# بقر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%82%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بقر

البَقَرُ: اسم جنس. ابن سيده: البَقَرَةُ من الأَهلي والوحشي يكون للمذكر والمؤنث، ويقع على الذكر والأُنثى؛ قال غيره: وإِنما دخلته الهاء على أَنه واحد من جنس، والجمع البَقَراتُ. قال ابن سيده: والجمع بَقَرٌ وجمع البَقَرِ أَبْقَرُ كزَمَنٍ وأَزْمُنٍ؛ عن الهجري، وأَنشد لمقبل بن خويلد الهذلي:
كأَنَّ عَرُوضَيْهِ مَحَجَّةُ أَبْقُرٍ
لَهُنَّ، إِذا ما رُحْنَ فيها، مَذاعِقُ
فأَما بَقَرٌ وباقِرٌ وبَقِيرٌ وبَيْقُورٌ وباقُورٌ وباقُورةٌ فأَسماء للجمع؛ زاد الأَزهري: وبَواقِر؛ عن الأَصمعي، قال: وأَنشدني ابن أَبي طرفة:وسَكَّنْتُهُمْ بالقَوْلِ، حَتَّى كَأَنَّهُمْ
بَواقِرُ جُلْحٌ أَسْكَنَتْها المَراتِعُ
وأَنشد غير الأَصمعي في بيقور:
سَلَعٌ مَّا، ومِثلُه عُشَرٌ مَّا،
عائلٌ مَّا، وعالَتِ البَيْقُورا
وأَنشد الجوهري للورل الطائي:
لا دَرَّ دَرُّ رِجَالٍ خَابَ سَعْيُهُمُ،
يَسْتَمْطِرُونَ لَدَى الأَزمَات بالعُشَرِ
أَجاعِلٌ أَنْتَ بَيْقُوراً مُسَلَّعَةً،
ذَرِيعَةً لك بَيْنَ اللهِ والْمَطَرِ؟
وإِنما قال ذلك لأَن العرب كانت في الجاهلية إِذا استسقوا جعلوا السَّلَعَةَ والعُشَرَ في أَذناب البقر وأَشعلوا فيه النار فتضج البقر من ذلك ويمطرون.
وأَهل اليمن يسمون البَقَرَ: باقُورَةً. وكتب النبي، صلى الله عليه وسلم، في كتاب الصدقة لأَهل اليمن: في ثلاثين باقورةً بَقَرَةٌ. الليث: الباقر جماعة البقر مع رعاتها، والجامل جماعة الجمال مع راعيها. ورجلٌ بَقَّارٌ: صاحب بقر.
وعُيونُ البَقَرِ: ضَرْبٌ من العنب.
وبَقِرَ: رَأَى بَقَرَ الوحش فذهب عقله فرحاً بهن.
وبَقِرَ بَقَراً وبَقَرَاً، (قوله؛ «وبقر بقراً وبقراً» سيأتي قريباً التنبيه على ما فيه ينقل عبارة الأَزهري عن أبي الهيثم والحاصل كما يؤخذ من القاموس والصحاح والمصباح أنه من باب فرح فيكون لازماً ومن باب قتل ومنع فيكون متعدياً). فهو مَبْقُور وبَقِيرٌ: شُقه. وناقة بَقِيرٌ: شُقَّ بطنها عن ولدها أَيَّ شَقٍّ؛ وقد تَبَقَّر وابْتَقَر وانْبَقَر؛ قال العجاج:تُنْتَجُ يَرْْمَ تُلْقِحُ انْبِقَارا
وقال ابن الأَعرابي في حديث له: فجاءت المرأَة فإِذا البيت مِبْقُورٌ أَي منتثر عَتَبَتُهُ وعِكْمُه الذي فيه طعامه وكل ما فيه. والبِقِيرُ والبَقِيرةُ: بُرْدٌ يُشَقُّ فَيُلْبَسُ بلا كُمَّيْنِ ولا جَيْب، وقيل: هو الإِتْبُ. الأَصمعي: البَقِيرةُ أَن يؤْخذ بُرد فيشق ثم تلقيه المرأَة في عنقها من غير كمين ولا جيب، والإِتْبُ قميص لا كمين له تلبسه النساء. التهذيب: روى الأَعمش عن المنهال بن عمرو عن سعيد بن جبير عن ابن عباس في حديث هدهد سليمان قال: بينما سليمان في فلاة احتاج إِلى الماء فدعا الهدهد فَبَقَر الأَرضَ فأَصاب الماء، فدعا الشياطين فسلخوا مواضع الماء كما يسلخ الإِهاب فخرج الماء؛ قال الأَزهري: قال شمر فيما قرأْت بخطه معنى بَقَرَ نظر موضع الماء فرأَى الماء تحت الأَرض فأَعلم سليمان حتى أَمر بحفره؛ وقوله فسلخوا أَي حفروا حتى وجدوا الماء. وقال أَبو عدنان عن ابن نباتة: المُبَقِّرُ الذي يخط في الأَرض دَارَةً قدر حافر الفرس، وتدعى تلك الدارة البَقْرَةَ؛ وأَنشد غيره: بِها مِثْلُ آثَارِ المُبَقِّر مَلْعَب
وقال الأَصمعي: بَقَّرَ القومُ ما حولهم أي حفروا واتخذوا الركايا. والتبقر: التوسع في العلم والمال. وكان يقال لمحمد بن علي بن الحسين بن علي الباقر، رضوان الله عليهم، لأَنه بقر العلم وعرف أَصله واستنبط فرعه وتَبقَّر في العلم. وأَصل البقر: الشق والفتح والتوسعة. بَقَرْتُ الشيءَ بَقْراً: فتحته ووسعته. وفي حديث حذيفة: فما بال هؤلاء الذين يَبْقُرونَ بيوتنا أَي يفتحونها ويوسعونها؛ ومنه حديث الإِفك: فَبَقَرْتُ لها الحديث أَي فتحته وكشفته. وفي الحديث: فأَمر ببقرة من نحاس فأُحميت؛ قال ابن الأَثير: قال الحافظ أَبو موسى: الذي يقع لي في معناه أَنه لا يريد شيئاً مصوغاً على صورة البقرة، ولكنه ربما كانت قِدْراً كبيرةً واسعةً فسماها بَقَرَةً مأْخوذاً من التَّبَقُّرِ التَّوَسُّع، أَو كان شيئاً يسع بقرة تامّة بِتَوابلها فسميت بذلك. وقولهم: ابْقُرْها عن جَنينها أَي شُقَّ بطنها عن ولدها، وبَقِرَ الرجل يَبْقَرُ بَقَراً وبَقْراً، وهو أَن يَحْسِرَ فلا يكاد يُبصر؛ قال الأَزهري: وقد أَنكر أَبو الهيثم فما أَخبرني عنه المنذري بَقْراً، بسكون القاف؛ وقال: القياس بَقَراً على فَعَلاً لأَنه لازم غير واقع.
الأَصمعي: بَيْقَرَ الفرسُ إِذا خَامَ بيده كما يَصْفِنُ برجله. والبَقِير: المُهْرُ يولد في ماسكَةٍ أَو سَلًى لأَنه يشق عليه. والبَقَرُ: العيال. وعليه بَقَرَةٌ من عيالٍ ومالٍ أَي جماعةٌ. ويقال: جاء فلان يَجُرُّ بَقَرَةً أَي عيالاً. وتَبَقَّرَ فيها وتَبَيْقَرَ: توسع. وروي عن النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى عن التَّبَقُّر في الأَهل والمال؛ قال أَبو عبيد: قال الأَصمعي يريد الكثرة والسَّعة، قال: وأَصل التَّبَقُّرِ التوسعُ والتَّفَتُّح؛ ومنه قيل: بَقَرْتُ بطنه إنما هو شْققته وفتحته. ومنه حديث أُم سليم: إن دنا مني أَحد من المشركين بَقَرْتُ بَطْنَهُ. قال أَبو عبيد: ومن هذا حديث أَبي موسى حين أَقبلت الفتنة بعد مقتل عثمان، رضي الله عنه، فقال إِن هذه الفتنة باقرة كداء البطن لا يُدْرَى أَنَّى يُؤْتى لَهُ؛ إِنما أَراد أَنها مفسدة للدين ومفرقة بين الناس ومُشَتِّتَةٌ أُمورهم، وشبهها بوجع البطن لأَنه لا يُدْرَى ما هاجه وكيف يُدَاوَى ويتأَتى له. وبَيْقَرَ الرجلُ: هاجر من أَرض إِلى أَرض. وبَيْقَرَ: خرج إلى حيث لا يَدْرِي. وبَيْقَرَ: نزل الحَضَرَ وأَقام هناك وترك قومه بالبادية، وخص بعضهم به العراق، وقول امرئ القيس:
أَلا هَلْ أَتَاهَا، والحوادثُ جَمَّةٌ،
بأَنَّ امْرَأَ القَيْسِ بِنَ تَمْلِكَ بَيْقَرا؟
يحتمل جميع ذلك. وبَيْقَرَ: أَعْيَا. وبَيْقَر: هلَك. وبيقر: مشَى مِشْيَةَ المُنَكِّسِ. وبَيْقَرَ: أَفسد؛ عن ابن الأَعرابي، وبه فسر قوله:وقد كانَ زَيْدٌ، والقُعُودُ بأَرْضِهِ،
كَرَاعِي أُنَاسٍ أَرْسَلُوه فَبيْقرَا
والبيقرة: الفساد. وقوله: كراعي أُناس أَي ضيع غنمه للذئب؛ وكذلك فسر بالفساد قوله:
يا مَنْ رَأَى النُّعْمانَ كانَ حِيَرَا،
فَسُلَّ مِنْ ذلك يَوْمَ بَيْقَرَا
أَي يوم فساد. قال ابن سيده: هذا قول ابن الأَعرابي جعله اسماً؛ قال: ولا أَدري لترك صرفه وجهاً إِلاَّ أَن يضمنه لضمير ويجعله حكاية، كما قال:نُبِّئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ
بَغيْاً علينا لَهُمْ فَدِيدُ
ضمن يزيد الضمير فصار جملة فسمي بها فحكي؛ ويروى: يوماً بيقرا أَي يوماً هلك أَو فسد فيه ملكه. وبَقِرَ الرجل، بالكسر، إِذا أَعيا وحَسَرَ، وبَيْقَرَ مثله. ابن الأَعرابي: بيقر إِذا تحير. يقال: بَقِرَ الكلب وبَيْقَر إِذا رأَى البَقَرَ فتحير، كما يقال غَزِلَ إِذا رأَى الغزال فَلَهِيَ. وبَيْقَرَ: خرج من بلد إلى بلد. وبَيْقَر إِذا شك، وبَيْقَرَ إِذا حَرَصَ على جمع المال ومنعه. وبَيْقَر إِذا مات، وأَصْلُ البَيْقَرَة الفساد. وبَيْقَرَ الرجل في ماله إِذا أَسرع فيه وأَفسده. ورورى عمرو عن أَبيه: البَيْقَرَة كثرة المتاع والمال. أَبو عبيدة: بَيْقَرَ الرجل في العَدْو إِذا اعتمد فيه. وبَيْقَر الدار إِذا نزلها واتخذها منزلاً. ويقال: فتنة باقرة كداء البطن، وهو الماء الأَصفر. وفي حديث أَبي موسى: سمعت رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: سيأْتي على الناس فتْنَةٌ باقِرَةٌ تَدَعُ الحليمَ حَيْرانَ؛ أَي واسعَةٌ عظيمةٌ. كفانا الله شرها.والبُقَّيْرَى، مثال السُّمَّيْهى: لعبة الصبيان، وهي كومة من تراب وحولها خطوط. وبَقَّرَ الصبيانُ: لعبوا البُقَّيْرَى، يأْتون إِلى موضع قد خبئ لهم فيه شيء فيضربون بأَيديهم بلا حفر يطلبونه؛ قال طفيل الغَنَوِيُّ يصف فرساً:
أَبَنَّتْ فما تَنْفَكُّ حَوْلَ مُتَالِعٍ،
لها مِثلُ آثارِ المُبَقِّرِ مَلْعَبُ
قال ابن بري: قال الجوهري: في هذا البيت يصف فرساً، وقوله ذلك سهو وإِنما هو يصف خيلاً تلعب في هذا الموضع، وهو ما حول متالع، ومتالع: اسم جبل.والبُقَّارُ: تراب يجمع بالأَيدي فيجعل قُمَزاً قَمزاً ويلعب به، جعلوه اسماً كالقِذَافِ؛ والقُمَزُ كأَنها صوامع، وهو البُقَّيْرَى؛ وأَنشد: نِيطَ بِحَقْويَها خَمِيسٌ أَقْمَرُ
جَهْمٌ، كبُقَّارِ الوليدِ، أَشْعَرُ
والبقار: اسم واد؛ قال لبيد:
فَبَاتَ السَّيلُ يَرْكبُ جانِبَيْهِ
من البَقَّارِ، كالعَمِدِ الثَّقَال
والبَقَّارُ: موضع.
والبَيْقرَةُ: اسراع يطأْطئ الرجل فيه رأْسه؛ قال المثَقِّبُ العَبْدِيّ، ويروى لِعَدِيِّ بن ودَاع:
فَباتَ يَجْتَابُ شُقارَى، كما
بَيْقَرَ منْ يَمْشِي إِلى الجَلْسَدِ
وشُقارَى، مخفف من شُقَّارَى: نبت، خففه للضرورة، ورواه أَبو حنيفة في كتابه النبات: من يمشي إلى الخَلَصَة، قال: والخَلَصَةُ الوَثَنُ، وقد تقدم في فصل جسد.
والبَيْقَرانُ: نَبْتٌ. قال ابن دريد: ولا أَدري ما صحته. وبَيْقُور: موضع، وذو بَقَرٍ: موضع.
وجاد بالشُّقَّارَى والبُقَّارَى أَي الداهية.

### Türkçe

**البَقَرُ**: cins adı. İbn Sîde: **البَقَرَةُ** ehlîden ve vahşîden olur; müzekker ve müennese olur ve erkeğe ve dişiye vâki olur; başkası dedi ki: ancak ona **الهاء** şu sebeple girmiştir ki o, bir cinsten bir tek (fert)tir; cem‘i **البَقَراتُ**’tır. İbn Sîde dedi ki: cem‘i **بَقَرٌ**’dur; **البَقَرِ**’in cem‘i **أَبْقَرُ**’dur; **زَمَنٍ** ve **أَزْمُنٍ** gibi; el-Hicrî’den. Ve Mukbil b. Huveylid el-Hüzelî’ye ait olarak inşâd etti:

كأَنَّ عَرُوضَيْهِ مَحَجَّةُ أَبْقُرٍ
لَهُنَّ، إِذا ما رُحْنَ فيها، مَذاعِقُ

Şu hâlde **بَقَرٌ** ve **باقِرٌ** ve **بَقِيرٌ** ve **بَيْقُورٌ** ve **باقُورٌ** ve **باقُورةٌ** ise cem‘ için isimlerdir; el-Ezherî ziyade etti: ve **بَواقِر**; el-Asma‘î’den. Dedi ki: İbn Ebî Tarfe bana inşâd etti:

وسَكَّنْتُهُمْ بالقَوْلِ، حَتَّى كَأَنَّهُمْ
بَواقِرُ جُلْحٌ أَسْكَنَتْها المَراتِعُ

El-Asma‘î’den başkası **بيقور** hakkında inşâd etti:

سَلَعٌ مَّا، ومِثلُه عُشَرٌ مَّا،
عائلٌ مَّا، وعالَتِ البَيْقُورا

El-Cevherî, el-Verl et-Tâî’ye ait olarak inşâd etti:

لا دَرَّ دَرُّ رِجَالٍ خَابَ سَعْيُهُمُ،
يَسْتَمْطِرُونَ لَدَى الأَزمَات بالعُشَرِ
أَجاعِلٌ أَنْتَ بَيْقُوراً مُسَلَّعَةً،
ذَرِيعَةً لك بَيْنَ اللهِ والْمَطَرِ؟

Bunu ancak şu sebeple söyledi ki Araplar câhiliyede yağmur istemek istediklerinde **السَّلَعَةَ** ve **العُشَرَ**’ı sığırların kuyruklarına koyarlar ve onda ateşi tutuştururlardı; sığırlar bundan dolayı feryat ederdi ve yağmur yağdırırlardı.

Yemen ehli **البَقَرَ**’e **باقُورَةً** derler. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Yemen ehline sadaka kitabında yazdı: otuz **باقورةً**’da bir **بَقَرَةٌ**.

el-Leys: **الباقر** çobanlarıyla birlikte sığır topluluğudur; **الجامل** de devecisiyle birlikte deve topluluğudur. Ve bir adam **بَقَّارٌ**: sığır sahibi.

Ve **عُيونُ البَقَرِ**: üzümden bir tür.

Ve **بَقِرَ**: vahşî sığırları gördü de onlarla sevinçten aklı gitti.

Ve **بَقِرَ** **بَقَراً** ve **بَقَرَاً**; (onun sözü: «**وبقر بقراً وبقراً**» yakında onda olan şeye dikkat çekme gelecektir; el-Ezherî’nin Ebû’l-Heysem’den ibaresini nakleder; hâsıl, **القاموس** ve **الصحاح** ve **المصباح**’tan alındığı üzere, **فرح** bâbından olup lâzım olur; **قتل** ve **منع** bâbından olup müteaddî olur). O hâlde o **مَبْقُور** ve **بَقِيرٌ**: yarılmıştır. Ve bir dişi deve **بَقِيرٌ**: karnı yavrusundan dolayı her ne yarma ise yarılmıştır; ve muhakkak **تَبَقَّر** ve **ابْتَقَر** ve **انْبَقَر**; el-Acçâc dedi ki:

تُنْتَجُ يَرْْمَ تُلْقِحُ انْبِقَارا

İbnü’l-A‘râbî bir hadîsinde dedi ki: kadın geldi; bir de bakınca ev **مِبْقُورٌ**; yani eşiği ve içinde yiyeceği bulunan heybesi ve içindeki her şey dağılmış.

Ve **البِقِيرُ** ve **البَقِيرةُ**: bir **بُرْدٌ**dur; yarılır da kolsuz ve yakasız giyilir; ve denildi ki: o **الإِتْبُ**’dur. el-Asma‘î: **البَقِيرةُ** şu ki bir **بُرد** alınır, yarılır; sonra kadın onu iki kol ve yaka olmaksızın boynuna atar; **الإِتْبُ** iki kolu olmayan bir gömlektir; kadınlar onu giyer. **التهذيب**: el-A‘meş, el-Minhal b. Amr’dan, Saîd b. Cübeyr’den, İbn Abbâs’tan, Süleyman’ın hüdhüdü hadîsinde rivayet etti; dedi ki: Süleyman bir kırda iken suya ihtiyaç duydu; hüdhüdü çağırdı; o da **بَقَرَ الأَرضَ** yaptı da suyu buldu; şeytanları çağırdı; su yerlerini, derinin yüzülmesi gibi yüzdüler; su çıktı. el-Ezherî dedi ki: Şemr, kendi hattıyla okuduğum şeyde dedi: **بَقَرَ**’ın mânası, su yerini nazar etti; suyu yerin altında gördü; Süleyman’a bildirdi; ta ki onu kazmayı emretti; ve onun sözü **فسلخوا** yani kazdılar; nihayet suyu buldular.

Ebû Adnân, İbn Nebâte’den dedi ki: **المُبَقِّرُ** yeryüzünde atın tırnağı kadar bir daire çizen kimsedir; o daireye **البَقْرَةَ** denir; başkası inşâd etti:

بِها مِثْلُ آثَارِ المُبَقِّر مَلْعَب

el-Asma‘î dedi ki: **بَقَّرَ القومُ** etraflarındaki şeyi; yani kazdılar ve kuyular edindiler.

Ve **التبقر**: ilimde ve malda genişleme. Muhammed b. Ali b. el-Hüseyin b. Ali’ye **الباقر** denirdi, رضوان الله عليهم; çünkü o ilmi **بقر** etti, aslını bildi, dalını çıkardı ve ilimde **تَبقَّر** etti. Ve **أَصل البقر**: yarma ve açma ve genişletmedir. **بَقَرْتُ الشيءَ بَقْراً**: onu açtım ve genişlettim. Huzeyfe hadîsinde: şu evlerimizi **يَبْقُرونَ** edenler ne oluyor? yani onları açıyorlar ve genişletiyorlar. Ve ondan ifk hadîsi: **فَبَقَرْتُ لها الحديث** yani onu açtım ve ortaya çıkardım. Hadîste: bakırdan bir **بقرة** ile emretti de ısıtıldı; İbnü’l-Esîr dedi ki: Hâfız Ebû Mûsâ dedi: mânasında bana vâki olan şudur ki o, sığır sûretinde dökülmüş bir şeyi istemiyor; fakat belki büyük, geniş bir kazan idi; ona **بَقَرَةً** adını verdi; **التَّبَقُّرِ** olan **التَّوَسُّع**’dan alınmıştır; yahut baharatlarıyla birlikte tam bir sığırı alacak bir şey idi de bununla isimlendirildi. Ve onların sözü: **ابْقُرْها عن جَنينها** yani karnını yavrusundan dolayı yar. Ve **بَقِرَ الرجل يَبْقَرُ بَقَراً وبَقْراً**: o, gözünü kısmak (gözünü açamamak)tır; neredeyse görmez. el-Ezherî dedi ki: Ebû’l-Heysem inkâr etti; Münzirî’nin bana ondan haber verdiği **بَقْراً** (kāfın sükûnuyla). Ve dedi ki: kıyas **بَقَراً**dır, **فَعَلاً** üzere; çünkü o, lâzımdır, vâki (müteaddî) değildir.

el-Asma‘î: **بَيْقَرَ الفرسُ**: eliyle gevşediği zaman; ayağıyla **يَصْفِنُ** ettiği gibi.

Ve **البَقِير**: bir **ماسَكَةٍ** yahut **سَلًى** içinde doğan taydır; çünkü ona yarma ağır gelir. Ve **البَقَرُ**: aile/çoluk-çocuk. Ve onun üzerinde **بَقَرَةٌ** aileden ve maldan; yani bir topluluk. Ve denir: falan geldi, bir **بَقَرَةً** çekiyor; yani aile (çekiyor). Ve onda **تَبَقَّرَ** ve **تَبَيْقَرَ**: genişledi. Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki o, ehil ve malda **التَّبَقُّر**’dan nehyetti. Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asma‘î dedi: çokluğu ve genişliği ister. Dedi ki: **التَّبَقُّرِ**’ün aslı genişleme ve açılmadır; ondan denildi: **بَقَرْتُ بطنه**; ancak onu yardım ve açtım demektir. Ondan Ümmü Süleym hadîsi: müşriklerden biri bana yaklaşırsa **بَقَرْتُ بَطْنَهُ**. Ebû Ubeyd dedi ki: bundan Ebû Mûsâ hadîsi: Osman’ın öldürülmesinden sonra fitne geldiğinde, رضي الله عنه, dedi ki: bu fitne, karın ağrısı gibi **باقرة**dır; ona nereden gelindiği bilinmez; ancak o, onun dine fesat veren, insanlar arasında ayıran, işlerini dağıtan olduğunu istedi; onu karın ağrısına benzetti; çünkü onu neyin kabarttığı ve nasıl tedavi edildiği bilinmez ve ona çareye varılmaz. Ve **بَيْقَرَ الرجلُ**: bir yerden bir yere hicret etti. Ve **بَيْقَرَ**: nereye gittiğini bilmediği yere çıktı. Ve **بَيْقَرَ**: şehre indi ve orada ikamet etti; kavmini çölde bıraktı; bazıları bununla Irak’ı tahsis etti. İmru’ul-Kays’ın sözü:

أَلا هَلْ أَتَاهَا، والحوادثُ جَمَّةٌ،
بأَنَّ امْرَأَ القَيْسِ بِنَ تَمْلِكَ بَيْقَرا؟

Bütün bunların hepsini ihtimal eder. Ve **بَيْقَرَ**: yoruldu. Ve **بَيْقَر**: helâk oldu. Ve **بيقر**: başı aşağı olanın yürüyüşüyle yürüdü. Ve **بَيْقَرَ**: bozdu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onunla şu sözü tefsir etti:

وقد كانَ زَيْدٌ، والقُعُودُ بأَرْضِهِ،
كَرَاعِي أُنَاسٍ أَرْسَلُوه فَبيْقرَا

Ve **البيقرة**: fesat. Ve onun sözü: **كراعي أُناس** yani koyunlarını kurda zayi etti; aynı şekilde şu sözü fesat ile tefsir etti:

يا مَنْ رَأَى النُّعْمانَ كانَ حِيَرَا،
فَسُلَّ مِنْ ذلك يَوْمَ بَيْقَرَا

Yani fesat günü. İbn Sîde dedi ki: bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; onu isim kıldı. Dedi ki: onun sarfını terk etmesine bir vecih bilmiyorum; ancak onu bir zamire dâhil etmesi ve onu hikâye kılması müstesna; nitekim dedi:

نُبِّئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ
بَغيْاً علينا لَهُمْ فَدِيدُ

**يزيد**’e zamiri dâhil etti de bir cümle oldu; onunla isimlendirildi de hikâye edildi. Ve rivayet olunur: **يوماً بيقرا**; yani onun mülkünün helâk olduğu yahut fesada uğradığı bir gün. Ve **بَقِرَ الرجل** (kesre ile): yoruldu ve gözünü kıstı; **بَيْقَرَ** da onun gibidir. İbnü’l-A‘râbî: **بيقر**: şaşırdığı zaman. Denir: **بَقِرَ الكلب** ve **بَيْقَر**: **البَقَرَ**’i gördüğü zaman şaşırdı; nitekim denir: **غَزِلَ**: ceylanı gördüğü zaman oyalanıp kaldı.

Ve **بَيْقَرَ**: bir beldeden bir beldeye çıktı. Ve **بَيْقَر**: şüphe ettiği zaman. Ve **بَيْقَرَ**: malı toplamaya ve onu men etmeye hırs ettiği zaman. Ve **بَيْقَر**: öldüğü zaman. Ve **أَصْلُ البَيْقَرَة** fesattır. Ve **بَيْقَرَ الرجل في ماله**: onda sürat ettiği ve onu bozduğu zaman. Ve Amr, babasından rivayet etti: **البَيْقَرَة** metaın ve malın çokluğudur. Ebû Ubeyde: **بَيْقَرَ الرجل في العَدْو**: onda dayandığı zaman. Ve **بَيْقَر الدار**: ona indiği ve onu mesken edindiği zaman.

Ve denir: karın ağrısı gibi **فتنة باقرة**; o, sarı sudur. Ebû Mûsâ hadîsinde: Resûlullah’ı, صلى الله عليه وسلم, işittim, derdi: insanlara bir **فتْنَةٌ باقِرَةٌ** gelecek; akıllıyı şaşkın bırakacak; yani geniş, büyük. Allah bize onun şerrini kâfi kılsın. Ve **البُقَّيْرَى**, **السُّمَّيْهى** misali: çocukların oyunu; o, bir toprak yığınıdır ve etrafında çizgiler vardır. Ve **بَقَّرَ الصبيانُ**: **البُقَّيْرَى** oynadılar; kendileri için içinde bir şey saklanmış bir yere gelirler; kazmadan elleriyle vururlar, onu ararlar. Tufeyl el-Ganevî bir atı vasfederek dedi ki:

أَبَنَّتْ فما تَنْفَكُّ حَوْلَ مُتَالِعٍ،
لها مِثلُ آثارِ المُبَقِّرِ مَلْعَبُ

İbn Berrî dedi ki: el-Cevherî dedi: bu beyitte bir atı vasfeder; ve onun sözü, bir sehivdir; ancak o, bu yerde oynayan atları vasfeder; o da **متالع**’ın etrafıdır. Ve **متالع**: bir dağın adıdır. Ve **البُقَّارُ**: ellerle toplanan topraktır; **قُمَزاً قَمزاً** yapılır ve onunla oynanır; onu **القِذَافِ** gibi isim kıldılar; ve **القُمَزُ** sanki ambarlardır; o, **البُقَّيْرَى**’dır. Ve inşâd etti:

نِيطَ بِحَقْويَها خَمِيسٌ أَقْمَرُ
جَهْمٌ، كبُقَّارِ الوليدِ، أَشْعَرُ

Ve **البقار**: bir vâdinin adıdır; Lebîd dedi ki:

فَبَاتَ السَّيلُ يَرْكبُ جانِبَيْهِ
من البَقَّارِ، كالعَمِدِ الثَّقَال

Ve **البَقَّارُ**: bir yerdir.

Ve **البَيْقرَةُ**: bir süratlenmedir; onda adam başını eğer; el-Musekkıb el-Abdî dedi ki, ve Adî b. Vedâ‘a nispetle rivayet olunur:

فَباتَ يَجْتَابُ شُقارَى، كما
بَيْقَرَ منْ يَمْشِي إِلى الجَلْسَدِ

Ve **شُقارَى**, **شُقَّارَى**’dan hafifletilmiştir: bir bitkidir; zaruret için hafifletti. Ebû Hanîfe onu kitabı **النبات**’ta rivayet etti: **من يمشي إلى الخَلَصَة**. Dedi ki: **الخَلَصَةُ** puttur. Ve **جسد** faslında daha önce geçti.

Ve **البَيْقَرانُ**: bir bitkidir. İbn Düreyd dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum.

Ve **بَيْقُور**: bir yerdir; ve **ذو بَقَرٍ**: bir yerdir.

Ve **وجاد بالشُّقَّارَى والبُقَّارَى** yani musibet.
