# بقط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%82%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بقط

البقط، هذه المادة مكتوبة عندنا بالأسود، وكذلك وجدت في نسخة الصحاح التي عندنا بخط ياقوت، وعليها علامة الزيادة، وفيها ما نصه: لم يكن بخطه، أي بخط الجوهري. وفي تجاهه في الهامش ما نصه: وجميع ما فيه ليس في النسخة التي بخط أبي زكرياء، ولا في نسخة أبي سهل، ولذا قال الصاغاني في التكملة: أهمله الجوهري. ثم إن مقتضى سياق المصنف أن البقط، بالفتح: قماش البيت، والذي نقله الليث عن أبي معاذ النحوي: بقط البيت قماشه، بالتحريك، وأنشد قول مالك بن نويرة اليربوعي:
  رأيت تميما قد أضاعت أمورهـا                      فهم بقط في الناس فرث طوائف

  كذا في العباب والتكملة، أي فكأنه شبههم بقماش البيت، وهو الرديء من متاعه الذي يرمى، والذي في اللسان أنه أراد بقوله: بقط أي منتشرون متفرقون. والبقط: جمع المتاع وحزمه، عن بن دريد، يقال: بقط الرجل متاعه، إذا جمعه وحزمه ليرتحل، وهكذا نقله الصاغاني في العباب. قلت: وهو مع قول ابن الأعرابي: البقط: التفرقة - كما يأتي - يصلح أن يكون ضدا ولم ينبهوا على ذلك. وقال شمر: سمعت أبا محمد يروي عن ابن المظفر أنه قال: البقط: أن تعطي الرجل البستان على الثلث أو الربع، وبه فسر حديث سعيد بن المسيب: لا يصلح بقط الجنان. وقال ابن الأعرابي: القبط، الجمع، والبقط: التفرقة، وسيأتي أيضا عن ابن دريد القبط: جمع الشيء بيدك، فإن صح ما نقله الصاغاني عنه سابقا فهو ضد. وفي الصحاح: بقط الرجل متاعه، إذا فرقه. وقال أبو معاذ النحوي: البقط، بالتحريك: ما سقط من الثمر إذا قطع فأخطأه المخلب وفي العباب: يخطئه المخلب، والمخلب: المنجل بلا أسنان: والبقط: الفرقة من الناس وقيل: القطعة من الشيء. وحكى ثعلب: إن في بني تميم بقطا من ربيعة، أي فرقة، أو قطعة.
 والبقط: الجماعة المتفرقة، يقال: ذهبوا في الأرض بقطا بقطا، أي متفرقين. وهم بقط في الأرض، أي: متفرقون، وبه فسر أيضا قول مالك بن نويرة السابق كالبقطة بالضم، وبه فسر حديث عائشة تصف أباها رضي الله عنهما:  فوالله ما اختلفوا في بقطة إلا طار أبي بحظها  . قال شمر: والبقطة: البقعة من بقاع الأرض يقال: أمسينا في بقطة معشبة، أي في رقعة من كلإ، تقول: ما اختلفوا في بقعة من البقاع، ويقع قولها على البقطة من الناس، وعلى البقطة من الأرض. والبقطة من الناس: الفرقة. وفي رواية: في نقطة بالنون، وسيأتي في موضعه. والبقاط، كغراب: قبضة من الأقط، عن ابن الأعرابي، كما في العباب، وعن أبي عبيدة، كما في هامش الصحاح. والبقاط، كرمان: ثفل الهبيد وقشره، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  إذا لم ينل منهن شيئا فقصره                      لدى حفشه من الهبيد جريم
  ترى حوله البقاط ملقى كأنه                      غرانيق نجل يعتلين جثـوم

  يصف القانص وكلابه ومطعمه من الهبيد إذا لم ينل صيدا. وقال أبو عمرو: بقط في الجبل تبقيطا، إذا صعد فيه، وكذلك برقط وتقدقد، ومنه حديث علي رضي الله عنه أنه حمل على عسكر المشركين فما زالوا يبقطون أي يتعادون إلى الجبال متفرقين. وبقط في الكلام وفي المشي: أسرع فيهما. وبقط فلانا بالكلام أي بكته تبكيتا. وبقط الشيء: فرقه، وقال اللحياني: بقط متاعه، إذا فرقه ومنه المثل:  بقطيه بطبك  أي فرقيه برفقك لا يفطن له وأصله أن رجلا أتى عشيقته في بيتها فأخذه بطنه، فأحدث وفي اللسان: فقضى حاجته، فقالت له: ويلك ما صنعت? وكان الرجل أحمق، فقال ذلك لها، يضرب لمن يؤمر بإحكام العمل بعلمه ومعرفته والاحتيال فيه إذا عجز عنه غيره، مترفقا. وروى أبو سعيد عن بعض بني سليم تبقط الخبر تبقطا، إذا أخذه شيئا بعد شيء. وروى أبو تراب عن بعض بني سليم: تذقطه تذقطا، وتبقطه تبقطا، إذا أخذه قليلا قليلا، وكذلك تذقطه تذقطا، وتسقطه تسقطا. ومما يستدرك عليه: البقوط: جمع بقط، بالفتح، وهو ليس بمجتمع في موضع، ولا منه ضيعة كاملة، وإنما هو شيء متفرق في الناحية بعد الناحية، والعرب تقول: مررت بهم بقطا بقطا بإسكان القاف، وروي بفتحها أيضا، أي متفرقين. والبقطة، بالضم: النكتة والخصلة، وبه فسر قول عائشة رضي الله عنها السابق، كما وجدته في هامش الصحاح.
  ب ل ط
 البلاط، كسحاب: الأرض وقيل: الأرض المستوية الملساء، ومنه يقال: بالطناهم، أي نازلناهم بالأرض، كما يأتي: وقال رؤبة:
  لو أحلبت حلائب الفسطاط
  عليه ألقاهن بالبلاط والحجارة التي تفرش في الدار وغيرها: بلاط، نقله الجوهري، وأنشد:
  هذا مقامي لك حتى تنضحي
  ريا وتجتازي بلاط الأبطح وأنشد ابن بري لأبي دواد الإيادي:
  ولقد كان ذا كتائب خضر                      وبلاط يشاد بالآجـرون وكل أرض فرشت بها أو بالآجر: بلاط، وقد بلطها، وبلطها. وبلاط: ة، بدمشق وضبطه البلبيسي بالكسر، منها: أبو سعيد مسلمة بن علي المحدث مصري حدث بها، وبها توفي، ولم يكن عندهم بذلك في الحديث، وآخر من حدث عنه محمد بن رمح. وبلاط عوسجة: حصن بالأندلس. وفي حديث عثمان رضي الله عنه أنه أتي بماء فتوضأ بالبلاط وهو: ع، بالمدينة الشريفة، بين المسجد والسوق، مبلط، ومنه أيضا حديث جابر:  عقلت الجمل في ناحية البلاط  وسمي المكان بلاطا اتساعا باسم ما يفرش به. وبلاط: د، بين مرعش وأنطاكية، وهي مدينة عتيقة خربت من زمان، والأولى: خرب. ودار البلاط: ع، بالقسطنطينية، كان محبسا لأسرى سيف الدولة بن حمدان، وذكره المتنبي في شعره. والبلاط: ة، بحلب. وبأحد هؤلاء يفسر قول الشاعر:
  لولا رجاؤك ما زرنا البلاط ولا                      كان البلاط لنا أهلا ولا وطنـا والبلاط من الأرض: وجهها، قاله أبو حنيفة، أو منتهى الصلب منها، وفي الأساس: بلاط الأرض: ما صلب من متنها ومستواها ويقال: لزم فلان بلاط الأرض، وقال ذو الرمة يذكر رفيقه في سفر:
  يئن إلى مس البـلاط كـأنـمـا                      يراه الحشايا في ذوات الزخارف

  وأبلطها المطر: أصاب بلاطها، وهو أن لا ترى على متنها ترابا ولا غبارا. وبلط الدار، وأبلطها، وبلطها تبليطا: فرشها به أو بآجر، فهي مبلوطة ومبلطة ومبلطة. وقال ابن دريد: بلطت الحائط بلطا، إذا عملته به، وكذلك بلطته تبليطا، وقال غيره بلط الدار بلطا، إذا فرشها به، وبلطها تبليطا، إذا سواها، وأنشد الرياشي:
  مبلط بالرخام أسفـلـه                      له محاريب بينها العمد وقال رؤبة:
  يأوي إلى بلاط جوف مبلط والبلطة، بالضم في قول امرئ القيس:
  نزلت على عمرو بن درماء بلطة                      فيا كرم ما جار ويا حسن ما محل أراد: فيا أكرم جار، على التعجب، واختلف الناس فيها، فقيل: المراد بها البرهة أو الدهر. وفي العباب: والدهر، وهما قول واحد، يريد: حللت عليه برهة ودهرا. أو البلطة: المفلس، أي نزلت به حالة كوني مفلسا، فيكون اسما من أبلط الرجل، إذا ذهب ماله، كما يأتي. أو الفجأة، وهذا نقله الجوهري عن أبي عمرو أو بلطة: هضبة بعينها، نقله الجوهري عن الأصمعي: قال بعضهم: هي قرية من جبلي طيئ كثيرة التين والعنب. قلت: وفي المعجم: بلطة: عين بها نخل ببطن جو، من مناهل أجأ، ويقوي ذلك أن عمرو ابن درماء الممدوح من أهل الجبلين من طيئ، وهو عمرو بن عدي بن وائل، وأمه درماء من بني ثعلبة بن سلامان بن ذهل. أو أراد داره، وأنها مبلطة مفروشة بالحجارة، فهذه خمسة أوجه ذكر منها الجوهري الاثنين، وفي التهذيب: بلطة: اسم دار، وأنشد لامرئ القيس:
  وكنت إذا ما خفت يوما ظلامة                      فإن لها شعبا ببلـطة زيمـرا قال: وزيمر: اسم موضع. والبلاليط: الأرضون المستوية قال السيرافي: ولا يعرف لها واحد. وأبلط الرجل: لصق، بالأرض، وافتقر وذهب ماله أو قل فهو مبلط، وقال أبو الهيثم: أبلط، إذا أفلس فلزق بالبلاط، كأبلط، مبنيا للمفعول، فهو مبلط، ونقله الجوهري عن الكسائي وأبي زيد. وأنشد الصاغاني لصخير بن عمير:
  تهزأ مني أخت آل طيسلـه
  قالت أراه مبلطا لا شيء له ومن المجاز: اعترض اللص القوم فأبلطهم: تركهم على ظهر الغبراء، ولم يدع لهم شيئا، عن اللحياني. وقال الفراء: أبلط فلان فلانا، إذا ألح عليه في السؤال حتى برم ومل، وكذلك أفجأه، وقد تقدم. والبلط، بالفتح، ويضم: المخرط، وهو الحديدة التي يخرط بها الخراط، عربية، والعامة يسمونه البلطة، وقال أبو حنيفة: أنشدني أعرابي:
  فالبلط يبري حبر الفرفار

  الحبرة: السلعة تخرج في الشجرة، أو العقدة، فتقطع وتخرط منها الآنية، فتكون موشاة حسنة. والبلط، بضمتين: المجان والمتخرمون من الصوفية، عن ابن الأعرابي. قال: والبلط أيضا: الفارون من العسكر. ويقال: بالطني، إذا تركني، أو فر مني فذهب في الأرض. نقله أبو حنيفة. وبالط السابح: اجتهد في سباحته. وأصل المبالطة: المجاهدة. وبالط القوم: تجالدوا بالسيوف على أرجلهم، كتبالطوا، ولا يقال: تبالطوا، إذا كانوا ركبانا. وبالط القوم بني فلان: نازلوهم بالأرض، وهذا خلاف بالطني فلان، الذي تقدم ذكره، فإن الأول معناه ذهب في الأرض، وهذا لزم الأرض. قال الزمخشري: ولا تكون المبالطة إلا على الأرض. ويقال: إذا هفا صبيك فبلط له، يقال: بلط أذنه تبليطا، إذا ضربها بطرف سبابته ضربا يوجعه، ولا يكون إلا في فرع الأذنين، وقال الليث: التبليط: عراقية، وفسره كما ذكرنا. ويقال أيضا: بلط له، كما نقله الزمخشري والصاغاني. وبلط فلان تبليطا، إذا أعيا في المشي، وكذلك بلح، نقله الجوهري. والبلوط، كتنور: شجر كانوا يغتذون بثمره قديما، بارد يابس في الثانية، وقيل: في الأولى، وقيل: إن يبسه في الثالثة، وقيل إنه حار في الأولى، ثقيل غليظ بطيء الهضم، رديء للمعدة، مصدع مضر بالمثانة، ويصلحه أن يشوى ويضاف إليه السكر، ومن منافعه: أنه ممسك للبول مغزر له، ويمنع النزف والنفث، وينفع من الصلابات مع شحم الجدي ويمنع سعي القلاع والقروح إذا أحرق، ويمنع السجع والسموم، ويمنع من الاستطلاق، وهو كثير الغذاء إذا استمري. وبلوط الأرض: نبات ورقه كالهندباء، مدر مفتح مضمر للطحال. وأما بلوط الملك فقيل: هو الجوز، وقيل هو الشاهبلوط كما في المنهاج. ومن المجاز: يقال: مشيت حتى انقطع بلوطي، أي حركتي، أو فؤادي، أو ظهري، كما في الأساس والعباب.وانبلط الشيء: بعد، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: بالط في أموره: بالغ، وهو مبالط له، أي مجتهد في صلاح شأنك، قال الراجز:
  فهو لهن حابل وفارط
  إن وردت ومادر ولائط
  لحوضها وماتح مبالـط والتبليط: التبليد. ويقال: إنها حسنة البلاط، إذا جردت، وهو متجردها، وهو مجاز. وقول العامة: بلط السفينة، أي أرس بها، كأنه يأمره بإلزاقها بالأرض. ويقولون: رجل بلاط، إذا كان معدما. وفي البخيل أو اللئيم: ماذا يأخذ الريح من البلاط وبلطه، إذا ضربه بالبلط. والبلطي، بالضم: سمك يوجد في النيل، يقال إنه يأكل من ورق الجنة، وهو أطيب الأسماك ويشبهون به المترعرع في الشباب والنعمة. وبلاطة، كثمامة: من أعمال نابلس. وفحص البلوط: من أعمال قرطبة بالأندلس، وقد تقدم للمصنف في ف ح ص وينبغي إعادته هنا، فإن المنتسب إليها إنما ينتسب إلى الجزء الأخير، فيقال: فلان البلوطي، ومنهم أبو الحكم منذر بن سعيد ابن عبد الله بن عبد الرحمن بن القاسم التعزي البلوطي، روى كتاب العين للخليل، عن ابن ولاد، وكان أخطب أهل زمانه وأعلمهم بالحديث. ولي القضاء بقرطبة ومات سنة 355.

### Türkçe

**البقط**، bu madde bizde siyahla yazılmıştır; ve aynı şekilde, bizde **ياقوت** hattıyla olan **الصحاح** nüshasında da buldum; üzerinde de “ziyade” işareti vardır; ve onda lafzı şudur: “Onun hattıyla değildi”, yani **الجوهري**’nin hattıyla. Ve onun karşısında, kenarda lafzı şudur: “Ve içindekilerin tamamı, **أبي زكرياء** hattıyla olan nüshada da yoktur, **أبي سهل** nüshasında da yoktur; bundan dolayı **الصاغاني** **التكملة**’de dedi ki: **الجوهري** onu ihmal etti.” Sonra, musannifin siyakının gerektirdiği şudur ki: **البقط** fetha ile: evin kumaşıdır; ve **الليث**’in **أبي معاذ النحوي**’den naklettiği: **بقط البيت قماشه**, harekeli olarak; ve **مالك بن نويرة اليربوعي**’nin sözünü inşad etti:
  “**تميم**’i gördüm ki işlerini zayi etmişler;                      böylece onlar insanlar içinde **بقط**’tır; taifelerin döküntüsü.”

Böylece **العباب** ve **التكملة**’dedir; yani sanki onları evin kumaşına benzetti; o da eşyasının kötü olanıdır ki atılır. **اللسان**’da olan ise, onun şu sözüyle murad ettiğidir: **بقط** yani yayılmışlar, dağınık olanlar. Ve **البقط**: eşyayı toplamak ve bağlamak; **بن دريد**’den. Denir: **بقط الرجل متاعه**, onu topladı ve bağladı, göçmek için. **الصاغاني** bunu **العباب**’da böyle nakletti. Dedim: ve o, **ابن الأعرابي**’nin sözüyle birlikte: **البقط**: ayırma/dağıtma – geleceği üzere – zıt olmağa elverişlidir; buna dikkat çekmediler. **شمر** dedi: **أبا محمد**’i, **ابن المظفر**’den rivayet ederken işittim; o dedi ki: **البقط**: adama bostanı üçte bir veya dörtte bir üzerine vermendir; ve bununla **سعيد بن المسيب** hadisi tefsir edildi: “**بقط الجنان** salih olmaz.” **ابن الأعرابي** dedi: **القبط**: toplama; ve **البقط**: ayırma/dağıtma. Ve yine **ابن دريد**’den gelecektir: **القبط**: şeyi elinle toplaman. Eğer **الصاغاني**’nin ondan daha önce naklettiği sahihse, o zıddır. **الصحاح**’ta: **بقط الرجل متاعه**; onu ayırdı/dağıttı, denildiğinde. **أبو معاذ النحوي** dedi: **البقط** harekeli olarak: kesildiğinde düşen meyveden, orak onu ıskaladığında (kalan) şeydir. **العباب**’da: orak onu ıskalar; ve **المخلب**: dişsiz oraktır. Ve **البقط**: insanlardan bir fırkadır; ve denildi: şeyden bir parçadır. **ثعلب** nakletti: **بني تميم** içinde **ربيعة**’den bir **بقط** vardır; yani bir fırka, yahut bir parça.

Ve **البقط**: dağınık topluluktur. Denir: **ذهبوا في الأرض بقطا بقطا**; yani dağınık olarak. Ve **هم بقط في الأرض**; yani: dağınıktırlar. Bununla, **مالك بن نويرة**’nin önceki sözü de, **البقطة** (damme ile) gibi, tefsir edildi. Ve bununla, **عائشة** hadisi de tefsir edildi; o, babasını – Allah ikisinden de razı olsun – vasfeder: “Vallahi, bir **بقطة** hakkında ihtilaf etmediler ki babam onun payıyla uçup gitmiş olmasın.” **شمر** dedi: ve **البقطة**: yerin parçalarından bir parçadır; denir: **أمسينا في بقطة معشبة**; yani ottan bir parça içinde. Dersin: “Onlar, yer parçalarından bir **بقعة** hakkında ihtilaf etmediler”; ve onun sözü, insanlardan **البقطة** üzerine de, yerden **البقطة** üzerine de vaki olur. Ve insanlardan **البقطة**: fırkadır. Bir rivayette: **نقطة** iledir, **النون** ile; kendi yerinde gelecektir. Ve **البقاط** ( **غراب** vezninde): **الأقط**’tan bir avuçtur; **ابن الأعرابي**’den; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **أبي عبيدة**’den; **الصحاح** kenarında olduğu gibi. Ve **البقاط** ( **رمان** vezninde): **الهبيد**’in posası ve kabuğudur; **ابن الأعرابي**’den. Ve inşad etti:
  “Eğer onlardan bir şey elde etmezse, kısmeti                      **الهبيد**’den olan çalılığının yanında (kalır) bir **جريم**.
  Onun çevresinde **البقاط** atılmış görürsün; sanki                      çömelerek yükselen, yavrulu turnalardır.”

Avcıyı, köpeklerini ve av elde etmediğinde **الهبيد**’den olan yiyeceğini vasfeder. **أبو عمرو** dedi: **بقط في الجبل تبقيطا**; dağa tırmandı, demektir; ve aynı şekilde **برقط** ve **تقدقد**. Ondandır: **علي** – Allah ondan razı olsun – hadisi: müşriklerin ordusuna hücum etti; onlar da durmadan **يبقطون**; yani dağlara doğru, dağınık olarak, koşuşuyorlar. Ve **بقط** sözde ve yürüyüşte: ikisinde de hızlandı. Ve **بقط فلانا بالكلام**; yani onu **تبكيتا** ile susturdu/azarladı. Ve **بقط الشيء**: onu ayırdı/dağıttı. **اللحياني** dedi: **بقط متاعه**; onu ayırdı/dağıttı. Ondandır mesel: “**بقطيه بطبك**”; yani onu, yumuşaklığınla ayır/dağıt; ona fark ettirme. Aslı şudur: bir adam, sevgilisine evinde geldi; karnı onu tuttu; böylece hades oldu; **اللسان**’da: ihtiyacını giderdi. O da ona dedi: “Vay sana, ne yaptın?” Adam ahmaktı; ona bunu söyledi. Bu, işin sağlam yapılması, onu bilmek ve tanımakla ve onda çare bulmakla emrolunan kimse hakkında darb olunur; başkası ondan aciz kaldığında, yumuşak davranarak. **أبو سعيد** bazı **بني سليم**’den rivayet etti: **تبقط الخبر تبقطا**; haberi parça parça aldı, demektir. **أبو تراب** bazı **بني سليم**’den rivayet etti: **تذقطه تذقطا** ve **تبقطه تبقطا**; onu az az aldı, demektir. Ve aynı şekilde **تذقطه تذقطا** ve **تسقطه تسقطا**. Ve ona müstedrek olanlardandır: **البقوط**: fetha ile **بقط**’ın cem’idir; ve o, bir yerde toplanmış değildir; ondan tam bir çiftlik de değildir; ancak o, bir nahiyeden sonra bir nahiye içinde dağınık bir şeydir. Ve Araplar der: **مررت بهم بقطا بقطا** **القاف**’ın sükûnu ile; ve fethasıyla da rivayet edildi; yani dağınık olarak. Ve **البقطة** damme ile: nükte ve tutamdır; bununla, **عائشة**’nin önceki sözü tefsir edildi; **الصحاح** kenarında bulduğum üzere.

**ب ل ط**
**البلاط** ( **سحاب** gibi): yer; ve denildi: düz, pürüzsüz yer. Ondandır denir: **بالطناهم**; yani onları yerde konakladık; geleceği üzere. **رؤبة** dedi:
  “Eğer **الفسطاط**’ın sağmal develeri süt verseydi,
  onların üzerine onları **البلاط** ve taşla atardım.”

Ve evde ve başkasında döşenen taşlar: **بلاط**; **الجوهري** onu nakletti. Ve inşad etti:
  “Bu, benim makamımdır senin için; ta ki sen ıslanıncaya kadar,
  sulanmış olarak; ve **الأبطح**’ın **بلاط**’ını geçinceye kadar.”

Ve **ابن بري**, **أبي دواد الإيادي** için inşad etti:
  “Ve gerçekten o, yeşil taburlara sahip idi;                      ve **الآجـرون** ile bina edilen bir **بلاط** (da vardı).”

Ve her yer ki onunla yahut **الآجر** ile döşenmiştir: **بلاط**. Ve onu **بلطها**; ve **بلطها**. Ve **بلاط**: Şam’da bir yer; **البلبيسي** onu kesre ile ضبط etti. Ondandır: **أبو سعيد مسلمة بن علي** muhaddis, Mısırlı; orada hadis rivayet etti; ve orada vefat etti; ve onların yanında hadiste bununla (ilgili) bir şey yoktu. Ondan rivayet edenlerin sonuncusu **محمد بن رمح**’tır. Ve **بلاط عوسجة**: Endülüs’te bir hisardır. Ve **عثمان** – Allah ondan razı olsun – hadisi: ona su getirildi; **البلاط**’ta abdest aldı; o, Medine-i Münevvere’de bir yerdir; mescid ile çarşı arasındadır; döşelidir. Ondan da **جابر** hadisi: “Deveyi **البلاط**’ın bir tarafında bağladım.” Mekâna, döşenen şeyin adıyla genişletme yoluyla **بلاطا** adı verildi. Ve **بلاط**: **مرعش** ile **أنطاكية** arasında bir yerdir; o, eski bir şehirdir; zamandan beri harap olmuştur; ve birincisi: harap. Ve **دار البلاط**: Konstantiniyye’de bir yer; **سيف الدولة بن حمدان** esirleri için bir hapishane idi; ve **المتنبي** onu şiirinde zikretti. Ve **البلاط**: Halep’te bir yer. Ve şairin sözü, bunlardan biriyle tefsir edilir:
  “Eğer senin ümidin olmasaydı, **البلاط**’ı ziyaret etmezdik;                      ve **البلاط** bize ne ehil olurdu ne de vatan.”

Ve yerden **البلاط**: onun yüzüdür; **أبو حنيفة** söyledi. Yahut onun sert kısmının sonudur. **الأساس**’ta: **بلاط الأرض**: onun ortasından sert olan ve düz olan şeydir. Ve denir: falan, yerin **بلاط**’ına yapıştı. **ذو الرمة**, yolculukta refikini zikrederek dedi:
  “**البـلاط**’a dokunmaya inler; sanki                      iç organlar onu, süslü şeylerin içinde görür.”

Ve yağmur onu **أبلطها** etti: onun döşemesine isabet etti; bu, sırtında ne toprak ne de toz görmemendir. Ve evi **بلط** etti, ve onu **أبلطها** etti, ve onu **تبليطا** **بلط** etti: onu onunla yahut tuğla ile döşedi; artık o **مبلوطة** ve **مبلطة** ve **مبلطة**dır. İbn Düreyd dedi: Duvarı **بلطا** **بلطت** ettim; onu onunla yaptığım zaman; yine onun **تبليطا** **بلطته** ettim; başkası dedi: Evi **بلطا** **بلط** etti; onu onunla döşediği zaman; ve onu **تبليطا** **بلطها** etti; onu düzelttiği zaman. Er-Riyâşî inşad etti:
  Altı mermerle döşenmiş,                      onun için mihraplar vardır, aralarında sütunlar.
Ve Rü’be dedi:
  Döşenmiş bir iç boşluğun döşemesine sığınır.

Ve **البلطة** (zamm ile), İmru’ul-Kays’ın sözünde:
  **بلطة** olarak Amr b. Dirmâ’ üzerine indim,                      ne cömert komşu, ne güzel konak!
Murad etti: “Ne cömert komşu!” taaccüb üzere. İnsanlar onda ihtilaf ettiler: denildi ki, onunla murad edilen **البرهة** yahut **الدهر**dir. Ve **العباب**’da: ve **الدهر**; ikisi tek sözdür; murad eder: onun yanında bir müddet ve bir dehr konakladım. Yahut **البلطة**: müflis; yani, müflis olduğum hâlde onun yanına indim; böylece, “adamı **أبلط** etti”den bir isim olur; malı gittiği zaman; ileride geleceği üzere. Yahut ansızın oluş; bunu Cevherî, Ebû Amr’dan nakletti. Yahut **بلطة**: bizzat bir tepe; Cevherî onu Asma’î’den nakletti: bazısı dedi: o, Taybe’nin iki dağından bir köydür; inciri ve üzümü çoktur. Dedim: ve **المعجم**’de: **بلطة**: Cevv’in karnında, içinde hurmalık bulunan bir pınar; Ecâ’nın su menzillerindendir; bunu kuvvetlendirir ki, övülen Amr b. Dirmâ’, Taybe’den iki dağın ehlindendir; o, Amr b. Adî b. Vâil’dir; annesi Dirmâ’, Benî Sa’lebe b. Selâmân b. Zehl’dendir. Yahut onun evini murad etti; ve onun taşlarla döşenmiş **مبلطة** olduğunu; işte bunlar beş vecihtir; Cevherî bunlardan ikisini zikretti. Ve **التهذيب**’de: **بلطة**: bir evin adıdır; ve İmru’ul-Kays’a ait olarak inşad etti:
  Bir gün bir zulümden korktuğumda,                      muhakkak onun için **بلطة**’da zümrüt gibi bir geçit vardır.
Dedi: ve **زيمر**: bir yerin adıdır. Ve **البلاليط**: düz arazilerdir. Sîrâfî dedi: onun için tekil bilinmez. Ve adam **أبلط** etti: yere yapıştı; ve fakirleşti ve malı gitti yahut azaldı; artık o **مبلط**tır. Ebû’l-Heysem dedi: **أبلط**; iflas ettiği zaman, döşemeye yapıştı; mef’ûl için bina edilmiş **أبلط** gibi; artık o **مبلط**tır. Cevherî onu Kisâî ve Ebû Zeyd’den nakletti. Sâğânî, Sakhîr b. Umeyr için inşad etti:
  Âl-i Taysale’nin kızkardeşi benimle alay eder;
  Dedi: onu **مبلطا** görüyorum, onun için hiçbir şey yok.

Mecazdan: Hırsız kavme karşı çıktı da onları **أبلطهم** etti: onları tozlu yerin sırtı üzerinde bıraktı ve onlara hiçbir şey bırakmadı; Lihyânî’den. Ferrâ dedi: Falan, falanı **أبلط** etti; soru sormada ona ısrar ettiği zaman, ta ki bıktı ve usandı; yine onu **أفجأه** etti; ve bu daha önce geçti. Ve **البلط** (fetha ile; ve zamm ile de gelir): torna kalemidir; o, tornacının onunla tornaladığı demirdir; Arapçadır; avam ona **البلطة** der. Ebû Hanîfe dedi: Bir bedevî bana inşad etti:
  **البلط** **حبر الفرفار**’ı yontar.

**الحبرة**: ağaçta çıkan bir meta; yahut düğüm; kesilir ve ondan kaplar tornalanır; böylece nakışlı, güzel olur. Ve **البلط** (iki zamma ile): kalkanlar ve sûfîlerden “**المتخرمون**” olanlar; İbnü’l-A’râbî’den. Dedi: ve **البلط** ayrıca: ordudan kaçanlardır. Ve denilir: **بالطني**; beni terk ettiği zaman; yahut benden kaçtı da yeryüzünde gittiği zaman. Ebû Hanîfe nakletti. Ve yüzen **السابح** **بالط** etti: yüzmesinde gayret etti. Ve **المبالطة**’nın aslı: mücahede etmektir. Ve kavim **بالط** etti: ayakları üzerinde kılıçlarla çarpıştılar; **كتبالطوا** gibi; ve denilmez: **تبالطوا**; binekli oldukları zaman. Ve kavim, falan oğullarıyla **بالط** etti: onlarla yerde karşı karşıya geldiler; bu, daha önce zikri geçen “falan beni **بالطني** etti”nin zıddıdır; çünkü birincinin manası: yeryüzünde gitti; bununki: yere yapıştı. Zemahşerî dedi: **المبالطة** ancak yerde olur. Ve denilir: çocuğun şaşırırsa ona **بلط** et; denilir: kulağını **تبليطا** **بلط** etti; işaret parmağının ucuyla onu acıtacak bir vuruşla vurduğu zaman; ve bu ancak kulağın dalında olur. Leys dedi: **التبليط**: Irakçadır; ve onu, zikrettiğimiz gibi tefsir etti. Ve ayrıca denilir: ona **بلط** et; Zemahşerî ve Sâğânî’nin naklettiği üzere. Ve falan **تبليطا** **بلط** etti: yürüyüşte yorulduğu zaman; yine **بلح** gibi; Cevherî nakletti. Ve **البلوط** (tennûr gibi): eskiden meyvesiyle beslendikleri bir ağaçtır; ikinci derecede soğuk ve kurudur; ve denildi: birincide; ve denildi: onun kuruluğu üçüncüde; ve denildi: o birincide sıcaktır; ağır, kalın, sindirimi yavaş; mide için kötü; baş ağrıtan, mesaneye zararlı; onu ıslah eden: kavrulması ve ona şeker katılmasıdır. Faydalarından: idrarı tutucudur, onu çoğaltıcıdır; kanamayı ve kan tükürmeyi engeller; oğlak yağıyla birlikte sertliklere fayda verir; yakıldığı zaman çıbanların ve yaraların yayılmasını engeller; **السجع** ve zehirleri engeller; ishali engeller; hazmedildiği zaman gıdası çoktur. Ve yerin **بلوط**u: yaprağı hindibâ gibi olan bir bitkidir; idrar söktürücü, açıcı, dalağı gizlice zayıflatıcıdır. Ama **بلوط الملك** için denildi: o cevizdir; ve denildi: o **الشاهبلوط**tur; **المنهاج**’da olduğu gibi. Mecazdan: denilir: yürüdüm, ta ki **بلوطي** koptu; yani hareketim; yahut kalbim; yahut sırtım; **الأساس** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve şey **انبلط** etti: uzaklaştı; Sâğânî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: işlerinde **بالط** etti: mübalağa etti; ve o, onun için **مبالط**tır; yani senin işinin ıslahında gayret edicidir. Râciz dedi:
  O, onlar için hem bağlayan hem de boşaltandır;
  Eğer vardılarsa, hem suyu uzatan hem de yapışandır;
  Havuzu için hem su çeken hem de gayret eden **مبالط**tır.

Ve **التبليط**: **التبليد**dir. Ve denilir: o, **حسنة البلاط**tır; soyulduğu zaman; ve o, onun soyulmuş hâlidir; ve bu mecazdır. Avamın sözü: gemiyi **بلط** etti; yani onu demirledi; sanki onu yere yapıştırmayı emrediyor. Ve derler: adam **بلاط**tır; yoksul olduğu zaman. Ve cimri yahut alçak hakkında: rüzgâr **البلاط**tan ne alır? Ve onu **بلطه** etti: onu **البلط** ile vurduğu zaman. Ve **البلطي** (zamm ile): Nil’de bulunan bir balıktır; denilir ki cennet yaprağından yer; balıkların en lezzetlisidir; ve onunla gençlikte ve nimette serpilmiş olanı benzetirler. Ve **بلاطة** (semâme gibi): Nablus’un amellerindendir. Ve **فحص البلوط**: Endülüs’te Kurtuba’nın amellerindendir; musannif için daha önce **ف ح ص**’ta geçti; ve burada iade edilmesi gerekir; çünkü ona nisbet edilen ancak son parçaya nisbet edilir; böylece “falan **البلوطي**” denir. Onlardan: Ebû’l-Hakem Münzir b. Saîd b. Abdillah b. Abdirrahman b. el-Kâsım et-Ta’azzî **البلوطي**; Halîl’in **كتاب العين**’ını İbn Velâd’dan rivayet etti; zamanının en hatibi ve hadiste en bilgilisi idi. Kurtuba’da kadılığı üstlendi ve 355 yılında öldü.
