# بكي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%83%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بكي

: ( ي ( *!بَكَى ) الرَّجُلُ ( *!يَبْكِي *!بُكاءً *!وبُكىً ) ، بضَمِّهما ، يُمَدُّ ويُقْصَرُ ؛ قالَهُ

الفرَّاءُ وغيرُهُ . وظاهِرُه أنَّه لا فَرْقَ بَيْنهما وهو الذي رَجَّحَه شُرَّاحُ الفَصِيحِ والشَّواهِدِ .
وقالَ الرَّاغبُ : بُكىً يُقالُ في الحُزْنِ وإسالَةِ الدَّمْع مَعاً ، ويُقالُ في كلِّ واحِدٍ منهما مُنْفرداً عن الآخرِ ؛ فقَوْلُه تعالى : ﴿فليَضْحَكُوا قَلِيلاً *!وليَبْكُوا كَثيراً﴾ إشارَة إلى الفَرَحِ والتَّرَحِ وإنْ لم يكنْ مَعَ الضحكِ قَهْقَهَه ولا مَعَ *!البُكاءِ إسالَة دَمْعٍ ؛ وكَذلِكَ قَوْله : ﴿فما *!بَكَتْ عليهم السَّماءُ والأرضُ﴾ ؛ وقد قيل : إنَّ ذلِكَ على الحَقيقَةِ وذلك قَوْل مَنْ يَجْعَل له حياةً وعِلْماً ، وقيلَ على المجازِ وتَقْديرُه : فما بَكَتْ عليهم أَهْلُ السّماءِ .
وذَهَبَ ابنُ القَطَّاع وغيرُهُ بأنَّه إذا مَدَدْتَ أَرَدْتَ الصَّوْتَ الذي يكونُ مَعَ البُكاءِ ، وإذا قَصَرْتَ أَرَدْتَ الدُّموعَ وخُروجَها ؛ كما قالَهُ المبرِّدُ ومِثْله في الصِّحاحِ .
وقالَ الرَّاغبُ : البُكاءُ ، بالمدِّ : سَيَلانُ الدُّموعِ عن حُزْنٍ وعَويلٍ ، يقالُ إذا كانَ الصَّوْت أَغْلَب كالرّغاءِ والثُّغاءِ وسَائرِ هذه الأبْنِيَة المَوْضُوعَة للصَّوّتِ ؛ وبالقَصْرِ يُقالُ إذا كانَ الحُزْن أَغْلَب ، انتَهَى .
وقالَ الخَلِيلُ : مَنْ قصره ذَهَبَ به إلى مَعْنى الحُزْنِ ، ومَنْ ذَهَبَ به إلى مَعْنى الصَّوْتِ . وشاهِدُ المَمْدودِ الحدِيثُ : ( فإنْ لم تَجِدُوا بُكاءً *!فَتَبَاكَوْا ) ، وقَوْلُ الخَنْساءِ تَرْثي أَخَاها :
إذا قَبُحَ البُكاء على قَتِيل
رأَيْتُ *!بُكاءَكَ الحَسَنَ الجَمِيلاوشاهِدُ المَقْصورِ أَنْشَدَه الجَوْهرِيُّ

لابنِ رَواحَةَ :
*!بَكَتْ عَيْنِي وحقَّ لها *!بُكَاها
وما يُغْني البُكاءُ ولا العَويلُوقالَ ابنُ بَرِّي : الصَّحيحُ أنَّه لكَعْبِ بنِ مالِكٍ .
( فهو *!باكٍ ، ج *!بُكاةٌ ) ، وهو مقيسٌ ومَسْموعٌ كقاضٍ وقُضاةٍ وفي العِنايَةِ : هو شائِعٌ في كُتُبِ اللُّغَةِ والقياسُ يَقْتَضيه لكنَّه قالَ في مَرْيَم عن السَّمين : إنَّه لم يُسْمَع .
( *!وبُكِيٌّ ) ، بالضَّمِّ وكَسْرِ الكافِ وتَشْديدِ الياءِ ، وأَصْلُه *!بُكُويٌ على فُعُول كسَاجدٍ وسُجُودٍ قُلِبَ الواوُ ياءً فأُدغم ؛ قالَهُ الرَّاغِبُ .
قالَ شيْخُنا : وهو مَسْموعٌ في الصَّحيحِ ولا يُعْرَفُ في المُعْتلِّ وقد خَرَّجُوا عليه قَوْلُه تعالى ﴿خروا سجداً *!وَبُكيّاً﴾ .
( *!والتَّبْكاءُ ) ، بالفتْحِ ، ( ويُكْسَرُ : البُكَاءُ أَو كَثْرَتُه ) .
( قالَ شيْخُنا : هذا الكَسْرُ الذي صارَ للمصنِّفِ كالعادَةِ في تفْعال لا يُعْرف وتَفْسِيره *!بالبُكاءِ مثْله فالصَّوابُ قَوْله أَو كَثْرَتُه فإنَّ التّفْعالَ مَعْدودٌ لمُبالَغة المَصْدَر على ما عُرِفَ في الصَّرْفِ .
قُلْتُ : الكَسْرُ الذي أَنْكَره شيْخُنا على المصنِّفِ هو قَوْلُ اللّحْيانيّ وكذا تَفْسِيره بالبُكاءِ ، فإنَّه عن اللَّحْيانيِّ أَيْضاً واسْتَدَلَّ بقَوْل بعض نِساءِ الأعْراب في تَأْخيذِ الرِّجال أَخَّذْتُه في دُبَّا مُمَلأٍ مِن المَا مُعَلَّقٍ بتِرْشا فلا يَزَال في تِمْشا وعينُه في *!تِبْكاء ، ثم فَسَّره فقالَ : التِّرْشَا الحَبْلُ ، والتِّمْشا المَشْيُ ، *!والتِّبْكاء:

البُكاء .
قالَ ابنُ سِيدَه : وكانَ حُكْمُ هذا أَنْ تقولَ تَمْشاء *!وتَبْكاء لأنَّهما مِنَ المصادِرِ التي بُنِيَتْ للتّكْثيرِ كالتَّهْذارِ في الهَذْرِ والتَّلْعابِ في اللَّعِبِ ، وغيرِ ذلِكَ مِنَ المَصادِرِ التي حَكَاهَا سِيْبَوَيْه .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : *!التَّبْكاءُ ، بالفتْحِ : كَثْرَةُ البُكاءِ ؛ وأَنْشَدَ :
وأَقْرَحَ عَيْنَيَّ *!تَبْكَاؤُه وأَحْدَثَ في السَّمْعِ مِنِّي صَمَمْ قُلْتُ : ففي قوْلِ المصنِّفِ لَفٌّ ونَشْرٌ غَيْرُ مُرَتَّبٍ فتأَمَّل .
( *!وأَبْكَاهُ : فَعَلَ به ما يُوجِبُ *!بُكاءَه ) ؛ ) ولو قالَ : ما *!يُبْكِيه ، كانَ أَخْصَر .
( *!وبَكَّاهُ على المَيِّتِ ) ؛ ) ولو قالَ على الفَقِيدِ كانَ أَشْمل ؛ ( *!تَبْكِيَةً : هَيَّجَهُ *!للبُكاءِ ) عليه ودَعاهُ إليه ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ :
صَفِيَّةُ قُومي ولا تَقْعُدي
*!وبَكِّي النِّساءَ على حَمْزَة ( *!وبَكاهُ *!بُكَاءً وبَكَّاهُ ) تَبْكِيةً ، كِلاهُما بمعْنَى ( *!بَكَى عليه ) ؛ ) نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ عن الأصْمعيّ قالَ : وأَبو زَيْدٍ مثْله . ( و ) قيلَ : مَعْناهُما ( رَثاهُ .
( *!وبَكَى ) أَيْضاً : ( غَنَّى ؛ ) وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
وكنتُ مَتَى أَرَى زِقّاً صَرِيعاً
يُذاعُ على جَنازَتِه *!بَكَيْتُ فَسَّره فقالَ : أَرادَ غَنَّيْتُ ، فهو ( ضِدٌّ ) ، جَعَلَ البُكاءَ بمنْزِلَةِ الغِناء ، واسْتَجازَ ذلِكَ لأنَّ البُكاءَ كَثيراً ما يَصْحبُه الصَّوْت كما يَصْحَبُ الصَّوْت الغِناء . وبه يُرَدُّ ما قالَهُ

شيْخُنا إنَّ هذا الإطلاقَ إنَّما وَرَدَ بالنِّسْبَةِ إلى الحَمامِ وشبهِهِ ، أمَّا إطْلاقه على الآدَمِييِّن فغَيْرُ مَعْروفٍ ، قالَ : ثم جعله البُكَاء بمعْنَى الغِناءِ مَعَ الرّثاءِ ونَحْوه مِن الأَضْدادِ لا يَخْفَى ما فيه ، فتأَمَّل .
قُلْتُ : تَظْهرُ الضّدِّيّةُ على الأَغْلبِيَّة فإنَّ الرِّثاءَ غالِباً يَصْحَبُه الحُزْنُ والغِناءُ غالِباً يَصْحَبُه الفَرَحُ ، فلا وَجْه للتَّأَمّل فيه .
( *!والبَكَى ) ، مَقْصوراً : ( نَباتٌ ) ، أَو شَجَرٌ ، ( الواحِدَةُ *!بَكَاةٌ ) ، كحَصَاةٍ .
وقالَ أَبو حنيفَةَ *!البَكَاةُ مثلُ البَشامَةِ لا فَرْقَ بَيْنهما إلاَّ عنْدَ العالِمِ بهما ، وَهُما كَثيراً ما يَنْبتانِ مَعاً ، وإذا قُطِعَتِ البَكَاءُ هُرِيقَت لَبناً أَبْيض .
قْلْتُ : ولعلَّ هذا وَجْهُ تَسْمِيَته *!بالبَكَى .
( وذُكِرَ في الهَمْزِ ) ، قالَ هناك : البَكءُ *!والبَكَى نَباتٌ واحِدَتُهما بهاءٍ .
وقالَ ابنُ سِيدَه وقَضَيْنا على أَلِفِ *!البُكَى بالياءِ لأنَّها لامٌ لوُجُودِ بكى وعَدَم بكو .
( *!والبَكِيُّ ، كرَضِيَ ) ؛ ) ولو قالَ كغَنِيّ كانَ أَصْرَح ، وقد تقدَّمَ له وَزْن بَقِي بمثْلِهِ ، وتقدَّمَ الكَلامُ عليه ؛ ( الكَثيرُ البُكاءِ ) ، على فَعيلٍ ، نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( *!والتَّباكِي : تَكَلُّفُه ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .
ومنه الحدِيثُ : ( فإنْ لم تَجِدُوا بُكاءً فَتَبَاكَوْا ) .
فقولُ شيخِنا فيه نَظَرٌ مَرْدودٌ .
( *!والبَكَّاءُ ، ككَتَّانٍ : جَبَلٌ بمكَّةَ ) على طَرِيقِ التَّنْعيمِ عن يمينِ مَنْ يَخْرُج مُعْتَمراً .
( *!وباكويَةُ : د بالعَجَمِ ) مِن نواحِي الدَّرْبَنْد مِن نواحِي الشَّرَوان ، فيه عينُ نَفْطٍ أَسْود

وأَبْيض ، وهناك أَرضٌ لا تَزالُ تَضْطَرِمُ ناراً ، عن ياقوت .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!بَكَيْتُه *!وبَكَيْتُ عليه بمعْنىً ، كما في الصِّحاحِ . وكذا بَكَى له ، كما في كُتُبِ الأفْعالِ .
وقيلَ : *!بَكَاهُ : للتَّأَلُّمِ ، وبَكَى عليه للرِّقَّةِ ؛ ومنه قَوْلُ بعضِ المُولّدِين :
ما إنْ *!بَكَيْتُ زَماناً
إلاَّ بَكَيْتُ عليه وقيلَ : أَصْلُ *!بَكَيْته *!بَكَيْت منه .
قالَ شيْخُنا : وبَكَى يَتَعدَّى *!للمُبْكَى عليه بنَفْسِه وباللامِ وعلى ، وأَمَّا *!المَبْكِي به فإنَّما يُعدَّى إليه بالباءِ ، قالَهُ في العِنايَةِ .
*!واسْتَبْكاهُ : طَلَبَ منه البُكاءَ .
وفي الصِّحاحِ : *!واسْتَبْكَيْتُه *!وَأَبْكَيْتهُ بمعْنىً .
*!وباكَيْتُه *!فَبَكَيْتُه *!أَبْكُوه : كُنْتُ *!أَبْكَى منه ؛ وأَنْشَدَ لجريرٍ :
الشمسُ طالعةٌ ليستْ بكاسفةٍ
*!تَبْكِي عليكَ نُجومَ الليلِ والقَمَرافيه خِلافٌ ذَكَرْناهُ في بعضِ الرّسائِلِ الصَّرْفيةِ .
ورجُلٌ عَيِيٌّ *!بَكِيٌّ : لا يَقْدرُ على الكَلامِ ؛ قالَهُ المبرِّدُ في الكامِلِ ، *!والبَكَّاءُ ، ككَتَّانٍ : لَقَبُ ربيعَةَ بنِ عَمْرو بنِ عامِرِ بنِ ربيعَةَ بنِ عامِرِ بنِ صَعْصعَةَ ، أَبي قَبيلَةَ منهم : زيادُ ابنُ عبدِ اللَّهِ *!البَكَّائيّ رَاوِي المَغازِي عن ابنِ إسْحاق .
وأَيْضاً لَقَبُ الهَيْثَم بنِ جماز

الحَنَفيّ الكُوفيّ لكَثْرةِ *!بُكائِهِ وعِبادَتِه ، رَوَى عنه هَيْثم وخليدٌ .
وأَيْضاً : لَقَبُ أَبي سُلَيم يَحْيَى بنِ سَلْمان مَوْلَى القاسِمِ بنِ الفَضْل الأَزْدي البَصْرِيّ عن ابنِ عُمَر ، ضَعيفٌ .
وأَيْضاً ، لَقَبُ أَبي بكْرٍ محمدِ بنِ إبراهيمَ بنِ عليِّ بنِ حَسْنَوَيْه الزَّاهِدِ الورَّاق الحَسْنَويّ ، مِن شيوخِ الحاكِمِ أَبي عبدِ اللَّهِ ، وقالَ : كانَ مِن *!البَكَّائِين مِن خشْيَةِ اللَّهِ .
وأَيْضاً : لَقَبُ الشيخِ عليَ نَزيل الخَلِيل ، كانَ كَثيرَ البُكَاءِ ، وله زاويَةٌ وأَتْباعٌ ، وكانَ المَنُصورُ قَلاوُون يُعَظِّمُه كثيراً ، تُوفي سنة 670 .
وفي الصَّحابَةِ مِمَّنْ يُلَقَّبُ بذلِكَ جماعَةٌ .
*!وباكُوْيَه : جَدُّ محمدِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ أَحمدَ الشِّيرازيّ الصُّوفيّ ، رَوَى عنه أَبو بكْرِ بنُ خَلَف وأَبو القاسِمِ القُشَيْريُّ .

### Türkçe

: ( **بَكَى** ) adam ( **يَبْكِي** **بُكاءً** **وبُكىً** ) (diye) ağladı; ikisinin de zammesiyle; uzatılır ve kısaltılır; bunu

Ferrâ ve başkası söylemiştir. Zâhiri, ikisi arasında fark olmadığıdır; bu da **الفَصِيح** ve şevâhid şârihlerinin tercih ettiği şeydir.
Râgıb dedi ki: **بُكىً** hüzünde ve gözyaşını akıtmada birlikte söylenir; ikisinden her birinde de ötekinden ayrı olarak söylenir; şu halde Yüce’nin sözü: ﴿Az gülsünler **وليَبْكُوا** çok﴾ sevinç ve kedere işarettir; her ne kadar gülmeyle birlikte kahkaha ve **البُكاءِ** ile birlikte gözyaşı akıtma olmasa da; yine bunun gibi O’nun sözü: ﴿Gök ve yer onlara **بَكَتْ** olmadı﴾; ve denilmiştir ki: bu hakikat üzeredir; bu, ona hayat ve ilim kılanın sözüdür; ve mecaz üzeredir denilmiştir; takdiri: göğün ehli onlara ağlamadı.
İbnü’l-Kattâ‘ ve başkası, uzattığında ağlamayla birlikte olan sesi kastettiğin, kısalttığında ise gözyaşlarını ve onların çıkışını kastettiğin görüşüne gitti; Müberrid’in söylediği gibi; **الصِّحاح**’ta da bunun benzeri vardır.
Râgıb dedi ki: **البُكاءُ** (med ile): hüzün ve feryat sebebiyle gözyaşlarının akmasıdır; ses daha baskın olduğunda, **الرّغاءِ** ve **الثُّغاءِ** ve ses için konulmuş bu yapıların diğerleri gibi, söylenir; kasr ile ise hüzün daha baskın olduğunda söylenir; bitti.
Halîl dedi ki: Kim onu kısaltırsa onu hüzün manasına götürmüştür; kim onu ses manasına götürmüştür. Meddlinin şahidi hadis: (Eğer **بُكاءً** bulamazsanız **فَتَبَاكَوْا**) ve Hansa’nın kardeşine mersiye söylerken sözü:
Eğer bir ölü üzerine ağlamak çirkin olursa
Senin güzel, hoş **بُكاءَكَ**’ını gördüm
Kasrın şahidi, Cevherî’nin İbn Revâha için inşad ettiği:
Gözüm **بَكَتْ** ve onun **بُكَاها**’sı hak oldu
Ağlamak da feryat da fayda vermez
İbn Berrî dedi ki: sahih olan, onun Ka‘b b. Mâlik’e ait olduğudur.
( O **باكٍ**’dir; çoğulu **بُكاةٌ** ) ve bu, قياس ve semâ‘dır; **قاضٍ** ve **قُضاةٍ** gibi. Ve **العِنايَة**’de: dil kitaplarında yaygındır ve kıyas onu gerektirir; fakat Semîn’den Meryem hakkında: işitilmemiştir, dedi.
( **وبُكِيٌّ** ), zamme ile, kâfın kesresi ve yâ’nın şeddelenmesiyle; aslı **بُكُويٌ**’dir; **فُعُول** üzere, **سَاجدٍ** ve **سُجُودٍ** gibi; vâv yâ’ya çevrildi, sonra idğam edildi; bunu Râgıb söyledi.
Şeyhimiz dedi ki: sahihte işitilmiştir; mu‘tellde bilinmez; ve bunun üzerine Yüce’nin sözü ﴿Secde ederek ve **وَبُكيّاً** yere kapandılar﴾ çıkarımını yaptılar.
( **والتَّبْكاءُ** ), fetha ile, (ve kırılır: **البُكَاءُ** yahut onun çokluğu).
( Şeyhimiz dedi ki: musannifin âdet üzere **تِفْعال**’da kendisine olan bu kesre bilinmez; ve onun **بالبُكاءِ** diye tefsiri de onun gibidir; doğru olan, “yahut onun çokluğu” demesidir; çünkü **التّفْعالَ** sarfta bilindiği üzere masdarın mübalağası için sayılmıştır.
Dedim ki: Şeyhimizin musannife inkâr ettiği kesre, Lihyânî’nin sözüdür; yine onun **بالبُكاءِ** diye tefsiri de böyledir; çünkü o da Lihyânî’dendir. Ve bedevî kadınlarından birinin erkekleri bağlama hakkında sözünü delil getirdi: “Onu, suyla doldurulmuş bir **دُبَّا** içinde, **تِرْشا** ile asılı olarak bağladım; artık **تِمْشا** içinde durup durur ve gözü **تِبْكاء**’dadır.” Sonra tefsir etti ve dedi ki: **التِّرْشَا** iptir; **التِّمْشا** yürüyüştür; **والتِّبْكاء**:
**البُكاء**.
İbn Sîde dedi ki: bunun hükmü, **تَمْشاء** ve **تَبْكاء** demendir; çünkü ikisi, **التَّهْذارِ**’ın **الهَذْرِ**’de ve **التَّلْعابِ**’ın **اللَّعِبِ**’de olduğu gibi, çokluk için bina edilmiş masdarlardandır; Sîbeveyh’in hikâye ettiği masdarlardan bunun dışındakiler gibi.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **التَّبْكاءُ**, fetha ile: ağlamanın çokluğudur; ve inşad etti:
Onun **تَبْكَاؤُه**’u iki gözümü yaraladı ve bende işitmede sağırlık meydana getirdi
Dedim ki: musannifin sözünde tertipsiz bir لفّ ve نشر vardır; düşün. )
( **وأَبْكَاهُ**: onun **بُكاءَه**’ını gerektiren şeyi ona yaptı ); ) “onu **يُبْكِيه**” deseydi daha kısa olurdu.
( **وبَكَّاهُ** ölü üzerine ); ) “kayıp üzerine” deseydi daha kapsamlı olurdu; ( **تَبْكِيَةً**: onu **للبُكاءِ** için coşturdu ) onun üzerine ve ona çağırdı; ondan şairin sözü:
Safiyye, kavmimin (kadını), oturma
Ve kadınları Hamza üzerine **وبَكِّي**
( **وبَكاهُ** **بُكَاءً** ve **بَكَّاهُ** ) **تَبْكِيةً**, ikisi de ( **بَكَى عليه** ) manasındadır; ) Cevherî bunu Asma‘î’den nakletti; dedi ki: Ebû Zeyd de onun gibidir. ( Ve ) denildi ki: ikisinin manası ( onu mersiye etti ).
( **وبَكَى** ) ayrıca: ( şarkı söyledi ); ) Sa‘leb inşad etti:
Ne zaman yere serilmiş bir tulum görsem
Cenazesi üzerine yayılırken **بَكَيْتُ**
Onu tefsir etti ve dedi ki: “şarkı söyledim”i kastetti; o ( zıttır ); ağlamayı şarkı söyleme menzilesine koydu; bunu caiz gördü; çünkü ağlamaya çoğu kez ses eşlik eder, sesin şarkıya eşlik ettiği gibi. Bununla, Şeyhimizin “bu إطلاق ancak güvercin ve benzeri nispetinde varid olmuştur; ama âdemoğulları için إطلاقı bilinmez” dediği reddedilir. Dedi ki: sonra onu mersiye ve benzeriyle birlikte ağlamayı şarkı manasına kılması, zıtlar cümlesindendir; onda olan şey gizli değildir; düşün.
Dedim ki: zıtlık, galibiyet üzerinedir; çünkü mersiyeye çoğunlukla hüzün eşlik eder, şarkıya çoğunlukla sevinç eşlik eder; onda düşünmeye yer yoktur.
( **والبَكَى** ), maksur olarak: ( bir bitkidir ), yahut ağaçtır; ( bir tanesi **بَكَاةٌ** ), **حَصَاةٍ** gibi.
Ebû Hanîfe dedi ki: **البَكَاةُ** **البَشامَةِ** gibidir; ikisi arasında, onları bilenin yanında ancak fark vardır; ve ikisi çoğu kez birlikte biter; **البَكَاءُ** kesilince beyaz süt dökülür.
Dedim ki: belki de onun **بالبَكَى** diye adlandırılmasının vechi budur.
( Hemzede zikredildi ); orada dedi ki: **البَكءُ** ve **البَكَى** bir bitkidir; ikisinin bir tanesi هاء iledir.
İbn Sîde dedi ki: **البُكَى**’nın elifine yâ ile hükmettik; çünkü o, **بكى**’nın varlığı ve **بكو**’nun yokluğu sebebiyle lâm’dır.
( **والبَكِيُّ**, **كرَضِيَ** ); ) “**كغَنِيّ** gibi” deseydi daha açık olurdu; ve onun için **بَقِي** vezni bunun gibisiyle geçmişti; ve onun hakkında söz geçmişti; ( çok ağlayan ), **فَعيلٍ** üzere; Cevherî onu nakletti.
( **والتَّباكِي**: onu tekellüf etmektir ); ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ondan hadis: (Eğer **بُكاءً** bulamazsanız **فَتَبَاكَوْا**).
Şeyhimizin bunda sözü, reddedilmiş bir nazardır.
( **والبَكَّاءُ**, **ككَتَّانٍ**: Mekke’de bir dağdır ) Ten‘îm yolu üzerinde, umre yaparak çıkanın sağında.
( **وباكويَةُ**: Acem’de bir beldedir ) Şirvân taraflarından Derbend taraflarındandır; onda siyah neft pınarı vardır.

Ve **أَبْيض**; ve orada, yakut(lar)dan, ateş olarak hâlâ tutuşup duran bir yer vardır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**بَكَيْتُه** ve **بَكَيْتُ عليه** bir mânâdadır; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Yine **بَكَى له** de böyledir; **كُتُبِ الأفْعالِ**’da olduğu gibi.
Ve denildi ki: **بَكَاهُ**: acı duyma içindir; **بَكَى عليه** ise incelik/şefkat içindir; bundan, müvelledlerden bazısının sözü:
Zamana **بَكَيْتُ** değilim
Ancak ona **بَكَيْتُ**
Ve denildi ki: **بَكَيْته**’nin aslı **بَكَيْت منه**’dir.
Şeyhimiz dedi ki: Ve **بَكَى**; **للمُبْكَى عليه**’ye bizzat kendisiyle, ve **اللام** ile ve **على** ile geçişli olur; أما **المَبْكِي به** ise ancak **الباء** ile ona geçişli kılınır; bunu **العِنايَة**’de söylemiştir.
**واسْتَبْكاهُ**: ondan ağlamayı talep etti.
Ve **الصِّحاح**’ta: **واسْتَبْكَيْتُه** ve **وَأَبْكَيْتهُ** bir mânâdadır.
**وباكَيْتُه**; sonra **فَبَكَيْتُه أَبْكُوه**: ondan daha çok **أَبْكَى** idim; ve Cerîr’den inşâd etti:
Güneş doğmuştur, tutulmuş değildir,
**تَبْكِي** sana gece yıldızları ve ay—
Bunda, bazı sarfî risalelerde zikrettiğimiz bir ihtilâf vardır.
Ve **بَكِيٌّ** (ayıy) bir adam: konuşmaya güç yetiremez; bunu Müberred **الكامِل**’de söylemiştir. Ve **البَكَّاءُ**, **كَتَّانٍ** gibi: Rabîa b. Amr b. Âmir b. Rabîa b. Âmir b. Sa‘saa’nın lakabıdır; onlardan bir kabilenin babasıdır: İbn İshâk’tan megâzî rivayet eden, Ziyâd b. Abdullâh **البَكَّائيّ**.
Ve ayrıca: **بُكائِهِ** ve ibadetinin çokluğundan dolayı, Hanefî Kûfî, Heysem b. Cemâz’ın lakabıdır; ondan Heysem ve Halîd rivayet etti.
Ve ayrıca: İbn Ömer’den (rivayet eden) Basrî Ezdî, Kâsım b. el-Fadl’ın mevlâsı, Ebû Süleym Yahyâ b. Selmân’ın lakabıdır; zayıftır.
Ve ayrıca: Hâkim Ebû Abdullâh’ın şeyhlerinden, zâhid verrâk Hasnevî, Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm b. Alî b. Hasnevayh’ın lakabıdır; ve dedi ki: Allah korkusundan **البَكَّائِين**’dendi.
Ve ayrıca: Şeyh Ali, Halîl’in nâzili, lakabıdır; çok ağlayan idi; onun bir zâviyesi ve tâbileri vardı; ve el-Mansûr Kalâvûn onu çok tazim ederdi; 670 senesinde vefat etti.
Ve sahâbede, bununla lakaplanan bir cemaat vardır.
**وباكُوْيَه**: sûfî Şîrâzî, Muhammed b. Abdullâh b. Ahmed’in dedesidir; ondan Ebû Bekr b. Halef ve Ebû’l-Kâsım el-Kuşeyrî rivayet etti.
