# بكع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بكع

باب العين و الكاف والباء معهما
)ع ك ب، ع ب ك، ك ع ب، ك ب ع، ب ك ع مستعملات وب ع ك مهمل( عكب: العَكَبُ: غِلَظٌ في لَحْي الإنسان. وأمَةٌ عكباء: عِلْجَةٌ جافية الخلق من آمٍ عُكْب. وفي لغة الخفجّيين: عَكَبَتْ حولهم الطيرُ فهي عكوب أي: عكوف. قال شاعرهم:
تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم		عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل
عبك: يقال: ما ذقت عَبَكَةً ولا لَبَكَةً. العَبَكَة: قطعة من شيء أو كسرة. واللَّبَكَةُ: لقمة من ثريدة ونحوها. قال عرام: العَبَكَةُ ما ثردته من خبز، وعبكت بعضه فوق بعض، واللّبك سمن تصبّه على الدّقيق، أو السويق ثم تروّيه.
كعب: الكَعْبُ: العُظَيْم لكل ذي أربع، وكَعْبُ الإنسان: ما أشرف فوق رُسْغه عند قدمه، وكعب الفرس: عظم الوظيف، وعظم ناتئ من الساق من خلف.
والكعبة: البيت الحرام، وكَعْبَتُهُ تربيع أعلاه. وأهل العراق يسمون البيت المربَّع: كَعبة. وإنما قيل: كعبة البيت فاضيف إليه، لأن كعبته تربّع أعلاه. وبيت لربيعة كانوا يطوفون به يسمونه: ذا الكَعَبات. قال الأسود بن يعفر:
أهل الخَوَرْنق والسدير وبارقٍ		والبيت ذي الكعبات من سنداد
وكَعَبَتِ الجارية تَكْعُبُ كُعُوبة وكَعَابَة فهي كَعاب، وكاعب. وتَكَعَّبَ ثدياها. وثدي كاعب ومتكعّب. وقد كعّب تكعيبا. كل ذلك قد قيل.
والثوب المكعّب المطويّ الشديد الإدراج كعّبته تكعيبا. والكّعْبَةُ: الغُرفة. والكعب من القصب ونحوه معروف. ويجمع على كُعوب. والكَعْبُ من السمن قَدْرُ صُبَّة أو كيلة. قال عرّام: إذا كان جامدا ذائبا لا يسمّى كعبا. ويقال: كعّبت الشيء إذا ملأته تكعيبا. وكِعاب الزَّرْعِ عُقَدُ قَصَبِهِ وكَعَابِرُهُ.
كبع: الكَبْعُ: نقدُ الدراهم ووزنها. قال الراجز:
قالوا لي اكْبعْ قلتُ: لستُ كابعا
أي: الغُرَّام قالوا له: انقد لنا، وزن لنا.
بكع: البَكْعُ: شدَّة الضَّرب المتتابع، تقول: بَكَعْناه بالعصا والسيف بَكْعا وبكَعتُهُ بالكلام إذا وَّبخُتُه، بكعة يَبْكَعُهُ بَكعاً.

### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الباء** معهما
(**ع ك ب**، **ع ب ك**، **ك ع ب**، **ك ب ع**، **ب ك ع** kullanımdadır; **ب ع ك** ihmaldir.)

**عكب**: **العَكَبُ**: insanın çenesinde bir kalınlıktır. Ve **أمَةٌ عكباء**: **آمٍ عُكْب**’dan, yaratılışı kaba bir acemî cariye. Ve **الخفجّيين** dilinde: **عَكَبَتْ** kuşlar onların etrafında; o hâlde onlar **عكوب**dur; yani: **عكوف**. Şairleri dedi ki:
تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم		عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل

**عبك**: denir ki: “Ne bir **عَبَكَةً** tattım ne de bir **لَبَكَةً**.” **العَبَكَة**: bir şeyden bir parça yahut bir kırıntı. Ve **اللَّبَكَةُ**: **ثريدة**’den ve benzerinden bir lokma. **عرام** dedi: **العَبَكَةُ**: ekmekten **ثردته** ettiğin şeydir; ve onun bir kısmını bir kısmının üstüne **عبكت** ettin; ve **اللّبك**: una yahut **السويق**’e döktüğün içyağıdır; sonra onu sularsın.

**كعب**: **الكَعْبُ**: dört ayaklı her şey için eklem kemiğidir; ve **كَعْبُ الإنسان**: ayağında, bileğinin üstünde yükselen şeydir; ve **كعب الفرس**: **الوظيف** kemiğidir; ve arkadan, bacaktan çıkıntı yapan bir kemiktir.
Ve **الكعبة**: Beyt-i Harâm’dır; ve onun **كَعْبَتُهُ**: üstünün dörtgen oluşudur. Ve Irak ehli, dörtgen evi **كَعبة** diye adlandırır. Ancak “evin **كعبة**’si” denildi ve ona izafe edildi; çünkü onun **كعبته**’si üstü dörtgen olur. Ve Rabîa’ya ait bir ev vardı; onun etrafında tavaf ederlerdi; ona **ذا الكَعَبات** derlerdi. **الأسود بن يعفر** dedi:
أهل الخَوَرْنق والسدير وبارقٍ		والبيت ذي الكعبات من سنداد
Ve **وكَعَبَتِ الجارية**: **تَكْعُبُ** **كُعُوبة** ve **كَعَابَة** olarak; o hâlde o **كَعاب** ve **كاعب**tir. Ve iki memesi **تَكَعَّبَ** etti. Ve **ثدي كاعب** ve **متكعّب**. Ve gerçekten o, **تكعيبا** olarak **كعّب** etti. Bunların hepsi söylenmiştir.
Ve sıkı dürülmüş, şiddetli sarılmış **الثوب المكعّب**: onu **تكعيبا** olarak **كعّبته** ettin. Ve **الكّعْبَةُ**: odadır. Ve kamıştan ve benzerinden olan **الكعب** bilinir. Ve **كُعوب** üzerine cem‘ olunur. Ve içyağından olan **الكَعْبُ**: bir döküm yahut bir ölçek miktarıdır. **عرّام** dedi: eğer katı iken erimiş olursa **كعبا** diye adlandırılmaz. Ve denir ki: bir şeyi **تكعيبا** olarak doldurduğunda **كعّبت** ettin. Ve ekinin **كِعاب**’ı: kamışının düğümleridir ve onun **كَعَابِرُهُ**.

**كبع**: **الكَبْعُ**: dirhemleri saymak ve onları tartmaktır. **الراجز** dedi:
قالوا لي اكْبعْ قلتُ: لستُ كابعا
Yani: alacaklılar ona dediler ki: bizim için say, bizim için tart.

**بكع**: **البَكْعُ**: peş peşe şiddetli vuruştur; “Onu sopa ve kılıçla **بَكْعا** olarak **بَكَعْناه** ettik” dersin. Ve onu sözle **بكَعتُهُ**: onu azarladığımda; **بكعة** olarak, onu **بَكعاً** ile **يَبْكَعُهُ**.
