# بغي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: بغي

البَغْيُ: التعدِّي. وبَغى الرجل على الرجل: استطال. وبَغَتِ السماءُ: اشتدَّ مطرها. وبَغى الجُرْحُ: وَرِمَ وترامى إلى فساد. وبَغى الوالي: ظَلَمَ. وبَرِئَ جرحه على بَغْي، وهو أن يَبْرَأَ وفيه شيءٌ من نَغَلٍ. والبُغْيَةُ: الحاجةُ. والبِغْيَةُ: الحال التي تبغيها. وبَغى ضالَّتَه، وكذلك كلّ طِلبَةٍ بُغاءُ بالضم والمدّ، وبُغايَةً أيضاً. يقال: فَرِّقُوا لهذه الإبل بُغْياناً يَضِبُّونَ لها، أي يتفرَّقون في طلبها. وبَغَتِ المرأة بِغاءً، أي زَنَت، فهي بَغِيٌّ، والجمع بَغايا. وخرجَتِ المرأةُ تُباغي، أي تُزاني. والأَمَةُ يقال لها بَغِيٌّ، وجمعها البَغايا، ولا يراد به الشَتم، وإنْ سُمِّينَ بذلك في الأصل لفُجورهن. يقال: قامت على رءوسهم البَغايا. والبَغايا أيضاً. الطلائعُ التي تكون قبل وُرود الجيش. قال الأصمعيّ: رَفَعْنا بَغْيَ السماء خَلْفَنا، أي معظم مطرها. والبَغْيُ: اختيالٌ ومرحٌ في الفرس. قال الخليل: ولا يقال فرسٌ باغٍ. وَبَغَيْتُ الشيءَ: طلبْتُهُ. ويقال بَغَيْتُ المال من مَبْغاتِهِ، كما تقول: أتيتُ الأمر من مَأتاتِهِ. تريد المَأتَى والمَبْغى. وبَغَيْتُكَ الشيء: طَلَبتُهُ لك، ومنه قول الشاعر:
لِيَبْغِيَهُ خيراً وليس بِفاعِلِ.
وقولهم: يَنْبَغي لك أن تفعل كذا، هو من أفعال المُطاوعةِ، يقال: بَغَيْتُهُ فانْبَغى، كما تقول: كسرتُهُ فانكسر. وأبغيتكَ الشيءَ: أعنتكَ على طلبه. وأَبْغَيْتُكَ الشيء أيضاً: جعلتُك طالباً له. وابْتَغَيْتُ الشيءَ وتَبَغَّيْتُهُ، إذا طلبتَه وبَغَيْتَهُ. قال ساعدة بن جُؤيَّة الهذَليّ:
ولكنّما أهْلـي بِـوادٍ أَنِـيسُـهُ		سِباعٌ تَبغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا
وتَباغوا، أي بَغى بعضُهم على بعض.

### Türkçe

**البَغْيُ**: haddi aşma. Ve “**بَغى** adam adam üzerine”: üstünlük tasladı. Ve “**بَغَتِ السماءُ**”: yağmuru şiddetlendi. Ve “**بَغى الجُرْحُ**”: şişti ve bozulmaya doğru yayıldı. Ve “**بَغى الوالي**”: zulmetti. Ve “yarası **بَغْي** üzere iyileşti”; bu, içinde **نَغَلٍ**’den bir şey olduğu hâlde iyileşmesidir. Ve **البُغْيَةُ**: ihtiyaç. Ve **البِغْيَةُ**: aradığın hâl. Ve “**بَغى** kaybını”; ve bunun gibi her talep: **بُغاءُ** (ötre ile ve med ile), ve **بُغايَةً** da. Denir: “Bu develer için **بُغْياناً** ayırın; onlar onun için **يَضِبُّونَ**”, yani onu aramakta dağılıp ayrılırlar. Ve “**بَغَتِ** kadın **بِغاءً**”: yani zina etti; o hâlde o **بَغِيٌّ**’dir; çoğulu **بَغايا**. Ve “kadın **تُباغي** olarak çıktı”: yani zina eder. Ve cariyeye **بَغِيٌّ** denir; çoğulu **البَغايا**; bununla sövme kastedilmez; her ne kadar aslında fuhuşları sebebiyle bununla adlandırılmış olsalar da. Denir: “Başlarının üzerinde **البَغايا** durdu.” Ve **البَغايا** da: ordunun varışından önce bulunan öncü birlikler. الأصمعيّ dedi: “**بَغْيَ السماء**’yı arkamızda yükselttik”, yani yağmurunun çoğunu. Ve **البَغْيُ**: atta kibirlenme ve şenlik. الخليل dedi: “**فرسٌ باغٍ** denmez.” Ve “**بَغَيْتُ** şeyi”: onu aradım. Ve denir: “Malı onun **مَبْغاتِهِ**’nden **بَغَيْتُ**”; senin “İşi onun **مَأتاتِهِ**’nden yaptım” demen gibi. **المَأتَى** ve **المَبْغى**’yı kastedersin. Ve “Sana şey’i **بَغَيْتُكَ**”: onu senin için aradım; ondan şairin sözü:
لِيَبْغِيَهُ خيراً وليس بِفاعِلِ.

Ve onların “Sana şunu yapman **يَنْبَغي**” sözleri, itaat (mütâvaat) fiillerindendir; denir: “Onu **بَغَيْتُهُ** da **انْبَغى**”; senin “Onu kırdım da kırıldı” demen gibi. Ve “Sana şeyi **أبغيتكَ**”: onu aramada sana yardım ettim. Ve “Sana şeyi **أَبْغَيْتُكَ**” da: seni onun talibi kıldım. Ve “Şeyi **ابْتَغَيْتُ** ve **تَبَغَّيْتُهُ**”: onu aradığın ve onu **بَغَيْتَهُ** zaman. ساعدة بن جُؤيَّة الهذَليّ dedi:
ولكنّما أهْلـي بِـوادٍ أَنِـيسُـهُ		سِباعٌ تَبغَّى الناسَ مَثْنى ومَوْحَدا

Ve “**تَباغوا**”: yani onların bazısı bazısı üzerine **بَغى** etti.
