# بلت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بلت

البَلْتُ: القَطْعُ.
بَلَتَ الشيءَ يَبْلَتُه، بالفتح
(* قوله: «يبلته بالفتح» الذي في
القاموس والصحاح أن المتعدي من باب ضرب واللازم من بابي فرح ونصر.)، بَلْتاً: قَطَعه. زعم أَهل اللغة أَنه مَقلوب من بَتَلَه، وليس كذلك لوجود المصدر؛ قال الشَّنْفَري:
كأَنَّ لها في الأَرْضِ نِسْياً تَقُصُّه
على أَمِّها، وإِنْ تُحَدِّثُكَ تَبْلِتِ
أَي تَبْلِتُ الكلام بما يَعْتَريها من البُهْرِ. والبَلَتُ، بالتحريك: الانقطاع. وقيل: تَبْلِتُ، في بيت الشنفرى، تَفْصِلُ الكلامَ؛ وقال الجوهري: أَي تَنْقَطِعُ حَياءً؛ قال: ومن رواه تَبْلِيتُ، بالكسر، يعني تَقْطَع وتَفْصِل ولا تُطَوِّلُ.
وانْبَلَتَ الرجلُ: انْقَطَع في كل خير وشر.
وبَلَتَ الرجلُ يَبْلُتُ، وبَلِتَ، بالكسر، وأَبْلَتَ: انقَطَع من الكلام فلم يتكلم، وبَلِتَ يَبْلَتُ إِذا لم يتحرَّك وسَكَتَ، وقيل: بَلَتَ الحَياءُ الكلامَ إِذا قَطَعه. قال، وقوله: وإِنْ تُحَدِّثْكَ تَبْلَتِ أَي يَنْقَطِعُ كلامُها من خَفَرِها.
أَبو عمرو: البِلِّيتُ الرجلُ الزِّمِّيتُ؛ والبِلِّيتُ: الفَصِيحُ الذي يَبْلِتُ الناسَ أَي يَقْطَعُهم؛ وقيل: البِلِّيتُ من الرِّجال: البَيِّنُ الفصِيحُ، اللَّبِيبُ، الأَرِيبُ؛ قال الشاعر:
أَلا أَرى ذا الضَّعْفةِ الهَبِيتا،
المُسْتَطَارَ قَلْبُه، المَسْحُوتا
يُشاهِلُ العَميْثَلَ البِلِّيتَا،
الصَّمَكِيكَ، الهَشِمَ، الزِّمِّيتَا
الهَبِيتُ: الأَحْمَق. والعَمَيْثَلُ: السَّيِّدُ الكريم. والمَسْحُوتُ: الذي لا يَشْبَعُ. والهَشِمُ: السَّخِيُّ. والزِّمِّيتُ: الحليم. والصَّمَكُوكُ والصَّمَكِيكُ: الصَّمَيَانُ من الرجال، وهو الأَهْوَجُ الشديدُ، وعبّر ابن الأَعرابي عنه بأَنه التَّامُّ، وأَنشد:
وصَاحِبٍ، صاحَبْتُه. زَمِيتِ
مُيَمِّنٍ في قوله، ثَبِيتِ
ليسَ على الزَّادِ بِمُسْتَمِيتِ
قال: وكأَنه ضِدّ، وإِن كان الضِّدّانِ في التصريف. وتَبّاً له بَلْتاً أَي قَطْعاً؛ أَراد قاطعاً، فوضع المصدر موضع الصفة.
ويقال: لئِنْ فَعَلْتَ كذا وكذا، لَيَكُونَنَّ بَلْتَة بيني وبينكَ إِذا أَوْعَدَه بالهجْرانِ؛ وكذلك بَتْلَة ما بَيْني وبَيْنَك بمعناه. أَبو عمرو: يقال أَبْلَتُّه يميناً إِذا أَحْلَفْته، والفعل بَلَتَ بَلْتاً، وأَصْبَرْته أَي أَحْلَفْتُه، وقد صَبَرَ يميناً، قال: وأَبْلَتُّه أَنا يميناً أَي حَلَفْتُ له. قال الشنفرى: وإِنْ تُحَدِّثْكَ تَبْلِتِ أَي تُوجِز.
والمُبَلَّتُ: المَهْرُ المضمون، حِمْيرية. ومَهْرٌ مُبَلَّتٌ، مِن ذلك؛ قال:
وما زُوِّجَتْ إِلاَّ بمَهْرٍ مُبَلَّتِ
أَي مضمون، بلغة حمير. وفي حديث سليمان، على نبينا وعليه أَفضل الصلاة والسلام: احْشُرُوا الطيْرَ، إِلا الشَّنقاءَ والرَّنقاء
(* قوله «إلا
الشنقاء» هي التي تزق فراخها، والرنقاء القاعدة على البيض. اهـ. تكملة.)، والبُلَتَ؛ قال ابن الأَثير: البُلَتُ طائرٌ مُحْتَرقُ الرِّيش، إِذا وَقَعَتْ ريشةٌ منه في الطير أَحْرَقَتْه.

### Türkçe

**البَلْتُ**: kesmedir.

**بَلَتَ** **الشيءَ** **يَبْلَتُه**، fetih ile
(* Sözü: «**يبلته بالفتح**»; **القاموس** ve **الصحاح**’ta, müteaddî olanın **ضرب** bâbından, lâzım olanın ise **فرح** ve **نصر** bâblarından olduğu vardır.)، **بَلْتاً**: onu kesti. Dil ehli, onun **بَتَلَه**’den kalb edilmiş olduğunu zannettiler; öyle değildir; masdarın bulunması sebebiyle;
**الشَّنْفَري** dedi:

Sanki onun yerde bir unutulmuşu vardır; onu kesip koparır
anasının üzerine; ve eğer sana konuşursa **تَبْلِتِ**

Yani, ona arız olan **البُهْرِ**’den dolayı sözü **تَبْلِتُ** eder. Ve **البَلَتُ**, hareke ile: kopmadır. Ve denildi ki: **تَبْلِتُ**, **الشنفرى**’nın beytinde, sözü ayırır; ve **الجوهري** dedi: yani hayâdan dolayı kesilir; dedi ki: ve onu **تَبْلِيتُ** diye, kesre ile rivayet eden, yani keser ve ayırır ve uzatmaz, demektir.

Ve **انْبَلَتَ** **الرجلُ**: her hayır ve şerde kesildi.

Ve **بَلَتَ** **الرجلُ** **يَبْلُتُ**, ve **بَلِتَ**, kesre ile, ve **أَبْلَتَ**: sözden kesildi de konuşmadı; ve **بَلِتَ** **يَبْلَتُ** hareket etmediği ve sustuğu zaman; ve denildi ki: **بَلَتَ** **الحَياءُ** **الكلامَ** sözü kestiği zaman. Dedi ki, ve sözü: **وإِنْ تُحَدِّثْكَ تَبْلَتِ** yani onun sözü, utangaçlığından dolayı kesilir.

**أَبو عمرو**: **البِلِّيتُ** adam, **الزِّمِّيتُ**’tir; ve **البِلِّيتُ**: fasih olan ki insanları **يَبْلِتُ** eder, yani onları keser; ve denildi ki: erkeklerden **البِلِّيتُ**: açık-seçik fasih, akıllı, anlayışlıdır; şair dedi:

Dikkat et, ben **الهَبِيتا** zayıflık sahibini görüyorum,
kalbi saçılmış, **المَسْحُوتا**;
**العَميْثَلَ** **البِلِّيتَا** ile boy ölçüşür,
**الصَّمَكِيكَ**, **الهَشِمَ**, **الزِّمِّيتَا**

**الهَبِيتُ**: ahmaktır. **العَمَيْثَلُ**: kerim efendidir. **المَسْحُوتُ**: doymayan kimsedir. **الهَشِمُ**: cömerttir. **الزِّمِّيتُ**: halîmdir. Ve **الصَّمَكُوكُ** ve **الصَّمَكِيكُ**: erkeklerden **الصَّمَيَانُ**’dır; o, şiddetli ahmaktır; ve **ابن الأَعرابي** onu, tam olan diye ifade etti; ve inşad etti:

Ve bir arkadaş; ona arkadaşlık ettim. **زَمِيتِ**
sözünde sağa meyleden, **ثَبِيتِ**
azık üzerine **بِمُسْتَمِيتِ** değildir

Dedi ki: ve sanki o bir zıddır; her ne kadar iki zıdd, tasrîfte (aynı kalıpta) olsa da. Ve “**تَبّاً** له **بَلْتاً**” yani kesme olarak; kesen (قاطعاً) murad etti; masdarı sıfatın yerine koydu.

Ve denilir: “Eğer şöyle şöyle yaparsan, mutlaka benimle senin aranda bir **بَلْتَة** olacaktır” — onu terk ile tehdit ettiği zaman; ve yine “benimle senin aranda **بَتْلَة**” da, bu mânâ ile.

**أَبو عمرو**: “**أَبْلَتُّه** yemin olarak” denilir; onu yemin ettirdiğim zaman; fiil **بَلَتَ** **بَلْتاً**’dır; ve “**أَصْبَرْته**” yani onu yemin ettirdim; ve o, yemin olarak **صَبَرَ** etmiştir. Dedi ki: ve “**أَبْلَتُّه** ben, yemin olarak” yani onun için yemin ettim. **الشنفرى** dedi: **وإِنْ تُحَدِّثْكَ تَبْلِتِ** yani kısaltır.

Ve **المُبَلَّتُ**: garantili tay; **حِمْيرية**’dir. Ve bundan: **مَهْرٌ مُبَلَّتٌ**; dedi ki:

Ve o, ancak **بمَهْرٍ مُبَلَّتِ** ile evlendirildi

Yani garantili; **حمير** lügatinde. Ve **سليمان** hadîsinde — nebîmize ve onun üzerine en faziletli salât ve selâm olsun —: “Kuşları toplayın; ancak **الشَّنقاءَ** ve **الرَّنقاءَ**
(* Sözü «إلا الشنقاء»: o, yavrularını besleyendir; ve **الرَّنقاء** yumurta üzerine oturandır. (Tamamlama).)، ve **البُلَتَ**.” **ابن الأَثير** dedi: **البُلَتُ** tüyü yanık bir kuştur; ondan bir tüy kuşlara düştüğü zaman onu yakar.
