# بقط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%82%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بقط

في الأَرض بَقْطٌ من بَقْل وعُشْبٍ أَي نَبْذُ مَرْعىً. يقال: أَمْسَيْنا في بُقْطةٍ مُعْشِبةٍ أَي في رُقْعةٍ من كلإٍ، وقيل: البَقْطُ جمعه بُقوطٌ، وهو ما ليس بمجتمع في موضع ولا منه ضَيْعةٌ كاملة، وإِنما هو شيء متفرّق في الناحية بعد الناحية.
والعرب تقول: مررت بهم بَقْطاً بَقْطاً، بإِسكان القاف، وبقَطاً بقَطاً، بفتحها، أَي متفرّقين؛ وذهبوا في الأَرض بَقْطاً بَقْطاً أَي متفرقين. وحكى ثعلب أَن في بني تميم بَقْطاً من ربيعة أَي فِرْقةً أَو قِطْعةً. وهم بَقَطٌ في الأَرض أَي متفرّقون؛ قال مالك بن نويرة:
رأَيتُ تَمِيماً قد أَضاعَتْ أُمورَها،
فهُم بَقَطٌ في الأَرض، فَرْثٌ طَوائفُ
فأَمّا بَنُو سَعْدٍ فبالخَطِّ دارُها،
فَبابانُ منهم مأْلَفٌ فالمَزالِفُ
أَي منتشرون متفرقون.
أَُّو تراب عن بعض بني سليم: تَذَقَّطْتُه تَذَقُّطاً وتَبَقَّطْتُه تَبَقُّطاً إِذا أَخذته قليلاً قليلاً. أَبو سعيد عن بعض بني سليم: تَبَقَّطْتُ الخبَر وتسَقَّطْتُه وتَذَقَّطْتُه إِذا أَخذته شيئاً بعد شيء. وبَقَطُ الأَرض: فِرْقةٌ منها.
قال شمر: روى بعض الرواة في حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فواللّهِ ما اختلفوا في بُقْطةٍ إِلا طارَ أَبي بحَظِّها؛ قال: والبُقْطةُ البُقْعةُ من بِقاعِ الأَرض، تقول: ما اختلفوا في بُقْعةٍ من البِقاع، ويقع قول عائشة على البُقْطةِ من الناس وعلى البقطة من الأَرض، والبُقْطةُ من الناس: الفِرْقةُ، قال: ويمكن أَن تكون البُقطة في الحديث الفرقة من الناس، ويقال إِنها النقطة، بالنون، وسيأْتي ذكرها.
وبَقَطَ الشيءَ: فرّقه. ابن الأَعرابي: القَبْطُ الجمع، والبَقْطُ التفْرِقةُ. وفي المثل: بَقِّطِيه بِطِبِّكِ؛ يقال ذلك للرجل يؤمر بإحكام العَمَلِ بعلمه ومعرفته، وأَصله أَن رجلاً أَتى هَوىً له في بيتها فأَخذه بطنُه فقَضى حاجتَه فقالت له: ويْلَك ما صَنَعْتَ؟ فقال: بَقِّطِيه بِطِبِّك أَي فِرِّقيه برِفْقِكِ لا يُفْطَنُ له، وكان الرجل أَحْمَقَ، والطِّبُّ الرِّفْق. اللحياني: بَقَّطَ مَتاعَه إِذا فرَّقه.
التهذيب: البُقَّاطُ ثُفْلُ الهَبِيدِ وقِشْرُه؛ قال الشاعر يصف القانِصَ وكِلابَه ومَطْعَمَه من الهبيد إِذا لم ينل صيداً: إِذا لم يَنَلْ منْهُنّ شيْئاً فقَصْرُه،
لَدى حِفْشِه من الهَبِيدِ، جَرِيم
تَرى حَوْلَه البُقَّاطَ مُلْقىً كأَنَّه
غَرانِيقُ نخل، يَعْتَلِين، جُثوم
والبَقْطُ: أَن تُعطي الجنَّة على الثلُثِ أَو الرُّبع. والبَقْطُ: ما سقَط من التمر إِذا قُطع يُخْطِئُه المِخْلَبُ، والمِخْلَبُ المِنْجَلُ بلا أَسنان. وروى شمر بإِسناده عن سعيد بن المسيب أَنه قال: لا يصلح بَقْطُ الجِنانِ. قال شمر: سمعت أَبا محمد يروي عن ابن المظَفَّر أَنه قال: البَقْطُ أَن تُعطي الجِنانَ على الثلث أَو الربع. وبَقَطُ البيتِ: قُماشُه. أَبو عمرو: بَقَّطَ في الجبل وبَرْقَطَ وتَقَدْقَدَ في الجبل إِذا صَعَّدَ. وفي حديث علي، رضوان اللّه عليه: أَنه حمل على عسكر المشركين فما زالوا يُبَقِّطُون أَي يتعادَوْن إِلى الجبال متفرّقين. والبَقْطُ: التفْرِقةُ.

### Türkçe

Yerde **بَقْطٌ**; **بَقْل** ve **عُشْبٍ**’den (yani) bir otlak parçası atığıdır. Denir:
**أَمْسَيْنا في بُقْطةٍ مُعْشِبةٍ**; yani **كلإٍ**’den bir yama içinde. Ve denildi: **البَقْطُ**
çoğulu **بُقوطٌ**’dur; o, bir yerde toplanmış olmayan ve ondan tam bir çiftlik de olmayan şeydir; ancak o,
bir yöreden sonra bir yörede (bulunan) dağınık bir şeydir.
Araplar der: **مررت بهم بَقْطاً بَقْطاً**; **القاف**’ı sükûnlu kılarak; ve **وبقَطاً بقَطاً**,
onu fethalı kılarak; yani dağınık (hâlde); ve “yerde **بَقْطاً بَقْطاً** gittiler” yani dağınık (hâlde).
Sa‘leb, Benî Temîm’de Rabîa’dan **بَقْطاً** (bulunduğunu) hikâye etti; yani bir fırka yahut bir parça. Ve onlar
yerde **بَقَطٌ**’tır; yani dağınıktırlar; Mâlik b. Nuveyra dedi:
تَمِيماً gördüm ki işlerini zayi etti,
artık onlar yerde **بَقَطٌ**’tır; döküntü, taifeler
Ama Benû Sa‘d’a gelince, **الخَطِّ**’ta yurdu vardır,
onlardan iki kapı (kol) ünsiyetli, sonra da uzaklaşanlar
Yani yayılmış, dağınık.
**أَُّو تراب** Benî Süleym’den bazısından (rivayetle): **تَذَقَّطْتُه تَذَقُّطاً** ve **تَبَقَّطْتُه تَبَقُّطاً**
onu az az aldığım zaman. Ebû Saîd, Benî Süleym’den bazısından: **تَبَقَّطْتُ الخبَر** ve **تسَقَّطْتُه** ve **تَذَقَّطْتُه**
onu şeyden sonra şey aldığım zaman. Ve **بَقَطُ الأَرض**: ondan bir fırkadır.
Şemmer dedi: Rivayetçilerden bazısı, Âişe’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun, şöyle rivayet etti: “Vallahi,
**بُقْطةٍ** hakkında ihtilafa düşmediler ki babam onun payıyla uçup gitmiş olmasın”; dedi: ve **البُقْطةُ**,
yerin **بِقاعِ الأَرض**’inden bir **بُقْعةُ**’dır; dersin: **بُقْعةٍ**’den (yani) **البِقاع**’dan bir parça hakkında ihtilafa düşmediler; ve Âişe’nin sözü
insanlardan **البُقْطةِ** üzerine de, yerden **البقطة** üzerine de vâki olur; ve insanlardan **البُقْطةُ**:
fırkadır; dedi: ve hadîste **البُقطة**’nın insanlardan fırka olması mümkündür; ve denilir ki o **النقطة**’dır,
**النون** ile; ve onun zikri gelecektir.
Ve **بَقَطَ الشيءَ**: onu dağıttı. İbnü’l-A‘râbî: **القَبْطُ** toplamadır, **البَقْطُ**
dağıtmadır. Ve meselde: **بَقِّطِيه بِطِبِّكِ**; bu, bir erkeğe, işi ilmi ve bilgisiyle sağlam yapması emredildiğinde söylenir; ve aslı,
bir adamın, evinde kendisine heves (duyduğu) bir kadına gelmesi, karnının onu tutması, ihtiyacını gidermesi; kadın ona dedi ki: “Vay sana, ne yaptın?” O dedi ki: **بَقِّطِيه بِطِبِّك**
yani onu yumuşaklığınla ayır ki ona dikkat edilmesin; adam ahmaktı; ve **الطِّبُّ**
yumuşaklıktır. Lihyânî: **بَقَّطَ مَتاعَه**; onu dağıttığı zaman.
Tehzîb: **البُقَّاطُ** **الهَبِيدِ**’in posası ve kabuğudur; şair, avcıyı, köpeklerini ve av elde edemediğinde **الهَبِيد**’den yiyeceğini vasfederek dedi:
Eğer onlardan bir şey elde etmezse, onun kısmeti,
**حِفْشِه** yanında **الهَبِيدِ**’den, bir yığındır
Onun çevresinde **البُقَّاطَ**’ı atılmış görürsün; sanki o
hurma **غَرانِيقُ**’udur; yükselirler, çömelmiş
Ve **البَقْطُ**: bahçeyi üçte bir yahut dörtte bir üzerine vermendir. Ve **البَقْطُ**: hurmadan, kesildiğinde düşen, **المِخْلَبُ**’ın ıskaladığı şeydir; ve **المِخْلَبُ**,
dişsiz **المِنْجَلُ**’dır. Şemmer, isnadıyla Saîd b. el-Müseyyeb’den rivayet etti ki o dedi: “**بَقْطُ الجِنانِ** uygun olmaz.”
Şemmer dedi: Ebû Muhammed’i, İbnü’l-Muzaffer’den rivayet ederken işittim ki o dedi:
**البَقْطُ**: bahçeyi üçte bir yahut dörtte bir üzerine vermendir. Ve **بَقَطُ البيتِ**: onun kumaşıdır.
Ebû Amr: **بَقَّطَ في الجبل** ve **بَرْقَطَ** ve **تَقَدْقَدَ في الجبل**; dağa tırmandığı zaman. Ali’nin hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: o, müşriklerin ordusuna hücum etti; onlar dağlara doğru dağınık hâlde koşuşup durdular; yani **يُبَقِّطُون**. Ve **البَقْطُ**:
dağıtmadır.
