# بكك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بكك

البَكُّ: دق العنق. بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه. وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم. وبَكَّ الرجلُ صاحبه يَبُكُّه بَكاً: زاحمه أو زَحمَهُ؛ قال:
إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ،
فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ
يقول: إذا ضجر الذي يُورِدُ إبله مع إبلك لشدة الحر انتظاراً فخلِّه حتى يزاحمك؛ وقال ابن دريد: كأ من الأَضداد يذهب في ذلك إلى أنه التفريق والازدحام؛ وكل شيء تراكب فقد تَباكَّ. وتباكَّ القوم: تزاحموا. وفي الحديث: فتَباكَّ الناس عليه أي ازدحموا. والبَكْبَكةُ: الازدحام، وقد تَبَكْبَكُوا.
وبَكْبَكَ الشيءَ: طرح بعضه على بعض ككَبْكَبه. وجمعٌ بَكْباك: كثير. ورجل بَكْباك: غليظ، وقيل: الضَّكْضاك الرجل القصير، وهو البَكْباكُ. والبُكْكُ: الأَحداث الأَشِدَّاء، والبُكُك: الحُمُرُ النشيطة؛ وأنشد: صَلامة كحُمُرِ الأَبَكِّ
ويقال: فلان أبَكُّ بني فلان إذا كان عَسِيفاً لهم يسعى في أمورهم. وبَكَّ الرجل المرأة إذا جهدها في الجماع. وبَكَّ الشيء يَبُكُّه بَكّاً: رد نَخْوَته ووضَعَهُ. ويقال: بَكَكْت الرجل وضعت منه ورددت نَخْوَته، ذكره ابن بري في ترجمة ركك. وبَكَّ عنقه يَبُكُّها بعكّاً: دقها. وبَكَّةُ: مَكَّةُ، سميت ذلك لأنها كانت تَبُكّ أعناق الجبابرة إذا ألحدوا فيها بظلم، وقيل: لأن الناس يتباكّون فيها من كل وجه أي يتزاحمون، وقال يعقوب: بَكَّةُ ما بين جبلي مَكَّة لأن الناس يبكُّ بعضهم بعضاً في الطواف أي يَزْحَمُ؛ حكاه في البدل، وقيل: سميت بَكَّة لأن الناس يبك بعضهم بعضاً في الطرق أي يدفع، وقال الزجاج في قوله تعالى: إن أول بيت وضع للناس للذي ببَكَّة مباركاً، قيل: إن بَكَّة موضع البيت وسائر ما حوله مَكَّة، قال للذي ببَكَّة، فأما اشتقاقه في اللغة فيصلح أن يكون الاسم اشتق من بَكَّ الناسُ بعضهم بعضاً في الطواف أي دفع بعضهم بعضاً، وقيل: بَكة اسم بطن مَكَّة سميت بذلك لازدحام الناس. وفي حديث مجاهد: من أسماء مَكَّةَ بَكَّةُ، قيل: بَكَّة موضع البيت ومكةُ سائر البلد، وقيل: هما اسما البلدة، والباء والميم يتعاقبان.
وبَك الشيءَ: فسخه، ومنه أُخذت بَكَّةُ. وبَكَّ الرجلُ: افتقر. وبَكَّ إذا خشن بدنه شجاعةً. ويقال للجارية السمينة بَكْباكة وكَبْكابة ووَكْوَاكة ووَكَوْكاةٌ ومَرْمَارة ورَجْراجة.
والأَبَكُّ: العام الشديد لأنه يَبُكّ الضعفاء والمقلّين. والأَبكّ: الحمر التي يبكّ بعضها بعضاً، ونظيره قولهم الأَعمّ في الجماعة، والأَمَرُّ لمصارين الفَرْث. والأَبَكُّ: موضع نسبت الحمر إليه؛ فأما ما أنشده ابن الأَعرابي:
جَرَبَّة كحُمُرِ الأَبَكِّ،
لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّي
فزعم أنها الحمر يبك بعضها بعضاً؛ قال: ويضعف ذلك أن فيه ضرباً من إضافة الشيء إلى نفسه وهذا مُسْتَكْرَهٌ، وقد يكون الأَبَكّ ههنا الموضع فذلك أصح للإضافة.
والبَكْبَكةُ: شيء تفعله العَنْز بولدها. والبَكْبَكة: المجيء والذهاب. أبو عبيد: أحمق باكٌّ تاكٌّ وبائِكٌ تائِكٌ، وهو الذي لا يدري ما خطؤه وصوابه. وبَعْلَبَكّ: موضع، وقد تقدم ذكرها في موضعها.

### Türkçe

**البَكُّ**: boynu dövme. **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكاً**: onu deldi yahut onu ayırdı.

Ve **بَكَّ** falan **يَبُكُّ** **بَكَّةً** yani sıkıştı. Ve adam, arkadaşını **بَكَّ** eder, onu **يَبُكُّه** **بَكاً**: onunla sıkıştı yahut onu sıkıştırdı; dedi ki:

Eğer içen kimseyi **أكَّهُ** aldıysa,
Onu bırak, ta ki **يَبُكَّ بَكَّهْ**

Der ki: develerini senin develerinle birlikte suya götüren kimse, şiddetli sıcaktan bekleyiş sebebiyle bıkkınlık duyarsa onu bırak, ta ki seni sıkıştırsın; ve İbn Düreyd dedi: **كأ** zıtlardandır; bunda, onun ayırma ve sıkışma olduğuna gider; ve her şey üst üste binerse, muhakkak **تَباكَّ** etmiştir. Ve **تباكَّ** kavim: sıkıştılar. Ve hadiste: **فتَباكَّ الناس عليه** yani onun üzerine sıkıştılar. Ve **البَكْبَكةُ**: sıkışma; ve muhakkak **تَبَكْبَكُوا**.

Ve **بَكْبَكَ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmının üzerine attı; **ككَبْكَبه** gibi. Ve bir topluluk **بَكْباك**: çok. Ve **بَكْباك** adam: kalın; ve denildi: **الضَّكْضاك** kısa adamdır; ve o, **البَكْباكُ**tur.

Ve **البُكْكُ**: şiddetli gençler; ve **البُكُك**: çevik eşekler; ve inşad etti:

**صَلامة** **كحُمُرِ الأَبَكِّ**

Ve denilir: falan, falan oğullarının **أبَكُّ**’udur; onlara karşı zorla çalıştırılan olup işlerinde koşarsa. Ve adam, kadını **بَكَّ** etti; eğer onu cinsel birleşmede yorduysa. Ve **بَكَّ** şeyi **يَبُكُّه** **بَكّاً**: onun kibirlenmesini geri çevirdi ve onu alçalttı. Ve denilir: adamı **بَكَكْت**; ondan (bir şey) indirdim ve onun kibirlenmesini geri çevirdim; onu, İbn Berrî **ركك** tercümesinde zikretti. Ve onun boynunu **بَكَّ** eder, onu **يَبُكُّها** **بعكّاً**: onu dövdü.

Ve **بَكَّةُ**: **مَكَّةُ**’dir; ona bu ad verildi; çünkü orada zulümle ilhada saparlarsa zorba kimselerin boyunlarını **تَبُكّ** ederdi; ve denildi: çünkü insanlar orada her yönden **يتباكّون** ederler; yani sıkışırlar. Ve Ya‘kūb dedi: **بَكَّةُ** Mekke’nin iki dağı arasındaki (yerdir); çünkü insanlar tavafta birbirlerini **يبكُّ** ederler; yani sıkıştırır; onu, بدل’de hikâye etti. Ve denildi: **بَكَّة** diye adlandırıldı; çünkü insanlar yollarda birbirlerini **يبك** ederler; yani iter. Ve Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “İnsanlar için konulan ilk ev, **ببَكَّة**’de olan, mübarek olandır”; denildi: **بَكَّة** evin yeridir, onun çevresindeki geri kalan ise **مَكَّة**’dir; “**ببَكَّة**’de olana” dedi. Ama onun dildeki iştikakı, ismin, tavafta insanların birbirlerini **بَكَّ** etmelerinden; yani birbirlerini itmelerinden türemiş olması uygundur. Ve denildi: **بَكة** Mekke’nin iç kısmının adıdır; insanların sıkışması sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve Mücâhid’in hadisinde: Mekke’nin adlarından (biri) **بَكَّةُ**’dir. Denildi: **بَكَّة** evin yeridir, **مكةُ** beldenin geri kalanıdır. Ve denildi: ikisi de beldenin iki adıdır; ve **الباء** ile **الميم** birbirinin yerine geçer.

Ve **بَك** şeyi: onu bozdu; ve ondan **بَكَّةُ** alındı. Ve adam **بَكَّ** etti: fakirleşti. Ve **بَكَّ**: bedeni cesaret sebebiyle sertleştiğinde. Ve semiz cariyeye **بَكْباكة** ve **كَبْكابة** ve **وَكْوَاكة** ve **وَكَوْكاةٌ** ve **مَرْمَارة** ve **رَجْراجة** denilir.

Ve **الأَبَكُّ**: şiddetli yıl; çünkü o, zayıfları ve azı olanları **يَبُكّ** eder. Ve **الأَبكّ**: birbirini **يبكّ** eden eşeklerdir; ve onun benzeri, onların “topluluk hakkında **الأَعمّ**” demeleridir; ve “**الأَمَرُّ**” (sözü) **الفَرْث**’in bağırsakları içindir. Ve **الأَبَكُّ**: eşeklerin kendisine nispet edildiği bir yerdir. İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiği şeye gelince:

**جَرَبَّة كحُمُرِ الأَبَكِّ،**
**لا ضَرَعٌ فيها ولا مُذَكِّي**

O, bunun, eşeklerin birbirini **يبك** ettiği (durum) olduğunu iddia etti. Dedi ki: bunu zayıflatan şey, onda, şeyin kendisine izafe edilmesinden bir tür bulunmasıdır; ve bu, çirkin görülendir. Ve **الأَبَكّ** burada yer olabilir; bu, izafe için daha sahih olur.

Ve **البَكْبَكةُ**: keçinin yavrusuyla yaptığı bir şeydir. Ve **البَكْبَكة**: gelme ve gitme. Ebû Ubeyd: ahmak **باكٌّ تاكٌّ** ve **بائِكٌ تائِكٌ**; ve o, hatasının ve doğrusunun ne olduğunu bilmeyen kimsedir. Ve **بَعْلَبَكّ**: bir yerdir; ve onun zikri, kendi yerinde daha önce geçti.
