# بكي — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%8A/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%8A/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%8A.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: بكى

بَكَى
1 بَكَى بك بكى بكي كي , aor. بَكِىَ , (Msb, K,) inf. n. بُكَآءٌ and بُكًا (S, Msb, K) and مَبْكًى, (Har p. 11,) He wept; i. e. he lamented, or grieved, shedding tears at the same time; and he lamented, or grieved, alone; and he shed tears alone: (Er-Rلghib, TA:) accord. to some, the preferable opinion is, that there is no difference between بُكَآءُ and بُكًا: (TA:) or the former means the crying, or uttering of the voice [of lamentation], (S, IKtt, Msb, TA, &c.,) that accompanies البُكَآء [so in copies of the S and in the TA, but correctly البُكَا]; (S, IKtt, TA;) and the latter (بُكًا), the shedding of tears: (S, IKtt, Msb, TA, &c.:) or the former, i. e. with medd, means the shedding of tears by reason of lamentation, or grief, and raising of the voice, or crying, [at the same time,] when the voice is predominant, being like رُغَآءٌ, and ثُغَآءٌ and other words of the same form applied to denote the uttering of a cry or of the voice; and the latter, [the shedding of tears &c.] when lamentation, or grief, is predominant: (Er-Rلghib, TA:) or by the former is meant the crying, or uttering of the voice [of lamentation]; and by the latter, the lamenting, or grieving. (Kh, TA.) تَبْكَآءٌ and تِبْكَآءٌ [may be inf. ns. of بَكَى or of ↓ بَكَّى, and] signify the same as بُكَآءٌ: or much بُكَاء [or weeping, &c.]: (K:) MF asserts that تِبْكَآءٌ (with kesr) and the former of these explanations are unknown; but both the word and the explanation are mentioned by Lh, as used in a form of words uttered by Arab women of the desert to fascinate men: ISd, however, says that it should be تَبْكَآء, because it is an inf. n. of a class formed to denote muchness [of the attribute signified by the verb], like تَهْذَارٌ and تَلْعَابٌ &c.; and IAar says that تَبْكَاءٌ, with fet-h, has the latter of the two significations assigned to it above. (TA.) [See what is said of the measure تِفْعَالٌ voce بَيَّنَ.] You say, بَكَى لَهُ (MF, TA) and بَكَى عَلَيْهِ, (S, Msb, K, MF,) meaning [He wept] for, or over, him, or it: and only بَكَى بِهِ [or thus and also بَكَىمِنْهُ as appears from what follows] when meaning [He wept] because, or in consequence, of it: ('Inلyeh, MF, TA:) and بَكَاهُ and ↓ بَكَّاهُ, (As, AZ, S, Msb, K,) inf. n. of the former بُكَآءٌ (K) [and بُكًا], and of the latter تَبْكِيَةٌ, (TA,) signify the same as بَكَى عَلَيْهِ; (As, AZ, S, Msb, * K;) the object being a man: (As, S:) and (or as some say, TA) he wept for, or over, him, i. e., one dead; or did so, and enumerated his good qualities or actions; syn. رَثَاهُ: (K:) or, as some say, بَكَاهُ means [he wept because, or in consequence, of it, i. e.,] on account of being pained: and بَكَى عَلَيْهِ, [he wept for, or over, him,] by reason of tenderness of heart, or compassion: and [hence] it is said that بَكَيْتُهُ is originally بَكَيْتُ مِنْهُ: (TA:) [and ↓ بَكَّاهُ may have an intensive, or a frequentative, meaning; for it is said that] بَكِّى, addressed to the eye, signifies weep thou much, and repeatedly. (Ham p. 461.) ― -b2- [Hence,] بَكَت السَّحَابَةُ (assumed tropical:) The cloud rained. (Msb.) ― -b3- بَكَى also means He sang: [in the CK, وبَكَى عَنِّى is erroneously put for وبَكَى غَنَّى:] thus it has two contr. significations: (K, TA:) accord. to MF, it has this meaning only in relation to the pigeon and the like; but it is also used in this sense when said of a man, as in a verse cited voce جَنَازَةٌ, q. v. : and he observes that the assertion of its having two contr significations requires consideration, seeing that it is also said to signify رَثَى; [for in the performance of رِثَآء, it is a common practice to sing;] but رِثَآء is generally accompanied by lamentation, and غِنَآء by rejoicing. (TA.) ― -b4- بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ: see 3.

2 بَكَّىَ see 1, in three places: -A2- and see also 4.

بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ
3 بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ باكيته فبكيته باكيته فبكيتة , (S, TA,) aor. of the latter أَبْكُوهُ, (TA,) or أَبْكِيهِ, retaining its original form, accord. to a rule observed in the case of a verb having an infirm letter [for its second or third radical] lest a verb with a radical ى should be confounded with one having a radical و, (Ham p. 670,) i. e. [I vied with him, or strove to exceed him, in weeping, and I exceeded him therein, or] I was a greater weeper (أَبْكَى) than he. (S, TA.)

ابكاهُ
4 ابكاهُ أبكاه أبكى ابكاه ابكاة بكي [He made him, or caused him, to weep; or] he did to him what made him to weep; (S, K;) as also ↓ استبكاهُ. (S.) And عَلَيْهِ ↓ بكّاهُ, inf. n. تَبْكِيَةٌ, He excited him to weep for him, or it; (K, TA;) namely, a person dead, (K,) or a thing lost. (TA.)

تباكى
6 تباكى تباكى تباكي signifies تَكَلَّفَ البُكَآءَ [i. e. He affected weeping; or endeavoured, or constrained himself, to weep]. (S, K.) Hence, in a trad., فَاـِنْ لَمْ تَجِدُوا بُكَآءً فَتَبَاكَوْا [And if ye experience not weeping, endeavour to weep]: (TA:) [or the words of the trad. are] اُتْلُوا القُرْآنَ وَابْكُوا فَاـِنْ لَمْ تَبْكُوا فَتَبَاكَوْا [Peruse ye the Kur-لn, and weep; or, if ye weep not, endeavour to do so]. (Bd in xix. 59.) ― -b2- And He feigned, or made a show of, weeping. (Har p. 602.)

استبكاهُ
10 استبكاهُ استبكاه استبكاة ٱستبكاه ٱستبكى : see 4. ― -b2- Also He desired, or required, of him weeping. (TA.)

بَكِىٌّ
بَكِىٌّ بك بكى بكي كي One who weeps much; (S, K;) as also ↓ بَكَّآءٌ. (K, but omitted in some copies and in the TA.) -A2- رَجُلٌ عَيِيٌّ بَكِىٌّ, A man unable to speak. (Mbr, TA.) [But perhaps this should be بَكِىْءٌ: see art. بكأ.]

بَكَّآءٌ
بَكَّآءٌ بكآء : see بَكِىٌّ.

بَاكٍ
بَاكٍ باك باكي part. n. of بَكَى [i. e. Weeping, &c.]: (K:) pl. بُكِىٌّ, (S, K,) of the measure فُعُولٌ, with the و changed into ى [and the second dammeh consequently into a kesreh, wherefore it is also, sometimes, pronounced بِكِىٌّ], (S,) and بُكَاةٌ, (K,) which is agreeable with analogy and usage, though said by Es-Semeen to have not been heard. (TA.) [The pl. of the fem., i. e. of بَاكِيَةٌ, is بَاكِيَاتٌ and بَوَاكٍ.]

أَبْكَى
أَبْكَى ذ [A greater weeper, or one who weeps more, than another: see 3]. (S, TA.)

### Türkçe

بَكَى
1 **بَكَى** بك بكى بكي كي , muzâri‘ **بَكِىَ** , (Msb, K,) mastar ismi **بُكَآءٌ** ve **بُكًا** (S, Msb, K) ve **مَبْكًى**, (Har p. 11,) O ağladı; yani, aynı zamanda gözyaşı dökerek feryat etti, yahut kederlendi; ve yalnız başına feryat etti, yahut kederlendi; ve yalnız başına gözyaşı döktü: (Er-Rلghib, TA:) bazılarına göre, tercih edilen görüş şudur ki **بُكَآءُ** ile **بُكًا** arasında fark yoktur: (TA:) yahut birincisi, **البُكَآء** [S nüshalarında ve TA’da böyle, fakat doğrusu **البُكَا**] ile birlikte bulunan feryat sesinin ağlaması yahut sesin çıkarılmasıdır: (S, IKtt, Msb, TA, vb.,) (S, IKtt, TA;) ve ikincisi (**بُكًا**), gözyaşı dökmedir: (S, IKtt, Msb, TA, vb.:) yahut birincisi, yani medd ile olanı, feryat yahut keder sebebiyle gözyaşı dökme ve (aynı zamanda) sesi yükseltme yahut ağlama demektir; ses baskın olduğunda, **رُغَآءٌ** ve **ثُغَآءٌ** ve aynı vezinde olup bir çığlığın yahut sesin çıkarılmasını bildirmek için kullanılan diğer kelimeler gibi olur; ve ikincisi, [gözyaşı dökme vb.,] feryat yahut keder baskın olduğunda: (Er-Rلghib, TA:) yahut birincisiyle, feryat sesinin ağlaması yahut sesin çıkarılması kastedilir; ve ikincisiyle, feryat etme yahut kederlenme. (Kh, TA.) **تَبْكَآءٌ** ve **تِبْكَآءٌ** [**بَكَى**’nın yahut ↓ **بَكَّى**’nın mastar isimleri olabilir ve] **بُكَآءٌ** ile aynı manaya gelir: yahut çok **بُكَاء** [yahut ağlama, vb.]: (K:) MF, **تِبْكَآءٌ**’un (kesre ile) ve bu açıklamalardan birincisinin bilinmediğini ileri sürer; fakat hem kelime hem açıklama, çöl Arap kadınlarının erkekleri büyülemek için söyledikleri bir söz kalıbında kullanılmış olarak Lh tarafından zikredilmiştir: ancak ISd, bunun **تَبْكَآء** olması gerektiğini söyler; çünkü o, **تَهْذَارٌ** ve **تَلْعَابٌ** vb. gibi, [fiilin bildirdiği vasfın] çokluğunu bildirmek için oluşturulan bir sınıfın mastar ismidir; ve IAar, fetḥa ile **تَبْكَاءٌ**’ın, yukarıda ona verilen iki manadan ikincisine sahip olduğunu söyler. (TA.) [Vezin **تِفْعَالٌ** hakkında **بَيَّنَ** maddesinde söylenene bak.] Sen dersin ki, **بَكَى لَهُ** (MF, TA) ve **بَكَى عَلَيْهِ**, (S, Msb, K, MF,) manası [O ağladı] onun için, yahut onun üzerine, yahut onun hakkında: ve yalnız **بَكَى بِهِ** [yahut böyle ve ayrıca aşağıdakinden anlaşıldığı üzere **بَكَىمِنْهُ**] manası [O ağladı] onun sebebiyle, yahut onun neticesinde, olduğunda: ('Inلyeh, MF, TA:) ve **بَكَاهُ** ve ↓ **بَكَّاهُ**, (As, AZ, S, Msb, K,) birincisinin mastar ismi **بُكَآءٌ** (K) [ve **بُكًا**], ve ikincisinin **تَبْكِيَةٌ**, (TA,) **بَكَى عَلَيْهِ** ile aynı manaya gelir; (As, AZ, S, Msb, * K;) mef‘ûl bir adamdır: (As, S:) ve (yahut bazılarına göre, TA) o, onun için yahut onun üzerine ağladı; yani, bir ölü için; yahut bunu yaptı ve onun iyi vasıflarını yahut fiillerini saydı; eş anlamlısı **رَثَاهُ**: (K:) yahut bazılarına göre, **بَكَاهُ** demektir ki [o, onun sebebiyle, yahut onun neticesinde, yani] acı çektiği için ağladı: ve **بَكَى عَلَيْهِ**, [o, onun için yahut onun üzerine ağladı,] kalp yumuşaklığı yahut merhamet sebebiyle: ve [bundan dolayı] **بَكَيْتُهُ**’nun aslının **بَكَيْتُ مِنْهُ** olduğu söylenmiştir: (TA:) [ve ↓ **بَكَّاهُ** şiddetlendirme yahut tekrarlama manası taşıyabilir; çünkü denilmiştir ki] göze hitap olarak **بَكِّى**, çok ve tekrar tekrar ağla demektir. (Ham p. 461.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **بَكَت السَّحَابَةُ** (mecaz kabul edilen:) Bulut yağmur yağdırdı. (Msb.) ― -b3- **بَكَى** ayrıca, O şarkı söyledi demektir: [CK’de, **وبَكَى عَنِّى** yanlışlıkla **وبَكَى غَنَّى** yerine konmuştur:] böylece onun iki zıt manası vardır: (K, TA:) MF’ye göre, bu mana yalnız güvercin ve benzeriyle ilgili olarak vardır; fakat bu manada bir insan hakkında da kullanılır; **جَنَازَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte olduğu gibi, bkz.: ve o, iki zıt manası olduğu iddiasının düşünmeyi gerektirdiğini belirtir; zira onun **رَثَى** manasına geldiği de söylenmiştir; [çünkü **رِثَآء** icrasında şarkı söylemek yaygın bir uygulamadır;] fakat **رِثَآء** genellikle feryatla, **غِنَآء** ise sevinçle birlikte olur. (TA.) ― -b4- **بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ**: 3’e bak.

2 **بَكَّىَ**: 1’e bak, üç yerde: -A2- ve ayrıca 4’e de bak.

**بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ**
3 **بَاكَيْتُهُ فَبَكَيْتُهُ** باكيته فبكيته باكيته فبكيته باكيته فبكيتة , (S, TA,) ikincisinin muzâri‘i **أَبْكُوهُ**, (TA,) yahut **أَبْكِيهِ**, aslî şeklini koruyarak; zayıf harf [ikinci yahut üçüncü kök harfi olarak] bulunan bir fiil hakkında gözetilen bir kaideye göre; kök harfi **ى** olan bir fiilin, kök harfi **و** olanla karışmaması için, (Ham p. 670,) yani [onunla ağlamada yarıştım yahut onu geçmeye çalıştım ve onda onu geçtim; yahut] ben ondan daha çok ağlayan (**أَبْكَى**) idim. (S, TA.)

**ابكاهُ**
4 **ابكاهُ** أبكاه أبكى ابكاه ابكاة بكي [O, onu ağlattı; yahut] ona, onu ağlatan şeyi yaptı; (S, K;) bunun gibi ↓ **استبكاهُ**. (S.) Ve **عَلَيْهِ** ↓ **بكّاهُ**, mastar ismi **تَبْكِيَةٌ**, O, onu onun için yahut onun üzerine ağlamaya sevk etti; (K, TA;) yani, bir ölü için, (K,) yahut kaybolmuş bir şey için. (TA.)

**تباكى**
6 **تباكى** تباكى تباكي, **تَكَلَّفَ البُكَآءَ** manasına gelir [yani O, ağlamayı yapmacık yaptı; yahut ağlamaya çabaladı, yahut kendini zorladı]. (S, K.) Bundan dolayı, bir hadiste, **فَاـِنْ لَمْ تَجِدُوا بُكَآءً فَتَبَاكَوْا** [Ve eğer ağlama bulamazsanız, ağlamaya çalışın]: (TA:) [yahut hadisin lafzı şöyledir] **اُتْلُوا القُرْآنَ وَابْكُوا فَاـِنْ لَمْ تَبْكُوا فَتَبَاكَوْا** [Kur’ân’ı okuyun ve ağlayın; yahut, eğer ağlamazsanız, buna çalışın]. (Bd in xix. 59.) ― -b2- Ve O, ağlamayı uydurdu, yahut ağlamayı gösteriş yaptı. (Har p. 602.)

**استبكاهُ**
10 **استبكاهُ** استبكاه استبكاة **ٱستبكاه** **ٱستبكى**: 4’e bak. ― -b2- Ayrıca O, ondan ağlamayı istedi, yahut talep etti. (TA.)

**بَكِىٌّ**
**بَكِىٌّ** بك بكى بكي كي Çok ağlayan kimse; (S, K;) bunun gibi ↓ **بَكَّآءٌ**. (K, fakat bazı nüshalarda ve TA’da düşürülmüştür.) -A2- **رَجُلٌ عَيِيٌّ بَكِىٌّ**, Konuşmaya gücü yetmeyen bir adam. (Mbr, TA.) [Fakat belki bu **بَكِىْءٌ** olmalıdır: **بكأ** maddesine bak.]

**بَكَّآءٌ**
**بَكَّآءٌ** بكآء : **بَكِىٌّ**’ye bak.

**بَاكٍ**
**بَاكٍ** باك باكي **بَكَى**’nın ism-i fâilidir [yani Ağlayan, vb.]: (K:) çoğulu **بُكِىٌّ**, (S, K,) vezni **فُعُولٌ** üzeredir; **و**’nun **ى**’ye çevrilmesiyle [ve bunun sonucu olarak ikinci ḍamme’nin kesreye dönüşmesiyle; bu sebeple bazen **بِكِىٌّ** diye de telaffuz edilir], (S,) ve **بُكَاةٌ**, (K,) ki bu, kıyas ve kullanıma uygundur; her ne kadar Es-Semeen tarafından işitilmemiş olduğu söylenmişse de. (TA.) [Müennesin, yani **بَاكِيَةٌ**’nin çoğulu **بَاكِيَاتٌ** ve **بَوَاكٍ**’dir.]

**أَبْكَى**
**أَبْكَى** ذ [Bir başkasından daha çok ağlayan, yahut daha fazla ağlayan: 3’e bak]. (S, TA.)
