# بكل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بكل

البَكْل: الدَّقِيق بالرُّبّ؛ قال:
ليس بغَشٍّ هَمُّه فيما أَكَل،
وأَزْمةٌ وَزْمتُه من البَكَل
(* قوله «ليس بغش» الغش كما في اللسان والقاموس عظيم السرّة، قال شارحه والصواب: عظيم الشره، بالشين محركة).
أَراد البَكْل فحَرَّك للضرورة. والبَكِيلَة والبَكَالَةُ جميعاً: الدقيق يُخْلط بالسَّوِيق والتَّمْرُ يُخْلَط بالسَّمْن في إِناءٍ واحد وقد بُلاَّ باللَّبَن، وقيل: تخلِطُه بالسويق ثم تَبُلُّه بماء أَو زيت أَو سَمْن، وقيل: البَكِيلة الأَقِطُ المطحون تخلطه بالماء فتُثَرِّيه كأَنك تريد أَنْ تَعْجِنه. وقال اللحياني: البَكِيلة الدقيق أَو السَّويق الذي يُبَلُّ بَلاًّ، وقيل: البَكِيلة الجافُّ من الأَقِط الذي يُخْلَط به الرَّطْبُ، وقيل: البَكِيلة طَحِينٌ وتَمْر يُخْلَط فيُصَبُّ عليه الزيت أَو السمن ولا يُطْبَخ. والبَكِيلُ: مَسُوطُ الأَقِط. الجوهري عن الأُموي: البَكِيلة السَّمْن يُخْلَط بالأَقِط؛ وأَنشد:
هذا غُلامٌ شَرِثُ النَّقِيله،
غَضْبَانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيله
قال: وكذلك البَكَالة. وقوله لم تؤْدم أَي لم يُصَبَّ عليها زيت أَو إِهَالة، ويقال: نعل شَرِثَة أَي خَلَقٌ. وقيل: البَكيلة السَّوِيق والتمر يُؤْكَلان في إِناءٍ واحد وقد بُلاَّ باللبن.
وبَكَلْت البَكِيلة أَبْكُلُها بَكْلاً أَي اتخذتها. وبَكَلْت السَّوِيق بالدقيق أَي خلطته. ويقال: بَكَل ولَبَك بمعنًى مثل جَبَذَ وجَذَابَ. والبَكْل: الخَلْط؛ قال الكميت:
يَهِيلون من هَذَاك في ذاك، بَينَهُم
أَحاديثُ مَغْرورِين بَكْلٌ من البَكْل
أَحاديث مبتدأ وبينهم الخبر. وبَكَله إِذا خَلَطه. وبَكَّل عليه: خَلَّط. الأُموي: البكْل الأَقِط بالسَّمْن. ويقال: ابْكُلي واعْبِثي. والبَكِيلة: الضأْن والمَعَز تَخْتلط، وكذلك الغَنَم إِذا لَقِيَتْ غَنَماً أُخرى، والفعل من ذلك كله بَكَل يَبْكُل بَكْلاً. ويقال للغَنم إِذا لَقِيت غَنَماً أُخرى فدَخَلت فيها: ظَلَّت عَبِيثَة واحدة وبَكِيلَة واحدة أَي قد اختلط بعضها ببعض، وهو مَثَل، أَصلُه من الدقيق والأَقِط يُبْكَل بالسَّمْن فيؤْكل؛ وبَكل علينا حَديثَه وأَمْرَه يَبْكُله بَكْلاً: خلطه وجاءَ به على غير وجهه، والاسم البَكِيلة؛ عن اللحياني. ومن أَمثالهم في التباس الأَمر: بَكْلٌ من البَكْل، وهو اختلاط الرأْي وارْتِجانُه. وتَبَكَّل الرجل في الكلام أَي خلط. وفي حديث الحسن: سأَله رجل عن مسأَلة ثم أَعادها فقَلَبها، فقال: بَكَّلْتَ عَلَيَّ أَي خَلَّطت، من البَكِيلة وهي السمن والدقيق المخلوط. والمُتَـبَكِّل: المخلِّط في كلامه. وتَبَكَّلوا عليه: عَلَوْه بالشَّتْم والضرب والقَهْر. وتَبَكَّل في مِشْيَتهِ. اختالَ. والإِنسان يَتَبَكَّل أَي يَخْتال. ورجل جَمِيل بَكِيل: مُتَنَوِّق في لِبْسَته ومَشْيه. والبَكِيلة: الهيئة والزّيُّ.
والبِكْلة: الخُلُق. والبِكْلَة: الحَالُ والخِلْقة؛ حكاه ثعلب؛ وأَنشد: لَسْتُ إِذاً لِزَعْبَله،
إِنْ لم أُغَيِّرْ بِكْلَتي،
إِن لم أُسَاوَ بالطُّوَلْ
قال ابن بري: وهذا البيت من مُسَدَّس الرَّجَز جاء على التمام. والبَكْل: الغَنِيمة وهو التَّبَكُّل، اسم لا مصدر، ونظِيره التَّنَوُّط؛ قال أَوسبن حَجَر:
عَلى خَيْرِ ما أَبْصَرْتها من بِضَاعة،
لِمُلْتَمِسٍ بَيْعاً لها أَو تَبَكُّلا
أَي تَغَنُّماً. وبَكَّله إِذا نَحَّاه قِبَله كائِناً ما كان. وبَنُو بَكِيلٍ: حَيٌّ من هَمْدان؛ ومنه قول الكميت:
يقولونَ: لم يُورَثْ، ولولا تُرَاثُه،
لقد شركَتْ فيه بكِيلٌ وأَرْحَبُ
وبَنُو بِكَالٍ: من حِمْيَر منهم نَوْفٌ البِكَاليُّ صاحب علي، عليه السلام. وقال ابن بري: قال المهلبي بِكالَةُ قبيلة من اليمن، والمُحَدِّثون يقولونَ نَوْفٌ البَكَّاليُّ، بفتح الباء والتشديد.

### Türkçe

**البَكْل**: pekmezle (karıştırılmış) ince un; dedi ki:

“Onun kaygısı yediği şeyde iken (bu) bir **غَشّ** değildir,
ve bir **أَزْمةٌ**; onun **وَزْمتُه**si **البَكَل**dendir.”

(* Onun “**ليس بغش**” sözü: **الغش** Lisân ve Kâmûs’ta olduğu gibi “göbek bağı büyük”tür; şârihi dedi ki: doğru olan “şehveti büyük”tür; **الشين** harekeli olarak).

**البَكْل**i kastetti; zaruret için hareke verdi. Ve **البَكِيلَة** ile **البَكَالَةُ** ikisi birlikte: ince un, **السَّوِيق** ile karıştırılır; hurma, tek bir kapta **السَّمْن** ile karıştırılır; hâlbuki sütle ıslatılmıştır. Ve denildi ki: onu **السويق** ile karıştırırsın, sonra onu su yahut yağ yahut **سَمْن** ile ıslatırsın. Ve denildi ki: **البَكِيلة** öğütülmüş **الأَقِطُ**tur; onu suyla karıştırırsın da onu ufalarsın; sanki onu yoğurmak istiyorsun. Lihyânî dedi ki: **البَكِيلة** ıslatılarak ıslatılan un yahut **السَّويق**tir. Ve denildi ki: **البَكِيلة** **الأَقِط**tan kuru olanıdır; onunla yaş olan karıştırılır. Ve denildi ki: **البَكِيلة** un (öğütülmüş) ve hurmadır; karıştırılır da üzerine yağ yahut **السمن** dökülür ve pişirilmez. Ve **البَكِيلُ**: **الأَقِط**un çırpılmışı. Cevherî, Ümevî’den: **البَكِيلة** **السَّمْن**dir; **الأَقِط** ile karıştırılır; ve inşâd etti:

“Bu, azığı kötü olan bir oğlandır,
Öfkeli; ona **البَكِيله** katık edilmedi.”

Dedi ki: **البَكَالة** da böyledir. Ve onun “**لم تؤْدم**” sözü: yani üzerine yağ yahut **إِهَالة** dökülmedi. Ve denilir: **نعل شَرِثَة** yani eski (yıpranmış). Ve denildi ki: **البَكيلة** **السَّوِيق** ve hurmadır; tek bir kapta yenir; hâlbuki sütle ıslatılmıştır.

**وبَكَلْت** **البَكِيلة** **أَبْكُلُها** **بَكْلاً**: yani onu yaptım. Ve **وبَكَلْت** **السَّوِيق**i unla: yani onu karıştırdım. Ve denilir: **بَكَل** ve **لَبَك** anlamca birdir; **جَبَذَ** ve **جَذَابَ** gibi.

Ve **البَكْل**: karıştırma; Kümeyt dedi ki:

“Şundan şuna dökerler; aralarında
aldanmışların sözleri: **بَكْلٌ** **من البَكْل**.”

**أَحاديث** mübtedâdır; **بينهم** haberdir. Ve **وبَكَله**: onu karıştırdı. Ve **وبَكَّل عليه**: karıştırdı (altüst etti). Ümevî: **البكْل** **الأَقِط**un **السَّمْن** ile olanıdır. Ve denilir: **ابْكُلي** ve **اعْبِثي**.

Ve **البَكِيلة**: koyun ve keçinin karışmasıdır; ve yine koyun sürüsü başka bir sürüyle karşılaştığında (da böyledir). Bunun hepsinin fiili: **بَكَل يَبْكُل بَكْلاً**. Ve koyun sürüsüne, başka bir sürüyle karşılaşıp onun içine girdiğinde, denilir: tek bir **عَبِيثَة** olarak ve tek bir **بَكِيلَة** olarak kaldı; yani bazısı bazısına karıştı; bu bir meseldir; aslı, un ve **الأَقِط**un **السَّمْن** ile **يُبْكَل** edilip yenmesindendir. Ve **وبَكل علينا حَديثَه وأَمْرَه يَبْكُله بَكْلاً**: onu karıştırdı ve onu (sözü/işi) yüzü üzere olmayan şekilde getirdi; isim **البَكِيلة**dir; Lihyânî’den. Ve onların, işin karışmasında olan mesellerinden: **بَكْلٌ من البَكْل**; o, görüşün karışması ve düğümlenmesidir. Ve **وتَبَكَّل** adam sözde: yani karıştırdı. Hasan’ın hadisinde: bir adam ona bir mesele sordu, sonra onu iade etti de onu ters çevirdi; o da dedi ki: **بَكَّلْتَ عَلَيَّ** yani karıştırdın; **البَكِيلة**den (gelir); o, **السمن** ile karıştırılmış undur. Ve **المُتَـبَكِّل**: sözünde karıştıran. Ve **وتَبَكَّلوا عليه**: ona sövme, vurma ve kahır ile üstün geldiler. Ve **وتَبَكَّل في مِشْيَتهِ**: salındı. Ve insan **يَتَبَكَّل**: yani salınır. Ve **رجل جَمِيل بَكِيل**: giyimi ve yürüyüşünde özenli. Ve **البَكِيلة**: heyet ve giyim-kuşamdır.

Ve **البِكْلة**: huydur. Ve **البِكْلَة**: hâl ve yaratılıştır; Sa‘leb onu rivayet etti; ve inşâd etti:

“Öyleyse ben, **زَعْبَله** için değilim,
Eğer **بِكْلَتي**mi değiştirmezsem,
Eğer uzun boyla denk olmazsam.”

İbn Berrî dedi ki: Bu beyit, tamam üzere gelmiş **مُسَدَّس الرَّجَز**dendir.

Ve **البَكْل**: ganimettir; o da **التَّبَكُّل**dür; mastar değil isimdir; benzeri **التَّنَوُّط**tur; Evs b. Hacer dedi ki:

“Onu gördüğüm en hayırlı meta üzerine,
Onu satmak yahut **تَبَكُّلا** isteyen için.”

Yani ganimetlenme. Ve **وبَكَّله**: onu, her ne ise, önünde iken ondan uzaklaştırdı. Ve **بَنُو بَكِيلٍ**: Hemdân’dan bir kabiledir; ondan Kümeyt’in sözü:

“Derler: miras bırakılmadı; onun mirası olmasaydı,
onda **بكِيلٌ** ve **أَرْحَبُ** ortak olurdu.”

Ve **بَنُو بِكَالٍ**: Himyer’dendir; onlardan **نَوْفٌ البِكَاليُّ** Ali’nin, عليه السلام, sahibidir. İbn Berrî dedi ki: Mühellebî dedi: **بِكالَةُ** Yemen’den bir kabiledir; muhaddisler **نَوْفٌ البَكَّاليُّ** derler; **الباء**nın fethi ve şeddeli olarak.
