# بغي — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بغى

- البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى، تجاوزه أم لم يتجاوزه، فتارة يعتبر في القدر الذي هو الكمية، وتارة يعتبر في الوصف الذي هو الكيفية، يقال: بغيت الشيء: إذا طلبت أكثر ما يجب، وابتغيت كذلك، قال الله عز وجل : ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48]، وقال تعالى: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. والبغي على ضربين.
- أحدهما محمود، وهو تجاوز العدل إلى الإحسان، والفرض إلى التطوع.
- والثاني مذموم، وهو تجاوز الحق إلى الباطل، أو تجاوزه إلى الشبه، كما قال عليه الصلاة والسلام: (الحق بين والباطل بين، وبين ذلك أمور مشتبهات، ومن رتع حول الحمى أوشك أن يقع فيه) (الحديث يروى عن النعمان بن بشير يقول: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (الحلال بين الحرام بين، وبينهما مشبهات لا يعلمها كثير من الناس، فمن اتقى الشبهات استبرأ لعرضه ودينه، ومن وقع في الشبهات كراع يرعى حول الحمى يوشك أن يواقعه). وهذه الرواية الصحيحة، والحديث أخرجه البخاري في الإيمان (انظر فتح الباري 1/116) ؛ ومسلم في المساقاة رقم (1599) )، ولأن البغي قد يكون محمودا ومذموما، قال تعالى: ﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]، فخص العقوبة ببغية بغير الحق.
وأبغيتك: أعنتك على طلبه، وبغى الجرح: تجاوز الحد فس فساده، وبغت المرأة بغاء: إذا فجرت، وذلك لتجاوزها إلى ما ليس لها. قال عز وجل: ﴿ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا﴾ [النور/33]، وبغت السماء: تجاوزت في المطر حد المحتاج إليهن وبغى: تكبر، وذلك لتجاوزه منزلته إلى ما ليس له ويستعمل ذلك في أي أمر كان. قال تعالى: ﴿يبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]، وقال تعالى: ﴿إنما بغيكم على أنفسكم﴾ [يونس/23]، ﴿ثم بغى عليه لينصرنه الله﴾ [الحج/60]، ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾ [القصص/76]، وقال: ﴿بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي﴾ [الحجرات/9]، فالبغي في أكثر المواضع مذموم، وقوله: ﴿غير باغ ولا عاد﴾ [البقرة/173]، أي: غير طالب ما ليس له طلبه ولا متجاوز لما رسم له.
قال الحسن: غير متناول للذة ولا متجاوز سد الجوعة (ومثله عن الشعبي والنخعي قالا: إذا اضطر إلى الميتة أكل منها قدر ما يقيمه. راجع الدر المنثور 1/408).
وقال مجاهد رحمه الله: غير باغ على إمام ولا عاد في المعصية طريق الحق (أخرج هذا عن مجاهد البيهقي في المعرفة والسنن وابن أبي شيبة وابن المنذر وغيرهم. انظر: الدر المنثور 1/408).

وأما الابتغاء فقد خص بالاجتهاد في الطلب، فمتى كان الطلب لشيء محمود فالابتغاء فيه محمود نحو: ﴿ابتغاء رحمة من ربك﴾ [الإسراء/28]، و ﴿ابتغاء وجه ربه الأعلى﴾ [الليل/20]، وقولهم: ينبغي مطاوع بغى. فإذا قيل: ينبغي أن يكون كذا؟ فيقال على وجهين: أحدهما ما يكون مسخرا للفعل، نحو: النار ينبغي أن تحرق الثوب، والثاني: على معنى الاستئهال، نحو: فلان ينبغي أن يعطى لكرمه، وقوله تعالى: ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾ [يس/69]، على الأول، فإن معناه لا يتسخر ولا يتسهل له، ألا ترى أن لسانه لم يكن يجري به، وقوله تعالى: ﴿وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾ [ص/35].

### Türkçe

- **البغي**: araştırdığı şeyde iktisadı aşma talebidir; onu aşmış olsun yahut aşmamış olsun. Bazen miktar olan ölçüde dikkate alınır, bazen nitelik olan vasıfta dikkate alınır. Denir ki: **بغيت الشيء**: eğer gerekenden daha fazlasını talep ettiğimde; **وابتغيت** de böyledir. Aziz ve celil Allah dedi ki: ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48] ve yüce dedi ki: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. Ve **البغي** iki kısımdır.
- Birincisi övülendir; o, adaleti aşıp ihsana, farzı aşıp nafileye geçmektir.
- İkincisi yerilendir; o, hakkı aşıp bâtıla geçmek yahut onu şüphelere geçecek şekilde aşmaktır; nitekim -salât ve selâm onun üzerine olsun- dediği gibi: (Hak açıktır ve bâtıl açıktır; bunun arasında şüpheli işler vardır; kim koruluk çevresinde otlarsa içine düşmesi yakındır) (Hadis, Nu‘mân b. Beşîr’den rivayet edilir; der ki: Resûlullah’ı -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- şöyle derken işittim: (Helâl açıktır, haram açıktır; ikisinin arasında şüpheliler vardır, insanların çoğu onları bilmez; kim şüphelilerden sakınırsa ırzı ve dini için beraat elde eder; kim şüphelilere düşerse koruluk çevresinde otlayan çoban gibidir; içine düşmesi yakındır). Bu sahih rivayettir; hadisi Buhârî iman bölümünde (bk. Fethu’l-Bârî 1/116); Müslim musâkât bölümünde (1599) numara ile çıkarmıştır), ve çünkü **البغي** övülen de olabilir yerilen de; yüce Allah dedi ki: ﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]; böylece cezayı, hak olmaksızın olan **بغية** ile tahsis etti.
Ve **أبغيتك**: onu talep etmen üzerinde sana yardım ettim. Ve **بغى الجرح**: haddi aştı; böylece bozulması (fesadı) oldu. Ve kadın **بغاء** ile **بغت**: eğer zina ettiyse; bu, kendisine ait olmayan şeye geçmesi sebebiyledir. Aziz ve celil dedi ki: ﴿ولا تكرههوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا﴾ [النور/33]. Ve **بغت السماء**: yağmurda, ona muhtaç olanların sınırını aştı. Ve **بغى**: kibirlendi; bu, mertebesini aşıp kendisine ait olmayan şeye geçmesi sebebiyledir; bu, her ne iş olursa olsun kullanılır. Yüce Allah dedi ki: ﴿يبغون في الأرض بغير الحق﴾ [الشورى/42]; ve yüce dedi ki: ﴿إنما بغيكم على أنفسكم﴾ [يونس/23]; ﴿ثم بغى عليه لينصرنه الله﴾ [الحج/60]; ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم﴾ [القصص/76]; ve dedi ki: ﴿بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي﴾ [الحجرات/9]. Böylece **البغي** yerlerin çoğunda yerilendir. Ve onun sözü: ﴿غير باغ ولا عاد﴾ [البقرة/173], yani: talep etmesi kendisine ait olmayanı talep eden değil ve kendisi için çizileni aşan değil.
Hasan dedi ki: lezzet için alan değil ve açlığı gidermeyi aşan değil (Şa‘bî ve Neha‘î’den de benzeri: ikisi dedi ki: leşe muztar olursa ondan, kendisini ayakta tutacak kadar yer. Bk. ed-Dürrü’l-Mensûr 1/408).
Mücâhid -Allah ona rahmet etsin- dedi ki: imama karşı **باغ** olmayan ve masiyette, hakkın yolunu aşan olmayan (Bunu Mücâhid’den Beyhakî el-Ma‘rife ve’s-Sünen’de, İbn Ebî Şeybe, İbnü’l-Münzir ve başkaları çıkarmıştır. Bk. ed-Dürrü’l-Mensûr 1/408).

أما **الابتغاء** ise, talepte içtihada tahsis edilmiştir; talep övülen bir şey için olduğunda, onda **الابتغاء** övülendir; şu gibi: ﴿ابتغاء رحمة من ربك﴾ [الإسراء/28] ve ﴿ابتغاء وجه ربه الأعلى﴾ [الليل/20]. Ve onların sözü: **ينبغي**; **بغى**’nın mutâva‘ıdır. Şu halde denilirse: **ينبغي** أن يكون كذا؟ iki vecih üzere söylenir: birincisi, fiil için musahhar olan şey; şu gibi: ateşin elbiseyi yakması **ينبغي**. İkincisi: ehil olma manasında; şu gibi: falan kimse, keremi sebebiyle kendisine verilmesi **ينبغي**. Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له﴾ [يس/69], birinci üzeredir; çünkü manası: ona musahhar olmaz ve ona kolaylaştırılmaz; görmez misin ki dili onunla akıp gitmiyordu. Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي﴾ [ص/35].
