# بلح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بلح

البلح، محركة: بين الخلال  بالفتح  والبسر  ، وهو حمل النخل مادام أخضر صغارا كحصرم العنب، واحدته بلحة. وقال الأصمعي: البلح: هو السياب.  وقد أبلح النخل  : إذا صار ما عليه بلحا. وقال ابن الأثير: هو أول ما يرطب البسر، والبلح قبل البسر، لأن أول التمر طلع ثم خلال ثم بلح ثم بسر ثم رطب ثم تمر. أبو العباس  أحمد بن طاهر بن بكران بن البلحي  محركة، مقرئ  زاهد، وقد حدث  عن أحمد بن الحسين بن قريش، وكتب عنه عمر القرشي وأحمد بن طارق الكركي، مات سنة 555 عن 70 سنة ببغداد. البلح  كصرد: النسر القديم إذا هرم  ، وفي التهذيب: هو طائر أكبر من الرخم،  أو  هو  طائر أعظم منه  ، أي من النسر، أبغث اللون،  محترق الريش  ، يقال: إنه  لا تقع ريشة منه وسط ريش طائر إلا أحرقته  . وفي الأساس: وهو أقدر اللواحم على كسر العظام وبلعها. وتقول: مر البلح فمسحني تمثاله: أي وقع علي ظله.  ج  بلحان، بالكسر  كصردان  جمع صرد، وبلحان أيضا بالضم، زاده الأزهري.  وبلح الثرى، كمنع: يبس  وذهب ماؤه. بلح  الرجل بلوحا  ، بالضم:  أعيا  . وقد أبلحه السير فانقطع به. قال الأعشى:
  واشتكى الأوصال منه وبلح  كبلح  تبليحا. جاء في الحديث:  لا يزال المؤمن.  معنقا  صالحا ما لم يصب دما حراما، فإذا أصاب دما حراما بلح  : يريد وقوعه في الهلاك بإصابة الدم الحرام؛ وقد يخفف اللام. ومنه الحديث: استنفرتهم فبلحوا علي  : أي أبوا كأنهم أعيوا عن الخروج معه وإعانته. وفي حديث عل:  إن من ورائكم فتنا وبلاء مكلحا ومبلحا  ، أي معييا. ويقال: حمل على البعير حتى بلح. قال أبو عبيد: إذا انقطع من الإعياء فلم يقدر على التحرك قيل: بلح. بلح  الماء  بلوحا، إذا  ذهب. و  منه  البلوح  كصبور:  البئر الذاهبة الماء  . وقد بلحت تبلح بلوحا، وهي بالح، والجمع البلح. قال الراجز:
  ولا الصماريد البكاء البلح البلوح:  الرجل القاطع لرحمه  ، وهو مجاز مأخوذ مما بعده، هو قولهم:  بلحت خفارته، إذا لم يف  ، كذا في التهذيب، ووقع في بعض النسخ: لم تف، بصيغة المخاطب. وقال بشر بن أبي خازم:
  ألا بلحت خفارة آل لأم                      فلا شاة ترد ولا بعيرا  والبالح: الأرض  التي  لا تنبت شيئا  . وعن ابن بزرج: البوالح من الأرضين: التي قد عطلت فلا تزرع ولا تعمر.  والبلحلح  ، كذمرمر  : القصعة لا قعر لها  . بلح بالأمر: جحده. قال ابن شميل: استبق رجلان فلما سبق أحدهما صاحبه  تبالحا  ، أي  تجاحدا  . البليحاء  كزليخاء: نبات الإسليخ  كإزميل، وسيأتي في الخاء المعجمة. وفي بعض النسخ: نبات كالإبليح. ومما يستدرك عليه: البلحيات: قلائد تصنع من البلح؛ عن أبي حنيفة. والبلوح: تبلد الحامل من تحت الحمل من ثقله. والبالح المبالح: الممتنع والغالب. ويقال: لص مبالح. وبالحهم: خاصمهم حتى غلبهم وليس بمحق. وبلح علي وبلح: أي لم أجد عنده شيئا. وفي التهذيب: بلح ما على غريمي: إذا لم يكن عنده شيء وبلح الغريم: إذا أفلس. وبلح الرجل بشهادته يبلح بلحا: كتمها. والبلحة والبلجة: الاست؛ عن كراع، والجيم أعلى. والبليح: جبل أحمر في رأس حزم أبيض لبني أبي بكر بن كلاب. وأبو بلح يحيى بن أبي سليم، من أتباع التابعين؛ أورده ابن حبان.

### Türkçe

**البلح**، harekeli: fetha ile **الخلال** ile **البسر** arasındadır; o, küçükken ve yeşil kaldığı müddetçe hurma ağacının meyvesidir; üzüm koruğu gibi. Tekili **بلحة**’dır. **الأصمعي** dedi ki: **البلح**: o, **السياب**’dır. Ve hurma ağacı **أبلح** etmiştir: üzerindekiler **بلح** olunca. **ابن الأثير** dedi ki: o, **البسر**’in ilk yumuşayanıdır; ve **البلح** **البسر**’den öncedir; çünkü hurmanın ilki **طلع** sonra **خلال** sonra **بلح** sonra **بسر** sonra **رطب** sonra **تمر**’dir. **أبو العباس أحمد بن طاهر بن بكران بن البلحي** (harekeli): kıraat âlimi, zâhid; ve **أحمد بن الحسين بن قريش**’ten rivayette bulunmuştur; ondan **عمر القرشي** ve **أحمد بن طارق الكركي** yazmıştır; 555 senesinde, 70 yaşında Bağdat’ta vefat etti.

**البلح** ( **صرد** gibi): yaşlanıp ihtiyarladığında eski kartal; **التهذيب**’de: o, **الرخم**’den daha büyük bir kuştur; yahut o, ondan, yani kartaldan daha büyük bir kuştur; rengi daha kirli; tüyü yanık; denilir ki: ondan bir tüy, bir kuşun tüyleri arasına düşmez ki onu yakmasın. **الأساس**’ta: ve o, kemikleri kırıp yutmaya et yiyicilerin en güçlüsüdür. Ve dersin: **مر البلح فمسحني تمثاله**: yani gölgesi üzerime düştü. Çoğulu **بلحان** (kesre ile), **صردان** gibi; **صرد**’un cem‘i. **بلحان** ayrıca damme ile de (gelir); bunu **الأزهري** artırdı.

Ve **بلح الثرى** ( **منع** gibi): kurudu ve suyu gitti. **بلح** adam **بلوحا** (damme ile): yoruldu, tâkatten düştü. Ve yolculuk onu **أبلحه** etti de onunla (yolda) kaldı. **الأعشى** dedi ki:
  Ve eklemler ondan şikâyet etti ve **بلح**.

**بلح** ( **بلح** gibi) **تبليحا**. Hadiste geldi: “Mümin, haram bir kan isabet etmedikçe, daima iyi bir halde, boynunu uzatmış (yüksek) olarak kalır; haram bir kan isabet ederse **بلح**.” Haram kanı isabet ettirmekle helâke düşmesini kasteder; ve **اللام** hafifletilebilir. Ondan (bir başka) hadis: “Onları seferber ettim de bana karşı **بلحوا** ettiler”: yani reddettiler; sanki onunla çıkmaktan ve ona yardım etmekten âciz kalmışlar gibi. **عل** hadîsinde: “Arkanızda fitneler ve **بلاء مكلحا ومبلحا** vardır”: yani yoran, âciz bırakan. Ve denilir: deveye yükledi, ta ki **بلح** etti. **أبو عبيد** dedi ki: yorgunluktan kesilirse, hareket etmeye güç yetiremezse: **بلح** denir.

**بلح الماء بلوحا**: gittiği zaman. Ve ondan **البلوح** ( **صبور** gibi): suyu gitmiş kuyu. Ve (dişi için) **بلحت** ( **تبلح** ) **بلوحا**; o **بالح**’tır; çoğul **البلح**. **الراجز** dedi ki:
  Ve ne de **الصماريد** (ne de) ağlayış, **البلح**.

**البلوح**: akrabalık bağını koparan adam; ve bu, kendisinden sonra gelenden alınmış bir mecazdır; onların sözü: **بلحت خفارته**: vefa etmediği zaman; **التهذيب**’de böyledir. Bazı nüshalarda: “**لم تف**” muhatap sigasıyla vâki olmuştur. **بشر بن أبي خازم** dedi ki:
  Dikkat edin, **بلحت خفارة آل لأم**;
  ne bir koyun geri döner ne de bir deve.

Ve **البالح**: hiçbir şey bitirmeyen yer. **ابن بزرج**’den: yerlerden **البوالح**: boş bırakılmış, ekilmeyen ve imar edilmeyenlerdir. Ve **البلحلح** ( **ذمرمر** gibi): dibi olmayan çanak. **بلح بالأمر**: onu inkâr etti. **ابن شميل** dedi ki: iki adam yarıştı; birisi diğerini geçince **تبالحا** ettiler: yani birbirlerini inkâr ettiler.

**البليحاء** ( **زليخاء** gibi): **الإسليخ** bitkisi; **إزميل** gibi; ve mu‘ceme **الخاء**’da gelecektir. Bazı nüshalarda: **الإبليح** gibi bir bitki.

Ve kendisine ek olarak kaydedilenlerdendir: **البلحيات**: **البلح**’tan yapılan gerdanlıklar; **أبي حنيفة**’den. Ve **البلوح**: yükün ağırlığından, yükün altından yük taşıyanın hantallaşmasıdır. Ve **البالح المبالح**: kaçınan ve galip gelen. Ve denilir: **لص مبالح**. Ve **بالَحهم**: onları çekişti de onlara galip geldi; haklı olmadığı halde. Ve **بلح علي وبلح**: yani onun yanında bir şey bulmadım. **التهذيب**’de: **بلح ما على غريمي**: onda bir şey olmadığı zaman; ve **بلح الغريم**: iflâs ettiği zaman. Ve adam, şahitliğiyle **بلح** eder; **يبلح بلحا**: onu gizledi. Ve **البلحة** ve **البلجة**: makat; **كراع**’dan; **الجيم** daha yüksektir. Ve **البليح**: **بني أبي بكر بن كلاب**’a ait, beyaz bir kum tepesinin başında kızıl bir dağ. Ve **أبو بلح يحيى بن أبي سليم**: tâbiînin tâbiîlerinden; onu **ابن حبان** zikretti.
