# بكم (ب-ك-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dilsiz

- Harfler: ب - ك - م
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بُكْمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85%D9%8C.md) | فُعْلٌ | Dilsizler | 2 | 2 | [2:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/2:18.md) |
| [أَبْكَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A8%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Dilsiz | 1 | 1 | [16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/16:76.md) |
| [الْبُكْمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85%D9%8F.md) | الْفُعْلُ | Dilsizler | 1 | 1 | [8:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/8:22.md) |
| [وَبُكْمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْلًا | Ve dilsizler | 1 | 1 | [17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/17:97.md) |
| [وَبُكْمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%85%D9%8C.md) | وَفُعْلٌ | Ve dilsizler | 1 | 1 | [6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/6:39.md) |

## Mücavir kökler — 43 mücavir (58 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 58 · Sağırlar
2. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 24 · Kör demektir
3. [خبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Söndü
4. [نعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Haykırır
5. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Yol
6. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Akledersiniz
7. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Yüz demektir
8. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
9. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
10. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hayvanların ön ayaklarına denir
11. [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Böcek demektir
12. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Veli arka demektir
13. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sa’ire” ateşin alevidir
14. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Denk tutuyorlar
15. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şerareden gelen bir kelimedir
16. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye kuş yuvası demektir
17. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
18. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nedve halkın toplandığı yerdir
19. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
20. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zade : Azık demektir
21. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
22. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
23. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Şey
24. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
25. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
26. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
27. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
28. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
29. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
30. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
31. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
32. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
33. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
34. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
35. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
36. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
37. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
38. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
39. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
40. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
41. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
42. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
43. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B3.md), [عجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85.md), [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Doğuştan veya zihinsel yetersizlik sebebiyle konuşma ve ifade kabiliyetinden yoksun olma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikati işitip kavramayan ve bu sebeple doğruyu ikrar ve telaffuz edemeyen zihinsel-iradî tıkanıklık hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bilgi akışının ve rasyonel iletişimin kesilmesi sonucu oluşan mutlak edilgenlik ve işlevsizlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel dilsizlik sayıp Kur'an'daki ahlaki, bilişsel ve epistemolojik sorumluluk boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بك | Sıkıştırma, çarpma, daraltarak hareketten veya çıkıştan alıkoyma; nitekim [بكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%83.md) kökünde izdihamla boyun kırma ve ezme, [بكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B1.md) kökünde vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık an, [بكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%8A.md) kökünde ise kederin göğsü sıkıştırmasıyla gözyaşı boşalması görülür. | م | Çekirdekteki sıkışma ve tutulma eylemine ağzın kapanması ve ses kanalının tamamen bloke olması niteliği eklenerek anlam kalıcı konuşamama ve ifade tıkanıklığına daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır | İçeride kalma, dışarıya kapalı olma ve mahfuzluk alanı |
| ك | avuç içi | Kavrama, sıkıştırma, baskı altında tutma ve bükme |
| م | su | Akışkanlık, içsel derinlik ve potansiyel dalgalanma |
| بكم | Evin içine kapanıp avuçla bastırarak akışı durdurma | Zihinde ve göğüste bulunan anlam ve ses akışının dışarı çıkış yolunun kapatılarak içeride hapsedilmesi, ifadenin dış dünyaya aktarılamaması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Anadan doğma dilsiz olmak veya zihinsel kavrayış kıtlığı sebebiyle sözün çıkış yolunu bulamaması, ağzı olup meramını anlatamama hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde lafzın doğrudan şahidi nadir olup kullanım çoğunlukla doğuştan konuşamayan köleler ve aklı ermeyen kimseleri nitelemek üzere nakledilmiştir; pakette geçen sözlük kayıtlarında köke dair müstakil bir Cahiliye beyti aktarılmamıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde bir kimse cehaletinden, şaşkınlığından veya bilinçli olarak susmasından ötürü söz söyleyemediğinde بَكِمَ عَنِ الكَلامِ denilmiş; zihni tutulup dili bağlanan kimse için de تَبَكَّمَ عَلَيْهِ ifadesi kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça بكم kökü, Sami dilleri ailesinde dar ve özel bir alana sıkışmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün biliteral çekirdeği olan بك unsuru, Proto-Sami düzeyde içe kapanma, vurulma, darbe alma ve sesin tıkanmasıyla ilişkili yansımalı bir tabana dayanır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kökün doğrudan birebir üçlü biçimi yaygın bir kelime olarak karşılık bulmaz; buna karşılık dilsizlik, sessizlik veya pelteklik kavramları genellikle farklı fonetik köklerle karşılanır. Arapçada ise kök, dudak ünsüzü olan م harfinin kapanma etkisiyle birleşerek konuşma organının fonksiyonunu bütünüyle yitirmesi veya doğuştan konuşma yetisinin bulunmaması halini adlandıran özgün bir morfolojik birime dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, iç Arapça gelişiminde somut bir doğum kusurundan bilişsel bir idrak yoksunluğuna doğru anlam genişlemesi yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بكم | Doğuştan konuşamama, sonradan zihinsel tutulma veya cehalet sebebiyle meramını anlatamama ve susma haline evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *bk / *b-k-m | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlı olup ikili çekirdek düzeyinde baskı ve ses kısıklığı ile akrabadır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu köke dair doğrulanabilir soydaş veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Anlamlı | Dilsizlik | Doğuştan veya zihinsel kısıtlılıktan ötürü konuşamama hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بمك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كبم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كمب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مبك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مكب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Merkez | Dilsizlik ve ifade yoksunluğu | Doğuştan gelen veya zihinsel idrak eksikliğine dayalı konuşamama | Söz söyleme yetisinin kökten yokluğu veya aklın işletilmemesi sonucu dilin kilitlenmesi. |
| [خرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B3.md) | Komşu | Konuşma engeli | Organik veya arızi ses kısıklığı ve konuşamama | [خرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B3.md) genel dilsizliktir; her ebkem ahrastır ancak her ahras ebkem değildir, ebkemde akıl zafiyeti veya doğuştanlık belirgindir. |
| [عجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85.md) | Komşu | Anlaşılmazlık | Konuşulan sözün kapalı, yabancı veya net olmaması | Seste bir çıkış vardır fakat lafız muhatap tarafından çözülemez; dilsizlikten ziyade ibham durumudur. |
| [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) | Komşu | Suskunluk | Konuşma gücü varken iradî olarak sözü terk etme | İletişim yetisi sağlamdır, konuşmama tercihe bağlı ve geçici bir durumdur. |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Zıt | Konuşma ve telaffuz | Anlamlı, düzenli ve maksadı açıkça bildiren ses çıkarma | Zihindeki mananın düzenli harfler ve lafızlar halinde dışarıya aktarılması eylemidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بكم | Dilsizlik | Konuşma melekesinin doğuştan veya zihinsel idrak yokluğu sebebiyle işlememesi halidir. | Kesin |
| Latince | mutus, obmutescere | Dilsiz, sessiz kalmak | Fiziksel konuşamama durumunu karşılar; zihinsel ve ahlaki sorumluluk yönündeki iradi körelmeyi tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | dumb, mute | Dilsiz, sessizleşmiş | "Dumb" kelimesi tarihsel olarak hem dilsizliği hem de ahmaklığı/idraksizliği barındırdığı için kökün nüansına oldukça yaklaşır. | Güçlü |
| Almanca | stumm | Dilsiz | Salt konuşma organının ses çıkarmaması durumunu belirtir; zihinsel kavrayış kıtlığı boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | muet | Dilsiz, suskun | Fiziksel sessizlik ve konuşamama haline odaklanır; idraksizlikten doğan ifade felcini doğrudan vermez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُكْمٌ / الْبُكْمُ / وَبُكْمٌ | Manevi-bilişsel dilsizlik | Hakikati duyup kavrayamadıkları için hakkı ikrar ve tebliğ edemeyen münkir ve münafıklar (Bakara [2:18](https://lisan.digital/tr/ayet/2:18.md), Bakara [2:171](https://lisan.digital/tr/ayet/2:171.md), En'âm [6:39](https://lisan.digital/tr/ayet/6:39.md), Enfâl [8:22](https://lisan.digital/tr/ayet/8:22.md)). |
| أَبْكَمُ | Fiziksel-sosyal acziyet | Hiçbir şeye gücü yetmeyen, efendisine yük olan mutlak bağımlı ve aciz köle temsili (Nahl [16:76](https://lisan.digital/tr/ayet/16:76.md)). |
| وَبُكْمًا | Uhrevi ceza ve mahrumiyet | Dünyada hidayete göz ve kulak tıkayanların kıyamet günü diriltilişindeki duyusal ve lisanî mahrumiyet hali (İsrâ [17:97](https://lisan.digital/tr/ayet/17:97.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif ve sorumluluk şartları | Akıl ve anlama yetisi bulunmayan doğuştan dilsizin ilahi hitaba muhataplığı meselesi | Hitabı kavrama ve iman ikrarını lisanen yerine getirebilme ehliyetinin sınırları. |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve ibadetler | Dilsizin (ebkem) işaretiyle nikah, talak, ikrar, alışveriş ve namazdaki kıraat mükellefiyeti | İradenin bedensel işaretle beyanı ve bu işaretin bağlayıcılık derecesi. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | "Sağırlar, dilsizler, körler" terkibindeki duyusal iptalin hakikat mi yoksa istiare mi olduğu | Duyu organlarının açık olmasına rağmen fonksiyonel olarak sıfırlanması. |
| Hadis | Fitne ve ahlak tasvirleri | Kör, sağır ve dilsiz fitneler vasfı ile ahmak ve bilinçsiz kalabalıkların durumu | Olaylar karşısında doğruyu söyleyemeyen, adaleti haykırmayan toplumsal atalet. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şahadet | Hakkı ikrardan acizlik | Hakikatin tanıklığını yapamama | Dini alanda ebkem, ilahi mesaja muhatap olduğu halde onu tasdik edip tebliğ edemeyen kimsedir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve iletişim | Bilgi üretim ve aktarım tıkanıklığı | İfade ve müzakereyi kesme | İlmi sistemde veri işleme ve sentez yetisinin yokluğu, ilmin aktarılamaması sonucunu doğurur. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal alan ve temsil | Söz hakkı ve irade yoksunluğu | Karar alma süreçlerinde edilgenlik | Siyasi yapıda hiçbir gücü ve sözü olmayan, yönlendirilen ve temsil kabiliyeti bulunmayan kitle. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mübadele | Değer beyan edememe ve atalet | Sözleşme kuramama ve yüke dönüşme | Nahl [16:76](https://lisan.digital/tr/ayet/16:76.md) ayetinde belirtildiği gibi hiçbir katma değer üretemeyen, sadece yük olan ekonomik atalet. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkış hattı kesilmiş açık devre / Sıfır çıkışlı sinyal iletimi | Giriş sinyali gelse dahi içsel bir arıza sebebiyle sistemin çıkış (output) üretememesi, enformasyonun dışa aktarılamayıp sıfırlanması durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sivil ölüm ve kamusal görünmezlik / İfade felci | Bireyin veya grubun toplumsal alanda söz söyleme, hak arama ve kendini ifade etme kanallarının tamamen tıkanarak nesneleşmesi halidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tıbbi ve biyolojik bir engel (dilsizlik) olarak görüp ahlaki ve zihinsel tercihlerle ilgisiz saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, fiziksel organ sağlam olsa dahi aklın, vicdanın ve imanın devre dışı bırakılmasıyla ortaya çıkan "hakikati ifade edememe" felcini anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerin doğrudan muhatabı olan inkarcı, münafık veya duyarsız tipleri masum birer fiziksel engelli gibi algılayarak ilahi kınamanın epistemolojik hedefini saptırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin temel amacının insanı edilgenlikten, anlamsızlıktan ve hakikatsizlikten kurtarıp şahitlik eden, konuşan ve hakkı savunan aktif bir özneye dönüştürmek olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve müşriklerin idrak tıkanıklığını ele alan ayetlerde ve iki köle meselinin anlatıldığı Nahl [16:76](https://lisan.digital/tr/ayet/16:76.md) ayetinde temel ayrım noktasıdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate karşı susmanın, tarafsız kalmanın veya aklı kullanmamanın nötr bir durum olmadığını; bunun manevi bir felç ve dilsizlik (ebkemlik) suçu olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Doğuştan veya zihinsel kısıtlılık sebebiyle ses tellerinin ve dilin meram anlatacak şekilde söz üretememesi, dilsizlik.
- Soyut anlam: Girdi olarak alınan bilginin zihinde ve kalpte işlenememesi sonucunda hakikatin beyan edilememesi, ifadenin felç olması.
- Sistematik karşılık: Sistemin içsel işleme kabiliyetini yitirerek dış dünyaya anlamlı, dönüştürücü ve rasyonel hiçbir çıktı verememesi durumu.
- LaTeX modeli: $$I \xrightarrow{\quad} K = \emptyset \implies O = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $I$ sisteme yönelen ilahi hitap ve duyusal girdiyi; $K$ bu girdiyi anlamlandıracak olan akıl ve idrak kapasitesini; $O$ ise dış dünyaya verilen hakikat ikrarı ve sözlü çıktıyı temsil eder. İdrak mekanizmasının boş küme olması ($K = \emptyset$), sisteme bilgi girse dahi dışa aktarılan anlamlı ifadenin ve kelamın mutlak olarak sıfırlanmasıyla ($O = 0$) sonuçlanmaktadır.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/2:18.md) — بُكْمٌ

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler. Onlar artık dönmezler.

### [Bakara 2:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/2:171.md) — بُكْمٌ

وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Küfredenlerin misali; bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayana haykıranınki gibidir. Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler, akledemezler.

### [En'am 6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/6:39.md) — وَبُكْمٌ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

### [Enfal 8:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/8:22.md) — الْبُكْمُ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah katında canlıların en kötüsü; akletmeyen sağır ve dilsizlerdir.

### [Nahl 16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/16:76.md) — أَبْكَمُ

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?

### [İsra 17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/ayet/17:97.md) — وَبُكْمًا

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Allah kimi hidayete erdirirse; o, hidayete ermiştir. Kimi da dalalete düşürürse; O’ndan başka onlar için dostlar bulamazsın. Biz, onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşredeceğiz. Yurtları cehennemdir. O ne zaman sönmeye yüz tutsa; hemen alevini artırırız.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dilsiz

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والباء والميم معهما
ب ك م مستعلم فقط بكم: الأَبْكَمُ: الأخرس الذي لا يَتَكَلَّمُ. وإذا امتنع الرجل من الكلام جهلاً أو تعمداً فقد بكم عنه، وقد يقال للذي لا يفصح: إنه لأَبْكَمُ. والأَبكم في التفسير هو الذي ولد أخرس.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الباء** ve **الميم** bunlarla birlikte

**ب ك م** yalnızca kullanılmıştır: **بكم**: **الأَبْكَمُ**: konuşmayan dilsiz. Adam bilgisizlikten veya kasten konuşmaktan kaçınırsa, ondan **بكم** etmiştir; ve fasih konuşmayan kimse için de denir: “O, gerçekten **أَبْكَمُ**tur.” Tefsirde **الأَبكم** ise, dilsiz olarak doğan kimsedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجل أبكَمُ وبَكيمٌ، أي أخرسُ بيِّن الخرس. وقال:
فَليْتَ لساني كان نِصْفَيْنِ، منهمـا		بَكيمٌ ونِصْفٌ عند مجرى الكواكبِ

##### Türkçe

**رجل أبكَمُ** ve **بَكيمٌ**: yani, belirgin dilsiz olan dilsiz. Ve dedi ki:
“Keşke dilim iki yarım olsaydı; onlardan biri **بَكيمٌ**, bir yarım da yıldızların akış yerinde.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الكاف والباء مع الميم
بكم
بكم : قال الليث : يقال للرَّجُل إذا امتنع مِنَ الكَلاَمِ جَهْلاً أو تَعَمُّداً : بَكِمَ عَنِ الكَلاَمِ .
وقال أبو زيد في ( النوادر ) : رَجُلٌ أَبْكَمُ وهو العَيُّ الْمُفْحَمُ ، وقد بَكِمَ بَكَماً وبَكَامَةً .
وقال في مَوْضِعٍ آخر : الأبْكَمُ : الأقْطَعُ اللِّسَانِ ، وهو العَيُّ بالجوابِ الذي لا يُحْسِنُ وَجْهَ الكَلاَمِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنَّهُ قال : الأبكَمُ : الذي لا يعْقِلْ الجوابَ .
وقال الله تعالى في صفةِ الكُفَّار : ( صُمٌّ بُكْمٌ عُمْىٌ ) ( البقرة : 18 ) وكانوا يَسْمَعُونَ وينْطِقُونَ ويُبْصِرُونَ ولكِنَّهُمْ كانوا لا يَعُونَ ما أَنْزَلَ الله ولا يَتَكَلَّمونَ بما أُمِرُوا به ، فَهُمْ بمنزلةِ الصُّمِّ البُكْمِ العُمْيِ .
وقال أبو إسحاق في قوله : ( بُكْمٌ ) إنَّهُمْ بمنْزلةِ مَنْ وُلِدَ أَخْرَسَ .
ويقال : الأبْكَمُ : المسْلُوبُ الفُؤَادِ .
( قلت ) : وبَيْنَ الأخْرَسِ والأبْكَمِ فَرْقٌ في كلام العَربِ ، فالأخْرَسُ : الذي خُلِقَ ولا نُطْقَ له كالبَهِيمَةِ العَجْمَاءِ ، والأبكَمُ : الذي لِلسَانِه نُطْقٌ وهُوَ لا يعقِلُ الجوابَ ولا يحْسِنُ وَجْهَ الكَلاَمِ ، وجَمْعُ الأبكَمِ : بُكْمٌ وبُكْمَانٌ ، وجَمْعْ الأصَمِّ : صُمٌّ وصُمَّانٌ .

##### Türkçe

باب **الكاف** و**الباء** مع **الميم**
**بكم**

**بكم**: **الليث** dedi: Bir adama, bilgisizlikten yahut kasten sözden kaçındığı zaman şöyle denir: **بَكِمَ عَنِ الكَلاَمِ**.

**أبو زيد** ( **النوادر** )’de dedi: **رَجُلٌ أَبْكَمُ**; o, susturulmuş tutuk (konuşması bağlanmış) olandır; ve **بَكِمَ** **بَكَماً** ve **بَكَامَةً**.

Başka bir yerde dedi: **الأبْكَمُ**: dili kesik olandır; o, cevaptaki tutuktur; sözün yönünü iyi yapamayan kimsedir.

**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: Şöyle dediğini: **الأبكَمُ**: cevabı akletmeyen kimsedir.

Yüce Allah kâfirlerin sıfatı hakkında dedi: ( **صُمٌّ بُكْمٌ عُمْىٌ** ) ( **البقرة : 18** ) ve onlar işitiyorlar, konuşuyorlar ve görüyorlardı; fakat Allah’ın indirdiğini idrak etmiyorlardı ve kendilerine emrolunanla konuşmuyorlardı; öyleyse onlar sağır, dilsiz, körlerin menzilesindedir.

**أبو إسحاق** onun sözü hakkında: ( **بُكْمٌ** ) dedi ki: Onlar, dilsiz doğmuş kimsenin menzilesindedir.

Ve denir: **الأبْكَمُ**: gönlü soyulmuş olandır.

( Dedim ): Arapların sözünde **الأخْرَسِ** ile **الأبْكَمِ** arasında fark vardır; **الأخْرَسُ**: yaratılmış olup kendisine konuşma olmayan, acem hayvan gibi olandır; **الأبكَمُ** ise: dilinde konuşma olduğu hâlde cevabı akletmeyen ve sözün yönünü iyi yapmayan kimsedir; **الأبكَمِ**’in çoğulu: **بُكْمٌ** ve **بُكْمَانٌ**; **الأصَمِّ**’in çoğulu: **صُمٌّ** ve **صُمَّانٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والكاف وما يثلثهما)
(بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه.
فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد:
* غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) *
قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز إذا خالطَتْها الضَّأن. قال ابنُ الأعرابي عن امرأةٍ كانت تُحمَّقُ فقالت:
لَسْتُ إذاً لزَعْبَلهْ إنْ لم أُغَيِّرْ  *** بِكْلَتِي إنْ لم أُسَاو بالطُّوَلْ([2])تقول: إنْ لم أُغيّر ما أُخلِّطُ فيه من كلامٍ ولم أطلُب الخِصالَ الشريفة، فلست لِزَعبَلَة. وزَعْبَلةُ أبُوها.
زعم اللّحيانيّ أنّ البِكْلة الهيئة والزِّيّ، وفسَّرَ ما ذكرناه من قول المرأةِ. قال أبو عُبيدٍ: المتبكِّل المُخَلِّط في كلامه. ومن هذا الباب قولُ أبي زيد: يقال تبكَّلَ القوم على الرّجُل تبكُّلاً، إذا عَلَوْهُ بالضَّربِ والشَّتْمِ والقهر؛ لأنّ ذلك من الجماعة اختلاط.
وأمّا الأصل الثّاني فقالوا: التبكّل التَّغَنُّم والتَّكسُّب. قال أوس:
على خَيْرِ ما أبْصَرْتُهَا مِنْ بِضاعةٍ *** لمُلْتَمِسٍ بَيْعاً بها أو تَبَكُّلا([3])قال الخليل: الإنسان يتبكّل، أي يحتال.
(بكم) الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرَس. قال الخليل: الأبكَمُ: الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهْلاً أو تعمّداً يُقال بَكِمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ. والأبْكَم في التّفْسير للذي وُلِدَ أَخْرَسَ([4]). قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم([5])، وجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيفٍ وأشراف.
(بكو/ء) الباء والكاف والواو والهمزة أصلان: أحدهما البُكاء، والآخر نقصانُ الشيء وقِلّتُه.
فالأوّل بَكى يَبْكي [بُكاءً]. قال الخليل: هو مقصور وممدود. وتقول: باكَيْتُ فلاناً فبَكَيْتُه، أي كنتُ أَبْكَى منه.
قال النحويُّون: مَنْ قَصَرَهُ أجراه مُجْرَى الأدواءِ والأمراض، ومَن مَدَّه أجراه مُجْرَى الأَصواتِ كالثُّغاءِ والرُّغاء والدُّعاءِ. وأنشدَ في قصره ومَدِّه:
بكَتْ عَيْني وَحُقَّ لها بُكاهَا *** وما يُغني البُكاءُ ولا العَويلُ([6])قال الأصمعيّ: بَكَيْتُ الرجل وبَكّيْتُه، كلاهما إذا بكَيْتَ عليه؛ وأبكَيْتُه صنعت به ما يُبْكِيه*. قال يعقوب: البَكّاءُ في العرب الذي يُنْسَبُ إليه فيقال بنو البَكّاء، هو عوف ([7]) بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، سُمِّيَهُ لأنَّ أُمَّه تَزَوّجَتْ بعد موت أبيه فدخل عوفٌ المنزلَ وزَوجُها معها، فظَنّهُ يُريد قَتْلَها، فبكى أشَدَّ البُكاء .
والأصل الآخَر قولُهم للناقة القليلة اللّبن هي بَكِيئَةٌ، وبَكُؤَتْ تَبْكُؤُ بكاءةً ممدودة. وأنشد:
يُقالُ مَحْبِسُها أدْنَى لِمَرْتَعها *** ولو تَعَادَى بِبَكْءٍ كلُّ مَحْلُوبِ([8])يقول: محبسها في دار الحفاظ أقْرَبُ إلى أنْ تَجِدَ مرتعاً مُخْصِبا. قال أبو عُبيدٍ: فأما قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّا مَعْشَرَ الأنبياء بِكاءٌ" فإنّهُمْ قليلةٌ دُمُوعُهم. وقال زَيدُ الخيل:
وقالوا عامِرٌ سارَتْ إليكم  *** بألفٍ أوْ بُكاً مِنْهُ قليلِ
فقولـه بُكاً نَقْص، وأصله الهمْز، من بكأت الناقةُ تَبْكَأُ([9])، إذا قَلَّ لبنُها، وبَكُؤت تبكُؤ أيضاً. وقال:
إنما لِقْحَتُنَا خابيةٌ *** جَوْنَةٌ يتبعها بِرْزِينُها([10])وإذا ما بَكَأتْ أو حارَدَتْ  *** فُضَّ عن جانِبِ أخْرَى طينُها
وقال الأسْعرُ الجُعْفِيّ([11]):
بَلْ رُبَّ عَرْجَلَةٍ أصَابُوا خَلّةً *** دَأَبُوا وحارَدَ لَيْلُهُمْ حتى بكا([12])قال: حارَدَ قَلَّ فيه المطَر؛ وبَكَا، مثلُه، فترك الهمْز.
(بكت) الباء والكاف والتاء كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها، وهو التّبْكيت والغَلَبَة بالحُجّة.
(بكر) الباء والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يرجع إليه فرعان هما منه. فالأوّل أوّلُ الشيء وبَدْؤُه. والثاني مشتقٌّ منه، والثالث تشبيه. فالأول البُكرة وهي الغَداة، والجمع البُكَر. والتبكير والبُكور والابتكار المُضِيُّ في ذلك الوقت. والإبكار: البُكْرَة([13])، كما أنّ الإصباح اسمُ الصُّبح. وباكَرْتُ الشيء إذا بكَرْتَ عليه.
قال أبو زيد: أبكرتُ الوِرْدَ إبكاراً، وأبكرتُ الغَدَاءَ، وبكَرْتُ على الحاجة وأبكَرْتُ غيري، بَكَرْتُ وأبكرْتُ. ويقال رجلٌ بَُِكْرٌ صاحب بُكورٍ. كما يقال حَذُِر([14]). قال الخليل: غيثٌ([15]) باكُورٌ وهو المبكّر في أول الوَسمِيّ، وهو أيضاً السّاري في أول اللّيْل وأول النهار. قال:
جَرَّتِ الرِّيحُ بها عُثْنُونَها *** وتَهادَتْها مَدَاليجُ بُكُرْ([16])يقال: سحابةٌ مِدْلاجٌ بَكُورٌ. ويقال بكّرَتِ الأمطارُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، إذا تقدَّمَت.
الفرّاء: أبْكَرَ السّحاب وبَكَر، وبَكَّرَ، وبكَرَتِ الشجرة وأبكرَت وبكّرَت([17]) تبكِّرُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، وهي بَكورٌ، إذا عَجَّلَتْ بالإثمار واليَنْع، وإذا كانت عادتُها ذاك فهي مِبْكار، وجمع بَكُور بُكُر، قال الهُذَليّ([18]):
ذلكَ ما دِينُكَ إذْ جُنِّبَتْ  *** في الصُّبْحِ مِثْلَ البُكُرِ المُبْتِلِ([19])والتَّمَرَةُ باكورةٌ، ويقال هي البَكيرةُ والبَكائِرُ. ويقال أرضٌ مِبْكَارٌ، إذا كانت تنْبِتُ في أوّل نبات الأرض. قال الأخطل:
* غَيْثٌ تَظاهَرَ في مَيْثَاءَ مِبكارِ([20]) *
فهذا الأصلُ الأوّل، وما بعده مشتقٌّ منه. فمنه البَكْر من الإبل، ما لم يَبْزُلْ بَعْدُ. وذلك لأنَّه في فَتَاءِ سِنِّهِ وأوّلِ عُمْرِه، فهذا المعنى الذي يجمَعُ بينه وبين الذي قبلهَ، فإذا بَزَلَ فهو جَمَلٌ. والبَكْرَةُ الأنثى، فإذا بَزَلَتْ فهي ناقة.
قال أبو عبيدة: وجمعه بِكَار، وأدنى العدد ثلاثة أَبْكُر. ومنه المثل: "صدَقَنِي سِنُّ بَكْرِه([21])" وأَصلُه أنَّ رجلاً ساوَمَ آخر بِبَكْرٍ أراد شِرَاءَه وسأل البائع عن سِنِّه، فأخْبَرَه بغير الصِّدق فقال: بَكْرٌ -وكان هَرِماً- فَفَرَّهُ المشتري، فقال: "صدَقَني سِنُّ بَكْرِهِ".
قال التميميّ: يسمَّى البَعير بَكْراً من لَدُنْ يُرْكَب إلى أن يُرْبِع، والأنثى بَكرَةٌ. والقَعُود البَكْر. قال: ويقول العَرَب: "أرْوَى مِنْ بَكْرِ هَبَنّقَةَ" وهو الذي كان يُحَمّقُ؛ وكان بَكْرُه يَصْدُر عن الماء مع الصّادِرِ وقد رَوِيَ، ثم يَرِدُ مع الوَارِدِ قبل أنْ يصل إلى الكلأ.
قال الخليل: والبِكْرُ من النّساء التي لم تُمْسَسْ* قَطُّ. قال أبو عبيدٍ: إذا وَلَدَتِ المرأَةُ واحداً فهي بِكْرٌ أيضاً. قال الخليل: يسمَّى([22]) بِكْراً أو غُلاماً أو جارية. ويقال أشدُّ الناس بِكْرٌ ابنُ بِكْرَين([23]). قال: وبقرةٌ بِكْرٌ([24]) فَتِيّةٌ لم تَحْمِلْ. والبِكْرُ من كلِّ أَمرٍ أَولُه. ويقول: ما هذا الأمْرُ بِبَكيرٍ ولا ثَنِيٍّ، على معنى ما هو بأوّلٍ ولا ثانٍ. قال:
وقوفٌ لَدَى الأبوابِ طُلاَّبُ حَاجَةٍ *** عَواناً من الحاجاتِ أو حاجةً بكرا([25])والبِكْرُ: الكَرْم الذي حَمَلَ أوّل مرّة. قال الأعشى:
تَنَخَّلَها مِنْ بِكار القطاف  *** أُزَيْرِقُ آمِنُ إكْسادِها([26])قال الخليل: عَسَلٌ أبْكارٌ تُعَسِّلُه أبكار النَّحْل، أي أفْتاؤُها، ويقال بل الأَبكارُ من الجَواري يَلِينَهُ. فهذا الأَصلُ الثاني، وليس بالبعيد من قياس الأوّل. وأما الثالث فالبَكَْرَةُ التي يُسْتَقَى عليها([27]). ولو قال قائل إنها أُعِيرَتْ اسمَ البَكْرَة من النُّوق كان مذهباً، والبَكرة معروفة. قال امرؤُ القيس:
كأنَّ هادِيَها إذْ قَامَ مُلْجِمُها *** قَعْوٌ على بَكْرَةٍ زَوْرَاءَ مَنْصُوبُ([28])وَثَمَّ حَلَقات في حِلْية السّيف تسمّى بَكَراتٍ. وكلُّ ذلك أصلهُ واحد.
(بكع) الباء والكاف والعين أصلٌ واحد، وهو ضربٌ متتابع، أو عَطَاءٌ مُتَتابع، أو ما أشْبَهَ ذلك. قال الخليل: البَكْعُ شِدّة الضّرْبِ المتتابع، تقول: بَكَعْنَاهُ بالسّيف والعصا بَكْعاً.
ومما هو محمولٌ عليه قياساً قول أبي عُبيد: البكع أن يستقبل الرّجلَ بما يكره.
قال التميمي: أعطاهُ المالَ بَكْعا ولم يُعطِهِ نُجُوماً، وذلك أنْ يُعطِيَه جُملة وهو من الأوّل؛ لأنه يتابِعُه جُمْلةً ولا يُواتِرُه.
ويقال بَكَعْتُه بالأَمر: بكَّتُّه. قال العُكْلي: بَكَعَه بالسيف: قَطَعه.
--------------ــــ
([1]) قبله كما في اللسان (بكل): * هذا غلام شرث النقيله *
([2]) البيت من مسدس الرجز جاء على التمام، كما ذكر ابن بري. انظر اللسان (13: 67). وجعله ثعلب في أماليه 541 صدر بيت وبيتا.
([3]) ديوان أوس 21 واللسان (بكل). وهو في صفة قوس.
([4]) في قوله تعالى: {أحدهما أبكم من الآية 76 في سورة النحل.
([5]) شاهده قوله:
فليت لساني كان نصفين منهما  *** بكيم ونصف عند مجرى الكواكب
 ([6]) من أبيات تنسب إلى حسان بن ثابت، وعبد الله بن رواحة. قال ابن بري: والصحيح أنها لكعب بن مالك. انظر اللسان (بكا) وسيرة ابن هشام 632 جوتنجن.
([7]) في الاشتقاق 179 أن اسمه "عمرو".
([8]) البيت لسلامة بن جندل السعدي، من قصيدة في المفضليات (1: 122).
([9]) والمصدر البكء والبكوء، والبكاءة بالفتح وآخره هاء، والبكاء بالضم وآخره الهمزة.
([10]) البيتان لعدي بن زيد، كما في اللسان (برزن). وأنشدهما في (حرد) غير منسوبين. وفي الأصل: "خائبة جونها" محرف. ويروى: "باطية" بدل "خابية".
([11]) الأسعر لقب مرثد بن أبي حمران الجعفي الشاعر. وفي الأصل: "الأشعري" تحريف. وقصيدة البيت هي أول الأصمعيات.
([12]) روايته في الأصمعيات: "يا رب عرجلة".
([13]) في الأصل: "والبكرة".
([14]) ضبطت في الأصل بضم الذال فقط، ولم تضبط "بكر" في الأصل. والضبطان فيهما من اللسان (بكر).
([15]) في الأصل "غب".
([16]) البيت لمراد بن منقذ العدوي في المفضليات (1: 77)، والرواية فيها:
جرر السيل بها عثنونه  *** وتعفتها مداليج بكر
([17])في الأصل: "وابتكرت".
([18])هو المتنخل الهذلي، كما أسلفت في حواشي ص195.
([19])انظر رواية البيت فيما سبق ص196. وفي الأصل: "المبتلي"، تحريف.
([20]) صدره كما في الديوان 114:
* أو مقفر خاضب الأظلاف جاد له *
([21]) يروى بنصب "سن" بتضمين صدق معنى عرفني تعريفاً، ويكون المثل تهكمياً، ويروى برفع "سن" على أنه فاعل، انظر أول باب الصاد في أمثال الميداني، واللسان (صدق).
 ([22])أي يسمى ولدها.
([23]) انظر الحيوان (3: 174/ 5: 331) وثمار القلوب 533-534. واللسان (بكر 145).
([24]) في الأصل: "بكرة"، تحريف.
([25]) البيت للفرزدق في ديوانه 227 برواية: "قعود لدى". وقبله:
وعند زياد لو يريد عطاءهم  *** رجال كثير قد يرى بهم فقرا
          ونسب في اللسان (5: 145) إلى ذي الرمة، وليس في ديوانه.
([26]) بكار: جمع باكر، كصاحب وصحاب، وهو أول ما يدرك. وفي الأصل: "بحار" صوابه في الديوان 51 واللسان (5: 144).
([27]) يقال بسكون الكاف وفتحها.
([28]) كذا وردت نسبته إلى أمرئ القيس، وليس في ديوانه. وهو في كتاب الخيل لأبي عبيدة 71 منسوب إلى رجل من الأنصار. ولعل هذا الأنصاري الذي يعنيه، هو إبراهيم بن عمران الأنصاري، انظر اللسان (2: 170).

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الكاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بكل**) **الباء** ve **الكاف** ve **اللام** iki asıldır: birisi karışma ve ona benzeyen şeyler, diğeri ise şeyin faydasını sağlama ve onu ganimet edinmedir.
Birincisi **البَكِيلة**’dir; o da şudur: buğday alınır da **الأَقِطِ** ile birlikte öğütülür; sonra su ile **تُبْكَلَ** edilir, yani karıştırılır; sonra yenir. Şiir okudu:
* Öfkeli; ona **البَكِيلهْ** katık edilmedi([1]) *
Ebû Ziyâd dedi: **البَكلة** ve **البَكَالة**; unun **السَّويق** ile karıştırılmasıdır; ve zeytinyağı yahut sadeyağ ile ıslatılır. Ebû Zeyd dedi: Keçi de böyledir; **الضَّأن** ona karıştığı zaman. İbnü’l-A‘râbî, ahmaklaştırılan bir kadın hakkında (şöyle) rivayet etti; kadın dedi ki:
Lestü izen li-za‘baleh in lem uġayyir  *** **بِكْلَتِي** in lem usâv bi-ṭ-ṭuvel([2])
Der ki: Eğer sözden karıştırdığım şeyi değiştirmezsem ve şerefli hasletleri talep etmezsem, o hâlde ben Za‘bele’ye ait değilim. Za‘bele de onun babasıdır.
El-Lihyânî, **البِكْلة**’nin heyet ve kıyafet olduğunu iddia etti; ve kadının sözünden zikrettiğimizi açıkladı. Ebû ‘Ubeyd dedi: **المتبكِّل**; sözünde karıştırandır. Bu babdandır Ebû Zeyd’in sözü: “**تبكَّلَ** قومٌ على الرجل **تبكُّلاً**” denir; onu dövme, sövme ve kahretme ile üstüne çıktıkları zaman; çünkü bu, cemaatten (gelen) bir karışmadır.
İkinci asla gelince: “**التبكّل**” ganimet edinme ve kazanç elde etmedir, dediler. Evs dedi:
Onu gördüğüm metaın en hayırlısı üzerine *** onunla satış arayan yahut **تَبَكُّلا** (arayan) için([3])
Halîl dedi: İnsan **يتبكّل** eder; yani hile yapar.

(**بكم**) **الباء** ve **الكاف** ve **الميم** az (kullanılan) tek bir asıldır; o da dilsizliktir. Halîl dedi: **الأبكَمُ**: dilsizdir; konuşmaz. Ve eğer cehaletle yahut kasten konuşmaktan kaçınırsa “**بَكِمَ** عن الكلام” denir. Ve fasih konuşmayan kimseye de denebilir: “O, elbette **أَبْكَمُ**’dur.” Tefsirde **الأبْكَم**; dilsiz doğan kimse içindir([4]). Ed-Düreydî dedi: **بَكِيمٌ**; **أبكم** manasında denir([5]); ve onu **أبكامٍ** üzere cem ettiler; **شَرِيفٍ** ve **أشراف** gibi.

(**بكو/ء**) **الباء** ve **الكاف** ve **الواو** ve **الهمزة** iki asıldır: birisi ağlama, diğeri şeyin eksilmesi ve azlığıdır.
Birincisi: **بَكى** **يَبْكي** [**بُكاءً**]. Halîl dedi: o, kısaltılmış ve uzatılmıştır. Ve dersin: “**باكَيْتُ** falancayı, sonra **فبَكَيْتُه**”; yani ben ondan daha çok ağlayan oldum.
Nahivciler dedi: Onu kısaltan, onu dertler ve hastalıklar mecrasına yürütür; onu uzatan ise onu sesler mecrasına yürütür; **الثُّغاءِ** ve **الرُّغاء** ve **الدُّعاءِ** gibi. Kısaltmasında ve uzatmasında şu şiiri okudu:
Gözüm ağladı; ve onun ağlaması hak oldu *** ağlama ve feryat fayda vermez([6])
El-Asma‘î dedi: “**بَكَيْتُ** adamı” ve “**بَكّيْتُه**”; ikisi de, ona ağladığın zaman (kullanılır); “**أبكَيْتُه**” ise, onu ağlatacak şeyi yaptım demektir*. Ya‘kūb dedi: Araplarda **البَكّاءُ**, kendisine nisbet edilen kimsedir; “Benû **البَكّاء**” denir; o, ‘Avf([7]) b. Rabî‘a b. ‘Âmir b. Sa‘sa‘a’dır; ona bu ad verildi; çünkü annesi babasının ölümünden sonra evlendi; ‘Avf eve girdi de kocası onunla beraberdi; onun onu öldürmek istediğini sandı; böylece en şiddetli ağlamayı ağladı.
Diğer asıl ise onların, sütü az olan deveye “**بَكِيئَةٌ**” demeleridir; ve “**بَكُؤَتْ** **تَبْكُؤُ** **بكاءةً**” (denir); uzatılmıştır. Şiir okudu:
Denir ki onun bağlandığı yer, otlağına daha yakındır *** eğer her sağılır (deve) **بَكْءٍ** ile (yani az sütle) yarışsa bile([8])
Der ki: Onun bağlandığı yer, koruma yurdunda, verimli bir otlak bulmasına daha yakındır. Ebû ‘Ubeyd dedi: Amma onun صلى الله عليه وآله وسلم sözü: “Biz peygamberler topluluğu **بِكاءٌ**’uz”; onların gözyaşları azdır. Zeydü’l-Hayl dedi:
Ve dediler: ‘Âmir size yürüdü *** bin ile yahut ondan az bir **بُكاً** ile
Onun “**بُكاً**” sözü eksiltmedir; aslı hemzedir; “**بكأت** الناقة **تَبْكَأُ**”dan([9]); onun sütü azaldığı zaman; ve “**بَكُؤت** **تبكُؤ**” da (denir). Ve dedi:
Bizim sağmalımız ancak bir **خابيةٌ**’dir *** koyu renkli bir **جَوْنَةٌ**; onu **بِرْزِينُها** takip eder([10])
Ve ne zaman **بَكَأتْ** yahut **حارَدَتْ** olursa *** onun çamuru başka bir yana dökülür
El-Es‘ar el-Cu‘fî([11]) dedi:
Bilakis nice **عَرْجَلَةٍ** (topluluk) vardır; bir ihtiyaç elde ettiler *** devam ettiler; ve onların gecesi **حارَدَ** etti; ta ki **بكا** edinceye kadar([12])
Dedi ki: **حارَدَ**; onda yağmur azaldı demektir; ve **بَكَا** da onun gibidir; böylece hemzeyi terk etti.

(**بكت**) **الباء** ve **الكاف** ve **التاء**; üzerine kıyas yapılmayan tek bir kelimedir; o da **التّبْكيت** ve hüccetle galebe çalmadır.

(**بكر**) **الباء** ve **الكاف** ve **الراء**; kendisine iki dalın döndüğü tek bir asıldır; onlar ondandır. Birincisi şeyin evveli ve başlangıcıdır. İkincisi ondan türemiştir, üçüncüsü benzetmedir. Birincisi **البُكرة**’dir; o da sabah vaktidir; cem‘i **البُكَر**’dir. **التبكير** ve **البُكور** ve **الابتكار**; o vakitte gitmektir. **الإبكار**: **البُكْرَة**’dir([13]); tıpkı **الإصباح**’ın sabahın adı olması gibi. “**باكَرْتُ** şeyi” (dersin); ona erken vardığın zaman.
Ebû Zeyd dedi: “**أبكرتُ** الوِرْدَ **إبكاراً**” ve “**أبكرتُ** الغَدَاءَ” ve “**بكَرْتُ** على الحاجة” ve “**أبكَرْتُ** غيري”; “**بَكَرْتُ** ve **أبكرْتُ**.” Ve “bükûr sahibi adam” için “adam **بَُِكْرٌ**” denir; tıpkı “**حَذُِر**” denildiği gibi([14]). Halîl dedi: **غيثٌ**([15]) **باكُورٌ**; o, **الوَسمِيّ**’nin evvelinde erken gelen yağmurdur; ve o, gecenin evvelinde ve gündüzün evvelinde yürüyen (bulut)tur da. Dedi ki:
Rüzgâr onunla **عُثْنُونَها**’sını sürükledi *** ve **مَدَاليجُ بُكُرْ** onu salına salına götürdü([16])
“**سحابةٌ مِدْلاجٌ بَكُورٌ**” denir. Ve “Yağmurlar **بكّرَتْ** **تبكيراً** ve **بَكَرَتْ** **بُكُوراً**” denir; öne geçtikleri zaman.
El-Ferrâ’: Bulut **أبْكَرَ** ve **بَكَر** ve **بَكَّرَ**; ve ağaç **بكَرَتْ** ve **أبكرَت** ve **بكّرَت**([17]) **تبكِّرُ** **تبكيراً** ve **بَكَرَتْ** **بُكُوراً**; ve o **بَكورٌ**’dur; meyve vermeyi ve olgunlaşmayı çabuklaştırdığı zaman; ve âdeti bu olduğu zaman o **مِبْكار**’dır. **بَكُور**’un cem‘i **بُكُر**’dür. El-Hüzelî([18]) dedi:
İşte bu, dinindir; o vakit uzaklaştırıldı *** sabahleyin, ıslanmış **البُكُرِ** gibi([19])
Ve hurma tanesi **باكورةٌ**’dur; ve “o **البَكيرةُ** ve **البَكائِرُ**’dir” denir. Ve “**أرضٌ مِبْكَارٌ**” denir; yerin bitkisinin ilkinde bitirdiği zaman. El-Ahtal dedi:
* **غَيْثٌ** **تَظاهَرَ** في **مَيْثَاءَ** **مِبكارِ**([20]) *
İşte bu birinci asıldır; ondan sonrası ondan türemiştir. Ondandır: develerden **البَكْر**; henüz **يَبْزُلْ** olmamış olan. Bu, onun yaşının tazeliğinde ve ömrünün evvelinde olmasındandır; işte bu, onunla önceki (mana) arasında toplayan manadır; **بَزَلَ** olunca o **جَمَلٌ**’dir. Dişisi **البَكْرَةُ**’dir; **بَزَلَتْ** olunca o **ناقة**’dır.
Ebû ‘Ubeyde dedi: Onun cem‘i **بِكَار**’dır; ve en az sayı üç **أَبْكُر**’dür. Ondandır mesel: “**صدَقَنِي سِنُّ بَكْرِه**([21])”; aslı şudur: Bir adam, bir **بَكْرٍ** hakkında bir başkasıyla pazarlık etti; onu satın almak istedi; satıcıya yaşını sordu; o da doğru olmayanla haber verdi; “**بَكْرٌ**” dedi -hâlbuki yaşlı idi-; böylece alıcı onu ürküttü; o da dedi ki: “**صدَقَني سِنُّ بَكْرِهِ**.”
Et-Temîmî dedi: Deve, binildiği andan **يُرْبِع** oluncaya kadar **بَكْراً** diye adlandırılır; dişisi **بَكرَةٌ**’dir. **القَعُود**; **البَكْر**’dür. Dedi: Araplar der ki: “**أرْوَى مِنْ بَكْرِ هَبَنّقَةَ**”; o, ahmaklaştırılan kimseydi; onun **بَكْرُه** suya doymuş olduğu hâlde, su başından dönenlerle birlikte sudan dönerdi; sonra otlağa ulaşmadan önce, suya gelenlerle birlikte suya varırdı.
Halîl dedi: Kadınlardan **البِكْرُ**; hiç dokunulmamış olandır*. Ebû ‘Ubeyd dedi: Kadın bir çocuk doğurursa o da **بِكْرٌ**’dür. Halîl dedi: (Çocuk) **بِكْراً** yahut **غُلاماً** yahut **جارية** diye adlandırılır. Ve “İnsanların en şiddetlisi **بِكْرٌ** ibn **بِكْرَين**’dir([23])” denir. Dedi: Ve **بقرةٌ بِكْرٌ**([24]); gençtir; gebe kalmamıştır. Ve her işten **البِكْرُ**; onun evvelidir. Ve der ki: “Bu iş **بَبَكيرٍ** değildir ve **ثَنِيٍّ** değildir”; yani o, ne birinci ne ikinci değildir. Dedi:
Kapılarda duranlar, ihtiyaç talep edenlerdir *** ihtiyaçlardan **عَواناً** yahut bir ihtiyaç **بكرا**([25])
Ve **البِكْرُ**: ilk defa ürün veren asmadır. El-A‘şâ dedi:
Onu, hasadın **بِكار**’ından seçti *** onun eskitmesinden emin, azıcık mavi([26])
Halîl dedi: **عَسَلٌ أبْكارٌ**; onu, arıların **أبكار**’ı bal yapar; yani onların gençleri; ve denir ki: bilakis cariyelerden **الأَبكارُ** onu yumuşatır. İşte bu ikinci asıldır; birincinin kıyasından uzak değildir. Üçüncüye gelince: su çekilen **البَكَْرَةُ**’dir([27]). Eğer bir söyleyen, onun adının, develerden **البَكْرَة** adından ödünç alındığını söylese bir görüş olur; ve **البَكرة** bilinir. İmru’ul-Kays dedi:
Sanki onun kılavuzu, gemleyen ayağa kalktığında *** dikilmiş eğri bir **بَكْرَةٍ** üzerinde bir **قَعْوٌ**’dur([28])
Ve kılıcın süsünde **حَلَقات** vardır; onlara **بَكَراتٍ** denir. Bütün bunların aslı birdir.

(**بكع**) **الباء** ve **الكاف** ve **العين** tek bir asıldır; o da peş peşe vuruştur; yahut peş peşe vermedir; yahut buna benzer şeydir. Halîl dedi: **البَكْعُ**; peş peşe vuruşun şiddetidir; dersin: “Onu kılıç ve sopa ile **بَكْعاً** **بَكَعْنَاهُ**.”
Kıyasla ona yüklenen şeylerdendir Ebû ‘Ubeyd’in sözü: **البكع**; adamı hoşlanmadığı şeyle karşılamandır.
Et-Temîmî dedi: Ona malı **بَكْعا** verdi; ona taksitler (**نُجُوماً**) vermedi; bu, ona topluca vermendir; ve bu birincidendir; çünkü onu topluca takip eder; onu aralıklı kılmaz.
Ve “Onu iş ile **بَكَعْتُه**” denir: onu **بكَّتُّه** (azarladım). El-‘Uklî dedi: Onu kılıçla **بَكَعَه**: onu kesti.

--------------ــــ
([1]) Lisân’da (**بكل**) olduğu üzere ondan önce: * هذا غلام شرث النقيله *
([2]) Beyit, İbn Berrî’nin zikrettiği üzere, tamamıyla gelmiş olan altılı recezdendir. Lisân’a bak: (13: 67). Sa‘leb onu Emâlî’sinde 541’de bir beytin ilk mısraı ve bir beyt olarak yaptı.
([3]) Evs Dîvânı 21 ve Lisân (**بكل**). O, bir yayın vasfındadır.
([4]) Allah تعالى’nın sözü hakkında: {أحدهما أبكم Nahl sûresinde 76. âyetten.
([5]) Şahidi onun sözü:
Keşke dilim ikisinin yarısı olsaydı  *** **بكيم** ve yarısı yıldızların akış yerinde
([6]) Hassân b. Sâbit’e ve ‘Abdullah b. Revâha’ya nisbet edilen beyitlerdendir. İbn Berrî dedi: Doğrusu, onların Ka‘b b. Mâlik’indir. Lisân’a bak (**بكا**) ve Sîretü İbn Hişâm 632 Göttingen.
([7]) El-İştiḳāḳ 179’da onun adının “عمرو” olduğu.
([8]) Beyit, Sa‘dî Selâme b. Cündel’indir; Mufaḍḍaliyyât’ta (1: 122) bir kasidedendir.
([9]) Masdar **البكء** ve **البكوء**’dur; **البكاءة** fetha ile ve sonunda **هاء**; **البكاء** damme ile ve sonunda **الهمزة**.
([10]) İki beyit, Lisân’da (**برزن**) olduğu üzere ‘Adiyy b. Zeyd’indir. Onları (**حرد**)’da nisbet etmeden okudu. Asılda: “خائبة جونها” tahriftir. “باطية” diye de rivayet edilir; “خابية” yerine.
([11]) **الأسعر**; şair Cu‘fî Mürşid b. Ebî Ḥumrân’ın lakabıdır. Asılda: “الأشعري” tahriftir. Beytin kasidesi, el-Asma‘iyyât’ın evvelidir.
([12]) El-Asma‘iyyât’taki rivayeti: “يا رب عرجلة”.
([13]) Asılda: “والبكرة”.
([14]) Asılda yalnız **الذال**’in dammesiyle ضبط edildi; ve asılda “بكر” ضبط edilmedi. İki ضبط da Lisân’dan (**بكر**).
([15]) Asılda “غب”.
([16]) Beyit, Mufaḍḍaliyyât’ta (1: 77) ‘Adavî Murâd b. Munḳıẓ’ındır; oradaki rivayet:
جرر السيل بها عثنونه  *** وتعفتها مداليج بكر
([17]) Asılda: “وابتكرت”.
([18]) Daha önce s195’in haşiyelerinde geçtiği üzere, o, el-Mütenaḫḫil el-Hüzelî’dir.
([19]) Beytin rivayetine, daha önce s196’da bak. Asılda: “المبتلي” tahriftir.
([20]) Onun ilk mısraı, dîvânda 114’te olduğu üzere:
* أو مقفر خاضب الأظلاف جاد له *
([21]) “سن”in nasb ile rivayet edildiği; “صدق”ın “عرفني تعريفاً” manasını tazmîn etmesiyle; böylece mesel alaylı olur; ve “سن”in merfû‘ rivayet edildiği; onun fâil olması üzere. Meydânî’nin Emsâl’inde **الصاد** babının evveline ve Lisân’a bak (**صدق**).
([22]) Yani onun çocuğu adlandırılır.
([23]) El-Ḥayavân’a bak (3: 174/ 5: 331) ve Semerâtü’l-Ḳulûb 533-534. Ve Lisân (**بكر 145**).
([24]) Asılda: “بكرة” tahriftir.
([25]) Beyit, Dîvân’ında 227’de “قعود لدى” rivayetiyle el-Ferezdak’ındır. Ondan önce:
وعند زياد لو يريد عطاءهم  *** رجال كثير قد يرى بهم فقرا
Lisân’da (5: 145) Zü’r-Rumme’ye nisbet edildi; onun dîvânında değildir.
([26]) **بكار**: **باكر**’in cem‘idir; **صاحب** ve **صحاب** gibi; o, ilk olgunlaşandır. Asılda: “بحار”; doğrusu dîvânda 51 ve Lisân’da (5: 144).
([27]) **الكاف**’ın sükûnu ve fethasıyla söylenir.
([28]) Böylece İmru’ul-Kays’a nisbeti geldi; onun dîvânında değildir. Ebû ‘Ubeyde’nin Kitâbü’l-Ḫayl’inde 71’de Ensâr’dan bir adama nisbetlidir. Belki bu Ensârî, kastedilen odur: İbrâhîm b. ‘İmrân el-Ensârî; Lisân’a bak (2: 170).

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال عز وجل: ﴿صم بكم﴾ [البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى: ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء﴾ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم.

##### Türkçe

- Aziz ve celil olan dedi: ﴿صم بكم﴾ [البقرة/18]؛ **أبكم**’ın çoğuludur; o, dilsiz olarak doğan kimsedir. Şu hâlde her **أبكم** **أخرس**’tır; fakat her **أخرس** **أبكم** değildir. Yüce Allah dedi: ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء﴾ [النحل/76]؛ ve denilir: **بكم عن الكلام**: aklının zayıflığından dolayı ona (konuşmaya) güç yetiremediği zaman; böylece **الأبكم** gibi olur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ك م
تلكم فلان فتبكم عليه إذا أريج عليه‏.‏

##### Türkçe

ب ك م
**تلكم**: falanı ayıpladın; ona karşı **فتبكم** ettin, eğer onun üzerine **أريج** edildi ise.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في كلام العرَب: فالأَخْرسُ خُلِقَ ولا نُطْقَ له كالبَهيمة العَجْماء، والأَبْكَم الذي للسانه نُطْقٌ وهو لا يعْقِل ألجوابَ ولا يُحْسِن وَجْه الكلام. وفي حديث الإيمان: الصُّمّ البُكْمُ؛ قال ابن الأَثير: البُكُم جمع الأَبْكَم وهو الذي خُلِقَ أَخْرَس، وأَراد بهم الرَّعاعَ والجُهَّالَ لأَنهم لا ينتفعون بالسَّمْع ولا بالنُّطْق كبيرَ منْفعةٍ فكأَنهم قد سُلِبُوهُما؛ ومنه الحديث: سَتكونُ فِتنةٌ صَمَّاءُ بَكْماءُ عَمْياءُ؛ أَراد أَنها لا تَسْمَع ولا تُبْصِر ولا تَنْطِق فهي لذهاب حَواسِّها لا تُدْرِك شيئاً ولا تُقلِع ولا تَرْتَفِع، وقيل: شَبَّههَا لاخُتِلاطِها وقَتْل البريء فيها والسَّقِيم بالأَصَمّ الأَخْرس الأَعمى الذي لا يَهْتَدِي إلى شيء، فهو يَخْبِطُ خَبْطَ عَشْواء. التهذيب في قوله تعالى في صِفَة الكُفَّار: صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ؛ وكانوا يَسْمَعون ويَنْطِقُون ويُبْصرون ولكنهم لا يعُون ما أَنزل الله ولا يتكلَّمون بما أُمروا به، فهم بمنزِلة الصُّمِّ البُكْمِ العُمْي. والبَكِيمُ: الأَبْكَمُ، والجمع أَبْكامٌ؛ وأَنشد الجوهري: فَلَيْتَ لِساني كانَ نِصْفَيْنِ: منهما
بَكِيمٌ ونِصفٌ عند مَجْرَى الكَواكِب
وبَكُمَ: انقَطع عن الكلام جَهْلاً أَو تَعَمُّداً. الليث: ويقال للرجل إذا امتنَع من الكلام جَهْلاً أو تَعمُّداً: بَكُمَ عن الكلام. أَبو زيد في النوادر: رجلٌ أَبْكَم وهو العَييُّ المُفْحَم، وقال في موضع آخر: الأَبْكَم الأَقْطَع اللسان، وهو العَييُّ بالجَواب الذي لا يُحسِن وجه الكلام. ابن الأَعرابي: الأَبْكَمُ الذي لا يَعْقِل الجَواب، وجمع الأَبْكَم بُكْمٌ وبُكْمان، وجمع الأَصَمِّ صُمٌّ وصُمَّانٌ.

##### Türkçe

**البَكَمُ**: **الخرَسُ** ile birlikte **عِيٍّ** ve **بَلَهٍ**; ve denildi ki: o, her ne olursa olsun **الخرَسُ**tur. Ve **ثعلب** dedi: **البَكَمُ** insanın doğup ne konuşması ne işitmesi ne de görmesi; **بَكِمَ** **بَكَماً** ve **بَكامةً**; ve o **أَبْكَمُ**dur ve **بَكِيمٌ**dir, yani açık **الخَرَس** ile **أَخْرَس**.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ**; **أَبو إِسحق** dedi: denildi ki manası, onların doğuştan **أَخْرَس** olan kimse menzilesinde olmalarıdır. Dedi: ve denildi ki **البُكْمُ** burada **المَسْلُوبُو الأَفئدة**dir.

**الأَزهري** dedi: Arapların sözünde **الأَخْرسِ** ile **الأبْكَمِ** arasında fark vardır: **الأَخْرسُ** yaratılmıştır ve onun için konuşma yoktur; **البَهيمة العَجْماء** gibi. **الأَبْكَم** ise dili için konuşma vardır, fakat cevabı akletmez ve sözün yönünü iyi yapmaz.

Ve iman hadîsinde: **الصُّمّ البُكْمُ**; **ابن الأَثير** dedi: **البُكُم** **الأَبْكَم**ın cem‘idir; ve o, yaratılıştan **أَخْرَس** olandır. Ve onlarla **الرَّعاعَ**ı ve **الجُهَّالَ**ı kastetti; çünkü onlar işitmeden de konuşmadan da büyük bir fayda ile faydalanmazlar; sanki ikisi onlardan alınmış gibidir. Ve ondan hadîs: **سَتكونُ فِتنةٌ صَمَّاءُ بَكْماءُ عَمْياءُ**; onunla, onun işitmediğini, görmediğini ve konuşmadığını kastetti; öyleyse duyularının gitmesi sebebiyle hiçbir şeyi idrak etmez, vazgeçmez ve yükselmez. Ve denildi ki: onu, karışıklığı ve onda masumun ve hastanın öldürülmesi sebebiyle, hiçbir şeye yol bulamayan sağır dilsiz kör kimseye benzetti; o ise **خَبْطَ عَشْواء** çırpınışıyla çırpınır.

**التهذيب**: Yüce Allah’ın kâfirlerin sıfatı hakkında sözü: **صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ**; hâlbuki işitirlerdi ve konuşurlardı ve görürlerdi; fakat Allah’ın indirdiğini idrak etmezler ve kendilerine emrolunanla konuşmazlar; öyleyse onlar **الصُّمِّ البُكْمِ العُمْي** menzilesindedir.

**البَكِيمُ**: **الأَبْكَمُ**; cem‘i **أَبْكامٌ**dur. Ve **الجوهري** inşad etti:
فَلَيْتَ لِساني كانَ نِصْفَيْنِ: منهما
بَكِيمٌ ونِصفٌ عند مَجْرَى الكَواكِب

Ve **بَكُمَ**: cehaletle yahut kasden sözden kesildi. **الليث**: ve erkeğe, cehaletle yahut kasden sözden kaçındığında denilir: **بَكُمَ** sözden.

**أَبو زيد** **النوادر**’de: bir adam **أَبْكَم**; ve o, **العَييُّ المُفْحَم**dır. Ve başka bir yerde dedi: **الأَبْكَم** dili kesik olandır; ve o, cevaptaki **العَييُّ**dir; sözün yönünü iyi yapmaz.

**ابن الأَعرابي**: **الأَبْكَمُ** cevabı akletmeyen kimsedir. Ve **الأَبْكَم**ın cem‘i **بُكْمٌ** ve **بُكْمان**dır; ve **الأَصَمِّ**ın cem‘i **صُمٌّ** ve **صُمَّانٌ**dur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ك م * رجل * أبْكَمُ * و * بَكِيمٌ * أي أخرس بين * البَكَمِ * وبابه طرب

##### Türkçe

* ب ك م * adam: * **أبْكَمُ** * ve * **بَكِيمٌ** *; yani, apaçık dilsiz; * **البَكَمِ** * (kelimesi) ile; ve onun babı **طرب**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( البَكَمُ ، محرّكة : الخَرَسُ ) ما | كانَ ، ( كالبَكامَةِ أو ) هو الخَرَس ( مَعَ | عِيٍّ وَبَلَهٍ ، أو ) هو ( أَنْ يُولَدَ ) الإِنسان | ( ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ ) ، قاله | ثعلب . وقال الأَزْهريُّ : بَيْنَ الأَبكم | والأخرس فَرْقٌ في كلام العرب ، | فالأخرسُ الذي خُلِقَ ولا نُطْقَ له | كالبَهِيمَة العَجْماء ، والأَبْكَم الّذي | لِلِسانِه نُطْقٌ وهو لا يَعْقِلُ الجَوابَ | ولا يُحْسِنُ وَجْهَ الكَلامِ ، وقد ( بَكِمَ | كَفَرِحَ ، فهو أَبْكَمُ وَبَكِيمٌ ) كَأَمِيرٍ ، | وأنشد الجوهريّ : | % ( فَلَيْتَ لِسانِي كانَ نِصْفَيْنِ مِنْهُما % | بَكِيمٌ وَنِصْفٌ عند مَجْرَى الكَواكِبِ ) % | وقال أبو زَيْد : الأَبْكَمُ : هو العَيِيُّ | المُفْحَم ، وقال في موضعٍ آخرَ | من النوادر : هو الأَقْطَع اللّسان ، | وهو العَيِيّ بالجَواب . وقال ابنُ | الأعرابيّ : هو الّذي لا يَعْقِلُ | الجَوابَ . ( ج : بُكْمانٌ ) بالضَّمّ ، كما | يُجْمَع الأَصَمّ صُمَّانا ، ( وبُكْمٌ ) | بالضم ، كَأَصَمَّ وصُمٍّ . |

| وقوله تعالى : ! 2 \< بكم عمي فهم لا يعقلون > 2 ! . قال الزجّاج : قيل | معناه أنّهم بمنزلة من وُلِدَ أَخْرَسَ ، | قال : وقيل البُكْم المَسْلُوبوُ الأَفْئِدَة . | وقال ابنُ الأثير البُكْم جمع الأَبْكَم | وهو الَّذِي خُلِقَ أَخْرَس ، ويُراد بهم | الجُهّال والرعاعُ ؛ لأنّهم لا ينتفعون | بالسَّمْع ولا بالنُّطْق كَثِيرَ مَنْفَعَة ، | فكأنّهم قد سُلِبُوهما . ومنه | الحديث :   سَتَكُون فِتْنَةٌ صَمَّاء بَكْماء | عَمْياء   أراد أنّها لا تُبْصِر ولا | تَسْمَع ولا تَنْطِق ، فهي لِذَهاب | حَواسِّها لا تُدْرِك شيئًا ولا تُقْلِعُ ولَا | تَرْتَفِعُ . وقيل : شَبَّهَها لاخْتِلاطها | وقَتْلِ البَرِيء فيها والسَّقِيم بالأَصَمّ | الأَخْرس الأَعْمَى الذي لا يَهْتَدِي | إلى شيء فهو يَخْبِطُ خَبْطَ عَشْواءَ . | ( وَبَكُمَ ، كَكَرُمَ : امْتَنَعَ عن | الكلام تَعَمُّدًا ) أو جَهْلًا ، قاله | اللَّيْث ، وقال غَيْرُه انْقَطَعَ بدل امْتَنَعَ . | ( و ) من المَجازِ : بَكُم : إذا ( انْقَطَعَ | عن النِّكاحِ جَهْلاً أو عَمْدًا ) . | ( و ) في الأساس : ( تَبَكَّمَ عليه | الكَلامُ ، أي : ( أُرْتِجَ ) عليه . | ( وذُو بُكُم ، كَعُنُقٍ : ع ) ، نقله | الصاغانيّ . ولَمّا بلغ الشيخُ | الأَجَلُّ الفاضلُ الزاهدُ الأَمِينُ | المُلْتَجِىءُ إلى حَرَمِ اللّه تعالى رَضِيُّ | الدِّين الحَسَنُ بنُ محمّدِ بنِ الحَسَن | الصاغانيّ تغمّده اللَّهُ تعالَى بِرَحْمَتِهِ | في تصنيف كتابه العُباب الزاخِر | واللُّباب الفاخر إلى هذا المَكان | اخْتَرَمَتْهُ المَنِيَّة وبَقِيَ الكِتابُ | مَقْطُوعًا . والحكم للّه العَلِيِّ الكَبِير . | وقد أَشَرْنا إلى ذلك في الخُطْبَة . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرك عليه : | بَكِيمٌ جمعه أَبْكامٌ ، كشَرِيفٍ | وَأَشْرافٍ ، عن ابن دُرَيْد . |

| |

##### Türkçe

| | ( **البَكَمُ** , harekeli: **الخَرَسُ** ) şu ki: oldu; ( **كالبَكامَةِ** veya ) o, dilsizliktir ( **مَعَ عِيٍّ وَبَلَهٍ** , veya ) o, ( **أَنْ يُولَدَ** ) insanın ( ve konuşmaması ve işitmemesi ve görmemesi )dır; bunu Sa‘leb söylemiştir. Ezherî dedi ki: Arapların كلامında **الأَبكم** ile **الأخرس** arasında fark vardır; **الأخرس** o kimsedir ki yaratılmıştır ve onun için konuşma yoktur; dilsiz hayvan gibi; **الأَبْكَم** ise o kimsedir ki dilinin konuşması vardır, fakat cevabı akletmez ve sözün yönünü güzel yapmaz. Ve ( **بَكِمَ** , **كَفَرِحَ** ; artık o **أَبْكَمُ** ve **بَكِيمٌ** ) **كَأَمِيرٍ**. Cevherî inşad etti: |
% ( فَلَيْتَ لِسانِي كانَ نِصْفَيْنِ مِنْهُما % |
بَكِيمٌ وَنِصْفٌ عند مَجْرَى الكَواكِبِ ) % |
Ebû Zeyd dedi: **الأَبْكَمُ**: o, **العَيِيُّ المُفْحَم**dır. Ve نوادر’den başka bir yerde dedi: o, dili kesik olandır; ve o, cevapta **العَيِيّ**dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, cevabı akletmeyen kimsedir. ( çoğulu: **بُكْمانٌ** ) zamme ile; nitekim **الأَصَمّ** **صُمَّانا** olarak cem‘ olunur; ( ve **بُكْمٌ** ) zamme ile; **كَأَصَمَّ** ve **صُمٍّ** gibi. |

| Ve Yüce Allah’ın sözü: ! 2 \< بكم عمي فهم لا يعقلون > 2 ! . Zeccâc dedi: denildi ki manası, onların, dilsiz doğmuş kimse menzilesinde olmalarıdır. Dedi ki: ve denildi **البُكْم** kalpleri alınmış olanlardır. İbnü’l-Esîr dedi: **البُكْم** **الأَبْكَم**ın cem‘idir; o da dilsiz yaratılmış olandır; ve onlarla cahiller ve ayak takımı kastedilir; çünkü onlar işitmeden ve konuşmadan çok fayda ile faydalanmazlar; sanki ikisi onlardan alınmıştır. Ondan: الحديث:   سَتَكُون فِتْنَةٌ صَمَّاء بَكْماء عَمْياء   yani: o görmez ve işitmez ve konuşmaz; öyleyse duyularının gitmesi sebebiyle hiçbir şeyi idrak etmez ve vazgeçmez ve yükselmez. Ve denildi: karışıklığı ve onda masumun ve hastanın öldürülmesi sebebiyle onu, hiçbir şeye hidayet bulmayan sağır dilsiz kör kimseye benzetti; artık o, şaşkın vuruşu gibi vurup çarpar. |
( **وَبَكُمَ** , **كَكَرُمَ** : konuşmadan, kasten ) veya cehaletle, imtina etti; bunu Leys söylemiştir. Başkası dedi: imtina etti yerine kesildi. |
( ve ) mecazdan: **بَكُم**: ( nikâhtan kesildiği zaman; cehaletle veya kasten ). |
( ve ) Esâs’ta: ( **تَبَكَّمَ عليه الكَلامُ** , yani: ( **أُرْتِجَ** ) ona. |
( ve **ذُو بُكُم** , **كَعُنُقٍ** : ع ) ; bunu Sâgânî nakletti. Şeyh, en yüce, faziletli, zâhid, emin, Allah تعالى’nın haremine sığınan, Rıdiyyü’d-dîn el-Hasen b. Muhammed b. el-Hasen es-Sâgânî—Allah تعالى onu rahmetiyle kuşatsın—kitabı **العُباب الزاخِر** ve **اللُّباب الفاخر**ın tasnifinde bu mekâna ulaşınca, onu ölüm kapıp aldı ve kitap kesik kaldı. Hüküm, yüce ve büyük Allah’ındır. Ve biz buna hutbede işaret ettik. |
| | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: |
**بَكِيمٌ**; onun cem‘i **أَبْكامٌ**dır; **شَرِيفٍ** ve **أَشْرافٍ** gibi; İbn Düreyd’den. |

| |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَكِمَ
1 بَكِمَ أبكم ب بكم كم aor. بَكَمَ , (Msb, K,) inf. n. بَكَمٌ, (S, K,) He was أَخْرَسٌ [meaning dumb, either by natural conformation or from inability to find words to express what he would say]; (S, Msb, K; *) بَكَمٌ being syn. with خَرَسٌ, as is also بَكَامَةٌ [accord. to rule an inf. n. of بَكُمَ, which may also have the same signification as بَكِمَ, as well as another to be explained below]: (K:) or he had not understanding to reply, (T, Msb, TA,) nor ability to frame speech well, (T, TA,) though possessing the faculty of speech: [see أَبْكَمُ:] (T, Msb, TA:) or he was dumb, and moreover unable to find words to express what he would say, and weak in understanding, silly, or stupid: (K:) or he was dumb and deaf and blind by birth. (Th, K.) ― -b2- بَكُمَ, aor. بَكُمَ , (inf. n. بَكَامَةٌ, TK,) He refrained, (Lth, K) or, as some say, broke off, or ceased, (TA,) from speaking, intentionally, (Lth, K, TA,) or from ignorance. (Lth, TA.) ― -b3- (tropical:) He cut himself off, or desisted, from marriage, or sexual intercourse, either from ignorance or intentionally. (K, TA.)

تبكّم عَلَيْهِ الكَلَامُ
5 تبكّم عَلَيْهِ الكَلَامُ تبكم عليه الكلام His speech was, or became, impeded; he was unable to speak freely. (A, K.)

بَكِيمٌ
بَكِيمٌ بكيم كيم : see what follows, in two places.

أَبْكَمٌ
أَبْكَمٌ ذ (T, S, Msb, K, &c.) and ↓ بَكِيمٌ (S, K) i. q. أَخْرَسُ [meaning Dumb, either by natural conformation or from inability to find words to express what he would say]: (S, Msb, K:) or not having understanding to reply, (IAar, T, Msb, TA,) nor ability to frame speech well, (T, TA,) though possessing the faculty of speech; whereas اخرس signifies speechless, or destitute of the faculty of speech, by natural conformation, (T, Msb, TA,) like the beast that lacks the faculty of articulation; (T, TA;) unable to find words to express what he would say; unable to reply: (AZ, TA:) or dumb by natural conformation: (IAth, TA:) fem. بَكْمَآءُ: (TA:) pl. بُكْمٌ (Msb, K) and بُكْمَانٌ, (K,) both pls. of أَبْكَمُ, like as صُمٌّ and صُمَّانٌ are pls. of أَصَمُّ; and the pl. of ↓ بَكِيمٌ is أَبْكَامٌ. (TA.) In the Kur ii. 166, بُكْمٌ means persons in the condition of him who has been born dumb: or, as some say, deprived of their intellects: (Zj, TA:) or ignorant and ignoble; because not profiting much by the faculty of speech, so that they are as though they had been deprived of it. (IAth, TA.) The phrase فِتْنَةٌ صَمَّآءُ بَكْمَآءُ عَمْيَآءُ, occurring in a trad., [lit.] meaning [A sedition, or the like,] deaf, dumb, blind, applies to a فتنة that does not withdraw, or become removed: or, as some say, to one which, by reason of the confusion attending it, and the perishing of the sound and the sick therein, is likened to the deaf and dumb and blind who does not pursue the right course to a thing, but goes at random like the weak-sighted she-camel. (TA.)

##### Türkçe

**بَكِمَ**
1 **بَكِمَ** **أبكم** ب بكم كم aor. **بَكَمَ** , (Msb, K,) inf. n. **بَكَمٌ**, (S, K,) O **أَخْرَسٌ** idi [manası: dilsiz; ya tabii yaratılışla yahut söyleyeceğini ifade edecek kelimeleri bulamamasından dolayı]; (S, Msb, K; *) **بَكَمٌ**, **خَرَسٌ** ile eşanlamlı olmak üzere; ve aynı şekilde **بَكَامَةٌ** [kaideye göre **بَكُمَ**’nın bir mastarı olarak; ki bu, aşağıda açıklanacak başka bir mananın yanı sıra, **بَكِمَ** ile aynı manaya da gelebilir]: (K:) yahut o, cevap vermeye anlayışı yoktu, (T, Msb, TA,) ve sözü iyi biçimde kurmaya kudreti de yoktu, (T, TA,) konuşma meleke­sine sahip olduğu hâlde: [bk. **أَبْكَمُ**:] (T, Msb, TA:) yahut o dilsizdi; ayrıca söyleyeceğini ifade edecek kelimeleri bulamıyordu; ve anlayışta zayıf, ahmak, yahut budala idi: (K:) yahut o, doğuştan dilsiz ve sağır ve kör idi. (Th, K.) ― -b2- **بَكُمَ**, aor. **بَكُمَ** , (inf. n. **بَكَامَةٌ**, TK,) O, (Lth, K) konuşmaktan kaçındı; yahut bazılarınca denildiği üzere kesti, yahut bıraktı, (TA,) kasten, (Lth, K, TA,) yahut cehaletten dolayı. (Lth, TA.) ― -b3- (mecaz:) O, cehaletten yahut kasten, evlenmeden yahut cinsel ilişkiden kendini kesti, yahut vazgeçti. (K, TA.)

**تبكّم عَلَيْهِ الكَلَامُ**
5 **تبكّم عَلَيْهِ الكَلَامُ** **تبكم عليه الكلام** Onun konuşması engellenmişti yahut engellenir oldu; serbestçe konuşamaz oldu. (A, K.)

**بَكِيمٌ**
**بَكِيمٌ** بكيم كيم : aşağıda gelen şeye bak; iki yerde.

**أَبْكَمٌ**
**أَبْكَمٌ** ذ (T, S, Msb, K, &c.) ve ↓ **بَكِيمٌ** (S, K) i. q. **أَخْرَسُ** [manası: dilsiz; ya tabii yaratılışla yahut söyleyeceğini ifade edecek kelimeleri bulamamasından dolayı]: (S, Msb, K:) yahut cevap vermeye anlayışı olmayan, (IAar, T, Msb, TA,) ve sözü iyi biçimde kurmaya kudreti de olmayan, (T, TA,) konuşma meleke­sine sahip olduğu hâlde; hâlbuki **اخرس** tabii yaratılışla konuşmasız, yahut konuşma meleke­sinden yoksun, (T, Msb, TA,) boğumlama meleke­sinden yoksun hayvan gibi, (T, TA;) söyleyeceğini ifade edecek kelimeleri bulamayan; cevap veremeyen: (AZ, TA:) yahut tabii yaratılışla dilsiz: (IAth, TA:) müennesi **بَكْمَآءُ**: (TA:) çoğulu **بُكْمٌ** (Msb, K) ve **بُكْمَانٌ**, (K,) ikisi de **أَبْكَمُ**’un çoğullarıdır; tıpkı **صُمٌّ** ve **صُمَّانٌ**’ın **أَصَمُّ**’un çoğulları olması gibi; ve ↓ **بَكِيمٌ**’in çoğulu **أَبْكَامٌ**’dır. (TA.) Kur’ân ii. 166’da, **بُكْمٌ**, doğuştan dilsiz olarak doğmuş kimsenin hâlindeki kişiler demektir: yahut bazılarınca denildiği üzere, akıllarından yoksun bırakılmış olanlar: (Zj, TA:) yahut cahil ve aşağı olanlar; çünkü konuşma meleke­sinden pek faydalanmadıklarından, sanki ondan yoksun bırakılmışlar gibidirler. (IAth, TA.) Bir rivayette vârid olan **فِتْنَةٌ صَمَّآءُ بَكْمَآءُ عَمْيَآءُ** ibaresi, [lafzen] sağır, dilsiz, kör [bir fitne, yahut benzeri] manasındadır; çekilmeyen yahut giderilmeyen bir **فتنة**’ye uygulanır: yahut bazılarınca, ona eşlik eden karışıklık ve içindeki sağlamın ve hastanın helâk olması sebebiyle, doğru yolu bir şeye takip etmeyen, bilakis zayıf görüşlü dişi deve gibi rastgele giden sağır ve dilsiz ve köre benzetilen birine. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَكِمَ
بَكِمَ A ( n. ac. بَكَم 4 ) بَكُمَ U ( n. ac. بَكَاْمَة 22t )
a.  Was dumb, silent; was confounded, silenced, dumbfounded.

أَبْكَمَ
أَبْكَمَ IV ,
a.  Rendered dumb; silenced.

أَبْكَمُ
أَبْكَمُ 14 , ( pl. بُكْم 3 ),
a.  Dumb, mute.

بَكِيْم
بَكِيْم 25 ,
a.  see 14 .

##### Türkçe

بَكِمَ
**بَكِمَ** A (isim-fiil: **بَكَم** 4) **بَكُمَ** U (isim-fiil: **بَكَاْمَة** 22t)
a. Dilsizdi, suskundu; şaşkına dönmüştü, susturulmuştu, dili tutulmuştu.

أَبْكَمَ
**أَبْكَمَ** IV,
a. Dilsiz kıldı; susturdu.

أَبْكَمُ
**أَبْكَمُ** 14, (çoğulu: **بُكْم** 3),
a. Dilsiz, lâl.

بَكِيْم
**بَكِيْم** 25,
a. 14’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بكم
بَكِمَ - يَبْكَمُ - أَبْكَم - بُكْم
بَكِمَ - يَبْكَمُ + الكائن : يصير أو يكون أبكم: يكون أخرس: لا يستطيع نطق الكلام لعلة في لسانه أو سمعه أو دماغه أو ما شابه
أَبْكَم: على وزن " افعل"اسم فاعل مبالغة من " بَكِمَ - يَبْكَمُ ": الأخرس: من لا يستطيع النطق
بُكْم: جمع " أَبْكَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو لسوء الكلام نفسه والتكلم بألفاظ وكلمات وأصوات غير مفهومة"،وهي:
بَهِمَ - يَبْهَمُ، صَمَّ - يَصَمًّ، بَكِمَ - يَبْكَمُ، لَغَا - يَلْغُو، عَجَمَ - يَعْجُمُ، فَنِدَ - يَفْنَدُ
أبكم - بكم
 	﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء وهو كل على مولاه أينما يوجه لا يأت بخير هل يستوي هو ومن يأمر بالعدل وهو على صراط مستقيم(76)﴾ النحل
 	﴿صم بكم عمي فهم لا يرجعون (18)﴾ البقرة ﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم(39)﴾ الأنعام
 	﴿إن شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقلون(22)﴾ الأنفال ﴿ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء صم بكم عمي فهم لا يعقلون(171)﴾ البقرة
 	﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [بكم] ب ك م: رجل أبْكَمُ و بَكِيمٌ أي أخرس بين البَكَمِ وبابه طرب
الراغب
بكم
قال عز وجل: }صم بكم﴿[البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى:﴾وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء{ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم.
ملخص اللسان
1.     البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ،
2.      البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر،
3.      بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس.
4.      صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس،
5.     البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة.
6.     والأَبْكَم الذي للسانه نُطْقٌ وهو لا يعْقِل ألجوابَ ولا يُحْسِن وَجْه الكلام.
7.     ويقال للرجل إذا امتنَع من الكلام جَهْلاً أو تَعمُّداً: بَكُمَ عن الكلام.
8.      رجلٌ أَبْكَم وهو العَييُّ المُفْحَم،
9.     الأَبْكَم الأَقْطَع اللسان،
10.                         الأَبْكَمُ الذي لا يَعْقِل الجَواب،
لسان العرب
● - بكم: البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال      ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا      يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن      الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه      أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو      الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في كلام العرَب:      فالأَخْرسُ خُلِقَ ولا نُطْقَ له كالبَهيمة العَجْماء، والأَبْكَم الذي      للسانه نُطْقٌ وهو لا يعْقِل ألجوابَ ولا يُحْسِن وَجْه الكلام. وفي حديث      الإيمان: الصُّمّ البُكْمُ؛ قال ابن الأَثير: البُكُم جمع الأَبْكَم وهو      الذي خُلِقَ أَخْرَس، وأَراد بهم الرَّعاعَ والجُهَّالَ لأَنهم لا ينتفعون      بالسَّمْع ولا بالنُّطْق كبيرَ منْفعةٍ فكأَنهم قد سُلِبُوهُما؛ ومنه      الحديث: سَتكونُ فِتنةٌ صَمَّاءُ بَكْماءُ عَمْياءُ؛ أَراد أَنها لا تَسْمَع      ولا تُبْصِر ولا تَنْطِق فهي لذهاب حَواسِّها لا تُدْرِك شيئاً ولا      تُقلِع ولا تَرْتَفِع، وقيل: شَبَّههَا لاخُتِلاطِها وقَتْل البريء فيها      والسَّقِيم بالأَصَمّ الأَخْرس الأَعمى الذي لا يَهْتَدِي إلى شيء، فهو      يَخْبِطُ خَبْطَ عَشْواء. التهذيب في قوله تعالى في صِفَة الكُفَّار: صُمٌّ      بُكْمٌ عُمْيٌ؛ وكانوا يَسْمَعون ويَنْطِقُون ويُبْصرون ولكنهم لا يعُون ما      أَنزل الله ولا يتكلَّمون بما أُمروا به، فهم بمنزِلة الصُّمِّ البُكْمِ      العُمْي. والبَكِيمُ: الأَبْكَمُ، والجمع أَبْكامٌ؛ وأَنشد الجوهري:      فَلَيْتَ لِساني كانَ نِصْفَيْنِ: منهما      بَكِيمٌ ونِصفٌ عند مَجْرَى الكَواكِب      وبَكُمَ: انقَطع عن الكلام جَهْلاً أَو تَعَمُّداً. الليث: ويقال للرجل      إذا امتنَع من الكلام جَهْلاً أو تَعمُّداً: بَكُمَ عن الكلام. أَبو زيد      في النوادر: رجلٌ أَبْكَم وهو العَييُّ المُفْحَم، وقال في موضع آخر:      الأَبْكَم الأَقْطَع اللسان، وهو العَييُّ بالجَواب الذي لا يُحسِن وجه      الكلام. ابن الأَعرابي: الأَبْكَمُ الذي لا يَعْقِل الجَواب، وجمع الأَبْكَم      بُكْمٌ وبُكْمان، وجمع الأَصَمِّ صُمٌّ وصُمَّانٌ.
مقاييس اللغة:
بكم الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرس. قال الخليل: الأبكَمُ الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهلاً أو تعمداً يُقال بَكُمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ، وَالأبْكَم في التَّفْسِير للذي وُلِدَ أخْرَس. قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم، وَجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيف وأشرافٍ.
القاموس المحيط:
البَكَمُ، محرَّكةً الخَرَسُ، كالبَكامَةِ، أو مع عِيِّ وبَلَهٍ، أو أن يُولَدَ ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ. بَكِمَ، كفَرِحَ، فهو أبْكَمُ وبَكِيمٌ ج بُكْمانٌ وبُكْمٌ. وبَكُمَ، ككرُمَ امْتَنَعَ عن الكلامِ تَعَمُّداً، وانْقَطَعَ عن النكاحِ جَهْلاً أو عَمْداً. وتَبَكَّمَ عليه الكلامُ أُرْتِجَ. وذُو بُكُمٍ، كعُنُقٍ ع.
تاج العروس:
( البكم محركة الخرس ) ما كان ( كالبكامة أو ) هو الخرس ( مع عى وبله أو ) هو ( ان يولد ) الانسان ( ولا ينطق ولا يسمع ولا يبصر ) قاله ثعلب وقال الازهرى بين الابكم والاخرس فرق في كلام العرب فالاخرس الذى خلق ولا نطق له كالبهيمة العجماء والا بكم الذى للسانه نطق وهو لا يعقل الجواب ولا يحسن وجه الكلام وقد ( بكم كفرح فهو أبكم و بكيم ) كأمير وأنشد الجوهرى فليت لساني كان نصفين منهما * بكيم ونصف عند مجرى الكواكب وقال أبو زيد الا بكم هو العيى الفحم وقال في موضع آخر من النوادر هو الا قطع اللسان وهو العيى بالجواب وقال ابن الاعرابي هو الذى لا يعقل الجواب ( ج بكمان ) بالضم كما يجمع الاصم صمانا ( وبكم ) بالضم كأصم وصم وقوله تعالى صم بكم عمى فهم لا يعقلون قال الزجاج قيل معناه انهم بمنزلة من ولد أخرس قال وقيل البكم المسلوبو الافئدة وقال ابن الاثير البكم جمع الا بكم وهو الذى خلق أخرس ويراد بهم الجهال والرعاع لانهم لا ينتفعون بالسمع ولا بالنطق كثير منفعة فكأنهم قد سلبوهما ومنه الحديث ستكون فتنة صماء بكماء عمياء أراد انها لا نبصر ولا تسمع ولا تنطق فهى لذهاب حواسها لا تدرك شيأ ولا تقلع ولا ترتفع وقيل شبهها لاختلاطها وقتل البرئ فيها والسقيم بالاصم الاخرس الاعمى الذى لا يهتدى إلى شئ فهو يخبط خبط عشواء ( وبكم ككرم امتنع عن الكلام تعمدا ) أو جهلا قاله الليث وقال غيره انقطع بدل امتنع ( و ) من المجاز بكم إذا ( انقطع عن النكاح جهلا أو عمد أو ) في الاساس
( نبكم عليه الكلام ) أي ( ارتج ) عليه ( وذو بكم كعنق ع ) نقله الصاغانى ولما بلغ الشيخ الاجل الزاهد الامين الملتجئ إلى حرم الله تعالى رضى الدين الحسن بن محمد بن الحسن الصاغانى تغمده الله تعالى برحمته في تصنيف كتابه العباب الزاخر واللباب الفاخر إلى هذا المكان اخترمته المنية وبقى الكتاب مقطوعا والحكم لله العلى الكبير وقد أشرنا إلى ذلك في الخطبة * ومما يستدرك عليه بكيم جمعه ابكام كشريف وأشراف عن ابن دريد

##### Türkçe

بكم
**بَكِمَ** - **يَبْكَمُ** - **أَبْكَم** - **بُكْم**
**بَكِمَ** - **يَبْكَمُ** + varlık: sağır-dilsiz olur yahut sağır-dilsiz olur: dilsiz olur: dilinde yahut işitmesinde yahut beyninde veya benzeri bir şeydeki bir illet sebebiyle sözü telaffuz etmeye güç yetiremez.
**أَبْكَم**: “**افعل**” vezni üzere, “**بَكِمَ** - **يَبْكَمُ**”dan mübalağa ism-i fâil: dilsiz: konuşmaya güç yetiremeyen kimse.
**بُكْم**: “**أَبْكَم**”ın çoğulu.
Ve lafız, “anlayışlarda bir bozukluk sebebiyle yahut sözün kendisindeki bir bozukluk sebebiyle sözü anlamama ve anlaşılmayan lafızlar, kelimeler ve seslerle konuşma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**بَهِمَ** - **يَبْهَمُ**، **صَمَّ** - **يَصَمًّ**، **بَكِمَ** - **يَبْكَمُ**، **لَغَا** - **يَلْغُو**، **عَجَمَ** - **يَعْجُمُ**، **فَنِدَ** - **يَفْنَدُ**
أبكم - بكم
 	﴿Ve Allah iki adamı misal verdi; ikisinden biri **أَبْكَم**dır, hiçbir şeye güç yetiremez, efendisine bir yüktür; onu nereye yöneltse bir hayır getirmez; o mu, yoksa adaletle emreden ve dosdoğru bir yol üzerinde olan mı eşit olur? (76)﴾ النحل
 	﴿**صم بكم عمي**; artık onlar dönmezler (18)﴾ البقرة ﴿Âyetlerimizi yalanlayanlar: karanlıklar içinde **صم** ve **بكم**dır; Allah dilediğini saptırır, dilediğini dosdoğru bir yol üzerine kılar (39)﴾ الأنعام
 	﴿Şüphesiz Allah katında canlıların en şerlisi, akletmeyen **الصم البكم**dur (22)﴾ الأنفال ﴿Kâfir olanların misali, ancak bir çağrı ve bir seslenmeden başka bir şey işitmeyene bağıranın misali gibidir: **صم بكم عمي**; artık onlar akletmezler (171)﴾ البقرة
 	﴿Allah kimi hidayete erdirirse, işte o hidayete erendir; kimi saptırırsa, artık onlar için O’ndan başka veliler bulamazsın; kıyamet günü onları yüzleri üzerine haşrederiz: körler, **بكما** ve sağırlar; barınakları cehennemdir; her ne zaman sönse onlara alevi artırırız (97)﴾ الإسراء

مختار الصحاح
● [**بكم**] ب ك م: **أبْكَمُ** bir adam ve **بَكِيمٌ**; yani dilsiz; **البَكَمِ**i açıkça (belli) olan; ve onun bâbı **طرب**dır.

الراغب
بكم
Aziz ve celil şöyle dedi: ﴿**صم بكم**﴾ [البقرة/18]; **أبكم**ın çoğuludur; o, dilsiz doğandır; her **أبكم** dilsizdir; fakat her dilsiz **أبكم** değildir. Yüce Allah şöyle dedi: ﴿Ve Allah iki adamı misal verdi; ikisinden biri **أبكم**dır, hiçbir şeye güç yetiremez﴾ [النحل/76]. Ve denilir: **بكم عن الكلام**: ondan (sözden) zayıf düştüğü vakit, aklının zayıflığından dolayı; böylece **أبكم** gibi olur.

ملخص اللسان
1.     **البَكَمُ**: bir tutukluk ve ahmaklık ile birlikte dilsizlik,
2.      **البَكَمُ**: insanın konuşmaz, işitmez ve görmez olarak doğmasıdır,
3.      **بَكِمَ** **بَكَماً** ve **بَكامةً**; o **أَبْكَمُ**dur ve **بَكِيمٌ**dür; yani dilsizliği açık (belli) bir dilsiz.
4.      **صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ**; yani onlar, dilsiz doğmuş kimse mertebesindedir.
5.     Burada **البُكْمُ**, kalpleri alınmış olanlardır.
6.     Ve **الأَبْكَم**, dili için bir konuşma (kabiliyeti) olduğu hâlde cevabı akletmeyen ve sözün yönünü iyi yapamayan kimsedir.
7.     Ve adama, cehaletle yahut kasten konuşmaktan kaçındığı zaman: **بَكُمَ عن الكلام** denilir.
8.      **رجلٌ أَبْكَم**: o, aciz (tutuk) ve susturulmuş olandır.
9.     **الأَبْكَم**: dili kesik olandır.
10.                         **الأَبْكَمُ**: cevabı akletmeyen kimsedir.

لسان العرب
● - **بكم**: **البَكَمُ**: bir tutukluk ve ahmaklık ile birlikte dilsizlik; ve denildi ki: her ne olursa olsun dilsizliktir. Ve **ثعلب** dedi: **البَكَمُ**: insanın konuşmaz, işitmez ve görmez olarak doğmasıdır. **بَكِمَ** **بَكَماً** ve **بَكامةً**; o **أَبْكَمُ**dur ve **بَكِيمٌ**dür; yani dilsizliği açık (belli) bir dilsiz. Ve Yüce Allah’ın sözü: **صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ**; **أَبو إِسحق** dedi: denildi ki manası, onların dilsiz doğmuş kimse mertebesinde olmalarıdır. Dedi ki: ve denildi ki burada **البُكْمُ**, kalpleri alınmış olanlardır. **الأَزهري** dedi: Arapların sözünde **الأَخْرس** ile **الأبْكَم** arasında fark vardır: **الأَخْرس**, hayvan gibi, konuşması olmayan olarak yaratılmış olandır; **الأَبْكَم** ise dili için bir konuşma (kabiliyeti) olduğu hâlde cevabı akletmeyen ve sözün yönünü iyi yapamayan kimsedir. Ve iman hadîsinde: **الصُّمّ البُكْمُ**; **ابن الأَثير** dedi: **البُكُم** **الأَبْكَم**ın çoğuludur; o, dilsiz olarak yaratılmış olandır. Ve onlarla avam ve cahiller kastedilmiştir; çünkü işitmeden de konuşmadan da büyük bir fayda ile faydalanmazlar; sanki ikisi onlardan alınmıştır. Ve ondan hadîs: **سَتكونُ فِتنةٌ صَمَّاءُ بَكْماءُ عَمْياءُ**; muradı: o, işitmez, görmez ve konuşmaz; böylece duyularının gitmesi sebebiyle hiçbir şeyi idrak etmez, vazgeçmez ve yükselmez. Ve denildi ki: karışıklığı ve içinde masumun ve hastanın öldürülmesi sebebiyle onu, hiçbir şeye yol bulamayan sağır-dilsiz-kör kimseye benzetti; o, şaşkın bir vuruşla vurur. **التهذيب**: kâfirlerin sıfatı hakkında Yüce Allah’ın sözü: **صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ**; hâlbuki işitirlerdi, konuşurlardı ve görürlerdi; fakat Allah’ın indirdiğini idrak etmezler ve kendilerine emredilenle konuşmazlar; böylece onlar, sağır-dilsiz-körler mertebesindedir. Ve **البَكِيمُ**: **الأَبْكَم**dır; çoğulu **أَبْكامٌ**dur. Ve **الجوهري** inşad etti:
فَلَيْتَ لِساني كانَ نِصْفَيْنِ: منهما
بَكِيمٌ ونِصفٌ عند مَجْرَى الكَواكِب
Ve **بَكُمَ**: cehaletle yahut kasten sözden kesildi. **الليث**: adama, cehaletle yahut kasten konuşmaktan kaçındığı zaman: **بَكُمَ عن الكلام** denilir. **أَبو زيد** “**النوادر**”de: **رجلٌ أَبْكَم**; o, aciz (tutuk) ve susturulmuş olandır. Ve başka bir yerde dedi: **الأَبْكَم** dili kesik olandır; o, cevaptaki tutuktur; sözün yönünü iyi yapamaz. **ابن الأَعرابي**: **الأَبْكَمُ** cevabı akletmeyen kimsedir. Ve **الأَبْكَم**ın çoğulu **بُكْمٌ** ve **بُكْمان**dır; **الأَصَمِّ**ın çoğulu **صُمٌّ** ve **صُمَّانٌ**dır.

مقاييس اللغة:
**بكم**: **الباء** ve **الكاف** ve **الميم** az bir asıldır; o da dilsizliktir. **الخليل** dedi: **الأبكَمُ** dilsizdir, konuşmaz. Ve cehaletle yahut kasten sözden kaçındığı zaman: **بَكُمَ عن الكلام** denilir. Ve açıkça söylemeyen kimse için de denilir: “Şüphesiz o, elbette **لأَبْكَمُ**dur.” Ve tefsirde **الأبْكَم**, dilsiz doğan kimse içindir. **الدُّرَيْدِيّ** dedi: **بَكِيمٌ**, **أبكم** manasında söylenir; ve onu **أبكامٍ** üzere çoğul yaptılar; **شَرِيف** ve **أشرافٍ** gibi.

القاموس المحيط:
**البَكَمُ**, harekeli olarak: dilsizlik; **البَكامَةِ** gibi; yahut bir tutukluk ve ahmaklık ile birlikte; yahut konuşmaz, işitmez ve görmez olarak doğmasıdır. **بَكِمَ**, **فَرِحَ** gibi; o hâlde o **أبْكَمُ**dur ve **بَكِيمٌ**dür; çoğulu **بُكْمانٌ** ve **بُكْمٌ**dur. Ve **بَكُمَ**, **كرُمَ** gibi: kasten sözden kaçındı; ve cehaletle yahut kasten cinsel ilişkiden kesildi. Ve **تَبَكَّمَ عليه الكلامُ**: dili tutuldu. Ve **ذُو بُكُمٍ**, **عُنُقٍ** gibi: (nisbe).

تاج العروس:
(**البكم** harekeli: dilsizlik) her ne olursa olsun ( **البكامة** gibi) yahut o, dilsizliktir (bir tutukluk ve ahmaklık ile birlikte) yahut o, (insanın) (konuşmaz, işitmez ve görmez olarak) doğmasıdır. Bunu **ثعلب** söyledi. Ve **الازهرى** dedi: Arapların sözünde **الابكم** ile **الاخرس** arasında fark vardır: **الاخرس**, hayvan gibi, konuşması olmayan olarak yaratılmış olandır; **الا بكم** ise dili için bir konuşma (kabiliyeti) olduğu hâlde cevabı akletmeyen ve sözün yönünü iyi yapamayan kimsedir. Ve muhakkak ( **بكم** **كفرح** gibi; o hâlde o **أبكم** ve **بكيم**dir) **أمير** gibi. Ve **الجوهرى** inşad etti:
فليت لساني كان نصفين منهما * بكيم ونصف عند مجرى الكواكب
Ve **أبو زيد** dedi: **الا بكم** aciz (tutuk) ve susturulmuş olandır. Ve “**النوادر**”den başka bir yerde dedi: o, dili kesik olandır; o, cevaptaki tutuktur. Ve **ابن الاعرابي** dedi: o, cevabı akletmeyen kimsedir. (Çoğulu **بكمان**) zamme ile; **الاصم**ın **صمانا** üzere çoğul yapılması gibi. (Ve **بكم**) zamme ile; **أصم** ve **صم** gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: **صم بكم عمى فهم لا يعقلون**; **الزجاج** dedi: denildi ki manası, onların dilsiz doğmuş kimse mertebesinde olmalarıdır. Dedi ki: ve denildi ki **البكم** burada kalpleri alınmış olanlardır. Ve **ابن الاثير** dedi: **البكم**, **الا بكم**ın çoğuludur; o, dilsiz olarak yaratılmış olandır; ve onlarla cahiller ve avam kastedilir; çünkü işitmeden de konuşmadan da çok fayda ile faydalanmazlar; sanki ikisi onlardan alınmıştır. Ve ondan hadîs: **ستكون فتنة صماء بكماء عمياء**; muradı: o, görmez, işitmez ve konuşmaz; böylece duyularının gitmesi sebebiyle hiçbir şeyi idrak etmez, vazgeçmez ve yükselmez. Ve denildi ki: karışıklığı ve içinde masumun ve hastanın öldürülmesi sebebiyle onu, hiçbir şeye yol bulamayan sağır-dilsiz-kör kimseye benzetti; o, şaşkın bir vuruşla vurur. (Ve **بكم** **ككرم** gibi: kasten sözden kaçındı) yahut cehaletle; bunu **الليث** söyledi. Ve başkası dedi: “kaçındı” yerine “kesildi”. (Ve) mecazdan: **بكم**: (cinsel ilişkiden kesildiği zaman) cehaletle yahut kasten; yahut “**الاساس**”ta.
(**نبكم عليه الكلام**) yani (dili tutuldu) onun üzerinde. (Ve **ذو بكم** **كعنق** gibi: bir yer) bunu **الصاغانى** nakletti. Ve şeyh, zâhid, emin, Allah Teâlâ’nın haremine sığınan **رضى الدين الحسن بن محمد بن الحسن الصاغانى**—Allah Teâlâ onu rahmetiyle kuşatsın—**العباب الزاخر واللباب الفاخر** kitabını tasnifinde bu yere ulaştığında, onu ölüm yakaladı; kitap kesik kaldı; hüküm, yüce ve büyük Allah’ındır. Ve buna hutbede işaret ettik. * Ve kendisine sonradan eklenenlerden: **بكيم**; onun çoğulu **ابكام**dır; **شريف** ve **أشراف** gibi; **ابن دريد**den.
