, S,) yahut şiddeti ve ana kısmı, (Lh, JK, TA,) demektir. (As, Lh, JK, S, TA.) Bundan şu söz: **دَفَعْنَا بَغْىَ السَّمَآءِ خَلْفَنَا** (As, S, TA) yahut **عَنَّا** (Lh, TA) [lafzen: Göğün yağmurunun ana kısmını yahut şiddetini ve ana kısmını arkamıza yahut bizden uzaklaştırdık; yani arkamıza yahut bizden uzaklaştı yahut çekildi; **دفع** maddesinde gösterildiği üzere].

**بُغْيَةٌ**
**بُغْيَةٌ** بغي بغيه بغية غي غية: aşağıda gelen şeye bak.

**بِغْيَةٌ**
**بِغْيَةٌ** بغي بغيه بغية غي غية ve ↓ **بُغْيَةٌ** (JK, S, Msb, K) ve ↓ **بَغِيَّةٌ** (K): Aranan şey; (JK, K;) bunun gibi ↓ **بَغَايَةٌ** [aslında bir mastar (1’e bak)]: (JK:) yahut istenen, ihtiyaç duyulan yahut gerekli şey; ihtiyaç nesnesi; bir ihtiyaç; yahut gerekli şey yahut iş: (S, Msb:) şu sözde olduğu gibi: **لِى فِىبَنِى فُلَانٍ بَغْيَةٌ** ve **بُغْيَةٌ** [Falancanın oğulları arasında benim bir ihtiyacım/istediğim bir şey var]: (S:) yahut birincisi, kişinin aradığı bir hâli; ikincisi ise, kişinin istediği şeyin kendisini ifade eder: (As, S, Msb: *) ve birincisi, (JK,) yahut üçüncüsü, (K,) ayrıca aranan başıboş hayvan demektir: (JK, K:) ikincinin çoğulu **بُغًى**’dır. (JK.) **اِرْتَدَّتْ عَلَى فُلَانٍ بِغْيَتُهُ** [Onun aradığı şey falancaya geri döndü/ona reddedildi] aradığını bulamayan kimse hakkında söylenir. (TA.).

**بَغُوٌّ**
**بَغُوٌّ** بغو: aşağıda gelen şeye bak.

**بَغِىٌّ**
**بَغِىٌّ** بغى بغي غي, bazılarına göre **فَعِيلٌ** veznindendir; başkalarına göre **فَعُولٌ** veznindendir, aslı **بَغُوىٌ**’dir; [birinciden ise aslen “aranmış”; ikinciden ise aslen “arayan” anlamındadır;] bu yüzden [her iki durumda da] **ة** ekini kabul etmez: (TA:) Zina eden kadın; zina yapan kadın; fahişe; (JK, S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **بَغُوٌّ** [**فَعُولٌ** vezninde olup bu yüzden **نَهُوٌّ** gibi şâzdır]: (M, K:) **بَغِىٌّ** erkeğe uygulanmaz, (Lh, Msb,) ve **بَغِيَّةٌ** kadına uygulanmaz: (Lh, TA:) çoğulu **بَغَايَا**. (S, Mgh, Msb.) [**مَهْرٌ** lafzında bir örneğe bak.] ― -b2- Ayrıca cariye, (JK, S, K,) zina eden yahut etmeyen; (TA;) sövme kastıyla değildir; her ne kadar aslen, kendini fuhşa vermeleri sebebiyle cariyelere uygulanmışsa da: (S:) yahut K’da olduğu üzere, zina eden yahut fuhuş yapan hür kadın: fakat doğru olan, hür olsun köle olsun, zina eden yahut fuhuş yapan kadındır: (TA:) ve iffetli olsa bile kadın şarkıcı; çünkü zina, aslen böyle bir kimseye nispet edilmiştir: (Msb:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (JK, S, TA.) Şöyle denir: **قَامَتْ عَلَى رُؤُسِهِمُ البَغَايَا** [Cariyeler başlarının üzerinde durdu]. (S.) ― -b3- **بَغَايَا** ayrıca, bir ordunun önünde giden keşifçiler yahut keşifçi birlikleri demektir: (S, K, TA:) fakat bunun tekili ↓ **بَغِيَّةٌ**’dir. (TA.)

**بَغِيَّةٌ**
**بَغِيَّةٌ** بغي بغيه بغية غي غية: **بِغْيَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca, çoğulu **بَغَايَا**: **بَغِىٌّ**’nin son cümlesine bak.

**بُغَايَةٌ**
**بُغَايَةٌ** بغايه بغاية غاية: **بِغْيَةٌ**’ye bak.

**بَاغٍ**
**بَاغٍ** باغ باغي: Arayan; arayan/peşine düşen; bulmayı ve almayı yahut elde etmeyi arayan, isteyen yahut buna gayret eden: çoğulu **بُغَاةٌ** ve **بُغْيَانٌ** (K) ve **بُغَّآءٌ**. (TA: [orada çoğul olarak zikredilmiş, fakat **بَاغٍ**’ın çoğulu olduğu söylenmemiş ve açıklanmamıştır.]) **بَاغٍ وَهَادٍ**, lafzen: [başıboş] develeri arayan ve yol gösteren; hicretle ilgili bir rivayette (AbooBekr’in “Siz kimsiniz?” diye soran bir adama söylediği üzere) zikredilmiştir; dinin aranmasına ve sapıklıktan hidayete kılavuzluğa işaret eder. (TA.) Şöyle denir: **فَرِّقُوا لِهٰذِهِ الاـِبِلِ بُغْيَانًا يُضِبُّونَ لَهَا**, yani [bu develer için arayıcılar dağıtın] onları aramak üzere dağılmaları için. (S.) ― -b2- Başkalarına karşı haksızlıkla, zarar vererek yahut zorbalıkla davranan [&c.]: çoğulu **بُغَاةٌ**. (Msb. [1’e bak.]) Kur’ân’da ii. 168’de [&c.,] **غَيْرَ بَاغٍ** “Müslümanlardan ayrılıp isyan eden olmaksızın,” (Cel,) yahut imama karşı [isyan eden olmaksızın] demektir: (TA:) yahut “zevk için yemeyi istemeyen” demektir: yahut “ihtiyacının sınırını aşmayı aramayan” demektir: (Az, TA:) yahut “aramaması gereken şeyi aramayan” demektir. (Er-Râghib, TA.) **فِئَةٌ بَاغِيَهٌ** Adil imama karşı isyan eden bir topluluk. (K.) **فِرْقَةٌ بَاغِيَةٌ** Fesat, yanlış yahut zulümle meşgul olan bir fırka. (Msb.) ― -b3- Döl tutmayan, yahut gebe bırakmayan deve. (Kr, K.) ― -b4- Aşırı çeviklik/canlılıkla birlikte kibirli yahut kendini beğenmiş at: (JK, Ham s. 210:) [fakat] Kh bunun böyle kullanılmasını kabul etmez. (S.) -A2- [Çoğul] **بُغْيَانٌ** ayrıca avcının, avdan aradığı şeyler demektir. (JK.) **مَبْغًى** [Bir şeyin arandığı yer; ve bundan dolayı, bir şeyin arandığı yahut aranması gereken yol yahut tarz]: şu sözde kastedilen budur: ↓ **بَغَيْتُ المَالَ مِنْ مَبْغَاتِهِ** [Malı, aranması gereken yolundan/tarzından aradım]; tıpkı şu sözde **مَأْتًى**’nın kastedilmesi gibi: **أَتَيْتُ الأَمْرَ مِنْ مَأْتَاتِهِ**. (S.)

**مَبْغَاةٌ**
**مَبْغَاةٌ** مبغاه مبغاة مبغى: bir önce gelene bak.

**المُبْتَغِى**
**المُبْتَغِى** المبتغى المبتغي مبتغى, (K,) yahut Tekmileh’te olduğu üzere **المُتَبَغِّى**, (TA,) Aslan: (K:) çünkü o daima av arar. (TA.)

**المُتَبَغِّى**
**المُتَبَغِّى** المتبغى المتبغي: bir önce gelene bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَغَى
بَغَى I ( n. ac. بِغْيَة 2t ,  بُغْيَة 3t ,  بُغًى [ 9 ] ,  بُغَآء [ 24A ] ),
a.  Desired, wished, sought for.

b.  [ 'Ala ], Tyrannized over, oppressed.

c.  Prostituted; fornicated.

بَاْغَيَ
بَاْغَيَ III ,
a.  see I (c) .

أَبْغَيَ
أَبْغَيَ IV ,
a.  Helped to obtain, sought for ( another ).

تَبَغَّيَ
تَبَغَّيَ V ,
a.  see I (a) .

تَبَاْغَيَ
تَبَاْغَيَ VI ,
a.  Oppressed one another.

اِنْبَغَيَ
اِنْبَغَيَ VII ,
a.  Was suitable, proper, fitting, behoved, was necessary; must be.

اِبْتَغَيَ
اِبْتَغَيَ VIII ,  اِسْتَبْغَيَ X ,
a.  see I (a) .

بَغْي
بَغْي 1 ,
a.  Injustice, oppression; transgression, iniquity.

b.  Rebellion.

c.  Downpour.

بِغْيَة
بِغْيَة 2t ,
a.  see 8t .

بُغْيَة
بُغْيَة 3t ,
a.  Object of desire, need; requisite.

بَاْغِي
بَاْغِي 21 , ( pl.

بُغَاة
بُغَاة [ 9tA ] ),
a.  Seeking, desirous of.

b.  Tyrant, oppressor.

c.  Rebellious.

بُغَاْي
بُغَاْي 24A ,
a.  Desire, request.

بَغِيّ
بَغِيّ 25 ,
a.  Prostitute.

بَغِيَّة
بَغِيَّة 25t ,
a.  see 3t .

##### Türkçe

**بَغَى**
**بَغَى** I (isim mastar: **بِغْيَة** 2t, **بُغْيَة** 3t, **بُغًى** [9], **بُغَآء** [24A]),
a. İstedi, diledi, aradı.

b. [ **'Ala** ], zorbalık etti, zulmetti.

c. Fahişelik yaptı; zina etti.

**بَاْغَيَ**
**بَاْغَيَ** III,
a. I (c)’ye bak.

**أَبْغَيَ**
**أَبْغَيَ** IV,
a. Elde etmeye yardım etti, (başkası için) aradı.

**تَبَغَّيَ**
**تَبَغَّيَ** V,
a. I (a)’ya bak.

**تَبَاْغَيَ**
**تَبَاْغَيَ** VI,
a. Birbirlerine zulmettiler.

**اِنْبَغَيَ**
**اِنْبَغَيَ** VII,
a. Uygun oldu, yerinde oldu, yakıştı; gerekli oldu; gerekir; zorunludur.

**اِبْتَغَيَ**
**اِبْتَغَيَ** VIII, **اِسْتَبْغَيَ** X,
a. I (a)’ya bak.

**بَغْي**
**بَغْي** 1,
a. Haksızlık, zulüm; taşkınlık, kötülük.

b. İsyan.

c. Sağanak.

**بِغْيَة**
**بِغْيَة** 2t,
a. 8t’ye bak.

**بُغْيَة**
**بُغْيَة** 3t,
a. Arzu nesnesi, ihtiyaç; gerek.

**بَاْغِي**
**بَاْغِي** 21, (çoğulu: **بُغَاة** **بُغَاة** [9tA]),
a. Arayan, arzulayan.

b. Zalim, zulmedici.

c. İsyankâr.

**بُغَاْي**
**بُغَاْي** 24A,
a. Arzu, istek.

**بَغِيّ**
**بَغِيّ** 25,
a. Fahişe.

**بَغِيَّة**
**بَغِيَّة** 25t,
a. 3t’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بغي
بَغَى - يَبْغِي - بَغْيٌ - بِغَاء - بَاغِي - بَغِيّ - انْبَغَى - يَنْبَغي - ابْتَغى - يَبْتَغي - ابْتِغاء
بَغى - يَبْغِي + كائن + شيئاً: يطلبه ويريده: يطلب الحصول على شيء أو وقوع شيء لمصلحته ونفعه: ينشد ويطلب ويريد تملك وكسب شيء وحيازته أو حصول أمر ينتفع به: يقوم بعمل فاعل ونشط يسعى من خلاله للحصول على شيء وحيازته دون غيره من الناس، ويمكن أن يكون هذا الشيء مادياً وهذا في أغلب الحالات، ويمكن أن يكون معنوياً (سيطرة وسلطة)
﴿قال ذلك ما كنا نبغ﴾
﴿أفحكم الجاهلية يبغون﴾
بَغى - يَبْغِي + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: يطلب الحصول على شيء أو أمر،  أو وقوع الشيء أو أمر، لأجل الكائن
﴿قال أغير الله أبغيكم إلها﴾
﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة﴾
بَغَى - يَبْغِي + كائن + شيئاً + في مكان: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، في ذلك المكان
فلما أنجاهم إذا هم يبغون في الأرض بغير الحق
ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الأرض
بَغَى - يَبْغِي (ابتغى - يبتغي) + كائن + شيئاً + عند كائن: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، عند الكائن
﴿الذين يتخذون الكافرين أولياء من دون المؤمنين أيبتغون عندهم العزة﴾
﴿فابتغوا عند الله الرزق واعبدوه﴾
بَغَى - يَبْغِي (ابتغى - يبتغي) + كائن + شيئاً + من كائن أو من شيء: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، من عند الكائن أو من الشيء
﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله﴾
﴿وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله﴾
بَغَى - يَبْغِي (ابتغى - يبتغي) + كائن + شيئاً أو أمراً + بين شيئين: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، بين شيئين أو أمرين
﴿ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا﴾
بَغَى - يَبْغِي + كائن + شيئاً + خبر أو حال: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، وهو على ذلك الحال
﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا﴾: يطلبون أن تقع وتحدث وتكون سبيل الله عوجا
بَغَى - يَبْغِي (ابتغى - يبتغي) + كائن + شيئاً  أو أمراً + إلى كائن: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، وهو متوجه في اتجاه الكائن: يطلب الحصول على شيء يتحرك باتجاه الكائن الآخر، أو يطلب وقوع أمر يتجه بفعله لمنفعة الكائن الآخر
﴿قل لو كان معه آلهة كما يقولون إذا لابتغوا إلى ذي العرش سبيلا﴾
﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة﴾
بَغَى - يَبْغِي + كائن + عن شيء + خبر أو حال: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، بعيداً عن الشيء
﴿خالدين فيها لا يبغون عنها حولا﴾
بَغَى - يَبْغِي (ابتغى - يبتغي) + كائن + شيئاً + بـِ شيء أو بغير شيء: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، باستعمال وصحبة الشيء
﴿وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين﴾: أن تطلبوا الحصول على النساء باستعمال أموالكم محصنين غير مسافحين
﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق﴾: .. والإثم وطلب الحصول على شيء أو وقوعه باستعمال وسيلة غير الحق
﴿وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي﴾: أي البغي بغير الحق
﴿وما تفرقوا إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم﴾: بغياً بينهم بغير الحق: وما تفرقوا إلا من بعد ما جاءهم العلم وذلك طلباً للحصول على منفعة بغير الحق
بَغَى - يَبْغِي + كائن + على كائن: التقدير: بَغَى - يَبْغِي + كائن + شيئاً  أو أمرًا + على كائن: يطلب الحصول على شيء أو وقوع أمر يصيب ويلحق الكائن: وذلك من خلال التأثير على الآخر بضر أو أذى أو ما شابه
﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾: طلب الحصول على ما يريده وما ينفعه بضرهم والتأثير عليهم
﴿وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض﴾: يطلب بعضهم الحصول على ما يريدون وما ينفعهم بضر بعضهم الآخر والتأثير عليهم
﴿فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله﴾:فإن طلبت إحداهما تحقيق ما تريد أو ما ينفعها على حساب إحداث الضر بالأخرى،  فقاتلوا التي تبغي
بَغَى - يَبْغِي + كائن + شيئاً  أو أمرا + على كائن: يطلب الحصول عليه أو وقوعه لأجله، وذلك من خلال التأثير على الآخر بضر أو أذى أو ما شابه
﴿فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا﴾
بَغْي: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " بَغَى - يَبْغِي ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " بَغَى - يَبْغِي ": الحصول على ما تريد من وقوع أمر أوتحصيل منفعة: وهو عند اطلاقه مع الاصطلاح الشرعي يراد منه معنى البغي بغير الحق
﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق﴾
﴿وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي﴾
بِغاء: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " بَغَى - يَبْغِي ": ممارسة عمل لطلب الحصول على ما تريد من وقوع أمر أوتحصيل منفعة: ممارسة عمل بهدف الحصول على شيء في أيدي الآخرين: وهو في الاصطلاح الشرعي: عمليةً بيع جسد الأنثى ليتلذذ به الآخرون من رقص وعري وزنا وما شابه
بَاغي: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَغَى - يَبْغِي "
بَغِيّ: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " بَغَى - يَبْغِي ": من يطلب الحصول على أي شيء بأي ثمن: وهي في الاصطلاح الشرعي: الأنثى التي تمارس البغاء: التكسب ببيع الجسد بالرقص والعري والزنا وما شابه
انْبَغـى - يَنْبَغي + أمر أو شيء + لـِ كائن: على وزن " انفعل" من " بَغَى - يَبْغِي ": فعل " بَغَى - يَبْغِي " عندما يقع بشكل ذاتي لـِ أجل الكائن: يتيسر ويصلح ويسهل الأمر أو الحصول عليه بشكل تلقائي ذاتي لأجل كائن خاص: يراد له الحصول على شيء أو وقوعه
﴿لا الشمس ينبغي لها أن تدرك القمر﴾: لا الشمس يراد لها أن تطلب أن تدرك القمر
﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾: وما يراد له طلب تعلم الشعر
﴿قال رب اغفر لي وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾: لا يراد لأحد من بعدي أن يطلب الحصول عليه
ابْتَغى - يَبْتَغي + كائن + شيئاً + من كائن أو عند كائن: على وزن " افتعل" من " بَغَى - يَبْغِي ": يجهد ويسعى أن يبغي بإرادة ذاتية: يسعى للحصول على ما يريد، أو إلى وقوع أمر كما يشتهي، بكامل إرادته الذاتية، وذلك من الكائن الآحر أو من عنده
﴿لتبتغوا فضلا من ربكم﴾
﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله﴾
ابْتِغاء: اسم فعل " ابْتَغى - يَبْتَغي ": السعى للحصول على ما يريد، أو إلى وقوع أمر كما يشتهي، بكامل إرادته الذاتية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل للحصول على مراد مع  رغبة وأمل وطمع بالنجاح"، وهي:
حَرَصَ - يَحْرِصُ، شَاءَ - يَشَاءُ، رادَ - يَرُوْدُ، بَغى - يَبْغِي، رَغِبَ - يَرْغَبُ، رَامَ - يَرُوْمُ
بغا - يبغي - أبغي: بغا - يبغي شيئاً
رباً﴿قل أغير الله أبغي ربا وهو رب كل شيء ولا تكسب كل نفس إلا عليها ولا تزر وازرة وزر أخرى ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(164)﴾ الأنعام ﴿قال أغير الله أبغيكم إلها وهو فضلكم على العالمين(140)﴾ الأعراف
ديناً	﴿أفغير دين الله يبغون وله أسلم من في السماوات والأرض طوعا وكرها وإليه يرجعون (83)﴾ آل عمران ﴿أفحكم الجاهلية يبغون ومن أحسن من الله حكما لقوم يوقنون(50)﴾ المائدة
سبيل الله عوجاء	﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف
 	﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرون(45)﴾ الأعراف ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة هم كافرون(19)﴾ هود
 	﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم
الفتنة	﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة وفيكم سماعون لهم والله عليم بالظالمين(47)﴾ التوبة ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل وقلبوا لك الأمور حتى جاء الحق وظهر أمر الله وهم كارهون(48)﴾ التوبة
العلامة	﴿قال ذلك ما كنا نبغ فارتدا على آثارهما قصصا(64)﴾ الكهف
يبغي في ( يبغون في الأرض )
 ﴿فلما أنجاهم إذا هم يبغون في الأرض بغير الحق ياأيها الناس إنما بغيكم على أنفسكم متاع الحياة الدنيا ثم إلينا مرجعكم فننبئكم بما كنتم تعملون(23)﴾ يونس ﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق أولئك لهم عذاب أليم(42)﴾ الشورى
 	﴿ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الأرض ولكن ينزل بقدر ما يشاء إنه بعباده خبير بصير(27)﴾ الشورى
بغى على
 ﴿إذ دخلوا على داوود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط(22)﴾ ص ﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)﴾ ص
 	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿ذلك ومن عاقب بمثل ما عوقب به ثم بغي عليه لينصرنه الله إن الله لعفو غفور(60)﴾ الحج ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ القصص ﴿وإن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله فإن فاءت فأصلحوا بينهما بالعدل وأقسطوا إن الله يحب المقسطين(9)﴾ الحجرات
 	﴿بينهما برزخ لا يبغيان (20)﴾ الرحمن
 	﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخانا ونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
يبغي عن
 ﴿خالدين فيها لا يبغون عنها حولا (108)﴾ الكهف
بغي - البغي
 ﴿كان الناس أمة واحدة فبعث الله النبيين مبشرين ومنذرين وأنزل معهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه وما اختلف فيه إلا الذين أوتوه من بعد ما جاءتهم البينات بغيا بينهم فهدى الله الذين آمنوا لما اختلفوا فيه من الحق بإذنه والله يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(213)﴾ البقرة ﴿إن الدين عند الله الإسلام وما اختلف الذين أوتوا الكتاب إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم ومن يكفر بآيات الله فإن الله سريع الحساب(19)﴾ آل عمران
 	﴿وما تفرقوا إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم ولولا كلمة سبقت من ربك إلى أجل مسمى لقضي بينهم وإن الذين أورثوا الكتاب من بعدهم لفي شك منه مريب(14)﴾ الشورى ﴿وآتيناهم بينات من الأمر فما اختلفوا إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم إن ربك يقضي بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(17)﴾ الجاثية
 	﴿إن الله يأمر بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون(90)﴾ النحل ﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحقوأن تشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(33)﴾ الأعراف
 	﴿بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل الله بغيا أن ينزل الله من فضله على من يشاء من عباده فباءوا بغضب على غضب وللكافرين عذاب مهين(90)﴾ البقرة
 	﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)﴾ يونس
 	﴿والذين إذا أصابهم البغي هم ينتصرون (39)﴾ الشورى
 	﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون(146)﴾ الأنعام
البغاء
 ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
باغ
 ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(173)﴾ البقرة
بغي - بغياً
 { قالت أنى يكون لي غلام ولم يمسسني بشر ولم أكن بغيا (20)  مريم ﴿ياأخت هارون ما كان أبوك امرأ سوء وما كانت أمك بغيا (28)﴾ مريم
ابتغى - يبتغي
 ﴿إنما تعبدون من دون الله أوثانا وتخلقون إفكا إن الذين تعبدون من دون الله لا يملكون لكم رزقا فابتغوا عند الله الرزق واعبدوه واشكروا له إليه ترجعون(17)﴾ العنكبوت
 	﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرة لتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء ﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (73)﴾ القصص
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح ﴿للفقراء المهاجرين الذين أخرجوا من ديارهم وأموالهم يبتغون فضلا من الله ورضوانا وينصرون الله ورسوله أولئك هم الصادقون(8)﴾ الحشر
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة ﴿ليس عليكم جناح أن تبتغوا فضلا من ربكم فإذا أفضتم من عرفات فاذكروا الله عند المشعر الحرام واذكروه كما هداكم وإن كنتم من قبله لمن الضالين(198)﴾ البقرة
 	﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل اللهوآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل ﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(10)﴾ الجمعة
 	﴿ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر لتبتغوا من فضله إنه كان بكم رحيما(66)﴾ الإسراء ﴿ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وليذيقكم من رحمته ولتجري الفلك بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(46)﴾ الروم
 	﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونهاوترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ فاطر ﴿وهو الذي سخر البحر لتأكلوا منه لحما طريا وتستخرجوا منه حلية تلبسونها وترى الفلك مواخر فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(14)﴾ النحل
 	﴿الله الذي سخر لكم البحر لتجري الفلك فيه بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ الجاثية
 	﴿ومن يبتغ غير الإسلام دينا فلن يقبل منه وهو في الآخرة من الخاسرين(85)﴾ آل عمران ﴿وإن كان كبر عليك إعراضهم فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض أو سلما في السماء فتأتيهم بآية ولو شاء الله لجمعهم على الهدى فلا تكونن من الجاهلين(35)﴾ الأنعام ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص
 	﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيرا(94)﴾ النساء
 	﴿فمن ابتغى وراء ذلك فأولئك هم العادون (31)﴾ المعارج ﴿فمن ابتغى وراء ذلك فأولئك هم العادون (7)﴾ المؤمنون
 	﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة ﴿والمحصنات من النساء إلا ما ملكت أيمانكم كتاب الله عليكم وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين فما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن فريضة ولا جناح عليكم فيما تراضيتم به من بعد الفريضة إن الله كان عليما حكيما(24)﴾ النساء
الفتنة	﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة وفيكم سماعون لهم والله عليم بالظالمين(47)﴾ التوبة ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل وقلبوا لك الأمور حتى جاء الحق وظهر أمر الله وهم كارهون(48)﴾ التوبة ﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهاتفأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب(7)﴾ آل عمران
 	﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)﴾ التحريم
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وابتغوا إليه الوسيلة وجاهدوا في سبيله لعلكم تفلحون(35)﴾ المائدة ﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة أيهم أقرب ويرجون رحمته ويخافون عذابه إن عذاب ربك كان محذورا(57)﴾ الإسراء
 	﴿قل لو كان معه آلهة كما يقولون إذا لابتغوا إلى ذي العرش سبيلا (42)﴾ الإسراء ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمان أيا ما تدعوا فله الأسماء الحسنى ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا (110)﴾ الإسراء
 	﴿أفغير الله أبتغي حكما وهو الذي أنزل إليكم الكتاب مفصلا والذين آتيناهم الكتاب يعلمون أنه منزل من ربك بالحق فلا تكونن من الممترين(114)﴾ الأنعام ﴿وإذا سمعوا اللغو أعرضوا عنه وقالوا لنا أعمالنا ولكم أعمالكم سلام عليكم لا نبتغي الجاهلين(55)﴾ القصص
 	﴿الذين يتخذون الكافرين أولياء من دون المؤمنين أيبتغون عندهم العزة فإن العزة لله جميعا(139)﴾ النساء
ابتغاء
 ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله والله رءوف بالعباد(207)﴾ البقرة ﴿ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل والله بما تعملون بصير(265)﴾ البقرة
 	﴿لا خير في كثير من نجواهم إلا من أمر بصدقة أو معروف أو إصلاح بين الناس ومن يفعل ذلك ابتغاء مرضاة الله فسوف نؤتيه أجرا عظيما (114)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
 	﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
 	﴿إلا ابتغاء وجه ربه الأعلى (20)﴾ الليل ﴿والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية ويدرءون بالحسنة السيئة أولئك لهم عقبى الدار(22)﴾ الرعد ﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(272)﴾ البقرة
الفتنة	﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة وفيكم سماعون لهم والله عليم بالظالمين(47)﴾ التوبة ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل وقلبوا لك الأمور حتى جاء الحق وظهر أمر الله وهم كارهون(48)﴾ التوبة ﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهاتفأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب(7)﴾ آل عمران
 	﴿ولا تهنوا في ابتغاء القوم إن تكونوا تألمون فإنهم يألمون كما تألمون وترجون من الله ما لا يرجون وكان الله عليما حكيما(104)﴾ النساء
 	﴿ومن آياته منامكم بالليل والنهار وابتغاؤكم من فضله إن في ذلك لآيات لقوم يسمعون(23)﴾ الروم
 	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال(17)﴾ الرعد ﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا(28)﴾ الإسراء
انبغى - ينبغي
 ﴿وما ينبغي للرحمان أن يتخذ ولدا (92)﴾ مريم ﴿قالوا سبحانك ما كان ينبغي لنا أن نتخذ من دونك من أولياء ولكن متعتهم وآباءهم حتى نسوا الذكر وكانوا قوما بورا(18)﴾ الفرقان ﴿وما ينبغي لهم وما يستطيعون (211)﴾ الشعراء ﴿لا الشمس ينبغي لها أن تدرك القمر ولا الليل سابق النهار وكل في فلك يسبحون(40)﴾ يس ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له إن هو إلا ذكر وقرآن مبين(69)﴾ يس ﴿قال رب اغفر لي وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي إنك أنت الوهاب(35)﴾ ص
مختار الصحاح
● [بغي] ب غ ي: البَغْيُ التعدي و بَغَى عليه استطال وبابه رمى وكل مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء فهو بَغْيٌ و البُغْيَةُ بكسر الياء وضمها الحاجة و بَغَى ضالته يبغيها بُغَاءً بالضم والمد و بُغَايةً بالضم أيضا أي طلبها وكل طلبة بُغَاءَ و بَغَى له و أَبْغَاهُ الشيء طلبه له وقولهم ينبغي لك أن تفعل كذا هو من أفعال المطاوعة يقال بَغَاهُ فانْبَغَى كما يقال كسره فانكسر و ابْتَغَيْتُ الشيء و تَبَغَّيتُهُ طلبته مثل بغيته و تَبَاغَوا أي بغى بعضهم على بعض
الراغب
بغى
- البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى، تجاوزه أم لم يتجاوزه، فتارة يعتبر في القدر الذي هو الكمية، وتارة يعتبر في الوصف الذي هو الكيفية، يقال: بغيت الشيء: إذا طلبت أكثر ما يجب، وابتغيت كذلك، قال الله عز وجل : }لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴿[التوبة/48]، وقال تعالى:﴾يبغونكم الفتنة{ [التوبة/47]. والبغي على ضربين.
- أحدهما محمود، وهو تجاوز العدل إلى الإحسان، والفرض إلى التطوع.
- والثاني مذموم، وهو تجاوز الحق إلى الباطل، أو تجاوزه إلى الشبه، كما قال عليه الصلاة والسلام: (الحق بين والباطل بين، وبين ذلك أمور مشتبهات، ومن رتع حول الحمى أوشك أن يقع فيه) (الحديث يروى عن النعمان بن بشير يقول: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (الحلال بين الحرام بين، وبينهما مشبهات لا يعلمها كثير من الناس، فمن اتقى الشبهات استبرأ لعرضه ودينه، ومن وقع في الشبهات كراع يرعى حول الحمى يوشك أن يواقعه). وهذه الرواية الصحيحة، والحديث أخرجه البخاري في الإيمان (انظر فتح الباري 1/116) ؛ ومسلم في المساقاة رقم (1599) )، ولأن البغي قد يكون محمودا ومذموما، قال تعالى: }إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق{ [الشورى/42]، فخص العقوبة ببغية بغير الحق.
وأبغيتك: أعنتك على طلبه، وبغى الجرح: تجاوز الحد في فساده، وبغت المرأة بغاء: إذا فجرت، وذلك لتجاوزها إلى ما ليس لها. قال عز وجل: }ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا﴿[النور/33]، وبغت السماء: تجاوزت في المطر حد المحتاج إليهن وبغى: تكبر، وذلك لتجاوزه منزلته إلى ما ليس له ويستعمل ذلك في أي أمر كان. قال تعالى:﴾يبغون في الأرض بغير الحق﴿[الشورى/42]، وقال تعالى:﴾إنما بغيكم على أنفسكم﴿[يونس/23]،﴾ثم بغى عليه لينصرنه الله﴿[الحج/60]،﴾إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴿[القصص/76]، وقال:﴾بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي﴿[الحجرات/9]، فالبغي في أكثر المواضع مذموم، وقوله:﴾غير باغ ولا عاد{ [البقرة/173]، أي: غير طالب ما ليس له طلبه ولا متجاوز لما رسم له.
قال الحسن: غير متناول للذة ولا متجاوز سد الجوعة (ومثله عن الشعبي والنخعي قالا: إذا اضطر إلى الميتة أكل منها قدر ما يقيمه. راجع الدر المنثور 1/408).
وقال مجاهد رحمه الله: غير باغ على إمام ولا عاد في المعصية طريق الحق (أخرج هذا عن مجاهد البيهقي في المعرفة والسنن وابن أبي شيبة وابن المنذر وغيرهم. انظر: الدر المنثور 1/408).
وأما الابتغاء فقد خص بالاجتهاد في الطلب، فمتى كان الطلب لشيء محمود فالابتغاء فيه محمود نحو: }ابتغاء رحمة من ربك﴿[الإسراء/28]، و﴾ابتغاء وجه ربه الأعلى﴿[الليل/20]، وقولهم: ينبغي مطاوع بغى. فإذا قيل: ينبغي أن يكون كذا؟ فيقال على وجهين: أحدهما ما يكون مسخرا للفعل، نحو: النار ينبغي أن تحرق الثوب، والثاني: على معنى الاستئهال، نحو: فلان ينبغي أن يعطى لكرمه، وقوله تعالى:﴾وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴿[يس/69]، على الأول، فإن معناه لا يتسخر ولا يتسهل له، ألا ترى أن لسانه لم يكن يجري به، وقوله تعالى:﴾وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي{ [ص/35].
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: طَلَبَه - الحاجة - أَعطني - كَسُوبٌ - يبغي لصحبه الزادَ - ناشدين وطالبين - والبَغْيُ:   تيسر وتسهل. صَلَحَ له أَن يفعل كذا - يطلب الشيء الضالَّ - البَغِيُّ الفاجرة، بَغِيٌّ   وبَغُوٌ: عَهَرَتْ وزَنَتْ، - التَّعَدِّي. - البَغْي مجاوزة الحدّ - وبَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً: علا   عليه وظلمه.. الظُّلْم والفساد، عَدَل عن الحق واستطال.
1.    بَغَى الشيءَ ما كان خيراً أَو   شرّاً يَبْغِيه بُغاءً وبُغىً:طَلَبَه؛
2.    والبُغْيَةُ: الحاجة.
3.    والبِغْية والبُغْية: الحاجة   المَبْغِيَّة
4.    أَبْغِني شيئاً أَي أَعطني وأَبْغِ لي شيئاً.
5.    وإنه لذُو بُغايةٍ أَي كَسُوبٌ.
6.    وفلان ذو بُغاية للكسب   إذا كان يَبغِي ذلك.
7.    يَبْغِي صَحْبَه المُتَعا   أَي يبغي لصحبه الزادَ؛
8.    انْطَلِقوا بُغياناً   أَي ناشدين وطالبين،
9.    وارْتَدَّتْ على فلان بُغْيَتُه أَي طَلِبَتُه،
10.                       والبَغِيّةُ: الضالة المَبْغِيَّة.
11.                       والباغي: الذي يطلب الشيء الضالَّ،
12.                       وأَبغاه الشيءَ: طلبه له أَو أَعانه على طلبه،
13.                       وأَبغاه إياه أَعانه عليه.
14.                       أَبْغَيتُك الشيءَ إذا أَردت أَنك أَعنته   على طلبه،
15.                       يَبْغُونَها   عِوَجاً؛ أَي يَبْغُون للسبيل عوجاً،
16.                       وأَبْغَيْتُك خيراً أَعنتك عليه.
17.                       انْبَغَى لفلان أَن يفعل كذا أَي صَلَحَ له أَن يفعل كذا،
18.                        وانْبَغى   الشيءُ: تيسر وتسهل.
19.                       وما علَّمناه الشعر وما ينبغي له؛ أَي ما   يتسهل له ذلك لأَنا لم نعلمه الشعر.
20.                       بَغِيٌّ   وبَغُوٌ: عَهَرَتْ وزَنَتْ،
21.                       البَغِيُّ الأَمَةُ،
22.                       البَغِيُّ الفاجرة،
23.                       وما كانت أُمُّكِ بغيّاً؛ أَي ما كانت فاجرة مثل قولهم   ملْحَفَة جَدِيدٌ؛
24.                       البَغايا الإماءُ لأَنهنَّ كنَّ يَفْجُرْنَ.
25.                        بَغَتِ المرأَة بِغاءً زَنَت،
26.                       والبَغْيُ:   التَّعَدِّي.
27.                       وبَغَى الرجلُ علينا بَغْياً: عَدَل عن الحق واستطال.
28.                       والبَغْيَ بغير الحق: معناه الكبر،
29.                       والبَغْي الظُّلْم والفساد،
30.                        والبَغْيُ معظم الأَمر.
31.                       فلان   يَبْغي على الناس إذا ظلمهم وطلب أَذاهم.
32.                       والفِئَةُ الباغيةُ: هي الظالمة الخارجة عن طاعة الإمام العادل.
33.                        فلا تَبْغُوا   عليهن سبيلاً؛ أي إن أَطَعْنكم لا يَبْقَى لكم عليهن طريقٌ إلا أَن يكون   بَغْياً وجَوْراً،
34.                       البَغْي مجاوزة الحدّ.
35.                       وبَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً: علا   عليه وظلمه.
36.                       بَغْيٌ :كلُّ مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء.
37.                       وبَغَى بَغْياً: كَذَب.
38.                       وبَغَى في مِشْيته بَغْياً: اخْتال وأَسرع.
39.                       وبَغَى   الشيءَ بَغْياً: نظر إليه كيف هو.
40.                       وبغاه بَغْياً: رَقبَه وانتَظره
41.                        والبَغْوُ: ما يخرج من زَهْرةِ القَتادِ الأَعْظَمِ الحجازي،
42.                       والبَغْوَةُ: الطَّلْعة حين تَنْشَقُّ فتخرج بيضاء   رَطْبَةً.
43.                       والبََغْوة: الثمرة قبل أَن تَنْضَج؛
44.                       البَغْوَة التمْرة التي اسودّ جوفُها وهي   مُرْطِبة.
45.                       والبَغْوة: ثمرةُ العِضاه،
46.                       البَغْوُ   والبَغْوَة كل شجر غَضٍّ ثَمرهُ أَخْضَر صغير لم يَبْلُغْ.
47.                       بَغْوَتَها، وهي ثمرة السَّمُرِ أول ما تخرج،
48.                       والبُغَةُ: ما بين الرُّبَع والهُبَع؛
49.                        فَرِّقوا لهذه الإبلِ بُغياناً يُضِبُّون لها   أَي يتفرَّقون في طلبها.
50.                       وأَبْغَيْتُك فَرساً   أَجْنَبْتُك إياه،
51.                       والبِغْيةُ في الولد: نقِيضُ الرِّشْدَةِ.
52.                       وبغَتِ المرأَةُ تَبْغِي   بِغاء إذا فَجرَت.
53.                       والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدةِ في   الولد؛
54.                       والبَغِيَّةُ: الطليعةُ التي تكون قبل ورودِ الجَيْش؛
55.                       جاءت بَغِيَّةُ القوم وشَيِّفَتُهم أَي طَلِيعَتُهم.
56.                       بَغَى على أَخيه بَغْياً حسده.
57.                       والبَغْيُ اخْتِيالٌ ومَرَحٌ في الفَرس.
58.                        والبَغْيُ: الكثير من المَطَر.
59.                       وبَغَت السماء: اشتد مطرها؛
60.                        دَفَعْنا بَغْيَ   السماء عنا أَي شدَّتَها ومُعْظَم مطرها
61.                       وبَغَى الجُرحُ يَبْغِي بَغْياً: فَسَدَ وأَمَدَّ ووَرِمَ   وتَرامَى إلى فساد.
62.                        وبَرِئَ جُرْحُه على بَغْي إذا برئَ وفيه شيء من   نَغَلٍ.
63.                       وجَمَل باغٍ: لا يُلْقِح
64.                       وما يَبْتَغِي أَي لا نَوْلُكَ.
65.                       ما انْبَغَى لك أَن تفعل هذا وما ابْتَغَى أَي ما ينبغي.
66.                       إنك لعالم ولا تُباغَ أَي لا تُصَبْ بالعين،
67.                       والله ما نبالي أَن   تُباغيَ أَي ما نبالي أَن تصيبك العين.
68.                       إنه لكريم ولا يُباغَهْ، وإنهما لكريمان ولا يُباغَيا، وإنهم لكرام ولا يُباغَوْا، ومعناه الدعاء له أَي لا يُبْغَى عليه؛
69.                       ما بُغِي له أَي ما خير له.
لسان العرب
● -    بغا: بَغَى الشيءَ بَغْواً: نَظَراً إليه كيف هو. والبَغْوُ: ما يخرج من   زَهْرةِ القَتادِ الأَعْظَمِ الحجازي، وكذلك ما يخرج من زَهْرَة   العُرْفُط والسَّلَم. والبَغْوَةُ: الطَّلْعة حين تَنْشَقُّ فتخرج بيضاء   رَطْبَةً. والبََغْوة: الثمرة قبل أَن تَنْضَج؛ وفي التهذيب: قبل أَن   يَسْتَحْكِم يُبْسُها، والجمع بَغْوٌ، وخص أَبو حنيفة بالبَغْوِ مَرَّةً البُسَر   إذا كَبِرَ شيئاً، وقيل: البَغْوَة التمْرة التي اسودّ جوفُها وهي   مُرْطِبة. والبَغْوة: ثمرةُ العِضاه، وكذلك البَرَمَةُ. قال ابن بري: البَغْوُ   والبَغْوَة كل شجر غَضٍّ ثَمرهُ أَخْضَر صغير لم يَبْلُغْ. وفي حديث عمر،   رضي الله عنه: أَنه مرَّ برجل يقطع سَمُراً بالبادية فقال: رَعَيْتَ   بَغْوَتَها وبَرَمَتَها وحُبْلَتها وبَلَّتها وفَتْلَتَها ثم تَقْطَعُها؛ قال   ابن الأَثير: قال القتيبي يرويه أَصحاب الحديث مَعْوَتَها، قال: وذلك غلط   لأَن المَعْوَةَ البُسْرَة التي جرى فيها الإرْطابُ، قال: والصواب   بَغْوَتَها، وهي ثمرة السَّمُرِ أول ما تخرج، ثم تصير بعد ذلك بَرَمَةً ثم   بَلَّة ثم فَتْلة. والبُغَةُ: ما بين الرُّبَع والهُبَع؛ وقال قطرب: هو   البُعَّة، بالعين المشدّدة، وغلطوه في ذلك. وبَغَى الشيءَ ما كان خيراً أَو   شرّاً يَبْغِيه بُغاءً وبُغىً؛ الأَخيرة عن اللحياني والأُولى أَعرف:   طَلَبَه؛ وأَنشد غيره:   فلا أَحْبِسَنْكُم عن بُغَى الخَيْر، إني   سَقَطْتُ على ضِرْغامةٍ، وهو آكِلي   وبَغَى ضالَّته، وكذلك كل طَلِبَة، بُغاءً، بالضم والمد؛ وأَنشد   الجوهري:لا يَمْنَعَنَّك من بُغا   ءِ الخَيْرِ تَعْقادُ التَّمائم   وبُغايةً أَيضاً. يقال: فَرِّقوا لهذه الإبلِ بُغياناً يُضِبُّون لها   أَي يتفرَّقون في طلبها. وفي حديث سُراقة والهِجْرةِ: انْطَلِقوا بُغياناً   أَي ناشدين وطالبين، جمع باغ كراع ورُعْيان. وفي حديث أَبي بكر، رضي   الله عنه، في الهجرة: لقيهما رجل بكُراعِ الغَمِيم فقال: من أَنتم؟ فقال   أَبو بكر: باغٍ وهادٍ؛ عَرَّضَ بِبُغاء الإبل وهداية الطريق، وهو يريد طلبَ   الدِّينِ والهدايةَ من الضلالة. وابتغاه وتَبَغَّاه واسْتَبْغاه، كل ذلك:   طلبه؛ قال ساعدة ابن جُؤيَّة الهُذَلي:   ولكنَّما أَهلي بوادٍ، أَنِيسُه   سِباغٌ تَبَغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا   وقال:   أَلا مَنْ بَيَّنَ الأَخَوَيْـ   ـنِ، أُمُّهما هي الثَّكْلَى   تُسائلُ من رَأَى ابْنَيْها،   وتَسْتَبْغِي فما تُبْغَى   جاء بهما بعد حرف اللين   (* قوله «جاء بهما بعد حرف اللين إلخ» كذا   بالأصل، والذي في المحكم: بغير حرف إلخ). المعوَّض مما حذف، وبَيَّنَ بمعنى   تَبَيَّنَ، والاسم البُغْيَةُ. وقال ثعلب: بَغَى الخَيْرَ بُغْيَةً   وبِغْيَةً، فجعلهما مصدرين. ويقال: بَغَيْتُ المال من مَبْغاتِه كما تقول أَتيت   الأَمر من مَأتاته، يريد المَأْتَي والمَبْغَى. وفلان ذو بُغاية للكسب   إذا كان يَبغِي ذلك. وارْتَدَّتْ على فلان بُغْيَتُه أَي طَلِبَتُه، وذلك   إذا لم يجد ما طَلَب. وقال اللحياني: بَغَى الرجلُ الخير والشر وكلَّ ما   يطلبه بُغاءً وبِغْيَة وبِغىً، مقصور. وقال بعضهم: بُغْيَةً وبُغىً.   والبُغْيَةُ: الحاجة. الأَصمعي: بَغَى الرجلُ حاجته أَو ضالته يَبْغيها بُغاءً   وبُغْيَةً وبُغايةً إذا طلبها؛ قال أَبو ذؤيب:   بغايةً إنما تَبْغي الصحاب من الـ   فِتْيانِ في مثله الشُّمُّ الأَناجِيجُ   (* قوله «الاناجيج» كذا في الأصل والتهذيب).   والبَغِيَّةُ: الطَّلِبَةُ، وكذلك البِغْية. يقال: بَغِيَّتي عندك   وبَغْيتي عندك. ويقال: أَبْغِني شيئاً أَي أَعطني وأَبْغِ لي شيئاً. ويقال:   اسْتَبْغَيْتُ القوم فَبَغَوْا لي وبَغَوْني أَي طَلَبوا لي. والبِغْية   والبُغْيَةُ والبَغِيَّةُ: ما ابْتُغِي. والبَغِيّةُ: الضالة المَبْغِيَّة.   والباغي: الذي يطلب الشيء الضالَّ، وجمعه بُغاة وبُغْيانٌ؛ قال ابن   أَحمر:أَو باغيان لبُعْرانٍ لنا رَقصَتْ،   كي لا تُحِسُّون من بُعْرانِنا أَثَرَا   قالوا: أَراد كيف لا تُحِسُّونَ. والبِغْية والبُغْية: الحاجة   المَبْغِيَّة، بالكسر والضم، يقال: ما لي في بني فلان بِغْيَة وبُغْية أَي حاجة،   فالبِغْيَة مثل الجلْسة التي تَبْغِيها، والبُغْية الحاجة نفسها؛ عن   الأَصمعي. وأَبغاه الشيءَ: طلبه له أَو أَعانه على طلبه، وقيل: بَغاه الشيءَ   طلبه له، وأَبغاه إياه أَعانه عليه. وقال اللحياني: اسْتَبْغَى القومَ   فَبَغَوْه وبغَوْا له أَي طلبوا له. والباغي: الطالِبُ، والجمع بُغاة   وبُغْيانٌ. وبَغَيْتُك الشيءَ: طلبته لك؛ ومنه قول الشاعر:   وكم آمِلٍ من ذي غِنىً وقَرابةٍ   لِتَبْغِيَه خيراً، وليس بفاعِل   وأبْغَيْتُك الشيءَ: جعلتك له طالباً. وقولهم: يَنْبَغِي لك أَن تفعل   كذا فهو من أَفعال المطاوعة، تقول: بَغَيْتُه فانْبَغَى، كما تقول: كسرته   فانكسر. وفي التنزيل العزيز: يَبْغُونكم الفِتْنة وفيكم سَمَّاعُون لهم؛   أَي يَبْغُون لكم، محذوف اللام؛ وقال كعب بن زهير:   إذا ما نُتِجْنا أَرْبَعاً عامَ كَفْأَةٍ،   بَغاها خَناسيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا   أَي بَغَى لها خَناسير، وهي الدواهي، ومعنى بَغَى ههنا طَلَب. الأَصمعي:   ويقال ابْغِني كذا وكذا أَي أطلبه لي، ومعنى ابْغِني وابْغِ لي سواء،   وإذا قال أَبْغِني كذا وكذا فمعناه أَعِنِّي على بُغائه واطلبه معي. وفي   الحديث: ابْغِني أَحجاراً أَسْتَطبْ بها. يقال: ابْغِني كذا بهمزة الوصل   أَي اطْلُبْ لي. وأَبْغِني بهمزة القطع أَي أَعنَّي على الطلب. ومنه   الحديث: ابْغُوني حَديدةً أَسْتَطِبْ بها، بهمز الوصل والقطع؛ هو من بَغَى   يَبْغِي بُغاءً إذا طلب. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: أَنه خرج في بُغاء   إبل؛ جعلوا البُغاء على زنة الأَدْواء كالعُطاس والزُّكام تشبيهاً لشغل   قلب الطالب بالداء. الكسائي: أَبْغَيتُك الشيءَ إذا أَردت أَنك أَعنته   على طلبه، فإذا أَردت أَنك فعلت ذلك له قلت قد بَغَيْتُك، وكذلك أعْكَمْتُك   أَو أَحْمََلْتُك. وعَكَمْتُك العِكْم أَي فعلته لك. وقوله: يَبْغُونَها   عِوَجاً؛ أَي يَبْغُون للسبيل عوجاً، فالمفعول الأَول منصوب بإسقاط   الخافض؛ ومثله قول الأَعشى:   حتى إذا ذَرَّ قَرْنُ الشَّمْسِ صَبَّحها   ذُؤالُ نَبْهانَ، يَبْغِي صَحْبَه المُتَعا   أَي يبغي لصحبه الزادَ؛ وقال واقِدُ بن الغِطرِيف:   لئن لَبَنُ المِعْزَى بماء مَوَيْسِلِ   بَغانيَ داءً، إنني لَسَقِيمُ   وقال الساجع: أَرْسِل العُراضاتِ أَثَراً يَبْغِينك مَعْمَراً أَي   يَبْغِينَ معمراً. يقال: بَغَيتُ الشيءَ طلبته، وأَبْغَيْتُك فَرساً   أَجْنَبْتُك إياه، وأَبْغَيْتُك خيراً أَعنتك عليه. الزجاج: يقال انْبَغَى لفلان   أَن يفعل كذا أَي صَلَحَ له أَن يفعل كذا، وكأَنه قال طَلَبَ فِعْلَ كذا   فانْطَلَبَ له أَي طاوعه، ولكنهم اجْتزَؤوا بقولهم انْبَغَى. وانْبَغى   الشيءُ: تيسر وتسهل. وقوله تعالى: وما علَّمناه الشعر وما ينبغي له؛ أَي ما   يتسهل له ذلك لأَنا لم نعلمه الشعر. وقال ابن الأَعرابي: وما ينبغي له   وما يَصْلُح له. وإنه لذُو بُغايةٍ أَي كَسُوبٌ.   والبِغْيةُ في الولد: نقِيضُ الرِّشْدَةِ. وبَغَتِ الأَمة تَبْغِي   بَغْياً وباغَتْ مُباغاة وبِغاء، بالكسر والمدّ، وهي بَغِيٌّ   وبَغُوٌ: عَهَرَتْ وزَنَتْ، وقيل: البَغِيُّ الأَمَةُ، فاجرة كانت أَو   غير فاجرة، وقيل: البَغِيُّ أَيضاً الفاجرة، حرة كانت أَو أَمة. وفي   التنزيل العزيز: وما كانت أُمُّكِ بغيّاً؛ أَي ما كانت فاجرة مثل قولهم   ملْحَفَة جَدِيدٌ؛ عن الأَخفش، وأُم مريم حرَّة لا محالة، ولذلك عمَّ ثعلبٌ   بالبِغاء فقال: بَغَتِ المرأَةُ، فلم يَخُصَّ أَمة ولا حرة. وقال أَبو عبيد:   البَغايا الإماءُ لأَنهنَّ كنَّ يَفْجُرْنَ. يقال: قامت على رؤُوسهم   البَغايا، يعني الإماءَ، الواحدة بَغِيٌّ، والجمع بغايا. وقال ابن خالويه:   البِغاءُ مصدر بَغَتِ المرأَة بِغاءً زَنَت، والبِغاء مَصْدَرُ باغت بِغاء   إذا زنت، والبِغاءُ جمع بَغِيٍّ ولا يقال بغِيَّة؛ قال الأَعشى:   يَهَبُ الْجِلَّةَ الجَراجِرَ، كالبُسْـ   ـتانِ، تَحْنو لدَرْدَقٍ أَطفالِ   والبَغايا يَرْكُضْنَ أَكْسِيةَ الإضْـ   رِيجِ والشَّرْعَبيَّ ذا الأَذْيالِ   أَراد: ويَهَبُ البغايا لأَن الحرة لا توهب، ثم كثر في كلامهم حتى   عَمُّوا به الفواجر، إماءً كنّ أَو حرائر. وخرجت المرأَة تُباغِي أَي تُزاني.   وباغَتِ المرأَة تُباغِي بِغاءً إذا فَجَرَتْ. وبغَتِ المرأَةُ تَبْغِي   بِغاء إذا فَجرَت. وفي التنزيل العزيز: ولا تُكْرِهوا فَتياتِكم على   البِغاء؛ والبِغاء: الفُجُور، قال: ولا يراد به الشتم، وإن سُمِّينَ بذلك في   الأَصل لفجورهن. قال اللحياني: ولا يقال رجل بَغيّ. وفي الحديث: امرأَة   بَغِيّ دخلت الجنة في كَلْب، أَي فاجرة، ويقال للأَمة بَغِيٌّ وإن لم   يُرَدْ به الذَّم، وإن كان في الأَصل ذمّاً، وجعلوا البِغاء على زنة العيوب   كالحِرانِ والشِّرادِ لأَن الزناعيب. والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدةِ في   الولد؛ يقال: هو ابن بِغْيَةٍ؛ وأَنشد:   لدَى رِشْدَةٍ من أُمِّه أَو بَغِيَّةٍ،   فيَغلِبُها فَحْلٌ، على النسل، مُنْجِب   قال الأَزهري: وكلام العرب هو ابن غَيَّة وابن زَنيَة وابن رَشْدَةٍ،   وقد قيل: زِنْيةٍ ورِشْدةٍ، والفتح أَفصح اللغتين، وأَما غَيَّة فلا يجوز   فيه غير الفتح. قال: وأَما ابن بِغْية فلم أَجده لغير الليث، قال: ولا   أُبْعِدُه عن الصواب.   والبَغِيَّةُ: الطليعةُ التي تكون قبل ورودِ الجَيْش؛ قال طُفَيل:   فأَلْوَتْ بَغاياهُم بنا، وتباشَرَتْ   إلى عُرْضِ جَيْشٍ، غَيرَ أَنْ لم يُكَتَّبِ   أَلْوَتْ أَي أَشارت. يقول: ظنوا أَنَّا عِيرٌ فتباشروا علم يَشْعُروا   إلا بالغارة، وقيل: إن هذا البيت على الإماء أَدَلُّ منه على الطَّلائع؛   وقال النابغة في البغايا الطَّلائع:   على إثْرِ الأَدِلَّةِ والبَغايا،   وخَفْقِ الناجِياتِ من الشآمِ   ويقال: جاءت بَغِيَّةُ القوم وشَيِّفَتُهم أَي طَلِيعَتُهم. والبَغْيُ:   التَّعَدِّي. وبَغَى الرجلُ علينا بَغْياً: عَدَل عن الحق واستطال.   الفراء في قوله تعالى: قل إنما حرَّم ربِّي الفواحشَ ما ظهر منها وما بطن   والإثم والبَغْيَ بغير الحق، البَغْي الإستطالة على الناس؛ وقال الأَزهري:   معناه الكبر، والبَغْي الظُّلْم والفساد، والبَغْيُ معظم الأَمر. الأَزهري:   وقوله فمن اضْطُر غيرَ باغِ ولا عادٍ، قيل فيه ثلاثة أَوجه: قال بعضهم:   فمن اضْطُرَّ جائعاً غير باغٍ أَكْلَها تلذذاً ولا عاد ولا مجاوزٍ ما   يَدْفَع به عن نفسه الجُوعَ فلا إثم عليه، وقيل: غير باغٍ غير طالب مجاوزة   قدر حاجته وغيرَ مُقَصِّر عما يُقيم حالَه، وقيل: غير باغ على الإمام وغير   مُتَعدٍّ على أُمّته. قال: ومعنى البَغْي قصدُ الفساد. ويقال: فلان   يَبْغي على الناس إذا ظلمهم وطلب أَذاهم. والفِئَةُ الباغيةُ: هي الظالمة   الخارجة عن طاعة الإمام العادل. وقال النبي، صلى الله عليه وسلم، لعَمَّار:   وَيْحَ ابنِ سُمَيَّة تَقْتله الفئةُ الباغية وفي التنزيل: فلا تَبْغُوا   عليهن سبيلاً؛ أي إن أَطَعْنكم لا يَبْقَى لكم عليهن طريقٌ إلا أَن يكون   بَغْياً وجَوْراً، وأَصلُ البَغْي مجاوزة الحدّ. وفي حديث ابن عمر: قال   لرجل أَنا أُبغضك، قال: لِمَ؟ قال: لأَنك تَبْغِي في أَذانِكَ؛ أَراد   التطريب فيه، والتمديد من تجاوُز الحد. وبَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً: علا   عليه وظلمه. وفي التنزيل العزيز: بَغَى بعضُنا على بعض. وحكى اللحياني عن   الكسائي: ما لي وللبَغِ بعضُكم على بعض؛ أَراد وللبَغْي ولم يعلله؛ قال:   وعندي أَنه استثقل كسرة الإعراب على الياء فحذفها وأَلقى حركتها على   الساكن قبلها. وقوم بُغاء   (* قوله «وقوم بغاء» كذا بالأصل بهمز آخره بهذا   الضبط ومثله في المحكم، وسيأتي عن التهذيب بغاة بالهاء بدل الهمز وهو المطابق   للقاموس). وتَباغَوْا: بَغَى بعضُهم على بعض؛ عن ثعلب. وبَغَى الوالي:   ظلم. وكلُّ مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء بَغْيٌ. وقال   اللحياني: بَغَى على أَخيه بَغْياً حسده. وفي التنزيل العزيز: ثم بُغِيَ عليه   ليَنْصُرَنَّه الله، وفيه: والذين إذا أَصابهم البَغْيُ هم ينتصرون.   والبَغْيُ: أَصله الحسد، ثم سمي الظلم بَغْياً لأَن الحاسد يظلم المحسود   جُهْدَه إراغَةَ زوالِ نعمةِ الله عليه عنه. وبَغَى بَغْياً: كَذَب. وقوله   تعالى: يا أَبانا ما نَبْغي هذه بضاعَتُنا؛ يجوز أَن يكون ما نَبْتَغي أَي   ما نطلب، فما على هذا إستفهام، ويجوز أَن يكون ما نكْذب ولا نَظْلِم فما   على هذا جَحْد. وبَغَى في مِشْيته بَغْياً: اخْتال وأَسرع. الجوهري:   والبَغْيُ اخْتِيالٌ ومَرَحٌ في الفَرس. غيره: والبَغْيُ في عَدْوِ الفرس   اختيالٌ ومَرَح. بَغَى بَغْياً: مَرِحَ واختال، وإنه ليَبْغِي في عَدْوِه.   قال الخليل: ولا يقال فرس باغٍ. والبَغْيُ: الكثير من المَطَر. وبَغَتِ   السماء: اشتد مطرها؛ حكاه أَبو عبيد. وقال اللحياني: دَفَعْنا بَغْيَ   السماء عنا أَي شدَّتَها ومُعْظَم مطرها، وفي التهذيب: دَفَعْنا بَغْيَ   السماء خَلفَنا. وبَغَى الجُرحُ يَبْغِي بَغْياً: فَسَدَ وأَمَدَّ ووَرِمَ   وتَرامَى إلى فساد. وبَرِئَ جُرْحُه على بَغْي إذا برئَ وفيه شيء من   نَغَلٍ. وفي حديث أَبي سَلَمة: أَقام شهراً يداوي جُرْحَه فَدَمَلَ على بَغْي   ولا يَدْري به أَي على فساد. وجَمَل باغٍ: لا يُلْقِح؛ عن كراع. وبَغَى   الشيءَ بَغْياً: نظر إليه كيف هو. وبغاه بَغْياً: رَقبَه وانتَظره؛ عنه   أَيضاً. وما يَنْبَغِي لك أَن تَفْعَل وما يَبْتَغِي أَي لا نَوْلُكَ. وحكى   اللحياني: ما انْبَغَى لك أَن تفعل هذا وما ابْتَغَى أَي ما ينبغي.   وقالوا: إنك لعالم ولا تُباغَ أَي لا تُصَبْ بالعين، وأَنتما عالمان ولا   تُباغَيا، وأَنتم علماء ولا تُباغَوْا. ويقال للمرأَة الجميلة: إنك   لجميلة ولا تُباغَيْ، وللنساء: ولا تُباغَيْنَ. وقال: والله ما نبالي أَن   تُباغيَ أَي ما نبالي أَن تصيبك العين. وقال أَبو زيد: العرب تقول إنه لكريم   ولا يُباغَهْ، وإنهما لكريمان ولا يُباغَيا، وإنهم لكرام ولا يُباغَوْا،   ومعناه الدعاء له أَي لا يُبْغَى عليه؛ قال: وبعضهم لا يجعله على الدعاء   فيقول لا يُباغَى ولا يُباغَيان ولا يُباغَون أَي ليس يباغيه أَحد، قال:   وبعضهم يقول لا يُباغُ ولا يُباغان ولا يُباغُونَ. قال الأَزهري: وهذا   من البَوْغِ، والأَول من البَغْي، وكأَنه جاء مقلوباً. وحكى الكسائي: إنك   لعالم ولا تُبَغْ، قال: وقال بعض الأَعراب مَنْ هذا المَبُوغُ عليه؟ وقال   آخر: مَن هذا المَبيغُ عليه؟ قال: ومعناه لا يُحْسَدُ. ويقال: إنه لكريم   ولا يُباغُ؛ قال الشاعر:   إِما تَكَرّمْ إنْ أَصَبْتَ كَريمةً،   فلقد أَراك، ولا تُباغُ، لَئِيما   وفي التثنية: لا يُباغانِ، ولا يُباغُونَ، والقياس أَن يقال في الواحد   على الدعاء ولا يُبَغْ، ولكنهم أَبوا إلاَّ أَن يقولوا ولا يُباغْ. وفي   حديث النَّخَعِي: أَن إبراهيم بن المُهاجِر جُعِلَ على بيت الوَرِقِ فقال   النخعي ما بُغِي له أَي ما خير له.
مقاييس اللغة:
بغي الباء والغين والياء أصلان: أحدهما طَلَب الشيء، والثاني جنسٌ من الفَساد. فمن الأوَّل بَغَيْتُ الشىء أبغيه إذا طلبتَه، ويقال بَغَيْتُكَ الشَّيءَ إذا طلبتَه لك، وَأبغَيْتُك الشَّيءَ إذا أعَنْتُكَ على طَلَبه؛ وَالبُغْيَة وَالبِغْية الحاجة. وتقول: ما ينبغي لك أن تفعل كذا، وهذا مِن أفعال المطاوَعَة، تقول بَغَيْتُ فانبغَى، كما تقول كسرتُه فانكَسَر.
والأصل الثاني: قولُهم بَغى الجرح، إذا ترامَى إلى فساد، ثم يشتق من هذا ما بَعْدَهُ. فالبغيّ الفَاجِرَةُ، تقول بَغَتْ تَبْغِي بِغاءً، وهي بَغِيّ. ومنه أن يبغِي الإنسانُ على آخَرَ، ومنه بَغْيُ المَطَر، وهو شِدّتُه ومُعْظَمُه، وإذا كان ذا بَغْيٍ فلا بدّ أنْ يَقَعَ منه فسادٌ.
قال الأصمعيّ: دَفَعْنَا بَغْيَ السَّماءِ خَلْفَنَا، أي مُعظَم مَطَرِها.
وَالبَغي: الظلْم، قال:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ
بَغَى وَالبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ
وربما قالوا لاخْتِيالِ الفَرَس ومَرَحِهِ بَغْيٌ. قال الخليل: ولا يُقال فَرَسٌ باغٍ.
القاموس المحيط:
ي بَغَيْتُهُ أبْغيهِ بُغاء وبُغًى وبُغْيَةً، بضَمِّهِنَّ، وبِغْيَةً، بالكسر طَلَبْتُهُ، كابْتَغَيْتُهُ وتَبَغَّيْتُهُ واسْتَبْغَيْتُهُ. والبَغِيَّةُ، كَرَضِيَّةٍ ما ابْتُغِيَ، كالبُِغْيَةِ، بالكسر والضم، والضالَّةُ المَبْغِيَّةُ. وأبْغاهُ الشيءَ طَلَبَهُ له، كَبَغَاهُ إيَّاهُ، كَرَماهُ، أَو أَعانَهُ على طَلَبِهِ. واسْتَبْغَى القَوْمَ فَبَغَوْهُ، و له طَلَبُوا له. والباغِي الطَّالِبُ ج بُغاةٌ وبُغيانٌ. وانْبَغَى الشيءُ تَيَسَّرَ، وتَسَهَّلَ. وإنَّهُ لَذُو بُغايَةٍ، بالضم كَسوبٌ. وبَغَتِ الأَمَةُ تَبْغِي بَغْياً، وباغَتْ مُباغاةً وبِغاءً، فهي بَغِيٌّ وبَغُوٌّ عَهَرَتْ. والبَغِيُّ الأَمَةُ، أَو الحُرَّةُ الفاجِرَةُ. وبَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً عَلاَ، وظَلَمَ، وعَدَلَ عن الحَقِّ، واسْتَطَالَ، وكذَبَ، و في مِشْيَتِهِ اخْتالَ، وأسرعَ، و الشيءَ نَظَرَ إليه كَيفَ هو، ورَقَبَهُ، وانْتَظَرَهُ،
و السَّماءُ: اشْتَدَّ مَطَرُها. والبَغْيُ: الكثيرُ من البَطَرِ. وجَمَلٌ باغٍ: لا يُلْقِحُ. وما انْبَغَى لَكَ أنْ تَفْعَلَ، وما ابْتَغَى. وما يَنْبَغِي وما يَبْتَغِي. وفِئَةٌ باغِيَةٌ: خارِجَةٌ عن طاعَةِ الإِمامِ العادِلِ.
والبَغايا: الطَّلائِعُ، تكونُ قبلَ وُرودِ الجَيْشِ. والمُبْتَغِي: الأَسَدُ.
تاج العروس:
ى ( بغيته ) أي الشئ ما كان خيرا أو شرا ( ابغيه بغاء ) بالضم ممدودا ( وبغى ) مقصورا ( وبغية بضمهن وبغية بالكسر ) الثانية عن اللحياني والاولى أعرف والاخيرتان عن ثعلب فانه جعلهما مصدرين فقال بغى الخير بغية وبغية وجعلهما غيره اسمين كما يأتي وقال اللحيانى بغى الرجل الخير والشر وكل ما يطلبه بغاء وبغية وبغى مقصورا وقال بعضهم بغية وبغى ( طلبته ) وقال الراغب البغى طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى تجاوزه أم لم يتجاوزه فتارة يعتبر في القدر الذى هو الكمية وتارة في الوصف الذى هو الكيفية انتهى وشاهد البغي مقصورا قول الشاعر : فلا أحبسنكم عن بغى الخير اننى * سقطت على ضرغامة وهو آكلى وشاهد الممدود قول الاخر لا يمنعنك من بغا * الخير تعقاد التمائم * ( كابتغيته وتبغيته واستبغيته ) وأنشد الجوهري لساعدة بن جؤية : ولكنما أهلى بواد أنيه * سباع تبغى الناس مثنى وموحدا وقال آخر : الا من بين الاخوين أمهما هي الثكلى تسائل من رأي ابنيها * وتستبغي فما تبغي وبين بمعنى تبين وشاهد الابتغاء قوله تعالى فمن ابتغى وراء ذلك وقال الراغب الابتغاء خص بالاحتهاد في الطلب فمتى كان الطلب لشئ محمود فالابتغاء فيه محمود نحو ابتغاء رحمة من ربك ترجوها وقوله تعالى الا ابتغاء وجه ربه الاعلى ( والبغية كرضية ما ابتغى كالبغية الحاجة يقال لى في بنى فلان بغية وبغية أي حاجة فالبغية مثل الجلسة الحاجة التى تبغيها والبغية الحاجة نفسها عن الاصمعي ( و ) البغية ( الضالة المبغية وابغاه الشئ طلبه له ) يقال أبغني كذا وأبغ لى كذا ( كبغاه اياه كرماه ) وأنشد الجوهري : وكم آمل من ذى غنى وقرابة * ليبغيه خيرا وليس بفاعل وبهما روى الحديث أبغني أحجارا أستطيب بها بهمزة القطع والوصل ( أو ) ابغاة خيرا ( أعانه على طلبه ) ومعنى قولهم ابغنى كذا أي اعني على بغائه وقال الكسائي ابغيتك الشئ إذا أردت انك أعنته على طلبه فإذا أردت انك فعلت ذلك له قلت له قلت له قد بغيتك وكذلك أعكمتك أو أحملتك وعكمتك العكم أي فعلته لك ( و ) قال اللحياني ( استبغى القوم فبغوه و ) بغوا ( له ) أي ( طلبوا له والباغي الطالب )
وفي حديث أبى بكر رضى الله تعالى عنه في الهجرة لقيهما رجل بكراع الغميم فقال من أنتم فقال أبو بكر باغ وهاد عرض ببغاء الابل وهداية الطريق وهو يريد طلب الدين والهداية من الضلالة وقال ابن احمر : أو باغيان لبعران لنا رفضت * كى لا يحسون من بعراننا أثرا قالوا أراد كيف لا يحسون ( ج بغاة ) كقاض وقضاة ( وبغيان ) كراع ورعيان ومنه حديث سراقة والهجرة انطلقوا بغيانا أي ناشدين وطالبين وفي الصحاح يقال فرقوا لهذه الابل بغيانا يضبون لها أي يتفرقون في طلبها فقول شيخنا وأما بغيان ففيه نظر مردود ( وانبغى الشئ تيسر وتسهل ) وقال الزجاج انبغى لفلان أن يفعل أي صلح له أن يفعل كذا وكانه قال طلب فعل كذا فانطلب له أي طاوعه ولكنهم اجتزوا بقولهم انبغى وقال الشريف أبو عبد الله الغرناطي في شرح مقصورة حازم قد كان بعض الشيوخ يذهب الى ان العرب لا تقول انبغى بلفظ المضى وانها انما استعملت هذا الفعل في صيغة المضارع لا غير قال وهذا يرده نقل أهل اللغة فقد حكى أبو زيد العرب تقول انبغى له الشئ ينبغى انبغاء قال والصحيح ان استعماله بلفظ المضى قليل والاكثر من العرب لا يقوله فهو نظير يدع وودع إذ كان ودع لا يستعمل الا في القليل وقد استعمل سيبويه انبغى في عبارته في باب منصرف رويد قال شيخنا وقد ذكر انبغى غير أبي زيد نقله الخطابى عن الكسائي والواحدي عن الزجاج وهو في الصحاح وغيره واستعمله الشافعي كثيرا وردوه عليه وانتصر
له البيهقى في الانتصار بمثل ما هنا وعلى كل حال هو قليل جدا وان ورد انتهى * قلت أما وقول الزجاج فقد قدمناه وأما نص الصحاح فقال وقولهم ينبغي لك أن تفعل كذا هو من أفعال المطاوعة يقال بغيته فانبغى كما تقول كسرته فانكسر ( وانه لذو بغاية بالضم ) أي ( كسوب ) وفي المحكم ذو بغاية للكسب إذا كان يبغى ذلك وقال الاصمعي بغى الرجل حاجته أو ضالته يبغيها بغاء وبغية وبغاية إذا طلبها قال أبو ذؤيب بغاية انما يبغى الصحاب من ال * - فينان في مثله الشم الاناجيح ( وبغت المرأة تبغى بغيا ) وعليه اقتصر ابن سيده وفي الصحاح بغت المرأة بغاء بالكسر والمد ( وباغت مباغاة وبغاء ) قال شيخنا ظاهره ان المصدر من الثلاثي البغى وانه يقال باغت بغاء والاول صحيح وأما باغت فغير معروف وان ورد سافر ونحوه لاصل الفعل بل صرح الجماهير بان البغاء مصدر لبغت الثلاثي لا يعرف غيره والمفاعلة وان صح ففيه بعد ولم يحمل أحد من الائمة الاية على المفاعلة بل حملوها على أصل الفعل انتهى * قلت وهذا الذى ذكره كله صحيح الان قوله وأما باغت فغير معروف ففيه نظر فقال ابن خالويه البغاء مصدر بغت المرأة باغت وفي الصحاح خرجت الامة تباغى أي تزانى فهذا يشهد أن باغت معروف وجعلوا البغاء على زنة العيوب كالحران والشراد لان الزنا عيب وقوله تعالى ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء أي الفجور ( فهى بغى ) ولا يقال ذلك للرجل قاله اللحياني ولا يقال للمرأة بغية وفي الحديث امرأة بغى دخلت الجنة في كلب أي فاجرة ويقال للامة بغى وان لم يرد به الذم وان كان في الاصل ذما وقال شيخنا يجوز حمله على فعيل كغنى وأما في آية السيدة مريم جزم به الشيخ ابن هشام وغيره ان الوصف هناك على فعول وأصله بغوى ثم تصرفوا فيه ولذلك لم تلحقه الهاء ( و ) يقال أيضا امرأة ( بغو ) كما في المحكم وكانه جئ به على الاصل قال شيخنا وأما قوله بغو بالواو فلا يظهر له وجه لان اللام ليست واوا اتفافا ولا هناك سماع صحيح يعضده مع أن القياس يأباه انتهى * قلت إذا كان بغيا أصله فعول كما قرره ابن هشام فقلبت الياء واوا ثم أدغمت فالقياس لا يأباه وأما السماع الصحيح فناهيك بابن سيده ذكره في المحكم وكفى به قدوة فتأمل ( عهرت ) أي زنت وذلك لتجاوزها ما ليس لها ( والبغى الامة فاجرة مثل قولهم كانت أو غير فاجرة ( أو الحرة الفاجرة ) صوابه أو الفاجرة حرة كانت أو أمة وقوله تعالى وما كانت أمك بغيا أي ما كانت فاجرة مثل قولهم ملحفة جديد عن الاخفش كما في الصحاح وأم مريم حرة لا محالة ولذلك عم ثعلب بالبغاء فقال بغت المرأة فلم يخص أمة ولا حرة والجمع البغايا وأنشد الجوهري للاعشى : يهب الجلة الجراجر كالبستان تحنو لدردق أطفال والبغايا يركضن أكسية الاضريج والشرعبى ذا الاذيال أراد ويهب البغايا لان الحرة لا توهب ثم كثر في كلامهم حتى عموا به الفواجر اماء كن أو حرائر ( وبغى عليه يبغى بغيا علا وظلم و ) أيضا ( عدا عن الحق واستطال ) وقال الفراء في قوله تعالى والاثم والبغى بغير الحق ان البغى الاستطالة على الناس وقال الازهرى معناه الكبر وقيل هو الظلم والفساد وقال الراغب البغي على ضربين أحدهما محمود وهو تجاوز العدل الى الاحسان والفرض الى التطوع والثانى مذموم وهو تجاوز الحق الى الباطل أو تجاوزه الى الشبه ولذلك قال الله تعالى انما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الارض بغير الحق فحص العقوبة بمن يبغيه بغير الحق قال والبغى في أكثر المواضع مذموم قال الازهرى وأما قوله تعالى فمن اضطر غير باغ ولا عاد فقيل غير باغ أكلها تلذذا وقيل غير طالب مجاوزة قدر حاجته وقيل غير باغ على الامام وقال الراغب أي غير طالب ما ليس له طلبه قال الازهرى ومعنى البغى قصد الفساد وفلان يبغى على الناس إذ اظلمهم وطلب أذاهم وقال الجوهري كل مجاوزة وافراط على المقدار الذي هو حد الشئ بغى وقال شيخنا قالوا ان بغى من المشترك وتفرقته بالمصادر بغى الشئ إذا طلبه وأحبه بغية وبغية وبغى إذا ظلم بغيا بالفتح وهو الوارد في القرآن وبغت الامة زنت بغاء بالكسر والمد كما في القرآن وجعل المصنف البغاء من باغت غير موافق عليه انتهى * قلت في سياقه قصور من جهات الاولى ان بغى بمعنى طلب مصدره البغاء بالضم والمد على الفصيح
ويقال بغى بالكسر والضم مقصوران وأما البغية فهما اسمان الا على قول ثعلب كما تقدم والثانية انه أهمل مصدر بغى الضالة بغاية بالضم عن الاصمعي وبغاء كغراب عن غيره والثالثة ان بغاء بالكسر والمد مصدر لبغت وباغت كما صرح به ابن خالويه و ( ) بغى يبغى بغيا ( كذب ) وبه فسر قوله تعالى يا أيانا ما نبغى هذه بضاعتنا أي ما نكذب وما نظلم فما على هذا جحد ويجوز
أن يكون ما نطلب فما على هذا استفهام ( و ) بغى ( في مشيته ) بغيا ( اختال وأسرع ) وفي الصحاح البغي اختيال ومرح في الفرس قال الخليل ولا يقال فرس باغ انتهى وقال غيره البغى في عد والفرس اختيال ومرح بغى يبغى بغيا مرح واختال وانه ليبغي في عدوه ( و ) بغى ( الشئ ) بغيا ( نظر إليه كيف هو ) وكذلك بغا بغوا يائية واوية عن كراع ( و ) بغاه بغيا ( رقيه وانتظره ) عن كراع أيضا ( و ) بغت ( السماء ) بغيا ( اشتد مطرها ) حكاها أبو عبيد كما في الصحاح وقال الراغب بغت السماء تجاوزت في المطر حد المحتاج إليه ( والبغى الكثير من البطر ) هكذا في النسخ والصواب من المطر قال اللحيانى دفعنا بغى السماء عنا أي شدتها ومعظم مطرها وفي التهذيب دفعنا بغى السماء خلفنا ومثله في الصحاح عن الاصمعي ( وجمل باغ لا يلقح ) عن كراع ( و ) حكى اللحيانى ( ما انبغى لك أن تفعل ) هذا ( وما ابتغى ) أي ما ينبغى هذا نصه ( و ) يقال ( ما ينبغى ) لك أن تفعل بفتح الغين ( وما ينبغى ) بكسرها أي لا نوء لك كما في اللسان قال الشهاب في أول البقرة هو مطاوع بغاه يبغيه إذا طلبه ويكون بمعنى لا يصح ولا يجوز وبمعنى لا يحسن قال وهو بهذا المعنى غير متصرف لم يسمع من العرب الا مضارعة كما في قوله تعالى لا الشمس ينبغى لها أن تدرك القمر وقال الراغب في قوله تعالى وما علمناه الشعر وما ينبغى له أي لا يتسخر ولا يتسهل له ألا ترى أن لسانه لم يكن يجرى به فالانبغاء هنا للتسخير في الفعل ومنه قولهم النار ينبغى أن تحرق الثوب انتهى وقال ابن الاعرابي ما ينبغى له أي ما يصلح له وقد تقدم ما في ذلك قريبا ( وفئة باغية خرجة عن طاعة الامام العادل ) منه الحديث ويح ابن سمية تقتله الفئة الباغية ومنه قوله تعالى فان بغت احداهما على الاخرى فقاتلوا التى تبغى حتى تفئ الى أمر الله ( والبغايا الطلائع ) التى ( تكون قبل ورود الجيش ) وأنشد الجوهري للطفيل : فألوت بغاياهم بنا وتباشرت * الى عرض جيش غير ان لم يكتب قال ألوت أشارت يقول ظنت اناعير فتباشروا بنا فلم يشعروا الا بالغارة قال وهو على الاماء أدل منه على الطلائع وقال النابغة في الطلائع : على اثر الادلة والبغايا * وخفق الناجيات من الشآم واحدها بغية يقال جاءت بغية القوم وشيفتهم أي طليعتهم ( والمبتغي الاسد ) سمى بذلك لانه يطلب الفريسة دائما وهو في التكملة المتبغى * ومما يستدرك عليه يقال بغيت الخير من مبغاته كما تقول أتيت الامر من مأتاته تريد المأتي والمبغى نقله الجوهري وبغى بالكسر مقصور مصدر بغى يبغى طلب ومنهم من نقل الفتح في البغية فهو إذا مثلث وأبغيتك الشئ جعلتك طالبا له نقله الجوهري وقوله تعالى يبغونكم الفتنة أي يبغون لكم وقوله تعالى يبغونها عوجا أي يبغون للسبيل عوجا فالمفعول الاول منصوب بنزع الخافض وأبغيتك فرسا أجنبتك اياه والبغية في الولد نقيض الرشدة يقال هو ابن بغية وأنشد الليث : لذي رشدة من أمه أو لبغية * فيغلبها فحل على النسل منجب قال الازهري وكلام العرب هو ابن غية وابن زنية وابن رشدة وقد قيل ونية ورشدة والفتح أفصح اللغتين وأما غية فلا يجوز فيه الا الفتح قال وأما ابن بغية فلم أجده لغير الليث ولا أبعده من الصواب وبغى يبغى تكبر وذلك لتجاوزه منزلته الى ما ليس له وحكى اللحياني عن الكسائي مالى وللبغ بعضكم على بعض أرادو للبغي ولم يعلله قال ابن سيده وعندي انه استثقل كسرة الاعراب على الياء فحذفها وألقى حركتها على الساكن قبلها وقوم بغاء بالضم ممدود وتباغوا بغى بعضهم على بعض نقله الجوهرى وهو قول ثعلب وقال اللحيانى بغى على أخيه بغيا حسده قال والبغي أصله الحسد ثم سمى الظلم بغيا لان الحاسد يظلم المحسود جهده اراغة زوال نعمة الله عليه منه ومن أمثالهم البغى عقال النصر وبغى الجرح يبغى بغيا فسدو أمد وورم وترامى الى فساد وبرأ جرحه على بغى وهو ان يبرأ وفيه شئ من نغل نقله الجوهرى ومنه حديث أبي سلمة أقام شهرا يداوى جرحه فدمل على بغى ولا يدرى به أي على فساد وبغى الواذي ظلم نقله الجوهري وحكى اللحيانى يقال للمرأة الجميلة انك لجميلة ولا تباغى أي لا تصابى بالعين وقد مر ذلك في ب وغ مفصلا وما بغى له كهنى أي ما خير له وبغيان مولى أبي خرقاء السلمي من ولده أبوز كريا يحيى بن محمد بن عبد الله بن العنبر بن عطاء بن صالح بن محمد بن عبد الله بن محمد بن بغيان النيسابوري ويقال له العنبري والبغيانى من شيوخ الحاكم أبى عبد الله توفي سنة 344

##### Türkçe

بغي
**بَغَى - يَبْغِي - بَغْيٌ - بِغَاء - بَاغِي - بَغِيّ - انْبَغَى - يَنْبَغي - ابْتَغى - يَبْتَغي - ابْتِغاء**

**بَغى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyi: onu ister ve diler: bir şeyin elde edilmesini veya bir şeyin kendi maslahatına ve faydasına gerçekleşmesini ister: arar ve ister ve diler; bir şeyin mülk edinilmesini ve kazanılmasını ve elde bulundurulmasını, yahut kendisinin faydalanacağı bir işin meydana gelmesini ister: insanlar arasından başkaları değil de kendisi için bir şey elde etmeye ve onu elde bulundurmaya yönelik olarak onun vasıtasıyla faal ve etkin bir iş yapar; bu şey maddî olabilir ve bu çoğu hâllerdedir; manevî de olabilir (hâkimiyet ve otorite).
﴿قال ذلك ما كنا نبغ﴾
﴿أفحكم الجاهلية يبغون﴾

**بَغى - يَبْغِي** + bir varlık + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: varlık için, bir şeyin veya bir işin elde edilmesini yahut şeyin veya işin vuku bulmasını ister.
﴿قال أغير الله أبغيكم إلها﴾
﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة﴾

**بَغَى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyi + bir yerde: o yerde, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
فلما أنجاهم إذا هم يبغون في الأرض بغير الحق
ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الأرض

**بَغَى - يَبْغِي** (**ابتغى - يبتغي**) + bir varlık + bir şeyi + bir varlığın yanında: varlığın yanında, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿الذين يتخذون الكافرين أولياء من دون المؤمنين أيبتغون عندهم العزة﴾
﴿فابتغوا عند الله الرزق واعبدوه﴾

**بَغَى - يَبْغِي** (**ابتغى - يبتغي**) + bir varlık + bir şeyi + bir varlıktan veya bir şeyden: varlığın yanından veya şeyden, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله﴾
﴿وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله﴾

**بَغَى - يَبْغِي** (**ابتغى - يبتغي**) + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + iki şey arasında: iki şey veya iki iş arasında, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا﴾

**بَغَى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyi + bir haber veya hâl: o hâl üzere iken, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا﴾: Allah’ın yolunun eğri olmasını vuku bulsun ve gerçekleşsin ve olsun diye isterler.

**بَغَى - يَبْغِي** (**ابتغى - يبتغي**) + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir varlığa doğru: varlığın yönüne yönelmiş olduğu hâlde, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister: başka varlığa doğru hareket eden bir şeyi elde etmeyi ister; yahut başka varlığın menfaatine fiiliyle yönelen bir işin vuku bulmasını ister.
﴿قل لو كان معه آلهة كما يقولون إذا لابتغوا إلى ذي العرش سبيلا﴾
﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة﴾

**بَغَى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyden + bir haber veya hâl: şeyden uzak olarak, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿خالدين فيها لا يبغون عنها حولا﴾

**بَغَى - يَبْغِي** (**ابتغى - يبتغي**) + bir varlık + bir şeyi + **بـِ** bir şey ile veya bir şey olmaksızın: şeyi kullanarak ve onunla birlikte olarak, onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister.
﴿وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين﴾: mallarınızı kullanarak, iffetli olup zinakârlar olmaksızın kadınları elde etmeyi istemeniz.
﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق﴾: .. ve günah ve hak olmayan bir vasıtayı kullanarak bir şeyin elde edilmesini veya vuku bulmasını isteme.
﴿وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي﴾: yani hak olmaksızın **البغي**.
﴿وما تفرقوا إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم﴾: aralarında hak olmaksızın **بغيا**: kendilerine ilim geldikten sonra ayrılmadılar; bu da hak olmaksızın bir menfaat elde etme talebi sebebiyledir.

**بَغَى - يَبْغِي** + bir varlığa karşı: takdir: **بَغَى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir varlığa karşı: varlığa isabet eden ve ona ulaşan bir şeyin elde edilmesini veya bir işin vuku bulmasını ister; bu da başkasına zarar veya eziyet yahut benzeri ile tesir etmek yoluyla olur.
﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾: onların zararına ve onlara tesir ederek, istediğini ve kendisine fayda veren şeyi elde etmeyi istedi.
﴿وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض﴾: bazısı bazısına zarar vererek ve bazısına tesir ederek, bazısı istediğini ve kendisine fayda veren şeyi elde etmeyi ister.
﴿فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله﴾: eğer ikisinden biri, ötekine zarar vermeyi meydana getirmenin pahasına, istediğini veya kendisine fayda veren şeyi gerçekleştirmeyi isterse, o hâlde **تبغي** edenle savaşın.

**بَغَى - يَبْغِي** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir varlığa karşı: onun için elde edilmesini veya vuku bulmasını ister; bu da başkasına zarar veya eziyet yahut benzeri ile tesir etmek yoluyla olur.
﴿فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا﴾

**بَغْي**: “**فـَعـْل**” vezninde, **بَغَى - يَبْغِي** fiilinin isim-fiilidir; aynı zamanda **بَغَى - يَبْغِي** fiiliyle olan şeydir: bir işin vuku bulmasından veya bir menfaatin tahsilinden istediğini elde etme; şer‘î ıstılahta onunla birlikte mutlak olarak kullanıldığında, ondan murad hak olmaksızın **البغي** mânasıdır.
﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق﴾
﴿وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي﴾

**بِغاء**: “**فـِعال**” vezninde; **بَغَى - يَبْغِي**’den mübalağa isim-fiilidir: bir işin vuku bulmasından veya bir menfaatin tahsilinden istediğini elde etmek için bir işi icra etme: başkalarının ellerindeki bir şeyi elde etmek amacıyla bir işi icra etme; şer‘î ıstılahta: başkalarının, raks ve çıplaklık ve zina ve benzeri ile ondan haz alması için dişi bedeninin satılması ameliyesidir.

**بَاغي**: **بَغَى - يَبْغِي**’den sıfat-ı müşebbehe ism-i fâildir.

**بَغِيّ**: “**فـَعيل**” vezninde; **بَغَى - يَبْغِي**’den mübalağa ism-i fâildir: her ne pahasına olursa olsun herhangi bir şeyi elde etmeyi isteyen kimse; şer‘î ıstılahta: **البغاء** yapan dişi: raks ve çıplaklık ve zina ve benzeri ile bedeni satıp kazanç sağlama.

**انْبَغـى - يَنْبَغي** + bir iş veya bir şey + bir varlık için: **بَغَى - يَبْغِي**’den “**انفعل**” vezninde: varlık için, **بَغَى - يَبْغِي** fiilinin kendiliğinden vuku bulması: bir işin kendiliğinden, zatî olarak, özel bir varlık için kolaylaşması ve uygun olması ve kolay olması, yahut onun için kendiliğinden, zatî olarak elde edilmesinin kolaylaşması: onun için bir şeyin elde edilmesi veya vuku bulması istenir.
﴿لا الشمس ينبغي لها أن تدرك القمر﴾: güneşin ayı idrak etmeyi istemesi murad edilmez.
﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾: şiiri öğrenmeyi istemesi murad edilmedi.
﴿قال رب اغفر لي وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾: benden sonra hiç kimsenin onu elde etmeyi istemesi murad edilmez.

**ابْتَغى - يَبْتَغي** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıktan veya bir varlığın yanında: **بَغَى - يَبْغِي**’den “**افتعل**” vezninde: zatî bir irade ile **بَغَى - يَبْغِي** etmeye çabalar ve gayret eder: tam kendi zatî iradesiyle, istediğini elde etmeye yahut arzuladığı gibi bir işin vuku bulmasına çalışır; bu da diğer varlıktan veya onun yanından olur.
﴿لتبتغوا فضلا من ربكم﴾
﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله﴾

**ابْتِغاء**: **ابْتَغى - يَبْتَغي** fiilinin isim-fiilidir: tam kendi zatî iradesiyle, istediğini elde etmeye yahut arzuladığı gibi bir işin vuku bulmasına çalışma.

Lafız, “başarıya dair istek ve ümit ve tamah ile, murad edilen şeyi elde etmek için bir fiili yapmaya meyil” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَرَصَ - يَحْرِصُ**، **شَاءَ - يَشَاءُ**، **رادَ - يَرُوْدُ**، **بَغى - يَبْغِي**، **رَغِبَ - يَرْغَبُ**، **رَامَ - يَرُوْمُ**

**بغا - يبغي - أبغي**: **بغا - يبغي** bir şeyi.

Rab olarak: ﴿De ki: “O, her şeyin Rabbi iken, Allah’tan başkasını mı Rab olarak **أبغي** edeceğim? Her nefis ancak kendi aleyhine kazanır; yük taşıyan hiçbir (nefıs) başka birinin yükünü taşımaz. Sonra dönüşünüz Rabbinizedir; içinde ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir.” (164)﴾ En‘âm ﴿Dedi ki: “O, sizi âlemlere üstün kılmış iken, Allah’tan başkasını mı ilâh olarak **أبغيكم** edeceğim?” (140)﴾ A‘râf

Din olarak: ﴿“Allah’ın dininden başkasını mı **يبغون**? Göklerde ve yerde olan kimseler, isteyerek de istemeyerek de O’na teslim olmuştur; ve O’na döndürüleceklerdir.” (83)﴾ Âl-i İmrân ﴿“Yoksa câhiliye hükmünü mü **يبغون**? Yakînen inanan bir kavim için hükümce Allah’tan daha güzel kim vardır?” (50)﴾ Mâide

Allah’ın yolunu eğri (kılmak): ﴿De ki: “Ey Kitap ehli! İman eden kimseyi Allah’ın yolundan niçin alıkoyuyorsunuz; siz onu eğri olarak **تبغونها** (istiyorsunuz), hâlbuki siz şahitlersiniz. Allah yaptıklarınızdan gafil değildir.” (99)﴾ Âl-i İmrân ﴿“Her yolun başında oturmayın; tehdit ediyorsunuz ve ona iman eden kimseyi Allah’ın yolundan alıkoyuyorsunuz; siz onu eğri olarak **تبغونها** (istiyorsunuz). Hani siz az idiniz de O sizi çoğalttı; bunu hatırlayın. Bozguncuların âkıbeti nasıl oldu, bakın.” (86)﴾ A‘râf
 	﴿“Onlar ki Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğri olarak **ويبغونها** (isterler); ve onlar âhirete kâfirdirler.” (45)﴾ A‘râf ﴿“Onlar ki Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğri olarak **ويبغونها** (isterler); ve onlar âhirete—onlar kâfirlerdir.” (19)﴾ Hûd
 	﴿“Onlar ki dünya hayatını âhirete tercih ederler; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğri olarak **ويبغونها** (isterler). İşte onlar uzak bir sapıklık içindedir.” (3)﴾ İbrâhîm

Fitne: ﴿“Eğer içinizde çıksalardı, size bozgundan başka bir şey artırmazlardı; aranıza sokulup koşarlardı; size fitneyi **يبغونكم** (isterlerdi). İçinizde onlara kulak verenler vardır. Allah zalimleri bilendir.” (47)﴾ Tevbe ﴿“Andolsun, daha önce de fitneyi **ابتغوا** (istediler) ve senin için işleri tersyüz ettiler; nihayet hak geldi ve Allah’ın emri ortaya çıktı; hâlbuki onlar hoşlanmayanlardı.” (48)﴾ Tevbe

Alâmet: ﴿“Dedi ki: ‘İşte bu, bizim **نبغ** (aradığımız) şeydir.’ Böylece izleri üzerine geri döndüler, iz sürerek.” (64)﴾ Kehf

**يبغي** “( **يبغون في الأرض** ) içinde”:
 ﴿“Onları kurtarınca, bir de bakarsın ki yeryüzünde haksız yere **يبغون** (azgınlık ederler). Ey insanlar! Sizin **بغيكم** (azgınlığınız) ancak kendi nefisleriniz aleyhinedir; dünya hayatının bir metaıdır. Sonra dönüşünüz Bizedir; yaptığınız şeyleri size haber vereceğiz.” (23)﴾ Yûnus ﴿“Yol ancak insanlara zulmeden ve yeryüzünde haksız yere **ويبغون** (azgınlık eden) kimseler üzerinedir; işte onlar için elem verici bir azap vardır.” (42)﴾ Şûrâ
 	﴿“Eğer Allah rızkı kullarına yayacak olsaydı, yeryüzünde **لبغوا** (azgınlık ederlerdi); fakat dilediği kadar indirir. Şüphesiz O, kullarına haberdar, görendir.” (27)﴾ Şûrâ

**بغى على**:
 ﴿“Hani Dâvûd’un yanına girdiler de onlardan ürktü. Dediler ki: ‘Korkma; (biz) iki hasımız; bazımız bazımıza karşı **بغى** (haddi aştı). Artık aramızda hak ile hükmet; haksızlık etme; bizi yolun ortasına hidayet et.’” (22)﴾ Sâd ﴿“Dedi ki: ‘Andolsun, senin koyununu kendi koyunlarına katmak istemesiyle sana zulmetmiştir. Şüphesiz ortakların çoğu, bazısı bazısına karşı **ليبغي** (haddi aşar); ancak iman edenler ve salih ameller işleyenler müstesna; onlar da ne azdır!’ Dâvûd, kendisini denediğimizi zannetti; Rabbinden bağışlanma diledi; rükû ederek yere kapandı ve (Allah’a) yöneldi.” (24)﴾ Sâd
 	﴿“Erkekler, Allah’ın bazısını bazısına üstün kılması ve mallarından harcamaları sebebiyle kadınlar üzerine kavvâmdırlar. Salih kadınlar, itaatkârdırlar; Allah’ın korumasıyla gaybı koruyanlardır. Nüşûzlarından korktuğunuz kadınlara öğüt verin; yataklarda onları terk edin; onları dövün. Eğer size itaat ederlerse, onların aleyhine bir yol **تبغوا** (aramayın). Şüphesiz Allah yücedir, büyüktür.” (34)﴾ Nisâ ﴿“İşte bu; kim kendisine yapılanın misliyle karşılık verir, sonra ona karşı **بغي عليه** (haddi aşılırsa), Allah mutlaka ona yardım eder. Şüphesiz Allah affedicidir, bağışlayıcıdır.” (60)﴾ Hacc ﴿“Şüphesiz Kârûn, Mûsâ’nın kavminden idi; onlara karşı **فبغى عليهم** (haddi aştı). Ona öyle hazineler verdik ki anahtarları, kuvvet sahiplerinden bir topluluğa ağır gelirdi. Kavmi ona demişti ki: ‘Şımarma; şüphesiz Allah şımaranları sevmez.’” (76)﴾ Kasas ﴿“Eğer müminlerden iki taife çarpışırsa, aralarını düzeltin. Eğer ikisinden biri ötekine karşı **بغت** (haddi aşarsa), haddi aşanla savaşın; ta ki Allah’ın emrine dönünceye kadar. Eğer dönerse, aralarını adaletle düzeltin ve insaflı olun. Şüphesiz Allah insaflı olanları sever.” (9)﴾ Hucurât
 	﴿“Aralarında bir berzah vardır; **لا يبغيان** (haddi aşmazlar).” (20)﴾ Rahmân
 	﴿“Ne zaman eşyalarını açtılarsa, sermayelerinin kendilerine geri verilmiş olduğunu buldular. Dediler ki: ‘Ey babamız! Daha ne **نبغي** (isteriz)? İşte sermayemiz bize geri verilmiş; ailemize erzak getiririz; kardeşimizi koruruz; bir deve yükü daha artırırız. Bu, kolay bir ölçüdür.’” (65)﴾ Yûsuf

**يبغي عن**:
 ﴿“Orada ebedî kalacaklardır; ondan bir dönüşü **لا يبغون عنها** (istemeyeceklerdir).” (108)﴾ Kehf

**بغي** - **البغي**:
 ﴿“İnsanlar tek bir ümmet idi; Allah peygamberleri müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak gönderdi; onlarla beraber kitabı hak ile indirdi ki, ihtilaf ettikleri şeyde insanlar arasında hükmetsin. Kendilerine apaçık deliller geldikten sonra, onu verilenlerden başkası onda ihtilaf etmedi; aralarındaki **بغيا** (haddi aşma) sebebiyle. Allah, iman edenleri, ihtilaf ettikleri hakka kendi izniyle hidayet etti. Allah dilediğini dosdoğru yola hidayet eder.” (213)﴾ Bakara ﴿“Şüphesiz din, Allah katında İslâm’dır. Kendilerine kitap verilenler, kendilerine ilim geldikten sonra, aralarındaki **بغيا** (haddi aşma) sebebiyle ihtilaf ettiler. Kim Allah’ın âyetlerini inkâr ederse, şüphesiz Allah hesabı çabuk görendir.” (19)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿“Kendilerine ilim geldikten sonra, aralarındaki **بغيا** (haddi aşma) sebebiyle ayrılığa düşmekten başka (bir şey yapmadılar). Rabbin tarafından belirlenmiş bir söz, belli bir süreye kadar geçmiş olmasaydı, aralarında hüküm verilmiş olurdu. Onlardan sonra kitaba mirasçı kılınanlar ise, ondan dolayı şüphe içinde, kuşkuludurlar.” (14)﴾ Şûrâ ﴿“Onlara işten apaçık deliller verdik; kendilerine ilim geldikten sonra, aralarındaki **بغيا** (haddi aşma) sebebiyle ihtilaf ettiler. Şüphesiz Rabbin, kıyamet günü, ihtilaf etmekte oldukları şeyde aralarında hükmedecektir.” (17)﴾ Câsiye
 	﴿“Şüphesiz Allah adaleti, ihsanı ve yakın akrabaya vermeyi emreder; hayâsızlıktan, kötülükten ve **البغي** (haddi aşmadan) men eder. Size öğüt verir; umulur ki hatırlarsınız.” (90)﴾ Nahl ﴿De ki: “Rabbim ancak, açığıyla gizlisiyle hayâsızlıkları, günahı ve haksız yere **البغي** (haddi aşmayı) haram kılmıştır; Allah’a, hakkında hiçbir delil indirmediği şeyi ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyi söylemenizi (de).” (33)﴾ A‘râf
 	﴿“Kendileriyle nefislerini sattıkları şey ne kötüdür: Allah’ın indirdiğini inkâr etmeleri; Allah’ın fazlından, kullarından dilediğine indirmesine karşı **بغيا** (haddi aşma) olarak. Böylece gazap üstüne gazaba döndüler. Kâfirler için alçaltıcı bir azap vardır.” (90)﴾ Bakara
 	﴿“İsrâiloğullarını denizden geçirdik; Firavun ve askerleri, **بغيا** (haddi aşma) ve düşmanlıkla onların peşine düştü. Nihayet boğulma ona yetişince dedi ki: ‘İman ettim; İsrailoğullarının iman ettiği (Zât)tan başka ilâh yoktur; ben de Müslümanlardanım.’” (90)﴾ Yûnus
 	﴿“Onlar ki kendilerine **البغي** (haddi aşma) isabet edince, onlar intikam alırlar.” (39)﴾ Şûrâ
 	﴿“Yahudi olanlara her tırnaklıyı haram kıldık; sığır ve koyundan da, sırtlarının taşıdığı veya bağırsaklara karışan yahut kemikle karışan kısmı hariç, iç yağlarını onlara haram kıldık. Bu, **ببغيهم** (haddi aşmaları sebebiyle) onları cezalandırmamızdır. Şüphesiz Biz elbette doğru söyleyenleriz.” (146)﴾ En‘âm

**البغاء**:
 ﴿“Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli olsunlar. Sağ ellerinizin malik olduğu kimselerden yazışma (mükâtebe) isteyenlerle, onlarda bir hayır bilirseniz, yazışın; Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. İffetli olmak isterlerse, dünya hayatının geçici menfaatini **لتبتغوا** (aramak) için cariyelerinizi **على البغاء** (fuhşa) zorlamayın. Kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, zorlanmalarından sonra bağışlayıcıdır, merhametlidir.” (33)﴾ Nûr

**باغ**:
 ﴿De ki: “Bana vahyedilende, yiyen bir kimseye yiyeceği şey üzerinde haram kılınmış bir şey bulamıyorum; ancak ölü (hayvan) yahut akıtılmış kan yahut domuz eti—çünkü o pistir—yahut Allah’tan başkası adına kesilmiş bir fısk olması müstesna. Kim, **غير باغ** (haddi aşan olmaksızın) ve **ولا عاد** (sınırı aşan olmaksızın) zaruret içinde kalırsa, Rabbin şüphesiz bağışlayıcıdır, merhametlidir.” (145)﴾ En‘âm ﴿“Size ancak ölü (hayvan)ı, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesileni haram kıldı. Kim, **غير باغ** (haddi aşan olmaksızın) ve **ولا عاد** (sınırı aşan olmaksızın) zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir.” (115)﴾ Nahl ﴿“Size ancak ölü (hayvan)ı, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesileni haram kıldı. Kim, **غير باغ** (haddi aşan olmaksızın) ve **ولا عاد** (sınırı aşan olmaksızın) zaruret içinde kalırsa, ona günah yoktur. Şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir.” (173)﴾ Bakara

**بغي** - **بغياً**:
 ﴿Dedi ki: “Bana bir oğlan nasıl olur; bana hiçbir beşer dokunmamışken ve ben **بغيا** (fahişe) olmamışken?” (20)﴾ Meryem ﴿“Ey Hârûn’un kız kardeşi! Baban kötü bir adam değildi; annen de **بغيا** (fahişe) değildi.” (28)﴾ Meryem

**ابتغى** - **يبتغي**:
 ﴿“Siz Allah’tan başka ancak putlara tapıyorsunuz ve bir iftira uyduruyorsunuz. Allah’tan başka taptıklarınız, sizin için bir rızka malik olmazlar. Öyleyse rızkı Allah katında **فابتغوا** (arayın); O’na ibadet edin; O’na şükredin. O’na döndürüleceksiniz.” (17)﴾ Ankebût

﴿Ve geceyi ve gündüzü iki âyet kıldık; sonra gecenin âyetini sildik ve gündüzün âyetini aydınlatıcı kıldık ki Rabbinizden bir fazlı **تبتغوا** ve yılların sayısını ve hesabı bilesiniz; ve her şeyi ayrıntılı olarak açıkladık(12)﴾ **الإسراء** ﴿Ve rahmetinden olarak sizin için geceyi ve gündüzü kıldı; onda sükûn bulasınız ve O’nun fazlından **تبتغوا** ve umulur ki şükredesiniz (73)﴾ **القصص**
 	﴿Muhammed Allah’ın resûlüdür; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû eden, secde eden görürsün; Allah’tan bir fazlı ve rızâyı **يبتغون**; alâmetleri yüzlerindedir, secdenin eserindendir; işte bu onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de: filizini çıkarmış bir ekin gibidir; sonra onu kuvvetlendirmiş, derken kalınlaşmış, sonra sapları üzerinde doğrulmuştur; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve sâlih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etti(29)﴾ **الفتح** ﴿(Bu), yurtlarından ve mallarından çıkarılmış muhâcir fakirler içindir; Allah’tan bir fazlı ve rızâyı **يبتغون**; Allah’a ve resûlüne yardım ederler; işte onlar, onlar sâdıklardır(8)﴾ **الحشر**
 	﴿Ey iman edenler! Allah’ın şeâirini, haram ayı, kurbanlığı, gerdanlıkları ve haram evin (Kâbe’nin) yönelenlerini helâl saymayın; Rablerinden bir fazlı ve rızâyı **يبتغون**; ihramdan çıktığınızda avlanın; bir kavme olan kininiz—sizi Mescid-i Harâm’dan alıkoymuş olmaları—sizi haddi aşmaya sevk etmesin; iyilik ve takvâ üzerinde yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın; Allah’tan sakının; şüphesiz Allah cezası şiddetli olandır(2)﴾ **المائدة** ﴿Rabbinizden bir fazlı **تبتغوا** diye üzerinize bir günah yoktur; Arafat’tan akın ettiğinizde Meş’ar-i Harâm yanında Allah’ı anın; sizi hidayete erdirdiği gibi O’nu anın; siz bundan önce elbette sapıklardan idiniz(198)﴾ **البقرة**
 	﴿Şüphesiz Rabbin bilir ki sen gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini ayakta duruyorsun; seninle beraber olanlardan bir tâife de (böyle); Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe ile döndü; öyleyse Kur’ân’dan kolay geleni okuyun; sizden hastalar olacağını bildi; başkaları da yeryüzünde vurup (yol alıp) Allah’ın fazlından **يبتغون**; başkaları da Allah yolunda savaşırlar; öyleyse ondan kolay geleni okuyun; namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir borç verin; kendiniz için hayırdan ne öne gönderirseniz onu Allah katında bulursunuz; o daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür; Allah’tan mağfiret dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(20)﴾ **المزمل** ﴿Namazı kaza ettiğinizde yeryüzüne yayılın ve Allah’ın fazlından **ابتغوا**; Allah’ı çokça anın; umulur ki felâh bulursunuz(10)﴾ **الجمعة**
 	﴿Rabbiniz, denizde gemiyi sizin için sevk edendir; O’nun fazlından **لتبتغوا** diye; şüphesiz O size karşı merhametli olmuştur(66)﴾ **الإسراء** ﴿O’nun âyetlerindendir: rüzgârları müjdeleyiciler olarak göndermesi; size rahmetinden tattırması için; gemiler O’nun emriyle yürüsün diye; ve O’nun fazlından **ولتبتغوا** diye; umulur ki şükredesiniz(46)﴾ **الروم**
 	﴿İki deniz bir olmaz: bu tatlıdır, susuzluğu gidericidir, içimi kolaydır; bu ise tuzludur, acıdır; her birinden taze et yersiniz ve takındığınız bir süs çıkarırsınız; ve gemileri onda yarıp gidenler olarak görürsün; O’nun fazlından **لتبتغوا** diye; umulur ki şükredesiniz(12)﴾ **فاطر** ﴿O, denizi boyun eğdirendir; ondan taze et yemeniz ve ondan takındığınız bir süs çıkarmanız için; ve gemileri onda yarıp gidenler olarak görürsün; ve O’nun fazlından **ولتبتغوا** diye; umulur ki şükredesiniz(14)﴾ **النحل**
 	﴿Allah, denizi sizin için boyun eğdirendir; gemi onda O’nun emriyle yürüsün diye; ve O’nun fazlından **ولتبتغوا** diye; umulur ki şükredesiniz(12)﴾ **الجاثية**
 	﴿Kim İslâm’dan başka bir din **يبتغ** ederse, ondan asla kabul olunmaz; o, âhirette de ziyan edenlerdendir(85)﴾ **آل عمران** ﴿Eğer onların yüz çevirmesi sana ağır geldiyse, gücün yetiyorsa yerde bir tünel **تبتغي** veya gökte bir merdiven (bul) da onlara bir âyet getir; Allah dileseydi onları hidayet üzerinde toplardı; öyleyse sakın câhillerden olma(35)﴾ **الأنعام** ﴿Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli davransınlar; sağ ellerinizin malik olduğu (köleler)den yazışmayı **يبتغون** olanlarla—onlarda bir hayır bildiğiniz takdirde—mükâtebe yapın; Allah’ın size verdiği maldan onlara verin; dünya hayatının geçici menfaatini **لتبتغوا** diye, iffet istemişlerse, cariyelerinizi fuhşa zorlamayın; kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, onların zorlanmalarından sonra çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(33)﴾ **النور** ﴿Allah’ın sana verdiği şeyde âhiret yurdunu **وابتغ**; dünyadan nasibini unutma; Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et; yeryüzünde fesadı **تبغ** etme; şüphesiz Allah bozguncuları sevmez(77)﴾ **القصص**
 	﴿Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli davransınlar; sağ ellerinizin malik olduğu (köleler)den yazışmayı **يبتغون** olanlarla—onlarda bir hayır bildiğiniz takdirde—mükâtebe yapın; Allah’ın size verdiği maldan onlara verin; dünya hayatının geçici menfaatini **لتبتغوا** diye, iffet istemişlerse, cariyelerinizi fuhşa zorlamayın; kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, onların zorlanmalarından sonra çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(33)﴾ **النور** ﴿Ey iman edenler! Allah yolunda vurduğunuzda (sefere çıktığınızda) iyice araştırın; size selâm verene “Sen mü’min değilsin” demeyin; dünya hayatının geçici menfaatini **تبتغون**; Allah katında ise çok ganimetler vardır; siz de daha önce böyle idiniz; sonra Allah size lütufta bulundu; öyleyse iyice araştırın; şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır(94)﴾ **النساء**
 	﴿Kim bunun ötesini **ابتغى** ederse, işte onlar haddi aşanlardır (31)﴾ **المعارج** ﴿Kim bunun ötesini **ابتغى** ederse, işte onlar haddi aşanlardır (7)﴾ **المؤمنون**
 	﴿Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helâl kılındı; onlar size bir elbisedir, siz de onlara bir elbisesiniz; Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tevbenizi kabul etti ve sizi affetti; artık şimdi onlara yaklaşın ve Allah’ın sizin için yazdığını **وابتغوا**; fecrden siyah iplikten beyaz iplik size seçilinceye kadar yiyin ve için; sonra orucu geceye kadar tamamlayın; mescidlerde âkif iken onlara yaklaşmayın; bunlar Allah’ın sınırlarıdır, onlara yaklaşmayın; Allah âyetlerini insanlara böyle açıklar; umulur ki sakınırlar(187)﴾ **البقرة** ﴿Kadınlardan iffetli olanlar da—sağ ellerinizin malik olduğu müstesna—size (haram kılındı); Allah’ın üzerinize yazısıdır; bunun ötesi size helâl kılındı: mallarınızla **أن تبتغوا**; iffetli olarak, zinâkârlar olarak değil; onlardan faydalandığınız (nikâhladığınız) her birine ücretlerini bir farîza olarak verin; farîzadan sonra karşılıklı rızâlaştığınız şeyde üzerinize bir günah yoktur; şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir(24)﴾ **النساء**
**الفتنة**	﴿Eğer içinizde çıksalardı, size bozgunculuktan başka bir şey artırmazlardı; aranıza sokulup koşarlardı; size **يبغونكم الفتنة**; içinizde onlara kulak verenler vardır; Allah zâlimleri bilendir(47)﴾ **التوبة** ﴿Andolsun, daha önce **ابتغوا الفتنة** ve işleri senin için altüst ettiler; nihayet hak geldi ve Allah’ın emri ortaya çıktı; onlar ise hoşlanmayanlardı(48)﴾ **التوبة** ﴿O, sana kitabı indirendir; ondan muhkem âyetler vardır, onlar kitabın anasıdır; diğerleri müteşâbihtir; kalplerinde eğrilik olanlar, ondan müteşâbih olana uyarlar: **ابتغاء الفتنة** ve onun te’vilini **وابتغاء**; onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez; ilimde râsih olanlar derler ki: “Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır”; ancak akıl sahipleri öğüt alır(7)﴾ **آل عمران**
 	﴿Onlardan dilediğini geri bırakırsın ve dilediğini yanına alırsın; ayırdıklarından **ابتغيت** ettiğin kimse olursa, sana bir günah yoktur; bu, gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve hepsinin kendilerine verdiğine razı olmaları için daha yakındır; Allah kalplerinizde olanı bilir; Allah bilendir, halîmdir(51)﴾ **الأحزاب** ﴿Ey peygamber! Eşlerinin hoşnutluğunu **تبتغي** ederek Allah’ın sana helâl kıldığını niçin haram kılıyorsun? Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(1)﴾ **التحريم**
 	﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve O’na (yaklaşmaya) vesileyi **وابتغوا**; O’nun yolunda cihad edin; umulur ki felâh bulursunuz(35)﴾ **المائدة** ﴿Onların çağırdıkları kimseler, Rablerine vesileyi **يبتغون**; hangisi daha yakın (diye); O’nun rahmetini umarlar ve azabından korkarlar; şüphesiz Rabbinin azabı sakınılır olmuştur(57)﴾ **الإسراء**
 	﴿De ki: “Onunla beraber, dedikleri gibi ilâhlar olsaydı, o takdirde Arş sahibine bir yol **لابتغوا** ederlerdi (42)﴾ **الإسراء** ﴿De ki: “Allah diye çağırın yahut Rahmân diye çağırın; hangisiyle çağırırsanız, en güzel isimler O’nundur; namazında sesini yükseltme, onunla sesini de kısma; bunun arasında bir yol **وابتغ** et (110)﴾ **الإسراء**

﴿“Allah’tan başkasını mı hüküm olarak **أبتغي**? Hâlbuki O, size Kitab’ı ayrıntılı kılınmış olarak indirmiştir. Kendilerine Kitab verdiğimiz kimseler, onun Rabbinden hak ile indirilmiş olduğunu bilirler; artık sakın şüphelenenlerden olma.”(114)﴾ الأنعام ﴿“Ve boş sözü işittikleri zaman ondan yüz çevirirler ve derler ki: ‘Bize işlerimiz, size işleriniz; size selâm; biz **لا نبتغي** cahilleri.’”(55)﴾ القصص
 	﴿“Müminlerden başka kâfirleri velîler edinenler; onların yanında mı izzeti **أيبتغون**? Şüphesiz izzetin tümü Allah’ındır.”(139)﴾ النساء
**ابتغاء**
 ﴿“İnsanlardan kimi de Allah’ın rızasını **ابتغاء** kendi nefsini satar; Allah kullara çok şefkatlidir.”(207)﴾ البقرة ﴿“Mallarını Allah’ın rızasını **ابتغاء** ve nefislerinden bir sağlamlaştırma olarak infak edenlerin misali, bir tepe üzerindeki bir bahçe misalidir; ona sağanak isabet eder de yemişini iki kat verir; eğer ona sağanak isabet etmezse çisinti (yeter). Allah, yaptıklarınızı görendir.”(265)﴾ البقرة
 	﴿“Onların gizli konuşmalarının çoğunda hayır yoktur; ancak sadaka ile yahut ma‘rûf ile yahut insanlar arasında ıslah ile emreden kimse müstesna. Kim bunu Allah’ın rızasını **ابتغاء** yaparsa, ona büyük bir ecir vereceğiz.” (114)﴾ النساء ﴿“Ey iman edenler! Benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı velîler edinmeyin; onlara sevgi iletirsiniz; hâlbuki onlar size gelen haktan küfretmişlerdir; Rabbiniz Allah’a iman etmenizden dolayı Resûl’ü ve sizi çıkarıyorlar. Eğer benim yolumda cihad olarak ve benim rızamı **ابتغاء** çıkmışsanız (böyle yapmayın); onlara sevgi ile gizli haber ulaştırırsınız; ben gizlediğinizi de açıkladığınızı da bilirim. Sizden kim onu yaparsa, artık yolun ortasından sapmıştır.”(1)﴾ الممتحنة
 	﴿“Sonra onların izleri üzerine resullerimizle ard arda gönderdik; Meryem oğlu Îsâ’yı da ard arda gönderdik ve ona İncil’i verdik; ona uyanların kalplerine bir şefkat ve bir rahmet koyduk. Bir de ruhbâniyeti; onu uydurdular; biz onu onlara yazmadık; ancak Allah’ın rızasını **ابتغاء** (olarak). Fakat ona hakkıyla riayet etmediler; içlerinden iman edenlere ecirlerini verdik; onların çoğu fâsıktır.”(27)﴾ الحديد
 	﴿“Ancak en yüce Rabbinin yüzünü **ابتغاء** (olarak).” (20)﴾ الليل ﴿“Ve Rablerinin yüzünü **ابتغاء** sabredenler, namazı ikame edenler, kendilerine rızık verdiğimizden gizli ve açık infak edenler ve kötülüğü iyilikle savanlar; işte onlara yurdun âkıbeti vardır.”(22)﴾ الرعد ﴿“Onların hidayeti sana ait değildir; fakat Allah dilediğini hidayete erdirir. Hayırdan ne infak ederseniz, kendiniz içindir; ve siz ancak Allah’ın yüzünü **ابتغاء** infak edersiniz. Hayırdan ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız.”(272)﴾ البقرة
**الفتنة**	﴿“Eğer içinizde çıkmış olsalardı, size bozgunculuktan başka bir şey artırmazlardı; aranıza sokulup koşarlardı; size **الفتنة**yi **يبغونكم**; içinizde de onlara kulak verenler vardır; Allah zalimleri bilendir.”(47)﴾ التوبة ﴿“Andolsun, daha önce de **الفتنة**yi **ابتغوا**; ve işleri senin için altüst ettiler; nihayet hak geldi ve Allah’ın emri ortaya çıktı; hâlbuki onlar hoşlanmayanlardı.”(48)﴾ التوبة ﴿“O, sana Kitab’ı indiren O’dur; ondan bir kısım âyetler muhkemdir; onlar Kitab’ın anasıdır; diğerleri de müteşâbihtir. Kalplerinde eğrilik olanlara gelince, ondan müteşâbih olanın peşine düşerler; **ابتغاء الفتنة** ve onun te’vilini **ابتغاء** (ederek). Onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez; ilimde kökleşmiş olanlar derler ki: ‘Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır.’ Ancak akıl sahipleri öğüt alır.”(7)﴾ آل عمران
 	﴿“Kavmi **ابتغاء**da gevşemeyin; eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar; siz Allah’tan onların ummadığını umuyorsunuz. Allah bilendir, hikmet sahibidir.”(104)﴾ النساء
 	﴿“O’nun âyetlerindendir: gece ve gündüz uyumanız ve O’nun fazlından **ابتغاؤكم**; şüphesiz bunda işiten bir kavim için âyetler vardır.”(23)﴾ الروم
 	﴿“Gökten su indirdi de vadiler kendi ölçülerince aktı; sel kabaran bir köpük yüklendi. Ateşte üzerine yakıp erittikleri şeylerden de, süs eşyası yahut meta‘ **ابتغاء** (ederken) onun gibi bir köpük (çıkar). İşte Allah hak ile bâtılı böyle misal verir. Köpüğe gelince, atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır. Allah misalleri böyle verir.”(17)﴾ الرعد ﴿“Eğer onlardan yüz çevirirsen, Rabbinden umduğun bir rahmeti **ابتغاء** (ile), o hâlde onlara kolay bir söz söyle.”(28)﴾ الإسراء
**انبغى - ينبغي**
 ﴿“Rahmân’a bir çocuk edinmek **وما ينبغي**.” (92)﴾ مريم ﴿“Dediler ki: ‘Seni tenzih ederiz; senden başka velîler edinmek bize **ما كان ينبغي** değildi; fakat sen onları ve babalarını nimetlendirdin; nihayet zikri unuttular ve helâk olmuş bir kavim oldular.’”(18)﴾ الفرقان ﴿“Onlara **وما ينبغي** ve güç yetiremezler.” (211)﴾ الشعراء ﴿“Güneşe, aya yetişmesi **لا ينبغي**; gece de gündüzü geçici değildir; hepsi bir felekte yüzerler.”(40)﴾ يس ﴿“Biz ona şiiri öğretmedik; ona **وما ينبغي**; o ancak bir zikir ve apaçık bir Kur’ân’dır.”(69)﴾ يس ﴿“Dedi ki: ‘Rabbim! Beni bağışla ve bana, benden sonra hiç kimseye **لا ينبغي** olacak bir mülk bağışla; şüphesiz sen, çok bağışlayansın.’”(35)﴾ ص
مختار الصحاح
● [بغي] ب غ ي: **البَغْيُ** haddi aşmadır; ve **بَغَى عليه**: uzadı (üstünlük tasladı); babı **رمى**’dır. Ve her aşma ve şeyin sınırı olan ölçünün üstünde ifrat, o **بَغْيٌ**’dir. Ve **البُغْيَةُ** (yâ’nın kesresiyle ve zammıyla) ihtiyaçtır. Ve **بَغَى ضالته** onu **يبغيها**: zamm ile ve med ile **بُغَاءً** (yani onu aradı); ve yine zamm ile **بُغَايةً** (yani onu aradı). Ve her arayış **بُغَاءَ**’dır. Ve **بَغَى له** ve **أَبْغَاهُ** الشيء: onu onun için istedi. Ve onların sözü: **ينبغي لك أن تفعل كذا**; bu, mutâva‘at fiillerindendir; denir ki: **بَغَاهُ** da **فانْبَغَى**; nitekim denir: **كسره** da **فانكسر**. Ve **ابْتَغَيْتُ** الشيء ve **تَبَغَّيتُهُ**: onu istedim; **بغيته** gibi. Ve **تَبَاغَوا**: yani birbirlerinin üzerine **بغى** ettiler.
الراغب
**بغى**
- **البغي**: gözetilende iktisadı aşma talebidir; onu aşmış olsun yahut aşmamış olsun. Bazen miktar olan ölçüde (kammiyet) itibara alınır; bazen de vasıf olan nitelikte (keyfiyet) itibara alınır. Denir ki: **بغيت الشيء**: eğer gerekenden daha fazlasını talep ettiğim zaman; ve **ابتغيت** de böyledir. Allah عز وجل dedi: ﴿**لقد ابتغوا الفتنة من قبل**﴾ [التوبة/48] ve تعالى dedi: ﴿**يبغونكم الفتنة**﴾ [التوبة/47]. Ve **البغي** iki kısımdır.
- Birincisi övülmüştür; o, adaleti ihsana, farzı nafileye aşmaktır.
- İkincisi yerilmiştir; o, hakkı bâtıla aşmaktır; yahut onu şüphelere aşmaktır; nitekim عليه الصلاة والسلام dedi: (Hak açıktır ve bâtıl açıktır; bunun arasında şüpheli işler vardır; kim koruluk çevresinde otlarsa, içine düşmesi yakındır) (Hadis, Nu‘mân b. Beşîr’den rivayet edilir; der ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i işittim, diyordu: (Helâl açıktır, haram açıktır; ikisinin arasında şüpheliler vardır; insanların çoğu onları bilmez. Kim şüphelilerden sakınırsa, ırzı ve dini için beraat ister; kim şüphelilere düşerse, koruluk çevresinde otlayan çoban gibidir; içine düşmesi yakındır). Bu rivayet sahihtir; hadisi Buhârî iman’da (bk. Fethu’l-Bârî 1/116); Müslim musâkât’ta رقم (1599) çıkarmıştır). Ve çünkü **البغي** övülmüş ve yerilmiş olabilir; تعالى dedi: ﴿**إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق**﴾ [الشورى/42]; böylece cezayı, hak olmaksızın bir **بغية** ile tahsis etti.
Ve **أبغيتك**: onu talep etmede sana yardım ettim. Ve **بغى الجرح**: bozulmasında haddi aştı. Ve **بغت المرأة بغاء**: eğer fuhuş yaptıysa; bu, kendisine ait olmayana aşmasındandır. عز وجل dedi: ﴿**ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا**﴾ [النور/33]. Ve **بغت السماء**: yağmurda, muhtaç olunanın haddini aştı. Ve **بغى**: kibirlendi; bu, mertebesini kendisine ait olmayana aşmasındandır; bu, her hangi bir işte kullanılır. تعالى dedi: ﴿**يبغون في الأرض بغير الحق**﴾ [الشورى/42] ve تعالى dedi: ﴿**إنما بغيكم على أنفسكم**﴾ [يونس/23]، ﴿**ثم بغى عليه لينصرنه الله**﴾ [الحج/60]، ﴿**إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم**﴾ [القصص/76]، ve dedi: ﴿**بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي**﴾ [الحجرات/9]. Böylece **البغي** çoğu yerlerde yerilmiştir. Ve onun sözü: ﴿**غير باغ ولا عاد**﴾ [البقرة/173], yani: talep etmesi kendisine ait olmayanı talep eden değil ve kendisine çizilen şeyi aşan değil.
Hasen dedi: lezzet için alan değil ve açlığı gidermeyi aşan değil (ve bunun benzeri Şa‘bî ve Neha‘î’den: ikisi dedi ki: leşe muztar olursa, ondan kendisini ayakta tutacak kadar yer. bk. ed-Dürrü’l-Mensûr 1/408).

Mücâhid رحمه الله dedi ki: **غير باغ على إمام ولا عاد في المعصية طريق الحق** (Bunu Mücâhid’den Beyhakî **المعرفة والسنن**’de, İbn Ebî Şeybe, İbnü’l-Münzir ve başkaları çıkarmıştır. Bak: **الدر المنثور** 1/408).

**الابتغاء**’a gelince: talepte içtihada mahsus kılınmıştır; artık talep övülen bir şey için olursa, onda **الابتغاء** övülendir; şu gibi: }**ابتغاء رحمة من ربك**﴿[الإسراء/28] ve﴾**ابتغاء وجه ربه الأعلى**﴿[الليل/20]. Ve onların sözü: **ينبغي**; **بغى**’nın mutâvaatı (edilgen/karşılığı)dır. Şu halde denilirse: **ينبغي أن يكون كذا؟** iki vecih üzere söylenir: birincisi, fiil için musahhar (boyun eğdirilmiş) olan şey; şu gibi: ateş, elbiseyi yakması **ينبغي**. İkincisi: istihkak (ehil olma) manası üzere; şu gibi: falan kimse, keremi sebebiyle kendisine verilmesi **ينبغي**. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**وما علمناه الشعر وما ينبغي له**﴿[يس/69], birinci üzeredir; çünkü manası: ona musahhar olmaz ve ona kolaylaşmaz; görmez misin ki dili onunla akıp gitmiyordu. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي**{ [ص/35].

**ملخص اللسان**
Lafzın vecihleri: **طَلَبَه** - **الحاجة** - **أَعطني** - **كَسُوبٌ** - **يبغي لصحبه الزادَ** - **ناشدين وطالبين** - ve **البَغْيُ**: kolaylaşma ve yumuşama. Ona, şöyle yapması uygun oldu - kayıp olan şeyi ister - **البَغِيُّ**: fâcire; **بَغِيٌّ** ve **بَغُوٌ**: fuhuş yaptı ve zina etti, - haddi aşma. - **البَغْي** sınırı aşmadır - ve **وبَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً**: ona üstün geldi ve ona zulmetti.. zulüm ve fesat; haktan saptı ve uzadı.

1. **بَغَى الشيءَ** hayır da olsa şer de olsa, **يَبْغِيه** **بُغاءً** ve **بُغىً**: onu talep etti;
2. ve **البُغْيَةُ**: ihtiyaç.
3. ve **البِغْية** ve **البُغْية**: istenen ihtiyaç.
4. **أَبْغِني شيئاً** yani: bana ver; ve **أَبْغِ لي شيئاً**.
5. Ve o, **ذُو بُغايةٍ**’dir; yani: kazanç sahibi.
6. Ve falan, kazanç için **ذو بُغاية**’dir; eğer onu istiyorsa.
7. **يَبْغِي صَحْبَه المُتَعا** yani: arkadaşları için azığı ister;
8. **انْطَلِقوا بُغياناً** yani: arayanlar ve talep edenler olarak,
9. ve **ارْتَدَّتْ على فلان بُغْيَتُه** yani: onun talebi,
10. ve **البَغِيّةُ**: istenen kayıp (şey).
11. ve **الباغي**: kayıp olan şeyi isteyen kimsedir,
12. ve **أَبغاه الشيءَ**: onu onun için istedi yahut onu istemeye yardım etti,
13. ve **أَبغاه إياه**: ona onun üzerinde yardım etti.
14. **أَبْغَيتُك الشيءَ**: seni onu istemeye yardım etmeyi murat ettiğim zaman,
15. **يَبْغُونَها عِوَجاً**; yani: yola eğrilik isterler,
16. ve **أَبْغَيْتُك خيراً**: seni onun üzerinde yardım ettim.
17. **انْبَغَى لفلان أَن يفعل كذا** yani: ona şöyle yapması uygun oldu,
18. ve **انْبَغى الشيءُ**: kolaylaştı ve yumuşadı.
19. **وما علَّمناه الشعر وما ينبغي له**; yani: bu ona kolaylaşmaz; çünkü biz ona şiiri öğretmedik.
20. **بَغِيٌّ** ve **بَغُوٌ**: fuhuş yaptı ve zina etti,
21. **البَغِيُّ**: câriye,
22. **البَغِيُّ**: fâcire,
23. **وما كانت أُمُّكِ بغيّاً**; yani: fâcire değildi; onların “**ملْحَفَة جَدِيدٌ**” sözleri gibi;
24. **البَغايا**: câriyeler; çünkü onlar fısk ederlerdi.
25. **بَغَتِ المرأَة بِغاءً**: zina etti,
26. ve **البَغْيُ**: haddi aşma.
27. ve **بَغَى الرجلُ علينا بَغْياً**: haktan saptı ve uzadı.
28. ve **البَغْيَ بغير الحق**: manası kibirdir,
29. ve **البَغْي** zulüm ve fesattır,
30. ve **البَغْيُ** işin büyüğüdür.
31. Falan, insanlara **يَبْغي** eder; onları zulmedince ve onlara eziyetlerini isteyince.
32. **الفِئَةُ الباغيةُ**: adil imamın itaatinden çıkan zalimdir.
33. **فلا تَبْغُوا عليهن سبيلاً**; yani: size itaat ederlerse, sizin için onların aleyhine bir yol kalmaz; ancak **بَغْياً** ve **جَوْراً** olması müstesna,
34. **البَغْي** sınırı aşmadır.
35. ve **بَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً**: ona üstün geldi ve ona zulmetti.
36. **بَغْيٌ**: şeyin sınırı olan miktar üzerine her aşma ve ifrat.
37. ve **بَغَى بَغْياً**: yalan söyledi.
38. ve **بَغَى في مِشْيته بَغْياً**: böbürlendi ve hızlandı.
39. ve **بَغَى الشيءَ بَغْياً**: ona nasıl olduğuna baktı.
40. ve **وبغاه بَغْياً**: onu gözetledi ve bekledi.
41. ve **البَغْوُ**: Hicazî büyük **القَتاد**’ın çiçeğinden çıkan şeydir,
42. ve **البَغْوَةُ**: yarılıp beyaz, taze olarak çıktığı vakit tomurcuk,
43. ve **البََغْوة**: olgunlaşmadan önce meyve;
44. **البَغْوَة**: içi kararmış, rutubetlenmekte olan hurma,
45. ve **البَغْوة**: **العِضاه**’ın meyvesi,
46. **البَغْوُ** ve **البَغْوَة**: meyvesi yeşil, küçük, henüz erişmemiş her taze ağaç.
47. **بَغْوَتَها**; ve o, **السَّمُرِ**’ün ilk çıktığı vakit meyvesidir,
48. ve **البُغَةُ**: **الرُّبَع** ile **الهُبَع** arasıdır;
49. **فَرِّقوا لهذه الإبلِ بُغياناً يُضِبُّون لها** yani: onu aramakta onun için dağılıp ayrılırlar.
50. ve **أَبْغَيْتُك فَرساً**: onu sana ayırdım,
51. ve **البِغْيةُ في الولد**: **الرِّشْدَةِ**’nin zıddıdır.
52. ve **وبغَتِ المرأَةُ تَبْغِي بِغاء**: fısk edince,
53. ve **البِغْيةُ**: çocukta **الرِّشْدةِ**’nin zıddı;
54. ve **البَغِيَّةُ**: ordunun varışından önce olan öncü birlik;
55. **جاءت بَغِيَّةُ القوم وشَيِّفَتُهم** yani: onların öncüleri.
56. **بَغَى على أَخيه بَغْياً**: onu kıskandı.
57. ve **البَغْيُ**: atta böbürlenme ve şımarma.
58. ve **البَغْيُ**: yağmurun çokluğu.
59. ve **وبَغَت السماء**: yağmuru şiddetlendi;
60. **دَفَعْنا بَغْيَ السماء عنا** yani: onun şiddetini ve yağmurunun büyüğünü.
61. ve **وبَغَى الجُرحُ يَبْغِي بَغْياً**: bozuldu, irinlendi, şişti ve bozulmaya doğru yayıldı.
62. ve yarası, içinde bir miktar **نَغَلٍ** olduğu halde iyileşirse: **وبَرِئَ جُرْحُه على بَغْي**.
63. **وجَمَل باغٍ**: döllemeyen.
64. **وما يَبْتَغِي** yani: senin bağışın yoktur.
65. **ما انْبَغَى لك أَن تفعل هذا وما ابْتَغَى** yani: uygun değildir.
66. **إنك لعالم ولا تُباغَ** yani: göz değmesine uğratılma,
67. Ve Allah’a yemin olsun, **ما نبالي أَن تُباغيَ** yani: sana göz değmesi isabet etse aldırmayız.

68.                       Şüphesiz o kerîmdir ve **يُباغَهْ** edilmez; ve şüphesiz ikisi kerîmdir ve **يُباغَيا** edilmez; ve şüphesiz onlar kerâmdır ve **يُباغَوْا** edilmez; ve onun mânâsı onun için duadır; yani ona karşı **يُبْغَى** olunmaz;

69.                       **ما بُغِي له** yani onun için ne hayırlandıysa.

● - **بغا**: **بَغَى الشيءَ بَغْواً**: ona bakışla, nasıl olduğuna (bakmak). Ve **البَغْوُ**: Hicazî en büyük **القَتاد**’ın çiçeğinden çıkan şey; yine **العُرْفُط** ve **السَّلَم** çiçeğinden çıkan şey. Ve **البَغْوَةُ**: yarılınca beyaz, taze olarak çıkan tomurcuk (ilk çıkış) hâli. Ve **البََغْوة**: olgunlaşmadan önce meyve; **التهذيب**’de: kuruluğu sağlamlaşmadan önce; çoğulu **بَغْوٌ**; Ebû Hanîfe bir defa **البَغْوِ** ile, biraz büyüdüğü zaman **البُسَر**’i (hurmanın olgunlaşmamış hâlini) tahsis etti; ve denildi ki: **البَغْوَة** içi kararmış, o ise rutubetlenmekte olan hurmadır. Ve **البَغْوة**: **العِضاه**’ın meyvesi; yine **البَرَمَةُ** de böyledir. İbn Berrî dedi: **البَغْوُ** ve **البَغْوَة** her taze ağaçtır; meyvesi yeşil, küçük, erişmemiştir. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: çölde **سَمُراً** kesen bir adama uğradı da dedi ki: “Onun **بَغْوَتَها**’sını, **بَرَمَتَها**’sını, **حُبْلَتها**’sını, **بَلَّتها**’sını ve **فَتْلَتَها**’sını otlattın, sonra onu kesiyorsun!”; İbnü’l-Esîr dedi: Kuteybî dedi ki, hadis ehli onu **مَعْوَتَها** diye rivayet eder; dedi ki: bu yanlıştır; çünkü **المَعْوَةَ** içinde **الإرْطابُ** cereyan etmiş olan **البُسْرَة**’dir; dedi ki: doğrusu **بَغْوَتَها**’dır; o, **السَّمُرِ**’ün ilk çıktığı zamanki meyvesidir; sonra bundan sonra **بَرَمَةً** olur, sonra **بَلَّة** sonra **فَتْلة**. Ve **البُغَةُ**: **الرُّبَع** ile **الهُبَع** arası; ve Kutrub dedi: o, şeddeli **العين** ile **البُعَّة**’dir; bunda onu hatalı saydılar. Ve **بَغَى الشيءَ** hayır veya şer olan her ne ise, onu **بُغاءً** ve **بُغىً** ile ister; sonuncusu Lihyânî’dendir, birincisi daha bilinir: onu talep etti; başkası inşad etti:
فلا أَحْبِسَنْكُم عن بُغَى الخَيْر، إني
سَقَطْتُ على ضِرْغامةٍ، وهو آكِلي
Ve **بَغَى ضالَّته**; yine her talep edilen şey (böyledir), **بُغاءً** (ötre ile) ve med ile; Cevherî inşad etti:
لا يَمْنَعَنَّك من بُغا
ءِ الخَيْرِ تَعْقادُ التَّمائم
Ve **بُغايةً** da. Denir: Bu develer için **بُغياناً** ayırın; onlara **يُضِبُّون** yani onları aramakta dağılırlar. Surâka ve hicret hadisinde: **انْطَلِقوا بُغياناً** yani arayanlar ve talep edenler olarak; **باغ**’ın çoğulu, **كراع** ve **رُعْيان** (gibi). Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hicret hakkındaki hadisinde: **كُراعِ الغَمِيم**’de ikisine bir adam rastladı da dedi ki: “Siz kimsiniz?” Ebû Bekir dedi ki: “**باغٍ** ve **هادٍ**”; deve aramayı (**بُغاء الإبل**) ve yol göstermeyi (**هداية الطريق**) kinayeli söyledi; o ise din talebini ve sapıklıktan hidayeti kastediyor. Ve **ابتغاه** ve **تَبَغَّاه** ve **اسْتَبْغاه**; bunların hepsi: onu talep etti; Sâide b. Cu’eyye el-Hüzelî dedi:
ولكنَّما أَهلي بوادٍ، أَنِيسُه
سِباغٌ تَبَغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا
Ve dedi:
أَلا مَنْ بَيَّنَ الأَخَوَيْـ
ـنِ، أُمُّهما هي الثَّكْلَى
تُسائلُ من رَأَى ابْنَيْها،
وتَسْتَبْغِي فما تُبْغَى
İkisini, yumuşak harften sonra getirdi.
(* “**جاء بهما بعد حرف اللين إلخ**” sözü: asılda böyle; **المحكم**’de olan: “**بغير حرف إلخ**”.)
Hazfedilenden bedel kılınan; ve **بَيَّنَ** “**تَبَيَّنَ**” manasındadır; isim **البُغْيَةُ**’dir. Sa’leb dedi: **بَغَى الخَيْرَ بُغْيَةً** ve **بِغْيَةً**; böylece ikisini de mastar yaptı. Ve denir: **بَغَيْتُ المال من مَبْغاتِه**; tıpkı “**أَتيت الأَمر من مَأتاته**” dediğin gibi; **المَأْتَي** ve **المَبْغَى**’yı kasteder. Ve falan kimse kazanç için **ذو بُغاية**’dir; eğer bunu **يَبغِي** ediyorsa. Ve falana karşı onun **بُغْيَتُه** geri döndü; yani onun talebi; bu, talep ettiğini bulmadığı zamandır. Lihyânî dedi: Adam hayrı ve şerri ve talep ettiği her şeyi **بُغاءً** ve **بِغْيَة** ve **بِغىً** ile ister; kısaltılmıştır. Bazıları dedi: **بُغْيَةً** ve **بُغىً**. Ve **البُغْيَةُ**: ihtiyaç. Asma’î: Adam ihtiyacını veya yitiğini **بُغاءً** ve **بُغْيَةً** ve **بُغايةً** ile ister; eğer onu talep ederse; Ebû Züeyb dedi:
بغايةً إنما تَبْغي الصحاب من الـ
فِتْيانِ في مثله الشُّمُّ الأَناجِيجُ
(* “**الاناجيج**” sözü: asılda ve **التهذيب**’de böyle.)
Ve **البَغِيَّةُ**: talep; yine **البِغْية** de böyledir. Denir: **بَغِيَّتي عندك** ve **بَغْيتي عندك**. Ve denir: **أَبْغِني شيئاً** yani bana ver; ve **أَبْغِ لي شيئاً**. Ve denir: **اسْتَبْغَيْتُ القوم فَبَغَوْا لي وبَغَوْني** yani benim için talep ettiler. Ve **البِغْية** ve **البُغْيَةُ** ve **البَغِيَّةُ**: talep edilen şey. Ve **البَغِيّةُ**: talep edilen yitik. Ve **الباغي**: yitik olan şeyi talep eden; çoğulu **بُغاة** ve **بُغْيانٌ**; İbn Ahmer dedi:
أَو باغيان لبُعْرانٍ لنا رَقصَتْ،
كي لا تُحِسُّون من بُعْرانِنا أَثَرَا
Dediler ki: “Nasıl olur da siz hissetmezsiniz?”i kastetti. Ve **البِغْية** ve **البُغْية**: talep edilen ihtiyaç; kesre ve damme ile; denir: Benim falan oğullarında **بِغْيَة** ve **بُغْية** yoktur; yani ihtiyaç; böylece **البِغْيَة** senin talep ettiğin **الجلْسة** gibidir; **البُغْية** ise ihtiyacın kendisidir; Asma’î’den. Ve **أَبغاه الشيءَ**: onu onun için talep etti veya onu talep etmeye yardım etti; ve denildi ki: **بَغاه الشيءَ** onu onun için talep etti; **أَبغاه إياه** ona onun üzerinde yardım etti. Lihyânî dedi: **اسْتَبْغَى القومَ فَبَغَوْه وبغَوْا له** yani onun için talep ettiler. Ve **الباغي**: talep eden; çoğulu **بُغاة** ve **بُغْيانٌ**. Ve **بَغَيْتُك الشيءَ**: senin için onu talep ettim; şairin sözü bundandır:
وكم آمِلٍ من ذي غِنىً وقَرابةٍ
لِتَبْغِيَه خيراً، وليس بفاعِل
Ve **أبْغَيْتُك الشيءَ**: seni onun için talep edici kıldım. Ve onların sözü: **يَنْبَغِي لك أَن تفعل كذا**; bu, mutâvaat fiillerindendir; dersin ki: **بَغَيْتُه فانْبَغَى**; tıpkı “kırdım da kırıldı” dediğin gibi. Aziz tenzilde: **يَبْغُونكم الفِتْنة وفيكم سَمَّاعُون لهم**; yani size isterler; **اللام** hazfedilmiştir; Ka’b b. Züheyr dedi:
إذا ما نُتِجْنا أَرْبَعاً عامَ كَفْأَةٍ،
بَغاها خَناسيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا
Yani ona **خَناسير** istedi; o da musibetlerdir; burada **بَغَى**’nın manası talep etti. Asma’î: Ve denir: **ابْغِني كذا وكذا** yani onu benim için talep et; **ابْغِني** ile **ابْغِ لي** manaca birdir; ve eğer **أَبْغِني كذا وكذا** derse, manası: onun **بُغائه**’sunda bana yardım et ve onu benimle birlikte talep et. Hadiste: **ابْغِني أَحجاراً أَسْتَطبْ بها**. Denir: **ابْغِني كذا** وصل hemzesiyle; yani benim için iste. Ve **أَبْغِني** قطع hemzesiyle; yani talep üzerinde bana yardım et. Ondandır hadis: **ابْغُوني حَديدةً أَسْتَطِبْ بها**; وصل ve قطع hemzesiyle; o, **بَغَى يَبْغِي بُغاءً**’dandır; talep ettiği zaman. Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: deve **بُغاء**’sında çıktı; **البُغاء**’ı **الأَدْواء** vezninde, **العُطاس** ve **الزُّكام** gibi yaptılar; talep edenin kalbinin hastalıkla meşgul oluşuna benzetme olarak. Kisâî: **أَبْغَيتُك الشيءَ**; eğer onu talep etmede ona yardım ettiğini kastettiğin zaman; eğer bunu onun için yaptığını kastettiğin zaman “**قد بَغَيْتُك**” dersin; yine **أعْكَمْتُك** veya **أَحْمََلْتُك** (gibi). Ve **عَكَمْتُك العِكْم** yani onu senin için yaptım. Ve onun sözü: **يَبْغُونَها عِوَجاً**; yani yola eğrilik isterler; birinci mef’ûl, harf-i cerrin düşürülmesiyle mansuptur; bunun benzeri A’şâ’nın sözü:
حتى إذا ذَرَّ قَرْنُ الشَّمْسِ صَبَّحها
ذُؤالُ نَبْهانَ، يَبْغِي صَحْبَه المُتَعا
Yani arkadaşları için azığı ister; Vâkid b. el-Gıtrîf dedi:
لئن لَبَنُ المِعْزَى بماء مَوَيْسِلِ
بَغانيَ داءً، إنني لَسَقِيمُ
Ve seci’li söyleyen dedi: **أَرْسِل العُراضاتِ أَثَراً يَبْغِينك مَعْمَراً** yani **يَبْغِينَ معمراً**. Denir: **بَغَيتُ الشيءَ** onu talep ettim; ve **أَبْغَيْتُك فَرساً** sana onu yedek yaptım; ve **أَبْغَيْتُك خيراً** seni onun üzerinde destekledim.

**الزجاج**: Denir: falan kimse için **انْبَغَى** şu işi yapması; yani ona şu işi yapması uygun oldu. Sanki dedi ki: şu işin yapılmasını istedi, böylece onun için istenmiş oldu; yani ona uydu; fakat onlar **انْبَغَى** demeleriyle yetindiler. Ve **انْبَغى** şey: kolaylaştı ve kolay oldu. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وما علَّمناه الشعر وما ينبغي له**; yani bu ona kolay olmaz; çünkü biz ona şiiri öğretmedik. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **وما ينبغي له**: ve ona uygun olmaz. Ve şüphesiz o, **بُغايةٍ** sahibidir; yani kazanç sahibi. Ve çocukta **البِغْيةُ**: **الرِّشْدَةِ**’nin zıddıdır. Ve cariye **بَغَتِ**; **تَبْغِي بَغْياً** ve **باغَتْ مُباغاة** ve **بِغاء** (kesre ve med ile): o **بَغِيٌّ** ve **بَغُوٌ**’dur: fuhuş yaptı ve zina etti. Ve denildi: **البَغِيُّ** cariyedir; fâcire olsun veya fâcire olmasın. Ve denildi: **البَغِيُّ** ayrıca fâciredir; hür olsun veya cariye. Ve Aziz Tenzîl’de: **وما كانت أُمُّكِ بغيّاً**; yani fâcire değildi; onların “**ملْحَفَة جَدِيدٌ**” demeleri gibi; **الأَخفش**’ten. Ve Meryem’in annesi mutlaka hürdü; bu yüzden **ثعلب** **البِغاء** hakkında genelleme yaptı da dedi: kadın **بَغَتِ**; ne cariyeyi ne hürü tahsis etti. Ve **أَبو عبيد** dedi: **البَغايا** cariyelerdir; çünkü onlar fuhuş ederlerdi. Denir: onların başları üzerinde **البَغايا** durdu; yani cariyeler; tekili **بَغِيٌّ**, çoğulu **بغايا**. Ve İbn Hâlaveyh dedi: **البِغاءُ**, kadının **بَغَتِ**’inin masdarıdır: **بِغاءً** zina etti. Ve **البِغاء**: **باغت**’in masdarıdır; **بِغاء** (yani) zina ettiğinde. Ve **البِغاءُ**, **بَغِيٍّ**’nin çoğuludur; **بغِيَّة** denmez. **الأَعشى** dedi:
يَهَبُ الْجِلَّةَ الجَراجِرَ، كالبُسْـ
ـتانِ، تَحْنو لدَرْدَقٍ أَطفالِ
والبَغايا يَرْكُضْنَ أَكْسِيةَ الإضْـ
رِيجِ والشَّرْعَبيَّ ذا الأَذْيالِ

Şunu kastetti: ve **البغايا**yı bağışlar; çünkü hür kadın bağışlanmaz. Sonra onların sözünde çoğaldı da onunla fâcireleri genellediler; cariyeler olsun yahut hürler. Ve kadın **تُباغِي** olarak çıktı; yani zina eder. Ve kadın **باغَتِ**; **تُباغِي بِغاءً**: fuhuş ettiğinde. Ve kadın **بغَتِ**; **تَبْغِي بِغاء**: fuhuş ettiğinde. Ve Aziz Tenzîl’de: **ولا تُكْرِهوا فَتياتِكم على البِغاء**; ve **البِغاء**: fuhuş. Dedi ki: bununla sövme kastedilmez; her ne kadar aslında fuhuşları sebebiyle bununla adlandırılmış olsalar da. **اللحياني** dedi: “erkek **بَغيّ**” denmez. Ve hadiste: **امرأَة بَغِيّ** bir köpek sebebiyle cennete girdi; yani fâcire. Ve cariyeye **بَغِيٌّ** denir; bununla zem kastedilmese bile; her ne kadar aslında zem olsa da. Ve **البِغاء**yı ayıplar vezninde kıldılar; **الحِرانِ** ve **الشِّرادِ** gibi; çünkü zina bir ayıptır. Ve **البِغْيةُ**: çocukta **الرِّشْدةِ**’nin zıddı; denir: o, **ابن بِغْيَةٍ**’dir. Ve şu beyit okundu:
لدَى رِشْدَةٍ من أُمِّه أَو بَغِيَّةٍ،
فيَغلِبُها فَحْلٌ، على النسل، مُنْجِب

**الأَزهري** dedi: Arapların sözü **ابن غَيَّة** ve **ابن زَنيَة** ve **ابن رَشْدَةٍ**’dir. Ve denilmiştir: **زِنْيةٍ** ve **رِشْدةٍ**; ve fetha iki dilin daha fasihidir. **غَيَّة**’ye gelince, onda fethadan başkası caiz olmaz. Dedi ki: **ابن بِغْية**’ye gelince, onu **الليث**’ten başkası için bulmadım. Dedi ki: onu doğruluktan uzak görmem.

Ve **البَغِيَّةُ**: ordunun varışından önce olan öncü birlik. **طُفَيل** dedi:
فأَلْوَتْ بَغاياهُم بنا، وتباشَرَتْ
إلى عُرْضِ جَيْشٍ، غَيرَ أَنْ لم يُكَتَّبِ

**أَلْوَتْ**: yani işaret etti. Diyor ki: bizi kervan sandılar da sevindiler; baskından başka bir şey hissetmediler. Ve denildi: bu beyit cariyelere, öncü birliklerden daha çok delalet eder. Ve **النابغة** öncü **البغايا** hakkında dedi:
على إثْرِ الأَدِلَّةِ والبَغايا،
وخَفْقِ الناجِياتِ من الشآمِ

Ve denir: kavmin **بَغِيَّةُ**’si ve **شَيِّفَتُهم** geldi; yani öncüleri. Ve **البَغْيُ**: haddi aşma. Ve adam bize **بَغَى**; **بَغْياً**: haktan saptı ve büyüklendi. **الفراء**, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **قل إنما حرَّم ربِّي الفواحشَ ما ظهر منها وما بطن والإثم والبَغْيَ بغير الحق**: **البَغْي** insanlara karşı üstünlük taslamadır. Ve **الأَزهري** dedi: manası kibirdir. Ve **البَغْي** zulüm ve fesattır. Ve **البَغْيُ** işin büyüğüdür. **الأَزهري**: Ve O’nun sözü **فمن اضْطُر غيرَ باغِ ولا عادٍ** hakkında üç vecih söylenmiştir: Bazıları dedi ki: aç olarak zaruret içinde kalan, onu lezzet için yiyen **غير باغٍ** değil; ve **ولا عاد**: kendisiyle açlığı defedeceği miktarı aşan değil; ona günah yoktur. Ve denildi: **غير باغٍ**: ihtiyacı miktarını aşmayı talep eden değil; ve **غيرَ مُقَصِّر**: hâlini ayakta tutacak olandan eksik bırakan değil. Ve denildi: imama karşı **غير باغ** değil ve ümmetine karşı haddi aşan değil. Dedi ki: **البَغْي**’nin manası fesadı kastetmektir. Ve denir: falan, insanlara **يَبْغي** eder; yani onlara zulmeder ve onlara eziyet istemiş olur. Ve **الفِئَةُ الباغيةُ**: adil imamın itaatinden çıkan zalim topluluktur. Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Ammâr’a dedi: **وَيْحَ ابنِ سُمَيَّة تَقْتله الفئةُ الباغية**. Ve Tenzîl’de: **فلا تَبْغُوا عليهن سبيلاً**; yani size itaat ederlerse, sizin için onlara karşı bir yol kalmaz; ancak **بَغْياً** ve **جَوْراً** olması müstesna. Ve **البَغْي**’nin aslı haddi aşmaktır. Ve İbn Ömer hadîsinde: bir adama “senden nefret ediyorum” dedi. O: niçin? dedi. Dedi ki: çünkü sen ezanında **تَبْغِي** ediyorsun. Ezanı nağmeli yapmak ve uzatmak istedi; bu, haddi aşmadandır. Ve ona **بَغَى** eder; **يَبْغِي بَغْياً**: ona üstün geldi ve zulmetti. Ve Aziz Tenzîl’de: **بَغَى بعضُنا على بعض**. Ve **اللحياني**, **الكسائي**’den nakletti: “Bana ne, sizin bazınızın bazınıza **وللبَغِ** etmesiyle”; **وللبَغْي**yi kastetti ve onu gerekçelendirmedi. Dedi ki: bence o, **الياء** üzerindeki i‘rab kesresini ağır buldu da onu düşürdü ve harekesini ondan önceki sâkine attı. Ve **قوم بُغاء**. Ve **تَباغَوْا**: bazısı bazısına **بَغَى** etti; **ثعلب**’den. Ve vali **بَغَى**: zulmetti. Ve her aşma ve şeyin haddi olan miktar üzerine her ifrat **بَغْيٌ**’dir. **اللحياني** dedi: kardeşine **بَغَى** etti; **بَغْياً**: onu kıskandı. Ve Aziz Tenzîl’de: **ثم بُغِيَ عليه ليَنْصُرَنَّه الله**; ve onda: **والذين إذا أَصابهم البَغْيُ هم ينتصرون**. Ve **البَغْيُ**: aslı hasettir; sonra zulme **بَغْياً** adı verildi; çünkü hasetçi, Allah’ın nimeti onun üzerinden gitsin diye bütün gücüyle haset edilene zulmeder. Ve **بَغَى بَغْياً**: yalan söyledi. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يا أَبانا ما نَبْغي هذه بضاعَتُنا**; caizdir ki **ما نَبْتَغي** olsun; yani ne isteriz; bu takdirde **ما** istifhamdır. Ve caizdir ki “ne yalan söyleriz ve ne zulmederiz” olsun; bu takdirde **ما** nefy/inkârdır. Ve yürüyüşünde **بَغَى** etti; **بَغْياً**: kibirlendi ve hızlandı. **الجوهري**: ve **البَغْيُ** atta böbürlenme ve şımarıklıktır. Başkası: ve atın koşusunda **البَغْيُ** böbürlenme ve şımarıklıktır. **بَغَى بَغْياً**: şımardı ve böbürlendi; ve şüphesiz o, koşusunda **يَبْغِي** eder. **الخليل** dedi: “**فرس باغٍ**” denmez. Ve **البَغْيُ**: yağmurun çok olanı. Ve gök **بَغَتِ**: yağmuru şiddetlendi; **أَبو عبيد** bunu nakletti. **اللحياني** dedi: göğün **بَغْيَ**sini bizden defettik; yani onun şiddetini ve yağmurunun büyüğünü. Ve **التهذيب**’de: göğün **بَغْيَ**sini arkamıza defettik. Ve yara **بَغَى** eder; **يَبْغِي بَغْياً**: bozuldu, irinlendi, şişti ve bozulmaya doğru yayıldı. Ve yarası **على بَغْي** üzere iyileşti: iyileştiğinde, içinde bir miktar **نَغَلٍ** varken.

Ve Ebû Seleme’nin hadisinde: “Yarasını tedavi ederek bir ay kaldı; sonra **بَغْي** üzere kabuk bağladı; ve onunla (ilgili) bilmez: yani bozulma üzere mi?” (denir).

Ve **جَمَل باغٍ**: dölleyemez; Kırâ‘dan.

Ve **بَغَى الشيءَ بَغْياً**: ona, nasıl olduğuna baktı.

Ve **بغاه بَغْياً**: onu gözetledi ve onu bekledi; ondan da (rivayetle). Yani: “Senin için bunu yapman uygun olmaz” ve “o (da) istemez”; yani: senin nasibin yoktur.

Ve el-Lihyânî hikâye etti: “Senin için bunu yapman uygun olmadı” ve “istemedi”; yani: uygun olmaz.

Ve dediler: “Şüphesiz sen bilgin birisin ve **لا تُباغَ**”; yani: gözle vurulmayasın. Ve “Siz ikiniz bilginlersiniz ve **لا تُباغَيا**”; ve “Siz bilginlersiniz ve **لا تُباغَوْا**.”

Ve güzel kadına denir: “Şüphesiz sen elbette güzelsin ve **لا تُباغَيْ**”; ve kadınlara: “ve **لا تُباغَيْنَ**.”

Ve dedi: “Vallahi aldırmayız ki **تُباغيَ**”; yani: aldırmayız ki sana göz değsin.

Ve Ebû Zeyd dedi: Araplar der ki: “Şüphesiz o elbette kerimdir ve **ولا يُباغَهْ**”; ve “Şüphesiz o ikisi elbette kerimdir ve **ولا يُباغَيا**”; ve “Şüphesiz onlar kerimlerdir ve **ولا يُباغَوْا**.” Ve onun manası, onun için duadır; yani: ona karşı **يُبْغَى** olunmasın. Dedi ki: Bazıları onu dua üzerine kılmaz da şöyle der: **لا يُباغَى** ve **لا يُباغَيان** ve **لا يُباغَون**; yani: onu kimse **يباغيه** etmez. Dedi ki: Bazıları da der: **لا يُباغُ** ve **لا يُباغان** ve **لا يُباغُونَ**.

El-Ezherî dedi: Bu, **البَوْغِ**dendir; birincisi **البَغْي**dendir; sanki ters çevrilmiş olarak gelmiş gibidir.

Ve el-Kisâî hikâye etti: “Şüphesiz sen bilgin birisin ve **لا تُبَغْ**.” Dedi ki: Ve bazı bedevîler dedi: “Bu, üzerine **المَبُوغُ** olunan kimdir?” Ve bir başkası dedi: “Bu, üzerine **المَبيغُ** olunan kimdir?” Dedi ki: Manası: kıskanılmaz.

Ve denir: “Şüphesiz o elbette kerimdir ve **لا يُباغُ**.” Şair dedi ki:

إِما تَكَرّمْ إنْ أَصَبْتَ كَريمةً،
فلقد أَراك، ولا تُباغُ، لَئِيما

Ve tesniyede: **لا يُباغانِ** ve **لا يُباغُونَ**; ve kıyas, tekilde dua üzere “**ولا يُبَغْ**” denmesidir; fakat onlar, ancak “**ولا يُباغْ**” demekten kaçınmadılar.

Ve en-Neha‘î’nin hadisinde: “İbrâhîm b. el-Muhâcir, gümüş evi üzerine (görevli) kılındı; bunun üzerine Neha‘î dedi: **ما بُغِي له**”; yani: onun için hayır seçilmedi.

مقاييس اللغة:
**بغي**; **الباء** ve **الغين** ve **الياء** iki asıldır: birincisi şeyin talebi, ikincisi fesattan bir cinstir. Birinciden: **بَغَيْتُ الشىء** **أبغيه**: onu talep ettiğimde; ve denir: **بَغَيْتُكَ الشَّيءَ**: onu senin için talep ettiğimde; ve **أبغَيْتُك الشَّيءَ**: onu talebinde sana yardım ettiğimde; ve **البُغْيَة** ve **البِغْية** ihtiyaçtır. Ve dersin: “Sana şöyle şöyle yapman **ينبغي** değildir”; bu, mutâva‘a fiillerindendir; dersin: **بَغَيْتُ** da **فانبغَى**, tıpkı “Onu kırdım da kırıldı” dediğin gibi: **كسرتُه فانكَسَر**.
İkinci asıl: onların “**بَغى الجرح**” sözüdür; yani fesada doğru yayıldığında; sonra bundan, ondan sonrakiler türetilir. O hâlde **البغيّ**: fâcire (zina eden kadın)dır; dersin: **بَغَتْ تَبْغِي بِغاءً**; o, **بَغِيّ**dir. Ondandır ki insanın bir başkasına karşı **يبغِي** etmesi; ve ondandır **بَغْيُ المَطَر**; o, onun şiddeti ve çoğudur; ve eğer **ذا بَغْيٍ** ise, ondan mutlaka bir fesat vuku bulur.
**قال الأصمعيّ**: **دَفَعْنَا بَغْيَ السَّماءِ خَلْفَنَا**, yani onun yağmurunun çoğunu.
Ve **البَغي**: zulümdür; dedi ki:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ
بَغَى وَالبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ
Bazen atın çalımı ve şenliği için **بَغْيٌ** dediler. **قال الخليل**: “**فَرَسٌ باغٍ**” denmez.

القاموس المحيط:
**بَغَيْتُهُ** **أبْغيهِ** **بُغاء** ve **بُغًى** ve **بُغْيَةً**, bunların zammesiyle; ve **بِغْيَةً**, kesre ile: onu talep ettim; **ابْتَغَيْتُهُ** ve **تَبَغَّيْتُهُ** ve **اسْتَبْغَيْتُهُ** gibi. Ve **البَغِيَّةُ**, **رَضِيَّةٍ** gibi: talep olunan şey; kesre ve zamme ile **البُِغْيَةِ** gibi; ve **الضالَّةُ المَبْغِيَّةُ**. Ve **أبْغاهُ الشيءَ**: onu onun için talep etti; **بَغَاهُ إيَّاهُ** gibi, **رَماهُ** gibi; yahut onu talebinde ona yardım etti. Ve **اسْتَبْغَى القَوْمَ فَبَغَوْهُ** ve ona: onun için talep ettiler. Ve **الباغِي**: talep eden; çoğulu **بُغاةٌ** ve **بُغيانٌ**. Ve **انْبَغَى الشيءُ**: kolaylaştı ve yumuşadı. Ve şüphesiz o, zamme ile **ذُو بُغايَةٍ**dır: kazançlıdır. Ve **بَغَتِ الأَمَةُ تَبْغِي بَغْياً**; ve **باغَتْ مُباغاةً وبِغاءً**; o hâlde o, **بَغِيٌّ** ve **بَغُوٌّ**dur: fuhuş yaptı. Ve **البَغِيُّ**: câriye; yahut fâcire hür kadın. Ve **بَغَى عليه يَبْغِي بَغْياً**: üstün geldi; zulmetti; haktan saptı; uzadı (haddi aştı); yalan söyledi; ve yürüyüşünde çalım sattı ve hızlandı; ve şeye: nasıl olduğuna baktı, onu gözetledi, onu bekledi;
ve **السَّماءُ**: onun yağmuru şiddetlendi. Ve **البَغْيُ**: aşırı şımarıklığın çoğu. Ve **جَمَلٌ باغٍ**: döllemeyen. Ve “Senin için şunu yapman **انْبَغَى** olmadı” ve “**ابْتَغَى** olmadı”. Ve “**يَنْبَغِي** olmaz” ve “**يَبْتَغِي** olmaz”. Ve **فِئَةٌ باغِيَةٌ**: adil imamın itaatinden çıkan.
Ve **البَغايا**: öncü birliklerdir; ordunun varışından önce olurlar. Ve **المُبْتَغِي**: aslandır.

تاج العروس:
ى (**بغيته**) yani şey; hayır da olsa şer de olsa (**ابغيه بغاء**) zamme ile, uzatılmış; (**وبغى**) kısaltılmış; (**وبغية بضمهن وبغية بالكسر**) ikincisi **عن اللحياني**; birincisi daha bilinir; son ikisi **عن ثعلب**; çünkü onları iki mastar kıldı; şöyle dedi: **بغى الخير بغية وبغية**; başkası ise onları, geleceği üzere, iki isim kıldı; ve **قال اللحيانى**: adam hayrı ve şerri ve talep ettiği her şeyi **بغاء** ve **بغية** ve kısaltılmış **بغى** olarak talep eder; ve bazıları dedi: **بغية** ve **بغى**. (**طلبته**) “Onu talep ettim.” Ve **قال الراغب**: **البغى**; iktisadı aşan bir taleptir; onu aşsa da aşmasa da; bazen miktarda olan ölçüde (kemiyette) dikkate alınır, bazen nitelikte olan vasıfta (keyfiyette) dikkate alınır; bitti. Kısaltılmış **البغي**nin şahidi şairin sözü:
فلا أحبسنكم عن بغى الخير اننى * سقطت على ضرغامة وهو آكلى
Uzatılmışın şahidi diğerinin sözü:
لا يمنعنك من بغا * الخير تعقاد التمائم *
(**كابتغيته وتبغيته واستبغيته**) gibi. Ve **أنشد الجوهري** **لساعدة بن جؤية**:
ولكنما أهلى بواد أنيه * سباع تبغى الناس مثنى وموحدا
Ve bir başkası dedi:
الا من بين الاخوين أمهما هي الثكلى تسائل من رأي ابنيها * وتستبغي فما تبغي وبين بمعنى تبين
Ve **الابتغاء**ın şahidi, yüce Allah’ın sözü: **فمن ابتغى وراء ذلك**. Ve **قال الراغب**: **الابتغاء**; talepteki gayrete mahsus kılındı; talep övülen bir şey için olduğunda, onda **الابتغاء** övülüdür; “Rabbinin rahmetini talep etmek” gibi: **ابتغاء رحمة من ربك ترجوها**; ve yüce Allah’ın sözü: **الا ابتغاء وجه ربه الاعلى**. (Ve **البغية** **كرضية**: talep olunan şey; **كالبغية**: ihtiyaç; denir: “Falanoğullarında benim için **بغية** ve **بغية** vardır”; yani ihtiyaç; o hâlde **البغية**, **الجلسة** gibi, talep ettiğin ihtiyaçtır; ve **البغية** ihtiyacın kendisidir; **عن الاصمعي**.) (Ve) **البغية**: (**الضالة المبغية**; ve **ابغاه الشئ طلبه له**) denir: “Bana şunu **أبغني**” ve “Benim için şunu **أبغ**”. (**كبغاه اياه كرماه**) gibi. Ve **أنشد الجوهري**:
وكم آمل من ذى غنى وقرابة * ليبغيه خيرا وليس بفاعل
Ve onunla hadisi rivayet etti: **أبغني أحجارا أستطيب بها**; hemze-i kat‘ ve vasl ile. (Yahut) “**ابغاة** hayır”: (onu talebinde ona yardım etti). Ve onların “Bana şunu **ابغنى**” sözünün manası: onun **بغاء**sında bana yardım et. Ve **قال الكسائي**: “**ابغيتك الشئ**” dediğinde, onu talebinde ona yardım ettiğini kast edersen; onu onun için yaptığını kast edersen, ona dersin: “O hâlde ona dedin: ona dedin: **قد بغيتك**”; ve aynı şekilde **أعكمتك** yahut **أحملتك**; ve **عكمتك العكم**: yani onu senin için yaptım. (Ve) **قال اللحياني**: (**استبغى القوم فبغوه و**) **بغوا** (**له**) yani (**طلبوا له**; ve **الباغي الطالب**).
**وفي حديث أبى بكر رضى الله تعالى عنه** hicrette: ikisini **بكراع الغميم**de bir adam karşıladı; “Siz kimsiniz?” dedi; **أبو بكر** dedi ki: **باغ وهاد**; develerin talebi ve yolun kılavuzluğu ile kinaye yaptı; o ise dinin talebini ve sapıklıktan hidayeti kastediyordu. Ve **قال ابن احمر**:
أو باغيان لبعران لنا رفضت * كى لا يحسون من بعراننا أثرا
Dediler: “Nasıl iz sürmezler?”i kast etti. (**ج بغاة**) **قاض** ve **قضاة** gibi. (**وبغيان**) **راع** ve **رعيان** gibi. Ondandır **حديث سراقة والهجرة**: “**انطلقوا بغيانا**” yani arayanlar ve talep edenler olarak. Ve **في الصحاح**: denir: “Bu develer için **بغيانا** olarak ayrıldılar; onlara iz sürerler”; yani onları talep etmekte ayrılıp dağılırlar. O hâlde şeyhimizin sözü: “Ama **بغيان**da bir nazar vardır” reddedilmiştir. (**وانبغى الشئ تيسر وتسهل**) Ve **قال الزجاج**: “Falana şunu yapması **انبغى**”; yani ona şunu yapması uygun oldu; sanki dedi ki: “Şunu yapmayı talep etti; ona talep olundu”; yani ona uydu; fakat onlar “**انبغى**” demekle yetindiler. Ve **قال الشريف أبو عبد الله الغرناطي** **في شرح مقصورة حازم**: “Bazı şeyhler, Arapların **انبغى**yı geçmiş lafzıyla söylemediği, bu fiili ancak muzari sigasında kullandığı görüşüne giderdi;” dedi. “Bunu, dil ehlinin nakli reddeder; çünkü **أبو زيد** Arapların ‘Ona şey **انبغى**; **ينبغى**; **انبغاء**’ dediğini hikâye etti;” dedi. “Doğrusu, onu geçmiş lafzıyla kullanmak azdır; Arapların çoğu onu söylemez; o, **يدع** ve **ودع** gibidir; zira **ودع** ancak azda kullanılır. **سيبويه** de **انبغى**yı, **باب منصرف رويد**da ibaresinde kullanmıştır.” **قال شيخنا**: “**أبو زيد**den başkası da **انبغى**yı zikretti; onu **الخطابى** **عن الكسائي**den, **الواحدي** **عن الزجاج**dan nakletti; ve o, **الصحاح**ta ve başkasındadır. **الشافعي** onu çokça kullandı; onu ona reddettiler; ve savundu…”

Onun için Beyhakî, **الانتصار**’da burada olanın benzeriyle (zikretti); her hâlükârda o pek azdır; ve eğer vârid olmuşsa bitti. * Dedim: **أما** ve Zeccâc’ın sözüne gelince, onu daha önce takdim etmiştik. **الصحاح**’ın nassına gelince, dedi ki: “Onların ‘**ينبغي** لك أن تفعل كذا’ sözleri, **أفعال المطاوعة**’dandır; ‘**بغيته** فـ**انبغى**’ denir; tıpkı ‘**كسرته** فـ**انكسر**’ dediğin gibi. (Ve şüphesiz o, **ذو بغاية** (ضم ile)dir) yani (**كسوب**). **المحكم**’de: ‘**ذو بغاية**’ kazanç için (kullanılır); eğer onu isterse (talep ederse).” Asma‘î dedi ki: “Adam, ihtiyacını yahut kaybını **يبغيها**; **بغاء** ve **بغية** ve **بغاية** ile; eğer onu talep ederse.” Ebû Züeyb dedi ki:

**بغاية** إنما يبغى الصحاب من ال * - فينان في مثله الشم الاناجيح

(“Ve kadın **تبغى بغيا**.”) Bunun üzerine İbn Sîde iktisar etti. **الصحاح**’ta: “Kadın **بغت**; **بغاء** (kesre ile ve med ile).” (Ve **باغت**; **مباغاة** ve **بغاء**.) Şeyhimiz dedi ki: “Zâhiri şudur ki masdar, üçlüden **البغى**’dır; ve ‘**باغت**’ denir, ‘**بغاء**’ (olarak). Birincisi doğrudur. **باغت**’e gelince, o mâruf değildir; ve eğer ‘**سافر**’ ve benzeri vârid olmuşsa, fiilin aslı için değildir. Bilakis cumhur açıkça beyan etti ki **البغاء**, üçlü **بغت**’in masdarıdır; ondan başkası bilinmez; ve **المفاعلة** (babı) —eğer sahih olursa— onda uzaklık vardır. İmamlardan hiçbiri âyeti **المفاعلة** üzerine حمل etmedi; bilakis onu fiilin aslı üzerine حمل ettiler.” Bitti. * Dedim: Onun zikrettiği bunun hepsi doğrudur; ancak onun “**باغت** mâruf değildir” sözüne gelince, onda nazar vardır. İbn Hâlaveyh dedi ki: “**البغاء**; ‘kadın **بغت**’in masdarıdır; (ve) **باغت**.” **الصحاح**’ta: “Câriye **تباغى** olarak çıktı; yani zina eder.” Bu, **باغت**’in mâruf olduğuna şehadet eder. Ve **البغاء**’ı, **العيوب** vezni üzere kıldılar; **الحران** ve **الشراد** gibi; çünkü zina bir ayıptır. Ve onun sözü, yüce: “**ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء**” yani fısk. (O hâlde o, **بغى**’dir.) Bu, erkeğe söylenmez; Lihyânî söyledi. Ve kadına **بغية** denmez. Hadiste: “**امرأة بغى** cennete girdi; bir köpek sebebiyle”; yani fâcire. Ve câriyeye **بغى** denir; zemm kastedilmese bile; her ne kadar aslında zemm olsa da. Şeyhimiz dedi ki: “Onu **فعيل** üzerine حمل etmek câizdir; **غنى** gibi.” Meryem hanımefendinin âyetinde ise, Şeyh İbn Hişâm ve başkaları, oradaki vasfın **فعول** üzere olduğuna kesin hükmetti; aslı **بغوى** idi; sonra onda tasarruf ettiler; bu yüzden ona **الهاء** lâhik olmadı. (Ve) ayrıca denir: kadın (**بغو**) —**المحكم**’de olduğu gibi—; sanki asıl üzere getirilmiştir. Şeyhimiz dedi ki: “**بغو**’nun vav ile oluşuna gelince, onun için bir vech görünmez; çünkü lâm, ittifaken vav değildir; ve onu destekleyen sahih bir سماع da yoktur; kıyas onu reddederken.” Bitti. * Dedim: Eğer **بغيا**’nın aslı, İbn Hişâm’ın takrir ettiği gibi **فعول** ise, yâ’yı vav’a çevirdiler, sonra idğam ettiler; o hâlde kıyas onu reddetmez. Sahih سماع’a gelince, sana İbn Sîde yeter: onu **المحكم**’de zikretti; ve o, örnek olarak yeter; öyleyse düşün. (**عهرت**) yani zina etti; bu, kendisine ait olmayanı aşması sebebiyledir. (Ve **البغى**: fâcire câriye; onların “şöyleydi” demeleri gibi; ister fâcire olsun ister olmasın. (Veya fâcire hür.) Onun doğrusu: veya fâcire; hür olsun ister câriye. Ve onun sözü, yüce: “**وما كانت أمك بغيا**” yani fâcire değildi; onların “**ملحفة جديد**” demeleri gibi; Ahfeş’ten; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Meryem’in annesi muhakkak hürdür; bu yüzden Sa‘leb, **البغاء** ile umumileştirdi; “Kadın **بغت**” dedi; câriyeyi de hürü de tahsis etmedi. Çoğulu: **البغايا**. Cevherî, A‘şâ’dan şu beyti inşâd etti:

يهب الجلة الجراجر كالبستان تحنو لدردق أطفال والبغايا يركضن أكسية الاضريج والشرعبى ذا الاذيال

“Ve **يهب البغايا**”yı kastetti; çünkü hür kadın bağışlanmaz. Sonra onların كلامında çoğaldı; nihayet onunla fâcireleri umumileştirdiler; ister câriyeler olsun ister hürler. (Ve “**بغى عليه**” **يبغى بغيا**: üstün geldi ve zulmetti; ve) ayrıca (haktan saptı ve uzadı.) Ferrâ, yüce sözünde: “**والاثم والبغى بغير الحق**” dedi ki: **البغى**, insanlara karşı uzamadır. Ezherî dedi ki: manası kibirdir. Denildi ki: o zulüm ve fesattır. Râgıb dedi ki: **البغي** iki kısımdır: birincisi övülendir; adaleti aşıp ihsana, farzı aşıp nafileye (geçmektir). İkincisi yerilendir; hakkı aşıp bâtıla (geçmek) yahut onu şüphelere aşıp (geçmek)tir. Bu yüzden Allah, yüce, dedi: “**انما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الارض بغير الحق**”; böylece cezayı, onu **بغير الحق** ile yapan kimseye tahsis etti. Dedi ki: **البغى**, yerlerin çoğunda yerilendir. Ezherî dedi ki: yüce sözünde: “**فمن اضطر غير باغ ولا عاد**”a gelince; “**غير باغ**” denildi: onu lezzetlenme olarak yiyen değil. Denildi: ihtiyacının miktarını aşmayı talep eden değil. Denildi: imama karşı **غير باغ**. Râgıb dedi ki: yani talep etmesi kendisine ait olmayanı talep eden değil. Ezherî dedi ki: **البغى**’nin manası fesadı kastetmektir; falan, insanlara **يبغى** eder; yani onlara zulmeder ve onların eziyetini talep eder. Cevherî dedi ki: şeyin haddi olan miktar üzerine her aşma ve ifrat, **بغى**’dir. Şeyhimiz dedi ki: “Dediler ki **بغى** müşterektendir; onun ayrımı masdarlarla olur: **بغى** şeyi, eğer onu talep etti ve sevdi ise; **بغية** ve **بغية** ile. Ve **بغى** eğer zulmetti ise; **بغيا** (fetha ile); ve bu, Kur’ân’da vârid olandır. Ve câriye **بغت**: zina etti; **بغاء** (kesre ile ve med ile); Kur’ân’da olduğu gibi. Musannif, **البغاء**’ı **باغت**’ten kıldı; üzerinde ittifak edilmiş değildir.” Bitti. * Dedim: Onun سياقında, جهات bakımından kusur vardır: birincisi: **بغى** “talep etti” manasında; onun masdarı, fasih üzere **البغاء** (ضم ile ve med ile)dir. Ve **بغى** (kesre ile ve ضم ile) kısaltılmış olarak da denir. **البغية**’ye gelince, ikisi de isimdir; ancak Sa‘leb’in sözü üzere—daha önce geçtiği gibi. İkincisi: Asma‘î’den “kaybı **بغى**”nin masdarı olan **بغاية** (ضم ile)yi; ve başkasından **بغاء** ( **غراب** gibi)yi ihmal etti. Üçüncüsü: **بغاء** (kesre ile ve med ile), **بغت** ve **باغت** için masdardır; İbn Hâlaveyh’in açıkça beyan ettiği gibi. Ve ( ) **بغى** **يبغى بغيا**: (yalan söyledi). Bununla, yüce sözü: “**يا أيانا ما نبغى هذه بضاعتنا**” tefsir edildi; yani: yalan söylemeyiz ve zulmetmeyiz; öyleyse bunun üzerine inkâr yoktur; ve câizdir…

Şu ki, istediğimiz şey olsun; artık bunun üzerine bir istifham yoktur. (Ve) **بغى** (yürüyüşünde) **بغيا** (salındı ve hızlandı). Ve Sıhâh’ta: **البغي** at’ta salınma ve şenliktir. Halîl dedi: “**فرس باغ** denilmez.” bitti. Başkası dedi: **البغى** koşuda; at ise salınma ve şenliktir. **بغى يبغى بغيا**: şenlendi ve salındı. Ve muhakkak o, koşusunda salınır.

(Ve) **بغى** (şeye) **بغيا**: ona, nasıl olduğuna baktı. Ve yine **بغا بغوا**; Kırâ‘dan, **يائية** ve **واوية**.

(Ve) **بغاه** **بغيا**: onu gözetledi ve onu bekledi; yine Kırâ‘dan.

(Ve) **بغت** (gök) **بغيا**: yağmuru şiddetlendi. Ebû ‘Ubeyd bunu, Sıhâh’ta olduğu üzere, nakletti. Râgıb dedi: **بغت السماء**: ihtiyaç duyulana dair sınırı yağmurda aştı.

(Ve **البغى** çok olan azgınlıktandır.) Nüshalarda böyledir; doğrusu: yağmurdandır. Lihyânî dedi: “**بغى السماء**’ı bizden defettik”; yani onun şiddetini ve yağmurunun çoğunu. Tehzîb’de: “**بغى السماء**’ı arkamıza defettik.” Ve Sıhâh’ta Asma‘î’den bunun benzeri.

(Ve **جمل باغ** dölletmez.) Kırâ‘dan.

(Ve) Lihyânî hikâye etti: “**ما انبغى لك أن تفعل** bunu; ve **وما ابتغى**”; yani “bu, **ما ينبغى** değildir.” Bu, onun nassıdır.

(Ve) denir: “**ما ينبغى** sana bunu yapman”; **الغين**’in fethiyle. Ve “**وما ينبغى**”; onun kesriyle; yani sana bir pay yoktur; Lisân’da olduğu üzere. Şihâb, Bakara’nın başında dedi: O, **بغاه يبغيه**’nin mutâvi‘idir; onu istediği zaman. Ve “sahih olmaz ve câiz olmaz” mânâsında olur; ve “yakışmaz” mânâsında olur. Dedi: Bu mânâ ile tasarruflu değildir; Araplardan, ancak muzâri‘ olarak işitilmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **لا الشمس ينبغى لها أن تدرك القمر**. Râgıb, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: **وما علمناه الشعر وما ينبغى له**; yani ona boyun eğdirilmez ve ona kolaylaştırılmaz. Görmez misin ki dili onunla akıp gitmiyordu. Artık burada **الانبغاء**, fiilde boyun eğdirme içindir. Ondandır ki onların sözü: **النار ينبغى أن تحرق الثوب**. bitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **ما ينبغى له**; yani ona uygun olmaz. Bunun hakkında olan, az önce geçti.

(Ve **فئة باغية**: adil imamın itaatinden çıkmış.) Ondandır hadis: “Vay İbn Semiyye’ye! Onu **الفئة الباغية** öldürür.” Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **فان بغت احداهما على الاخرى فقاتلوا التى تبغى حتى تفئ الى أمر الله**.

(Ve **البغايا**: öncü birliklerdir) ki (ordunun varışından önce olurlar). Cevherî, Tufeyl için inşâd etti:
فألوت بغاياهم بنا وتباشرت * الى عرض جيش غير ان لم يكتب
Dedi: **ألوت**: işaret etti. Diyor ki: Bizim develerimiz sandılar; böylece bizimle sevindiler; fakat baskından başka bir şey hissetmediler. Dedi: O, cariyelere, öncü birliklerden daha çok delâlet eder. Nâbiga, öncü birlikler hakkında dedi:
على اثر الادلة والبغايا * وخفق الناجيات من الشآم
Onun bir teki **بغية**’dir. Denir: **جاءت بغية القوم وشيفتهم**; yani onların öncüleri.

(Ve **المبتغي**: aslandır.) Böyle adlandırıldı; çünkü o, avı daima ister. Ve Tekmile’de: **المتبغى**.

*Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: Denir: **بغيت الخير من مبغاته**; tıpkı “**أتيت الامر من مأتاته**” dediğin gibi; **المأتي** ve **المبغى**’yı kast edersin. Onu Cevherî nakletti. Ve **بغى** (kesre ile), maksûr, **بغى يبغى**’nin masdarıdır: istedi. Onlardan kimi, **البغية**’de fethi nakletti; artık o, müselles olur. Ve **أبغيتك الشئ**: seni onu isteyen kıldım; onu Cevherî nakletti. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يبغونكم الفتنة**; yani size isterler. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يبغونها عوجا**; yani yola eğrilik isterler. Artık birinci mef‘ûl, harf-i cerrin hazfiyle mansûbdur. Ve **أبغيتك فرسا**: onu sana yabancı kıldım. Ve **البغية** evlâtta **الرشدة**’nin zıddıdır. Denir: O, **ابن بغية**’dir. Leys inşâd etti:
لذي رشدة من أمه أو لبغية * فيغلبها فحل على النسل منجب
Ezherî dedi: Arapların sözü: **ابن غية** ve **ابن زنية** ve **ابن رشدة**’dir. Ve denilmiştir: **ونية** ve **رشدة**. Ve fetih, iki lugatin daha fasihidir. **غية**’de ise, fetihten başka câiz olmaz. Dedi: **وأما ابن بغية**’yi, Leys’ten başkası için bulmadım; ve onu, doğrudan uzak görmem.

Ve **بغى يبغى**: kibirlendi; bu, mertebesini aşıp kendisine ait olmayana geçmesindendir. Lihyânî, Kisâî’den hikâye etti: “**مالى وللبغ** bazınızın bazınıza karşı”; **للبغي**’yi murad ettiler; ve onu ta‘lîl etmedi. İbn Sîde dedi: Bana göre, i‘râb kesresini **الياء** üzerinde ağır gördü; böylece onu hazfetti ve onun harekesini, ondan önceki sâkine attı.

Ve **قوم بغاء**; damme ile, memdûd. Ve **تباغوا**: bazısı bazısına **بغى** etti; onu Cevherî nakletti; ve o, Sa‘leb’in sözüdür. Lihyânî dedi: **بغى على أخيه بغيا**: onu kıskandı. Dedi: **البغي**’nin aslı hasettir; sonra zulüm, **بغيا** diye adlandırıldı; çünkü hasetçi, kıskanılanı, Allah’ın nimetinin ondan zevâlini istemekle, gücü yettiğince zulmeder. Ve onların darb-ı mesellerindendir: **البغى عقال النصر**.

Ve **بغى الجرح يبغى بغيا**: bozuldu; müddeti uzadı; şişti; ve bozulmaya doğru yayıldı. Ve yarası, **على بغى** üzere iyileşti; o, iyileşmesidir; ve onda, irinlenmeden bir şey vardır. Onu Cevherî nakletti. Ondandır Ebû Seleme hadisi: “Bir ay kaldı; yarasını tedavi ediyordu; böylece **دمل على بغى**; ve onunla bilinmez”; yani bozulma üzere.

Ve **بغى الواذي**: zulmetti; onu Cevherî nakletti. Lihyânî hikâye etti: Güzel kadına denir: “Muhakkak sen güzelsin; ve **لا تباغى**”; yani göz değmesiyle vurulma. Bu, **ب وغ**’da tafsîlen geçti.

Ve **ما بغى له**: yani ona hayır yoktur.

Ve **بغيان**: Ebû Harkâ’ es-Sülemî’nin mevlâsıdır; onun evlâdındandır: Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Muhammed b. Abdillah b. el-‘Anber b. ‘Atâ’ b. Sâlih b. Muhammed b. Abdillah b. Muhammed b. **بغيان** en-Nîsâbûrî; ve ona **العنبري** denir. Ve **البغيانى**, Hâkim Ebû Abdillah’ın şeyhlerindendir; 344 senesinde vefat etti.
