# بقع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%82%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بقع

البقع، محركة، في الطير والكلاب، كالبلق في الدواب، كما في الصحاح، وقد بقع، كفرح، أي بلق. ويقال: بقع به، أي اكتفى به. وبقعت الأرض منه، أي خلت.
 ويقال: بقع المستقي من الركية على العلق، إذا انتضح الماء على بدنه فابتلت مواضع منه، أي من بدنه. ومنه قيل للسقاق: البقع، بالضم. وأنشد ابن الأعرابي للحطيئة:
  كفوا سنتين بالأسياف بقعـا                      على تلك الجفار من النفي السنت: الذي أصابته السنة. والنفي: الماء الذي ينتضح عليه.
 ويقال: ما أدري أين سقع وبقع، أي أين ذهب، كأنه قال: إلى أي بقعة من البقاع ذهب، لا يستعمل إلا في الجحد. كبقع، بالتشديد، عن الفراء. وبقع الرجل، كعني: رمي بكلام قبيح، كما في العباب، وزاد في الصحاح: أو ببهتان. وفي اللسان: بقع بقبيح: فحش عليه.
 والباقع في بيت الأخطل:
  كلوا الضب وابن العير والباقع الذييبيت يعس الليل بين المقابر الضبع. أو هو الغراب الأبقع، أو الكلب الأبقع، كل ذلك قد قيل. ومن المجاز: الباقعة: الرجل الداهية. يقال: ما فلان إلا باقعة من البواقع، سمي باقعة لحلوله بقاع الأرض وكثرة تنقيبه في البلاد ومعرفته بها، فشبه الرجل البصير بالأمور الكثير البحث عنها المجرب لها به، والهاء دخلت في نعت الرجل للمبالغة في صفته. قالوا: رجل داهية وعلامة ونسابة.
 ومن المجاز: الباقعة: الذكي العارف الذي لا يفوته شيء ولا يدهى، ومنه الحديث: ففاتحه فإذا هو باقعة. والباقعة: الطائر الحذر المحتال الذي ينظر يمنة ويسرة إذا شرب لا يرد المشارب المياه المحضورة خوف أن يحتال عليه ويصاد، وإنما يشرب من البقعة، بالفتح، وهي المكان يستنقع فيه الماء، ثم شبه به كل حذر محتال حاذق.

  والبقعة، بالضم، وهو الأفصح، ويفتح، عن أبي زيد: القطعة من الأرض على غير هيئة القطعة التي إلى جنبها. ج: بقاع، كجبال، وكذلك البقع، بضم ففتح. وبقاع كلب: ع قرب دمشق الشأم، به قبر سيدنا إلياس عليه السلام على نبينا أفضل الصلاة والسلام. قلت: والذي نسب إليه هو كلب بن، وبرة، لنزول ولده به، وهو الذي يعرف ببقاع العزيز الآن، وهو قرية عامرة، ومنها الإمام المفسر البرهان إبراهيم بن عمر ابن يحيى بن الحسن بن علي بن أبي بكر الشافعي البقاعي، أحد تلامذة الإمام الحافظ ابن حجر، ترجمه السخاوي والخيضري وهما رفيقان. ومن مؤلفاته المناسبات وغيره، وقد سمع على شيوخ كما هو محفوظ عندي في الثبت. وفي المتأخرين شيخ بعض شيوخنا بالإجازة الإمام المحدث عبد اللطيف ابن أحمد البقاعي الدمشقي، حدث عن أبي المواهب الخليلي وغيره.
 ويقال: أرض بقعة، كفرحة، أي فيها بقع من الجراد عن اللحياني. وفي حديث أبي هريرة، رضي الله عنه: يوشك أن يعمل عليكم بقعان أهل الشام، بالضم، أي خدمهم وعبيدهم ومماليكهم. شبههم لبياضهم وحمرتهم وسوادهم بالشيء الأبقع، أو لأنهم من الروم ومن السودان، وقيل: سموا بذلك لاختلاط ألوانهم، فإن الغالب عليها البياض والصفرة.
 وقال أبو عبيد: أراد البياض، لأن خدم الشأم إنما هم الروم والصقالبة، فسماهم بقعانا للبياض. وقال غير أبي عبيد: أراد البياض والصفرة، وقيل لهم: بقعان، لاختلاف ألوانهم وتناسلهم من جنسين. وقال القتيبي: البقعان الذين فيهم سواد وبياض، ولا يقال لمن كان أبيض من غير سواد يخالطه: أبقع، فكيف يجعل الروم بقعانا، وهم بيض خلص، قال: وأرى أبا هريرة أراد أن العرب تنكح إماء الروم فيستعمل عليكم أولاد الإماء، وهم من بني العرب وهم سود، ومن بني الروم وهم بيض. والبقع، بالضم: بئر بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام،جاء ذكره في الحديث أو هي السقيا التي بنقب بني دينار، كما قاله الواقدي.
 وبقع، بلام لام: ع، بالشام بديار بني كلب بن وبرة، به استقر طلحة بن خويلد الأسدي لما هرب يوم بزاخة.
 بقعان، كعثمان: ع قرب عين الكبريت في طريق الرقة. قال عدي بن زيد العبادي يصف حمارا:
  ينتاب بالعرق من بقعان موردهماء الشريعة أو فيضا من الأجم ويروى: بعقان. والبقيع: الموضع فيه أروم الشجر من ضروب شتى، وبه سمي بقيع الغرقد، وقد ورد في الحديث، وهي مقبرة مشهورة بالمدينة، لأنه كان منبته، والغرقد: شجر له شوك، فذهب وبقي الاسم لازما للموضع. والبقيع في الأرض: المكان المتسع، ولا يسمى بقيعا إلا وفيه الشجر. وبقيع الزبير، فيه دور ومنازل. وبقيع الخيل، وبقيع الخبجبة، بخاء ثم جيم، وهذه عن أبي القاسم السهيلي كما مر للمصنف في خ ب ج ب كلهن بالمدينة، الأولى داخلها.

  وفاته: بقيع الخضمات: موضع بها عند خرم بني النبيت، فيه جمع أبو أمامة، كذا ضبطه ابن يونس عن ابن إسحاق. وفي معجم البكري: هو بالنون، كذا في الروض للسهيلي. قلت: وسيأتي للمصنف في ن ق ع. وبقيع، كزبير: ع لبني عقيل يخالط بلاد اليمن من وراء اليمامة. وبقيع أيضا: ماء لبني عجل، كذا في المعجم. وقال أبو زيد: يقال: أصابه خرء بقاع، كقطام. وبقاع وبقاع يصرف ولا يصرف، أي أصابه غبار وعرق فبقي لمع من ذلك على جسده قال: وأرادوا ببقاع أرضا. وقال غيره: عليه خرء بقاع، وهو العرق يصيب الإنسان فيبيض على جلده شبه لمع.
 وابن بقيع، كزبير: الكلب، عن أبي زيد. قال: ويقال: تشاتما فتقاذفا بما أبقى ابن بقيع، أي بالجيفة، لأن الكلب يبقيها، وهو مجاز، أي قذف كل صاحبه بالقاذورات.
 وابتقع لونه، بالضم، مثل انتقع وامتقع. بالباء والنون والميم، أي تغير.
 وانبقع فلان انبقاعا كانصرف انصرافا، أي ذهب مسرعا وعدا. قال ابن أحمر الباهلي:
  كالثعلب الرائح الممطور صبغتهشل الحوامل منه كيف ينبقع شل الحوامل منه: دعاء عليه أن تشل قوائمه. والأبيقع، مصغرا: العام القليل المطر، وهو مجاز، وإنما صغر للتهويل، ويقال أيضا: عام أبقع، إذا بقع فيه المطر.
 ومن المجاز أيضا: البقعاء: السنة المجدبة، أي هي التي فيها خصب وجدب. وقال ابن دريد: هاربة البقعاء: أبو بطن من العرب، وهم إخوة بني ذبيان. وقال الجوهري: بقعاء: اسم بلد. قال الصاغاني: وهي: ة باليمامة، كما قال الأزهري. قال مخيس بن أرطاة في رجل من بني حنيفة اسمه يحيى: ولكن قد أتاني أن يحيى يقال عليه في بقعاء شر وكان اتهم بامرأة تسكن هذه القرية.. وهي معرفة لا تدخلها الألف واللام.
 بقعاء: ماء مر لبني عبس. وأيضا ماء بأصل جبل بس، لبني هلال. وأيضا ماء بديار تميم لبني سليط بن يربوع. وفيه تقول امرأة من العرب - وكانت قد تزوجت في قبيلة فعنن عنها زوجها فقالت تتشوق إلى بلادها -:
  فمن يهد لي من ماء بقعاء جرعة                      فإن له من ماء لـينة أربـعـا في أبيات تقدم ذكرهن في تركيب و ج د.
 قلت: وبه فسر أبو عبيدة قول جرير في غسان بن ذهيل:
  وقد كان في بقعاء ري لشائكم                      وتلعة والجوفاء يجري غديرها قال: هذه مياه وأماكن لبني سليط حوالي اليمامة وستأتي في ت ل ع وفي ج و ف.
 وبقعاء: كورة بين الموصل ونصيبين و:ة، بأجأ لجديلة طيئ. وكورة من عمل منبج. وأيضا كورة أخرى من عملها أيضا، يسمى كل منهما بذلك. وبقعاء: ماء لبني عقيل من وراء اليمامة. قلت: وهي التي ذكرها أولا بقوله: قرية باليمامة. وبقعاء ذي القصة: ع على أربعة وعشرين ميلا من المدينة، خرج إليه أبو بكر رضي الله تعالى عنه لتجهيز المسلمين لقتال أهل الردة، وقد ذكره المصنف أيضا في ق ص صلى الله عليه وسلم ونبهنا عليه هنالك. وبقعاء المسالح: ع في شعر ابن مقبل. قال:

  رأينا ببقعاء المـسـالـح دونـنـا                      من الموت جون ذو غوارب أكلف ويروى: رأونا. وقول الحجاج بن يوسف: رأيت قوما بقعا، بالضم وقد سئل عنه فقال أي عليهم ثياب مرقعة، أي من سوء الحال، شبه تلك الثياب بلون الأبقع.
 ومما يستدرك عليه: ذود بقع الذرا، أي بيض الأسنمة. وغراب أبقع: فيه سواد وبياض. ومنهم من خص فقال: في صدره بياض، وهو أخبث ما يكون من الغربان، ثم صار مثلا لكل خبيث.
 والأبقع: الأبرص، عن ابن الأعرابي، وجمع الغراب الأبقع بقعان. وقال ابن بري: الباقع في قول الأخطل: الظربان. والأبقع: السراب لتلونه قال الشاعر:
  وأبقع قد أرغت به لصحبي                      مقيلا والمطايا في براهـا وبقع المطر في موضع من الأرض تبقيعا، إذا لم يشملها،وكذا بقع الصباغ الثوب، إذا لم يعمه بالصبغ فبقي به لمع. وفي الأرض بقع من نبت، أي نبذ، حكاه أبو حنيفة. وأرض بقعة، كفرحة: نبتها متقطع. وهو مبقع الرجلين، إذا أصاب الماء منها فخالف لونها لون ما أصابه الماء. وجمع البقعة بقع. ويقال: هو حسن البقعة عند الأمير، أي المنزلة، وهو مجاز.
 وبقعتهم الداهية: أصابتهم. والباقعة: الداهية تصيب الإنسان.
 والبقاع، بالكسر، ضد المشارع، وهي جمع بقعة، بالفتح، وقد ذكره المصنف.
 وجارية بقعة، كقبعة، وسيأتي. والبقعاء من الأرض: المعزاء ذات الحصى الصغار.
 وقالوا: يجري بقيع ويذم. عن ابن الأعرابي، والأعرف بليق يقال هذا لرجل يعينك بقليل ما يقدر عليه وهو على ذلك يذم. وبقعاء: اسم امرأة.

### Türkçe

**البقع** (harekeli), kuşta ve köpeklerde; binek hayvanlarında **البلق** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve **بقع** etti, **فرح** gibi; yani **بلق** oldu. Ve denilir: **بقع به**; yani onunla yetindi. Ve denilir: **بقعت الأرض منه**; yani ondan boşaldı.

Ve denilir: **بقع المستقي من الركية على العلق**; su, bedenine sıçrayıp da ondan, yani bedeninden, yerler ıslandığı zaman. Bundan dolayı sakaya **البقع** denildi; (kelime) zamme iledir. İbnü’l-A‘râbî, Hutay’e için şu beyti okudu:
  İki yıl kılıçlarla **بقعـا** (olarak) yetindiler                      o **الجفار** üzerinde, **النفي**’den
**السنت**: kıtlığın isabet ettiği (kimse). **النفي**: üzerine sıçrayan su.

Ve denilir: **ما أدري أين سقع وبقع**; yani nereye gitti; sanki dedi ki: **البقاع**’dan hangi **بقعة**’ye gitti; ancak inkârda kullanılır. **بقع** gibi; şeddeli (şekli), Ferrâ’dan. Ve **بقع الرجل** etti, **عني** gibi: çirkin sözle atıldı; **العباب**’da olduğu üzere; **الصحاح**’ta artırdı: yahut iftira ile. **اللسان**’da: **بقع بقبيح**: ona karşı çirkinleşti (ağır konuştu).

Ve Ahtal’ın beytindeki **الباقع**:
  Kertenkeleyi yiyin, yaban eşeğinin yavrusunu ve **الباقع**’ı ki                      geceyi mezarlar arasında dolaşarak geçirir
**الضبع**. Yahut o, **الغراب الأبقع**’dır; yahut **الكلب الأبقع**’dır; bunların hepsi söylenmiştir. Mecazdan: **الباقعة**: dehâ (kurnaz, iş bitirici) adam. Denilir: falan kimse, **البواقع**’dan bir **باقعة**’dan başka değildir; ona **باقعة** denildi, yeryüzünün **بقاع**’ına konması, beldelerde çokça araştırması ve onları bilmesi sebebiyle; böylece, işlere basiretli, onları çok araştıran, onları tecrübe etmiş adam ona benzetildi; **الهاء**, adamın sıfatında, vasfında mübalağa için girdi. Dediler: dehâ adam, alâmet (çok bilen), nesep bilgini.

Ve mecazdan: **الباقعة**: zeki, ârif; hiçbir şey onu kaçırmaz ve ona hile edilmez; bundan hadis: “Onunla konuşmaya başladı; bir de baktı ki o, **باقعة**.” Ve **الباقعة**: sakınan, hilekâr kuş; içtiği zaman sağa sola bakar; hile edilip avlanmaktan korkarak hazır su içilecek yerlere varmaz; ancak **البقعة**’dan içer; (bu) fetih iledir; o, suyun biriktiği yerdir; sonra bununla her sakınan, hilekâr, mahir kimse benzetildi.

**البقعة** (zammetle) — ki o daha fasih olandır — ve fethedilir; Ebû Zeyd’den: yanındaki parçanın heyeti üzere olmayan yer parçası. Çoğulu: **بقاع**; **جبال** gibi. Ve yine **البقع**; zamme sonra fetih ile. Ve **بقاع كلب**: Şam Dımaşk’ı yakınında bir yer; orada efendimiz İlyâs’ın kabri vardır, nebîmize en faziletli salât ve selâm olsun. Dedim: kendisine nisbet edilen, **كلب بن وبرة**’dir; evlâdının oraya yerleşmesi sebebiyle; ve o, şimdi **بقاع العزيز** diye bilinen şeydir; mamur bir köydür. Ondan: imam müfessir Burhân İbrâhîm b. Ömer b. Yahyâ b. el-Hasen b. Alî b. Ebî Bekr eş-Şâfi‘î el-**بقاعي**; imam hâfız İbn Hacer’in talebelerinden biridir; onu Sehâvî ve Haydarî tercüme etti; ikisi de arkadaştır. Teliflerinden: **المناسبات** ve başkası. Ve benim yanımda **الثبت**’te mahfuz olduğu üzere, şeyhlerden semâ‘ etti. Ve müteahhirînden: icazetle bazı şeyhlerimizin şeyhi, imam muhaddis Abdüllatîf b. Ahmed el-**بقاعي** ed-Dımaşkî; Ebü’l-Mevâhib el-Halîlî ve başkasından hadis rivayet etti.

Ve denilir: **أرض بقعة**; **فرحة** gibi; yani onda çekirgelerden **بقع** vardır; Lihyânî’den. Ebû Hureyre hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yakında Şam ehlinin **بقعان**’ı üzerinize iş görecek”; zamme iledir; yani onların hizmetçileri, köleleri ve memlûkları. Beyazlıkları, kızıllıkları ve siyahlıkları sebebiyle onları **الأبقع** şeye benzetti; yahut onlar Rum’dan ve Sudan’dan oldukları için; ve denildi: renklerinin karışması sebebiyle böyle adlandırıldılar; zira onda galip olan beyazlık ve sarılıktır.

Ebû Ubeyd dedi: beyazlığı kastetti; çünkü Şam’ın hizmetçileri ancak Rum ve Sakâlibe’dir; onları beyazlık için **بقعانا** diye adlandırdı. Ebû Ubeyd’den başkası dedi: beyazlık ve sarılığı kastetti. Ve denildi: **بقعان**; renklerinin farklılığı ve iki cinsten türemeleri sebebiyle. Kuteybî dedi: **البقعان**: içinde siyahlık ve beyazlık bulunanlardır; siyahlık karışmayan sırf beyaz olana **أبقع** denilmez; öyleyse Rum nasıl **بقعان** yapılır, hâlbuki onlar halis beyazdır? Dedi: Ebû Hureyre’nin kastettiğini görüyorum: Araplar Rum câriyeleri nikâhlar; böylece câriyelerin çocukları üzerinize iş görür; onlar Arap oğullarındandır ve onlar siyahtır; Rum oğullarındandır ve onlar beyazdır. Ve **البقع** (zammetle): Medine’de bir kuyu; üzerinde (orada bulunanın üzerinde) en faziletli salât olsun; hadiste zikri geldi; yahut o, Benî Dînâr geçidindeki **السقيا**’dır; Vâkıdî’nin dediği gibi.

Ve **بقع**; iki **لام** ile: Şam’da, **بني كلب بن وبرة** diyarında bir yer; **بزاخة** günü kaçtığında Esedî Talha b. Huveylid orada yerleşti.

**بقعان**; **عثمان** gibi: Rakka yolunda Aynü’l-Kibrît yakınında bir yer. ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî, bir eşeği vasfederek dedi:
  Terden **بقعان**’dan onların su varma yerine uğrar                      şeriatın suyu yahut çalılıktan bir taşkın
Ve rivayet olunur: **بعقان**. Ve **البقيع**: türlü türlü cinslerden ağaç kökleri bulunan yer; bununla **بقيع الغرقد** adlandırıldı; hadiste vârid olmuştur; o, Medine’de meşhur bir kabristandır; çünkü onun bitim yeriydi. Ve **الغرقد**: dikeni olan bir ağaçtır; gitti, isim mekâna lâzım kaldı. Ve yerde **البقيع**: geniş yer; ancak onda ağaç bulunmadıkça **بقيع** diye adlandırılmaz. Ve **بقيع الزبير**: onda evler ve meskenler vardır. Ve **بقيع الخيل** ve **بقيع الخبجبة**; **خاء** sonra **جيم** ile; bunlar Ebü’l-Kâsım es-Süheylî’dendir; musannifin **خ ب ج ب** terkibinde geçtiği üzere; hepsi Medine’dedir; birincisi onun içindedir.

Ve ondan: **بقيع الخضمات**: orada, Benî’n-Nebît yarığı yanında bir yer; Ebû Ümâme orada topladı; İbn Yûnus’un İbn İshâk’tan ضبط ettiği üzere böyledir. Bekrî’nin **معجم**’inde: o, **النون** iledir; Süheylî’nin **الروض**’unda böyle. Dedim: musannifin **ن ق ع**’da gelecektir. Ve **بقيع**; **زبير** gibi: Yemen beldeleriyle Yemâme’nin ötesinden karışan, Benî ‘Akîl’e ait bir yer. Ve **بقيع** ayrıca: Benî ‘Acl’e ait bir su; **المعجم**’de böyle. Ebû Zeyd dedi: denilir: **أصابه خرء بقاع**; **قطام** gibi. Ve **بقاع** ve **بقاع** sarf edilir ve sarf edilmez; yani ona toz ve ter isabet etti de bundan onun bedeninde parıltı kaldı. Dedi: **بقاع** ile bir yeri kastettiler. Başkası dedi: onun üzerinde **خرء بقاع** vardır; o, insana isabet eden terdir; derisi üzerinde beyazlayıp parıltı gibi olur.

Ve **ابن بقيع**; **زبير** gibi: köpek; Ebû Zeyd’den. Dedi: denilir: birbirlerine sövdüler de **ما أبقى ابن بقيع** ile birbirlerine attılar; yani leş ile; çünkü köpek onu bırakır; bu mecazdır; yani her biri arkadaşını pisliklerle itham etti.

Ve **ابتقع لونه**; zamme ile; **انتقع** ve **امتقع** gibi; **الباء** ve **النون** ve **الميم** ile; yani değişti.

Ve **انبقع فلان انبقاعا**; **انصرف انصرافا** gibi; yani hızlıca gitti ve koştu. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi:
  Boyası yağmurla ıslanmış giden tilki gibi                      ondan nasıl **ينبقع**; gebe olanların ayakları tutulsun
**شل الحوامل منه**: ona beddua; ayaklarının felç olmasını (dilemek).

Ve **الأبيقع**; küçültme olarak: yağmuru az olan yıl; bu mecazdır; ancak küçültme, dehşetlendirmek içindir. Ve ayrıca denilir: **عام أبقع**; onda yağmur **بقع** ettiği zaman.

Ve mecazdan ayrıca: **البقعاء**: kıtlık yılı; yani onda bolluk ve kıtlık bulunan (yıl). İbn Düreyd dedi: **هاربة البقعاء**: Araplardan bir karın babasıdır; onlar Benî Zübyân’ın kardeşleridir. Cevherî dedi: **بقعاء**: bir belde adıdır. Sâgânî dedi: o, Yemâme’de bir köydür; Ezherî’nin dediği gibi. Muhays b. Artâe, Benî Hanîfe’den adı Yahyâ olan bir adam hakkında dedi:
  Fakat bana geldi ki Yahyâ hakkında **بقعاء**’da şer söylenir
Ve o, bu köyde oturan bir kadınla itham edilmişti. Ve o, marifedir; **الألف واللام** ona girmez.

**بقعاء**: Benî ‘Abs’a ait acı bir su. Ve ayrıca: Cebel Bes’in dibinde, Benî Hilâl’e ait bir su. Ve ayrıca: Temîm diyarında, Benî Sulayt b. Yerbû‘a ait bir su. Bunun hakkında bir Arap kadını der ki — bir kabilede evlenmişti; kocası ona karşı iktidarsız kalınca, memleketine özlemle dedi —:
  Kim bana **بقعاء** suyundan bir yudum hediye ederse                      onun için **لـينة** suyundan dört (yudum) vardır
Beyitlerde; onların zikri **و ج د** terkibinde geçti. Dedim: Ebû Ubeyde, Cerîr’in Gassân b. Züheyl hakkında sözünü bununla tefsir etti:
  Ve **بقعاء**’da sizin kötülüğünüze bir sulanma vardı                      ve **تلعة** ve **الجوفاء**; onun küçük suyu akar
Dedi: bunlar, Yemâme civarında Benî Sulayt’a ait sulardır ve mekânlardır; **ت ل ع**’da ve **ج و ف**’ta gelecektir.

Ve **بقعاء**: Musul ile Nusaybin arasında bir kûre; ve bir köy; **أجأ**’da, Cedîle Tâyi’ için. Ve Menbic amelinden bir kûre. Ve ayrıca onun amelinden başka bir kûre daha; her birine bununla ad verilir. Ve **بقعاء**: Yemâme’nin ötesinde Benî ‘Akîl’e ait bir su. Dedim: o, önce “Yemâme’de bir köy” sözüyle zikrettiği şeydir. Ve **بقعاء ذي القصة**: Medine’den yirmi dört mil üzerinde bir yer; Ebû Bekir, Allah Teâlâ ondan razı olsun, mürtedlerle savaşmak için Müslümanları teçhiz etmek üzere ona çıktı; musannif onu **ق ص**’da da zikretti; ve orada buna dikkat çektik. Ve **بقعاء المسالح**: İbn Mukbil’in şiirinde bir yer. Dedi:

  Biz, **بقعاء المـسـالـح**’ta gördük, önümüzde                      ölümden, yeleli, kül rengi bir kara (at)
Ve rivayet olunur: “Bizi gördüler.” Haccâc b. Yûsuf’un sözü: “**قوما بقعا** gördüm”; zamme ile. Ondan sorulunca dedi ki: yani üzerlerinde yamalı elbiseler vardı; yani kötü hâlden; o elbiseleri **الأبقع**’ın rengine benzetti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **ذود بقع الذرا**; yani hörgüçleri beyaz. Ve **غراب أبقع**: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Onlardan kimi tahsis etti de dedi: göğsünde beyazlık vardır; o, kargaların en habis olanıdır; sonra her habis için mesel oldu.

Ve **الأبقع**: alaca tenli (abraş); İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الغراب الأبقع**’ın çoğulu **بقعان**’dır. İbn Berrî dedi: Ahtal’ın sözünde **الباقع**: **الظربان**’dır. Ve **الأبقع**: renklenmesi sebebiyle seraptır. Şair dedi:
  Ve bir **أبقع** ki onunla arkadaşlarıma (develeri) çöktürdüm                      bir öğle istirahati; binekler de onun genişliğinde
Ve yağmur, yerin bir yerinde **تبقيعا** olarak **بقع** etti; onu kapsamayıp (bazı yerleri bırakınca). Ve aynı şekilde boya, elbiseyi **بقع** eder; boyayla onu kaplamaz da onda parıltı kalırsa. Ve yerde bitkiden **بقع** vardır; yani parçalar; Ebû Hanîfe bunu rivayet etti. Ve **أرض بقعة**; **فرحة** gibi: bitkisi kesik kesiktir. Ve o, iki ayağı **مبقع** olandır; su onlardan bir kısmına isabet edip de rengi, suyun isabet ettiği şeyin renginden farklı olursa. Ve **البقعة**’nın çoğulu **بقع**’dır. Ve denilir: o, emir yanında **حسن البقعة**’dır; yani mevki; bu mecazdır.

Ve **بقعتهم الداهية**: onlara isabet etti. Ve **الباقعة**: insana isabet eden musibet.

Ve **البقاع** (kesre ile): **المشارع**’ın zıddıdır; o, fetih ile **بقعة**’nın çoğuludur; musannif onu zikretti.

Ve **جارية بقعة**; **قبعة** gibi; ve gelecektir. Ve yerden **البقعاء**: küçük çakıllı, taşlı (yer).

Ve dediler: “**يجري بقيع ويذم**”; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve daha bilinen: “**بليق**”; bu, sana gücünün yettiği az bir şeyle yardım eden bir adam için söylenir; buna rağmen yerilir. Ve **بقعاء**: bir kadın adıdır.
