# بكك — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%83/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%83.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: بكك

بكك
بَكَّ - يَبُكُّ - بَكَّة
بَكَّ - يَبُكُّ + كائن + كائناً: يدقه ويدافعه متزاحماً معه للتحرك ضمن مكان ضيق
بَكَّة: على وزن " فـَعـْلـَة" : اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَكَّ - يَبُكُّ ": اسم مكان منه: المكان الذي يضيق بنازليه فيزدحمون ويتدافعون ويدق ويدفع بعضهم بعضاً: وهو اصطلاحاً وصف لمنطقة مكة وضواحيها لخصوصيتها بذلك في الحج
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" الدفع بالضرب بقوة محدودة تبعد الكائن عن موقعه لمسافة قصيرة"، وهي:
دَعَّ - يَدُعُّ، نَطَحَ - يَنْطَحُ (نَطَحَ - يَنْطِحُ)، بَكَّ - يَبُكُّ، نَزَغَ - يَنْزَغُ، ذَبَّ - يَذُبُّ، هَمَزَ - يَهْمِزُ (هَمَزَ - يَهْمُزُ)
بكَة
 	﴿إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة مباركا وهدى للعالمين(96)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [بكك] ب ك ك: بَكَّ زحم و البَكُّ مصدر بمعنى الدق و بكَّ عنقه دقها وبابهما رد و بَكَّهُ اسم بطن مكة سميت بذلك لازدحام الناس وقيل سميت بذلك لأنها كانت تبك أعناق الجبابرة و بَعْلَبَكُّ بلد وهما كلمتان جعلتا واحدة وقد ذكرنا إعرابه في حضرموت والنسبة إليه بَعْلِيٌ وإن شئت بَكِّيُّ
معجم الفرائد القرآنية
ب  ك  ك
" بَكَّةَ " في قوله تعالى: " إِنَّ أَوَّلَ بَيْـتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَهُدىً لِلْعَالَمِيـنَ " (96) آل عمران .
بَكَّة : قيل مكة، وقيل اسم لموضع الطواف، لأن الناس يتباكُّون فيه، ويزدحمون، ويرجح أن يكون البك هو البلد، ومنه (بعلبك) أي بلد الإله بعل معبود الكنعانيين زمن وثنيتهم .
الراغب
بك
بكة هي مكة عن مجاهد، وجعله نحو: سبد رأسه وسمده، وضربة لازب ولازم في كون الباء بدلا من الميم. قال عز وجل: }إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة مباركا{ [آل عمران/96]. وقيل: بطن مكة، وقيل: هي اسم المسجد، وقيل: هي البيت، وقيل: هي حيث الطواف (انظر: الدر المنثور 2/57) وسمي بذلك من التباك، أي: الازدحام؛ لأن الناس يزدحمون فيه للطواف، وقيل: سميت مكة بكة لأنها تبك أعناق الجبابرة إذا ألحدوا فيها بظلم.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ:: بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه. - البَكُّ: دق العنق. - وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم. - زاحمه أو زَحمَهُ؛ - الازدحام، - طرح بعضه على بعض ككَبْكَبه. - غليظ، - والبُكْكُ: الأَحداث الأَشِدَّاء، - وبَكَّ الرجل المرأة إذا جهدها في الجماع.- وبَكَّةُ: مَكَّةُ، سميت ذلك لأنها كانت تَبُكّ أعناق الجبابرة إذا ألحدوا فيها بظلم، - بَكَّةُ ما بين جبلي مَكَّة لأن الناس يبكُّ بعضهم بعضاً في الطواف أي يَزْحَمُ؛ - بَكَّة موضع البيت وسائر ما حوله مَكَّة،
1.     بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه.
2.     البَكُّ: دق العنق.
3.     وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم.
4.      وبَكَّ الرجلُ صاحبه يَبُكُّه بَكاً: زاحمه أو زَحمَهُ؛
5.     والبَكْبَكةُ: الازدحام،
6.     وبَكْبَكَ الشيءَ: طرح بعضه على بعض ككَبْكَبه.
7.     ورجل بَكْباك: غليظ،
8.     والبُكْكُ: الأَحداث الأَشِدَّاء،
9.     والبُكُك: الحُمُرُ النشيطة؛
10.                        وبَكَّ الرجل المرأة إذا جهدها في الجماع.
11.                        وبَكَّةُ: مَكَّةُ، سميت ذلك لأنها كانت تَبُكّ أعناق الجبابرة إذا ألحدوا فيها بظلم،
12.                        بَكَّةُ ما بين جبلي مَكَّة لأن الناس يبكُّ بعضهم بعضاً في الطواف أي يَزْحَمُ؛
13.                         بَكَّة موضع البيت وسائر ما حوله مَكَّة،
14.                        بَكَّ الناسُ بعضهم بعضاً في الطواف أي دفع بعضهم بعضاً،
15.                        بَكة اسم بطن مَكَّة سميت بذلك لازدحام الناس.
16.                        بَكَّة موضع البيت ومكةُ سائر البلد،
17.                         وبَكَّ الشيء يَبُكُّه بَكّاً: رد نَخْوَته ووضَعَهُ.
18.                        وبَكَّ عنقه يَبُكُّها بعكّاً: دقها.
19.                        وبَك الشيءَ: فسخه،
20.                        وبَكَّ الرجلُ: افتقر.
21.                         وبَكَّ إذا خشن بدنه شجاعةً.
22.                        والأَبَكُّ: العام الشديد لأنه يَبُكّ الضعفاء والمقلّين.
23.                        والأَبكّ: الحمر التي يبكّ بعضها بعضاً،
24.                        والأَبَكُّ: موضع نسبت الحمر إليه؛
25.                        والبَكْبَكةُ: شيء تفعله العَنْز بولدها.
26.                         والبَكْبَكة: المجيء والذهاب.
27.                        أحمق باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائِكٌ، وهو الذي لا يدري ما خطؤه وصوابه.
لسان العرب
● - بكك: البَكُّ: دق العنق. بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه.    وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم. وبَكَّ الرجلُ صاحبه يَبُكُّه بَكاً:    زاحمه أو زَحمَهُ؛ قال:    إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ،    فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ    يقول: إذا ضجر الذي يُورِدُ إبله مع إبلك لشدة الحر انتظاراً فخلِّه حتى    يزاحمك؛ وقال ابن دريد: كأ من الأَضداد يذهب في ذلك إلى أنه التفريق    والازدحام؛ وكل شيء تراكب فقد تَباكَّ. وتباكَّ القوم: تزاحموا. وفي الحديث:    فتَباكَّ الناس عليه أي ازدحموا. والبَكْبَكةُ: الازدحام، وقد    تَبَكْبَكُوا.    وبَكْبَكَ الشيءَ: طرح بعضه على بعض ككَبْكَبه. وجمعٌ بَكْباك: كثير.    ورجل بَكْباك: غليظ، وقيل: الضَّكْضاك الرجل القصير، وهو البَكْباكُ.    والبُكْكُ: الأَحداث الأَشِدَّاء، والبُكُك: الحُمُرُ النشيطة؛ وأنشد:    صَلامة كحُمُرِ الأَبَكِّ    ويقال: فلان أبَكُّ بني فلان إذا كان عَسِيفاً لهم يسعى في أمورهم.    وبَكَّ الرجل المرأة إذا جهدها في الجماع. وبَكَّ الشيء يَبُكُّه بَكّاً: رد    نَخْوَته ووضَعَهُ. ويقال: بَكَكْت الرجل وضعت منه ورددت نَخْوَته، ذكره    ابن بري في ترجمة ركك. وبَكَّ عنقه يَبُكُّها بعكّاً: دقها.    وبَكَّةُ: مَكَّةُ، سميت ذلك لأنها كانت تَبُكّ أعناق الجبابرة إذا    ألحدوا فيها بظلم، وقيل: لأن الناس يتباكّون فيها من كل وجه أي يتزاحمون،    وقال يعقوب: بَكَّةُ ما بين جبلي مَكَّة لأن الناس يبكُّ بعضهم بعضاً في    الطواف أي يَزْحَمُ؛ حكاه في البدل، وقيل: سميت بَكَّة لأن الناس يبك بعضهم    بعضاً في الطرق أي يدفع، وقال الزجاج في قوله تعالى: إن أول بيت وضع    للناس للذي ببَكَّة مباركاً، قيل: إن بَكَّة موضع البيت وسائر ما حوله    مَكَّة، قال للذي ببَكَّة، فأما اشتقاقه في اللغة فيصلح أن يكون الاسم اشتق من    بَكَّ الناسُ بعضهم بعضاً في الطواف أي دفع بعضهم بعضاً، وقيل: بَكة اسم    بطن مَكَّة سميت بذلك لازدحام الناس. وفي حديث مجاهد: من أسماء مَكَّةَ    بَكَّةُ، قيل: بَكَّة موضع البيت ومكةُ سائر البلد، وقيل: هما اسما    البلدة، والباء والميم يتعاقبان.    وبَك الشيءَ: فسخه، ومنه أُخذت بَكَّةُ. وبَكَّ الرجلُ: افتقر. وبَكَّ    إذا خشن بدنه شجاعةً. ويقال للجارية السمينة بَكْباكة وكَبْكابة    ووَكْوَاكة ووَكَوْكاةٌ ومَرْمَارة ورَجْراجة.    والأَبَكُّ: العام الشديد لأنه يَبُكّ الضعفاء والمقلّين. والأَبكّ:    الحمر التي يبكّ بعضها بعضاً، ونظيره قولهم الأَعمّ في الجماعة، والأَمَرُّ    لمصارين الفَرْث. والأَبَكُّ: موضع نسبت الحمر إليه؛ فأما ما أنشده ابن    الأَعرابي:    جَرَبَّة كحُمُرِ الأَبَكِّ،    لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّي    فزعم أنها الحمر يبك بعضها بعضاً؛ قال: ويضعف ذلك أن فيه ضرباً من إضافة    الشيء إلى نفسه وهذا مُسْتَكْرَهٌ، وقد يكون الأَبَكّ ههنا الموضع فذلك    أصح للإضافة.    والبَكْبَكةُ: شيء تفعله العَنْز بولدها. والبَكْبَكة: المجيء والذهاب.    أبو عبيد: أحمق باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائِكٌ، وهو الذي لا يدري ما خطؤه    وصوابه. وبَعْلَبَكّ: موضع، وقد تقدم ذكرها في موضعها.
مقاييس اللغة:
بك ّالباء والكاف في المضاعف أصلٌ يجمع التَّزَاحُمِ والمغالبة. قال الخليل: البَكّ دَقُّ العنُق، ويقال سمِّيت بكّة لأنّها كانت تَبُكُّ أعناق الجبابرة، إذا أَلْحَدُوا فيها بظُلْمٍ لم يُنْظَرُوا؛ ويقال بل سُمِّيَتْ بَكّةُ لأنَّ النّاسَ بعضُهم يبكُّ بعضاً في الطَّواف، أي يدفع، وقال الحسن: أي يتباكُّون فيها من كُلِّ وجهٍ. وقيل أيضاً: بَكَّةٌ فَعْلَة من بَكَكْتُ الرّجلَ إذا ردَدْتَه ووضعتَ منه، قال:
إذا الشَّرِيبُ أخَذَتْهُ أَكَّةْ
فَخَلِّهِ حَتَّى يَبُكّ بَكَّةْ
وقال آخر:
تُبكّ الحَوْضَ عَلاَّهَا ونَهْلَى
ودُونَ ذِيادِها عَطَنٌ مُنِيمُ
تبكّ: تزدحم عليه، قال ابنُ الأعرابيّ: تَباكَّت الإبل، إذا ازدحمَتْ على الماء فشرِبَتْ، ورجل أبَكُّ شديدٌ غَلاَّب وجمعه بُكٌّ. ويقال بكّهُ إذا غلبَه.
قال الفَرّاء: يقال للرِّشاء الغليظ الأبكّ. وَالأبكّ في قول الأصمعي الشَّجَر المجتمع، يريد قول القائل:
صَلاَمَةٌ كخْمُرِ الأَبَكِّ لا جَذَعٌ فيها ولا مُذَكِّ
القاموس المحيط:
بَكَّهُ خَرَقَهُ، وفَرَّقَهُ، وفَسَخَهُ، و فُلاناً زاحَمَهُ، أو رَحِمَهُ، ضِدٌّ، ورَدَّ نَخْوَتَهُ، ووَضَعَهُ، وفَسَخَه، و عُنُقَهُ دَقَّها، ومنه بَكَّةُ لِمَكَّةَ، أو لِما بينَ جَبَلَيْها، أَو لِلمَطَافِ لدَقِّها أعْناقَ الجَبابِرَةِ، أو لازْدِحامِ الناسِ بها، و الرجُلُ افْتَقَرَ، وخَشُنَ بَدَنُه شَجاعَةً، و المَرْأةَ جَهَدَها جِماعاً. وتَباكَّ تَراكَمَ، و القَوْمُ ازْدَحَموا، كتَبَكْبَكوا. والبَكْبَكَةُ طَرْحُ الشَّيْءِ بَعْضِهِ علَى بَعْضٍ، والازْدِحامُ، والمَجيءُ والذَّهابُ، وهَزُّ الشَّيْءِ، وتَقْليبُ المتاعِ وشيءٌ تَفْعَله العَنْزُ بِوَلَدِها
الأبَكُّ العامُ الشَّديدُ، والذي يَبُكُّ الحُمُرَ والموَاشِيَ وغَيْرَها، والعَسيفُ يَسْعَى في أُمورِ أهْلِهِ، وع، والأَجْذَمُ، ج: بُكَّانٌ. وذَكَرٌ بَكْبَكٌ: مِدْفَعٌ. والبَكْباكُ: القَصيرُ جدّاً، إذا مَشَى تَدَحْرَجَ مِنْ قِصَرِهِ. وأحْمَقُ باكٌّ تاكٌّ: لا يَدْري صَوابَه من خَطائِهِ. والبُكُكُ، بضَمَّتَيْنِ: الأَحْداثُ الأَشِدَّاءُ، والحُمُرُ النَّشيطَةُ. وإنه لبُكابِكُ: مَرِحٌ. وباكْباكُ: اسمٌ.
تاج العروس:
ب ك ك
بَكَّهُ يَبُكُّه بَكَّا : خرَقَه أو فرَّقَه عن ابنِ دُرَيْد . وقال أَبُو عَمْرو : بَكَّ الشَّيءَ أي فَسَخَه . وبَكَّ فلانٌ فُلانًا يَبُكُّه بكًّا : زاحَمَه قال عامانُ بنُ كَعْبٍ :
" إِذا الشَّرِيبُ أَخَذَتْهُ أَكَّهْ
" فخَلِّه حَتّى يَبُكَّ بَكَّهْ يَقُول : إِذا ضَجِرَ الذي يُورِدُ إِبِلَه مع إِبِلِكَ لشِدَّةِ الحَرِّ انْتِظارًا فخَلِّه حتّى يُزاحِمَك . أَو بَكَّهُ يَبُكُّه بَكًّا : إِذا رَحِمَهُ ضِدٌّ هكذا في سائر نسخ الكتاب بالراءِ وراجعت كتاب الجَمَهَرةِ لابن دُرَيْدٍ فرأَيْتُه قال فِيها : وبَكَّ فلانٌ يَبُكّ بَكًّا : زَحَم وبَك الرَّجُل صاحِبَه بَكاً : زاحَمَه أَو زَحَمَه هكذا بالزّاي ثم قال : كأَنه من الأضّدادِ وقالَ ابنُ سِيدَهْ : يَذْهَب في ذلك إِلى أَنَّه التَّفْرِيقُ والازْدِحامُ فعرِفَ أَنّ الضِّدِّيّةَ ليست في زاحَم ورَحِم - كما توهَّمَه المُصَنف - وإِنّما هي بينَ فَرَقَه وزاحَمَه ولو قال : بكَّه : خَرَّقه وفِسَخَه وفَرَّقَه وزاحَمَه وزَحَمَه ضِدٌّ ؛ لأصابَ فتأَمَّلْ ذلك
وبَكَّةُ يَبكُّه بَكًّا : رَدَّ نَخْوَتَه ووَضَعَه نقلَهُ ابنُ بَري في ترجمة ر ك ك . وبَكَّه بَكّاً : فَسَخَه
قلتُ : هذا بعينِه قوِلُ أبي عَمرو الذي تَقَدّم إِلاَّ أَنْ يكونَ الأولُ فسَحَه بالحاءِ المُهْمَلة وهذا بالخاءِ المُعْجَمة فتأَمّل . وبَكَّ عُنُقَه بَكًّا : دَقَّها . قيل : ومِنْهُ تَسمِيَة بَكَّة لمَكَّةَ شَرّفَها اللَّهُ تعالَى في قولِه تَعالَى : " إِنَّ أَوَّلَ بَيتٍ وُضِعَ للنّاسِ لَلّذِي ببَكّةَ مبارَكاً " . أَو هو اسمٌ لما بَيْنَ جَبَلَيها حكاهُ يَعْقُوبُ في البَدَلِ أَو لِلمَطَافِ . أو مَوْضِع البَيتِ ؛ ومَكَّةُ سائِرٌ البَلَد أَو بَطْن مَكَّة . واخْتُلِفَ في وجه تَسمِيَتِها على أَقوالٍ فقِيلَ : لدَقِّها أَعْناقَ الجَبابِرَة إِذا أَلْحَدُوا فيها بظُلْمٍ زادَ الزَّمَخْشَرِيُّ : لم يناظَرُوا أي لم يُنْتَظَر بِهِم أَو لازْدِحامِ النّاسِ بِها من كلِّ وَجْهٍ وقالَ يَعْقوبُ : لأَنَّ الناسَ يَبُكُّ بعضُهم بعضاً في الطوافِ أي يَزْحَمُ وقال غيرُه : في الطّرُقِ أي يَدْفَعُ وقال الحَصَن : يتَباكونَ فيها من كُلِّ وَجْهٍ وقال ابنُ عَبّاس : لِبَكِّ الأَقْوام بعضها بَعْضاً وقِيلَ : من بَكَّه : إِذا فَسَخَه وقيل : من بَكَّه : إِذا رَدَّ نَخْوَتَه وفي حَديثِ مُجاهِدٍ : من أَسْماءِ مَكَّةَ بَكَّةُ والباء والميم يتَعاقَبانِ وهو قولُ القُتَيبي . وبَكَّ الرَجُلُ : افْتَقر . وبَكَّ : إِذا خَشُنَ بَدَنُه شجاعةَ كِلاهُما عن أبي عَمْرو . وبَكَّ المَرأَةَ بَكاً : نَكَحَها أَو جَهَدَها جِماعاً . وتباكَّ الشيءُ : إِذا تَراكَمَ وتَراكَبَ
وتَباكَّ القَوْمُ : ازْدَحَموا ومنه الحَدِيثُ : فتَباكَّ الناسُ عَلَيهِ أي : تَزاحَمُوا كبَكْبَكُوا بَكْبَكَةً وهذه عن ابنِ دُرَيْد . والبَكْبَكَةُ : طَرحُ الشّيءِ بعضِه على بَعْض وكذلك الكبكَبَة . والبَكْبَكَةُ : الازْدِحامُ وهذا قد تَقَدَّم عن ابنِ دُرَيْد قريباً فهو تَكْرار . والبَكْبَكَةُ : المَجِيءُ والذَّهابُ . وأيضاً : هَزُّ الشيءِ
وقال ابنُ عَبّادٍ : هو تَقْلِيبُ المَتاعِ . وقال اللّيْثُ : هو شَيءٌ تَفْعَلُه العَنْزُ بوَلَدِها . وقالَ غيرُه : الأَبَكُّ : العامُ الشَّدِيدُ لأَنَّهُ يَبُكّ الضُّعَفاءَ والمُقِلِّينَ كما في اللِّسانِ . والأَبَكُّ : الذي يَبُكُّ الحُمُرَ والمَواشِيَ وغَيرَها وجَمْعُه : بُكٌّ قاله ابنُ عَبّادٍ . والأَبَكُّ : العَسِيفُ يَسعَى في أُمُورِ أَهْلِه يُقال : هو أَبَكّ بني فُلان : إِذا كان عَسِيفاً لَهُم يَسعَى في أمُورِهم . والأَبَكُّ : قالَتْ قُطَيَّةُ بنت بِشْرٍ الكِلابِيَّةُ :
" جَرَبَّةٌ من حُمُرِ الأَبَكِّ
" لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّى هكَذا أَنْشَدَه ابنُ الأعرابي وزَعَم أَنْ الأَبَكَّ هُنا جَماعَةُ الحُمُرِ تَبُكُّ بعضُها بعضاً ونَظِيره قولُهم : الأَمَرّ لمَصارِينِ الفَرثِ والأَعَمُّ للجَماعَةِ . قال ابنُ سِيدَه : ويُضْعِفُ ذلك أَنّ فيه ضَرباً من إِضافةِ الشّيءِ إِلىِ نَفْسِه وهذا مُستَكْرَه وقد يكون الأبَكّ هنا المَوْضِعُ فذلك أَصَحُّ للإِضافَةِ وقد صَحَّفَه المُصَنّف بآبَك كهاجَر فذَكَرَه في أَوّلِ حَرفِ الكافِ ووزنه بأَحْمَد وقد نَبَّهْنا هُنالك . والأَبَكُّ الأَجْذَمُ بُكّانٌ عن ابنِ عَبّاد . وذَكَرٌ بَكبَكٌ أي مِدْفَعٌ قال :
" واكْتَشَفَتْ لناشِئٍ دَمَكْمَكِ
" عن وارمِ أَكْظارُه عَضَنَّكِ
" تقولُ دَلِّصْ ساعةً لابل نِك
" فداسَها بأَذْلَغِي بَكْبك وقال ابنُ عَبّادٍ : البَكْباكُ : القَصِير جِداً وهو الذي إِذا مَشَى تَدَحْرَجَ من قِصَرِه . وقال أَبو عُبَيد : أَحْمَقُ باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائك : لا يَدْري صوابَهُ مِنْ خَطَئه وفي المحيطِ : هو الذي يَتَكَلّمُ بما يَدْرِي وبما لا يَدْرِي . وقال ابنُ الأَعرابي : البكُكُ بضَمَّتَيْنِ : الأَحْداثُ الأَشِدّاءُ . قال : وأَيْضَاً الحُمُرُ النَّشِيطَةُ . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : يُقال : إِنّه لبُكابِكٌ كغلابِط أي : مَرِح هَبِصٌ . وقالَ غيرُه : باكْباكُ : اسمُ رَجُلٍ نقَلَه الصاغاني
ومما يستدرك عليه : جَمْعٌ بَكْباكٌ أي : كَثِيرٌ . ورَجُلٌ بَكْباكٌ أي : غَلِيظٌ قالَه ابنُ درَيْد . ويُقالُ للجَارِيَةِ السَّمِينَةِ : بَكْباكَة وكَبكابَةٌ ووَكْواكَةٌ وكَوكاةٌ ومَرمارَةٌ ورَجْراجَةٌ . والأَبَكُّ : جماعَة الحُمُرِ عن ابنِ الأَعرابِيِّ وقد تقَدَّمَ . ويُقال : بَكِكْتَ يا فُلانُ بالكسرِ تَبَكُّ بالفتحِ : أي جُذِمْتَ عن ابنِ عَبّاد . قال : وبَكَّها بحِمْلِه : أَثْقَلها . قالَ : وبَكَّ الدّابَّةَ : جَهَدَها في السّيرِ . قال : ورَجُلٌ بَكْباكٌ : يُبَكْبِكُ كُلَّ شيءٍ أي : يَهُزُّه ويَنْفُضُه . والبَكْبَكَةُ : حَنِينُ النّاقَةِ وصَوتُها . وتَبَكْبَكُوا على فُلانٍ : ازْدَحَمُوا عليه . وقالَ ابنُ الأَعرابِي : تَباكَّتِ الإبِلُ : ازْدَحَمَت على الماءِ . والأَبَكّانِ : تَثْنِيَةُ الأَبَكِّ : جَبَلانِ يُشْرِفانِ على رَحْبَةِ الهَدّار باليَمامَةِ
وباكَّة بتَشْدِيدِ الكافِ : حِصْنٌ بالأَندَلُسِ من نواحِي بَربُشْتَرَ وهو اليوم بيَدِ الإِفْرِنْجِ نقَلَهُما ياقوت

### Türkçe

**بكك**
**بَكَّ - يَبُكُّ - بَكَّة**
**بَكَّ - يَبُكُّ** + bir varlık + bir varlığı: onu ezer ve onunla, dar bir yer içinde hareket etmek üzere, onunla sıkışarak itişip kakışır.
**بَكَّة**: “فـَعـْلـَة” vezni üzere: **بَكَّ - يَبُكُّ**’dan bir defalık için mef‘ûl mânasında fiil ismi: ondan yer ismi: içine girenlere dar gelen, böylece sıkışıp itiştikleri ve birbirlerini ezip ittikleri yer: ve bu, ıstılahta, hacda bu hususiyeti sebebiyle Mekke bölgesi ve çevresinin bir vasfıdır.
Ve lafız, “sınırlı bir kuvvetle vurmak suretiyle itme; varlığı bulunduğu yerden kısa bir mesafeye uzaklaştırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَعَّ - يَدُعُّ**، **نَطَحَ - يَنْطَحُ** (**نَطَحَ - يَنْطِحُ**)، **بَكَّ - يَبُكُّ**، **نَزَغَ - يَنْزَغُ**، **ذَبَّ - يَذُبُّ**، **هَمَزَ - يَهْمِزُ** (**هَمَزَ - يَهْمُزُ**)

**بكَة**
﴿“Şüphesiz insanlar için konulan ilk ev, elbette **ببكة**’de olan; mübarek ve âlemler için bir hidayet olandır (96)”﴾ Âl-i İmrân

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**بكك**] ب ك ك: **بَكَّ** sıkıştırdı; ve **البَكُّ** ezme mânasında mastardır; ve **بكَّ عنقه** onun boynunu ezdi; ikisinin bâbı **رد**’dir; ve **بَكَّهُ** Mekke’nin iç kısmının adıdır; insanların sıkışıklığından dolayı böyle adlandırıldı; ve “böyle adlandırıldı; çünkü zorba kimselerin boyunlarını ezerdi” denildi. Ve **بَعْلَبَكُّ** bir beldedir; ikisi iki kelimedir, bir tek kelime yapılmıştır; onun i‘râbını Hadramut’ta zikrettik; ve ona nisbet **بَعْلِيٌ**’dir; istersen **بَكِّيُّ**.

Mu‘cemü’l-Ferâid el-Kur’âniyye
ب  ك  ك
“**بَكَّةَ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**إِنَّ أَوَّلَ بَيْـتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَهُدىً لِلْعَالَمِيـنَ**” (96) Âl-i İmrân.
**بَكَّة**: “Mekke denildi”, ve “tavaf yerinin adıdır denildi”; çünkü insanlar orada **يتباكُّون**; ve sıkışırlar; ve **البك**’in belde olması daha muhtemeldir; ondan da (**بعلبك**) yani, Ken‘ânîlerin putperestlik zamanında taptıkları ilâh Ba‘l’ın beldesi.

er-Râgıb
**بك**
**بكة** Mücâhid’e göre Mekke’dir; ve onu şu gibi kıldı: “başını **سبد** etti” ve “onu **سمد** etti”; ve “yapışan darbe” ve “yapışan”da, **الباء**’nın **الميم**’den bedel olması bakımından. Aziz ve Celil şöyle dedi: ﴿“Şüphesiz insanlar için konulan ilk ev, elbette **ببكة**’de olan; mübarek...”﴾ [Âl-i İmrân/96]. Ve “Mekke’nin iç kısmıdır” denildi; ve “mescidin adıdır” denildi; ve “evdir” denildi; ve “tavafın olduğu yerdir” denildi (bkz.: ed-Dürrü’l-Mensûr 2/57). Ve bu, **التباك**’tan, yani: sıkışıklıktan dolayı böyle adlandırıldı; çünkü insanlar tavaf için orada sıkışırlar. Ve “Mekke’ye **بكة** denildi; çünkü orada zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını ezerdi” denildi.

Lisân özeti
Lafzın vecihleri:: **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكاً**: onu deldi yahut ayırdı. - **البَكُّ**: boynu ezme. - Ve **بَكَّ** falan **يَبُكُّ** **بَكَّةً** yani sıkıştırdı. - Onunla sıkıştı yahut onu sıkıştırdı; - sıkışıklık, - **ككَبْكَبه** gibi, bir kısmını bir kısmının üzerine atma. - kalın, - ve **البُكْكُ**: şiddetli gençler, - ve **بَكَّ** adam kadını, cinsî birleşmede onu zorladı.- Ve **بَكَّةُ**: Mekke’dir; böyle adlandırıldı; çünkü orada zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını **تَبُكّ** ederdi. - **بَكَّةُ** Mekke’nin iki dağı arasıdır; çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يبكُّ** ederler; yani sıkıştırırlar; - **بَكَّة** evin yeri ve onun çevresindeki her şey Mekke’dir,

1. **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكاً**: onu deldi yahut ayırdı.
2. **البَكُّ**: boynu ezme.
3. Ve **بَكَّ** falan **يَبُكُّ** **بَكَّةً** yani sıkıştırdı.
4. Ve **بَكَّ** adam arkadaşını **يَبُكُّه** **بَكاً**: onunla sıkıştı yahut onu sıkıştırdı;
5. Ve **البَكْبَكةُ**: sıkışıklık,
6. Ve **بَكْبَكَ** şeyi: **ككَبْكَبه** gibi, bir kısmını bir kısmının üzerine attı.
7. Ve **بَكْباك** adam: kalın,
8. Ve **البُكْكُ**: şiddetli gençler,
9. Ve **البُكُك**: çevik eşekler;
10. Ve **بَكَّ** adam kadını, cinsî birleşmede onu zorladı.
11. Ve **بَكَّةُ**: Mekke’dir; böyle adlandırıldı; çünkü orada zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını **تَبُكّ** ederdi,
12. **بَكَّةُ** Mekke’nin iki dağı arasıdır; çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يبكُّ** ederler; yani sıkıştırır;
13. **بَكَّة** evin yeri; ve onun çevresindeki her şey Mekke’dir,
14. İnsanlar tavafta birbirlerini **بَكَّ** ettiler; yani bir kısmı bir kısmını itti,
15. **بَكة** Mekke’nin iç kısmının adıdır; insanların sıkışıklığından dolayı böyle adlandırıldı.
16. **بَكَّة** evin yeri; Mekke ise beldenin geri kalanıdır,
17. Ve **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكّاً**: onun kibirini geri çevirdi ve onu alçalttı.
18. Ve **بَكَّ** boynunu **يَبُكُّها** **بعكّاً**: onu ezdi.
19. Ve **بَك** şeyi: onu feshetti,
20. Ve **بَكَّ** adam: fakirleşti.
21. Ve **بَكَّ**: bedeni yiğitlik sebebiyle kabalaştığında.
22. Ve **الأَبَكُّ**: şiddetli yıldır; çünkü zayıfları ve azı olanları **يَبُكّ** eder.
23. Ve **الأَبكّ**: birbirlerini **يبكّ** eden eşeklerdir,
24. Ve **الأَبَكُّ**: eşeklerin kendisine nisbet edildiği yerdir;
25. Ve **البَكْبَكةُ**: keçinin yavrusuna yaptığı bir şeydir.
26. Ve **البَكْبَكة**: gelip gitmedir.
27. **أحمق باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائِكٌ**: hatasını ve doğrusunu bilmeyen kimsedir.

Lisânü’l-‘Arab
● - **بكك**: **البَكُّ**: boynu ezme. **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكاً**: onu deldi yahut ayırdı. Ve **بَكَّ** falan **يَبُكُّ** **بَكَّةً** yani sıkıştırdı. Ve **بَكَّ** adam arkadaşını **يَبُكُّه** **بَكاً**: onunla sıkıştı yahut onu sıkıştırdı; dedi ki:
إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ،
فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ
Der ki: develerini, şiddetli sıcak sebebiyle bekleyerek, senin develerinle birlikte suya götüren kimse bıkkınlık duyduğunda, onu bırak; ta ki seninle sıkışsın; İbn Düreyd dedi ki: **كأ** zıtlardandır; bunda, onun ayırma ve sıkışıklık olduğuna gider; ve her şey üst üste binerse, muhakkak **تَباكَّ** etmiştir. Ve **تباكَّ** kavim: sıkıştılar. Hadiste: “**فتَباكَّ الناس عليه**” yani onun üzerine sıkıştılar. Ve **البَكْبَكةُ**: sıkışıklık; ve muhakkak **تَبَكْبَكُوا**. Ve **بَكْبَكَ** şeyi: **ككَبْكَبه** gibi, bir kısmını bir kısmının üzerine attı. Ve bir topluluk **بَكْباك**: çoktur. Ve **بَكْباك** adam: kalın; ve “**الضَّكْضاك** adam kısa adamdır; o **البَكْباكُ**’tur” denildi. Ve **البُكْكُ**: şiddetli gençler; ve **البُكُك**: çevik eşekler; ve şu beyit okundu:
صَلامة كحُمُرِ الأَبَكِّ
Ve “falan, falan oğullarının **أبَكُّ**’udur” denilir; onlara angarya çeken, işlerinde koşan ise. Ve **بَكَّ** adam kadını, cinsî birleşmede onu zorladı. Ve **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكّاً**: onun kibirini geri çevirdi ve onu alçalttı. Ve “**بَكَكْت** adamı: onu alçalttım ve kibirini geri çevirdim” denilir; bunu İbn Berrî, **ركك** maddesinde zikretti. Ve **بَكَّ** boynunu **يَبُكُّها** **بعكّاً**: onu ezdi. Ve **بَكَّةُ**: Mekke’dir; böyle adlandırıldı; çünkü orada zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını **تَبُكّ** ederdi; ve “insanlar her yönden orada **يتباكّون**; yani sıkışırlar” denildi. Ya‘kūb dedi ki: **بَكَّةُ** Mekke’nin iki dağı arasıdır; çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يبكُّ** ederler; yani sıkıştırır; bunu bedelde hikâye etti. Ve “**بَكَّة** diye adlandırıldı; çünkü insanlar yollarda birbirlerini **يبك** ederler; yani iter” denildi. Ve ez-Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**إن أول بيت وضع للناس للذي ببَكَّة مباركاً**” dedi ki: “**بَكَّة** evin yeridir; onun çevresindeki her şey Mekke’dir.” “**للذي ببَكَّة**” dedi; dilde onun iştikakı ise, ismin, “insanlar tavafta birbirlerini **بَكَّ** ettiler; yani bir kısmı bir kısmını itti”den iştikak edilmesi uygun olur; ve “**بَكة** Mekke’nin iç kısmının adıdır; insanların sıkışıklığından dolayı böyle adlandırıldı” denildi. Mücâhid’in hadisinde: Mekke’nin adlarından biri **بَكَّةُ**’dir. “**بَكَّة** evin yeri; Mekke ise beldenin geri kalanıdır” denildi; ve “ikisi beldenin iki adıdır; **الباء** ile **الميم** birbirinin yerine geçer” denildi. Ve **بَك** şeyi: onu feshetti; ondan **بَكَّةُ** alındı. Ve **بَكَّ** adam: fakirleşti. Ve **بَكَّ**: bedeni yiğitlik sebebiyle kabalaştığında. Ve semiz cariyeye **بَكْباكة** ve **كَبْكابة** ve **وَكْوَاكة** ve **وَكَوْكاةٌ** ve **مَرْمَارة** ve **رَجْراجة** denilir. Ve **الأَبَكُّ**: şiddetli yıldır; çünkü zayıfları ve azı olanları **يَبُكّ** eder. Ve **الأَبكّ**: birbirlerini **يبكّ** eden eşeklerdir; bunun benzeri, topluluk için **الأَعمّ** demeleridir; ve dışkı bağırsakları için **الأَمَرُّ**. Ve **الأَبَكُّ**: eşeklerin kendisine nisbet edildiği yerdir; İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu şu beyte gelince:
جَرَبَّة كحُمُرِ الأَبَكِّ،
لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّي
o, bunun, eşekler olduğu; bir kısmının bir kısmını **يبك** ettiği iddiasında bulundu; dedi ki: bunu zayıflatan, onda, şeyin kendisine izafe edilmesi türünden bir şey bulunmasıdır; bu ise çirkindir; burada **الأَبَكّ** yer olabilir; bu, izafe için daha doğrudur. Ve **البَكْبَكةُ**: keçinin yavrusuna yaptığı bir şeydir. Ve **البَكْبَكة**: gelip gitmedir. Ebû Ubeyd: **أحمق باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائِكٌ**: hatasını ve doğrusunu bilmeyen kimsedir. Ve **بَعْلَبَكّ**: bir yerdir; onun zikri, yerinde daha önce geçti.

Mekâyîsü’l-Luğa:
**بك**: şeddeli **الباء** ve **الكاف**’ın, ikilemede, sıkışıklığı ve galebeyi toplayan bir aslı vardır. Halîl dedi ki: **البَكّ** boynu ezmektir; ve “**بكّة** diye adlandırıldı; çünkü orada zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını **تَبُكُّ** ederdi; onlara mühlet verilmezdi” denilir; ve “bilakis **بكّة** diye adlandırıldı; çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يبكُّ** ederler; yani iter” denilir; Hasan dedi ki: yani onlar orada her yönden **يتباكُّون**. Ve ayrıca denildi ki: **بَكَّةٌ** **بَكَكْتُ** adamı, onu geri çevirdiğim ve ondan indirdiğim zaman,dan **فَعْلَة**’dir; dedi ki:
إذا الشَّرِيبُ أخَذَتْهُ أَكَّةْ
فَخَلِّهِ حَتَّى يَبُكّ بَكَّةْ
Ve bir başkası dedi ki:
تُبكّ الحَوْضَ عَلاَّهَا ونَهْلَى
ودُونَ ذِيادِها عَطَنٌ مُنِيمُ
**تبكّ**: onun üzerine sıkışır; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: develer **تَباكَّت**; su üzerine sıkıştıkları ve içtikleri zaman. Ve **أبَكُّ** adam: şiddetli, galip; çoğulu **بُكّ**’tur. Ve “**بكّهُ**: onu yendi” denilir.
el-Ferrâ’ dedi ki: kalın ipe **الأبكّ** denilir. Ve el-Asma‘î’nin sözünde **الأبكّ**, toplanmış ağaçtır; şu söyleyenin sözünü kasteder:
صَلاَمَةٌ كخْمُرِ الأَبَكِّ لا جَذَعٌ فيها ولا مُذَكِّ

el-Kāmûsü’l-Muhît:
**بَكَّهُ**: onu deldi, ayırdı, feshetti; ve falanı sıkıştırdı; yahut ona merhamet etti; zıttır; ve onun kibirini geri çevirdi ve onu alçalttı; ve onu feshetti; ve boynunu ezdi; ondan, Mekke için **بَكَّةُ**; yahut iki dağı arasındaki yer için; yahut tavaf yeri için; zorba kimselerin boyunlarını ezmesinden dolayı; yahut orada insanların sıkışıklığından dolayı. Ve adam fakirleşti; ve bedeni yiğitlik sebebiyle kabalaştı; ve kadını cinsî birleşmede zorladı. Ve **تَباكَّ**: üst üste yığıldı; ve kavim sıkıştı; **كتَبَكْبَكوا** gibi. Ve **البَكْبَكَةُ**: şeyin bir kısmını bir kısmının üzerine atmak; ve sıkışıklık; ve gelip gitme; ve şeyi sallamak; ve eşyayı çevirmek; ve keçinin yavrusuna yaptığı bir şey.
**الأبَكُّ**: şiddetli yıl; ve eşekleri ve davarları ve başkalarını **يَبُكُّ** eden; ve ailesinin işlerinde koşan angaryacı; ve (kısaltma işaretiyle) ; ve **الأَجْذَمُ**; çoğulu: **بُكَّانٌ**. Ve **بَكْبَكٌ** erkek: itici. Ve **البَكْباكُ**: pek kısa; yürüdüğünde kısalığından yuvarlanır. Ve **أحْمَقُ باكٌّ تاكٌّ**: doğrusunu hatasından ayırt etmez. Ve **البُكُكُ** iki damme ile: şiddetli gençler ve çevik eşekler. Ve “o, elbette **لبُكابِكُ**’tur”: neşeli. Ve **باكْباكُ**: bir addır.

Tâcü’l-‘Arûs:
ب ك ك
**بَكَّهُ** **يَبُكُّه** **بَكَّا**: onu deldi yahut ayırdı; İbn Düreyd’den. Ebû ‘Amr dedi ki: **بَكَّ** şey, yani onu feshetti. Ve **بَكَّ** falan falanı **يَبُكُّه** **بكًّا**: onu sıkıştırdı; ‘Âmân b. Ka‘b dedi ki:
" إِذا الشَّرِيبُ أَخَذَتْهُ أَكَّهْ
" فخَلِّه حَتّى يَبُكَّ بَكَّهْ
Der ki: şiddetli sıcak sebebiyle bekleyerek, develerini senin develerinle birlikte suya götüren kimse bıkkınlık duyduğunda, onu bırak; ta ki seninle sıkışsın. Yahut **بَكَّهُ** **يَبُكُّه** **بَكًّا**: ona merhamet etti; zıttır; kitap nüshalarının tamamında böyle, **الراء** ile. İbn Düreyd’in **الجمهرة** kitabına müracaat ettim; onda şöyle dediğini gördüm: ve **بَكَّ** falan **يَبُكّ** **بَكًّا**: sıkıştırdı; ve **بَك** adam arkadaşını **بَكاً**: onunla sıkıştı yahut onu sıkıştırdı; böyle, **الزّاي** ile; sonra dedi ki: sanki zıtlardandır. İbn Sîde dedi ki: bunda, onun ayırma ve sıkışıklık olduğuna gider; böylece zıtlığın, sıkıştırdı ve merhamet etti arasında olmadığını bildi; - musannifin vehmettiği gibi -; bilakis o, ayırdı ile sıkıştırdı arasındadır. Ve eğer “**بكّه**: onu deldi, feshetti, ayırdı; ve sıkıştırdı, sıktı; zıttır” deseydi, isabet ederdi; bunu düşün.
Ve **بَكَّةُ** **يَبكُّه** **بَكًّا**: onun kibirini geri çevirdi ve onu alçalttı; bunu İbn Berrî, **ر ك ك** maddesinde nakletti. Ve **بَكَّه** **بَكّاً**: onu feshetti.
Dedim ki: bu, Ebû ‘Amr’ın, daha önce geçen sözünün aynısıdır; ancak birincisi **فسَحَه** (mühmel **الحاء** ile) ve bu, mu‘ceme **الخاء** ile olmasın; düşün. Ve **بَكَّ** boynunu **بَكًّا**: onu ezdi. Denildi ki: ondan, Yüce Allah’ın şu sözünde Mekke’ye **بَكَّة** ad verilmesi: “**إِنَّ أَوَّلَ بَيتٍ وُضِعَ للنّاسِ لَلّذِي ببَكّةَ مبارَكاً**”. Yahut o, iki dağı arasındaki yerin adıdır; bunu Ya‘kūb bedelde hikâye etti; yahut tavaf yerinin; yahut evin yerinin adıdır; ve Mekke beldenin geri kalanıdır; yahut Mekke’nin iç kısmıdır. Onun adlandırılma yönünde görüş ayrılığı oldu; sözler üzere: “oraya zulümle ilhâd ettiklerinde zorba kimselerin boyunlarını ezmesinden dolayı” denildi; ez-Zemahşerî artırdı: “onlara mühlet verilmezdi”; yani onlar bekletilmezdi. Yahut “insanların her yönden orada sıkışıklığından dolayı” denildi. Ya‘kūb dedi ki: çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يَبُكُّ** ederler; yani sıkıştırır. Başkası dedi ki: yollarda; yani iter. Hasan dedi ki: onlar orada her yönden **يتَباكونَ**. İbn Abbâs dedi ki: kavimlerin birbirlerini **بَكِّ** etmesinden dolayı. Ve “**بكّه**’den; onu feshettiği zaman” denildi. Ve “**بكّه**’den; onun kibirini geri çevirdiği zaman” denildi. Mücâhid’in hadisinde: Mekke’nin adlarından biri **بَكَّةُ**’dir; ve **الباء** ile **الميم** birbirinin yerine geçer; bu, el-Kuteybî’nin sözüdür. Ve **بَكَّ** adam: fakirleşti. Ve **بَكَّ**: bedeni yiğitlik sebebiyle kabalaştığında; ikisi de Ebû ‘Amr’dan. Ve **بَكَّ** adam kadını **بَكاً**: onunla evlendi yahut cinsî birleşmede onu zorladı. Ve **تباكَّ** şey: yığıldığı ve üst üste bindiği zaman.
Ve **تَباكَّ** kavim: sıkıştılar; ondan hadistir: “**فتَباكَّ الناسُ عَلَيهِ**” yani: sıkıştılar; **كبَكْبَكُوا** gibi; **بَكْبَكَةً**; bu, İbn Düreyd’dendir. Ve **البَكْبَكَةُ**: şeyin bir kısmını bir kısmının üzerine atmak; aynı şekilde **الكبكَبَة**. Ve **البَكْبَكَةُ**: sıkışıklık; bu, daha önce İbn Düreyd’den yakın zamanda geçti; o hâlde tekrardır. Ve **البَكْبَكَةُ**: gelip gitme. Ve ayrıca: şeyi sallamak.
İbn ‘Abbâd dedi ki: o, eşyayı çevirmektir. el-Leys dedi ki: o, keçinin yavrusuna yaptığı bir şeydir. Başkası dedi ki: **الأَبَكُّ**: şiddetli yıldır; çünkü lisanda olduğu gibi zayıfları ve azı olanları **يَبُكّ** eder. Ve **الأَبَكُّ**: eşekleri ve davarları ve başkalarını **يَبُكُّ** eden; çoğulu: **بُكّ**; bunu İbn ‘Abbâd söyledi. Ve **الأَبَكُّ**: ailesinin işlerinde koşan angaryacı; “falan oğullarının **أَبَكّ**’udur” denilir; onlara angarya çeken, işlerinde koşan ise. Ve **الأَبَكُّ**: Kuteyye bint Bişr el-Kilâbiyye dedi ki:
" جَرَبَّةٌ من حُمُرِ الأَبَكِّ
" لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّى
İbnü’l-A‘râbî onu böyle okudu; ve **الأَبَكّ**’in burada, bir kısmı bir kısmını **تَبُكُّ** eden eşekler topluluğu olduğunu iddia etti; bunun benzeri, dışkı bağırsakları için **الأَمَرّ** ve topluluk için **الأَعَمّ** demeleridir. İbn Sîde dedi ki: bunu zayıflatan, onda, şeyin kendisine izafe edilmesi türünden bir şey bulunmasıdır; bu ise çirkindir; burada **الأبَكّ** yer olabilir; bu, izafe için daha doğrudur. Musannif onu **آبَك** diye tashîf etti; **هاجَر** gibi; böylece onu **الكاف** harfinin başında zikretti ve veznini **أَحْمَد** ile yaptı; biz orada uyardık. Ve **الأَبَكُّ** **الأَجْذَمُ**’dur; **بُكّانٌ**; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **بَكبَكٌ** erkek, yani itici; dedi ki:
" واكْتَشَفَتْ لناشِئٍ دَمَكْمَكِ
" عن وارمِ أَكْظارُه عَضَنَّكِ
" تقولُ دَلِّصْ ساعةً لابل نِك
" فداسَها بأَذْلَغِي بَكْبك
İbn ‘Abbâd dedi ki: **البَكْباكُ**: pek kısa; yürüdüğünde kısalığından yuvarlanandır. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **أَحْمَقُ باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائك**: doğrusunu hatasından bilmez. **المحيط**’te: o, bildiğiyle ve bilmediğiyle konuşan kimsedir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **البكُكُ** iki damme ile: şiddetli gençlerdir; dedi ki: ayrıca çevik eşeklerdir. İbn ‘Abbâd dedi ki: “o, elbette **لبُكابِكٌ**; **كغلابِط** gibi” denilir; yani: neşeli, hafifmeşrep. Başkası dedi ki: **باكْباكُ**: bir adam adıdır; bunu es-Sağânî nakletti.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: bir topluluk **بَكْباكٌ**; yani: çok. Ve **بَكْباكٌ** adam; yani: kalın; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve semiz cariyeye: **بَكْباكَة** ve **كَبكابَةٌ** ve **وَكْواكَةٌ** ve **كَوكاةٌ** ve **مَرمارَةٌ** ve **رَجْراجَةٌ** denilir. Ve **الأَبَكُّ**: eşekler topluluğudur; İbnü’l-A‘râbî’den; daha önce geçti. Ve “**بَكِكْتَ** ey falan” (kesre ile) “**تَبَكُّ**” (fetha ile): yani “cüzam oldun”; İbn ‘Abbâd’dan. Dedi ki: ve “**بَكَّها** yüküyle: onu ağırlaştırdı.” Dedi ki: ve “**بَكَّ** biniti: yürüyüşte onu zorladı.” Dedi ki: ve **بَكْباكٌ** adam: her şeyi **يُبَكْبِكُ** eder; yani onu sallar ve silkeler. Ve **البَكْبَكَةُ**: dişi devenin iniltisi ve sesidir. Ve “**تَبَكْبَكُوا** falanın üzerine”: onun üzerine sıkıştılar. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: develer **تَباكَّت**: su üzerine sıkıştı. Ve **الأَبَكّانِ**: **الأَبَكِّ**’in tesniyesidir: Yemâme’de el-Heddâr’ın genişliğine bakan iki dağ.
Ve **باكَّة** (kâf şeddeli): Endülüs’te, Berbuşter taraflarından bir hisardır; bugün Frenklerin elindedir; ikisini Yâkūt nakletti.
