# بلس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بلس

أَبْلَسَ الرجلُ: قُطِعَ به؛ عن ثعلب. وأَبْلَس: سكت. وأَبْلَسَ من رحمة اللَّه أَي يَئِسَ ونَدِمَ، ومنه سمي إبليس وكان اسمه عزازيلَ. وفي التنزيل العزيز: يومئذ يُبْلِسُ المجرمون. وإِبليس، لعنة اللَّه: مشتق منه لأَنه أُبْلِسَ من رحمة اللَّه أَي أُويِسَ. وقال أَبو إِسحق: لم يصرف لأَنه أَعجمي معرفة.
والبَلاسُ: المِسْحُ، والجمع بُلُسٌ. قال أَبو عبيدَة: ومما دخل في كلام العرب من كلام فارس المِسْحُ تسميه العرب البَلاسَ، بالباء المشبع، وأَهل المدينة يسمون المِسْحَ بَلاساً، وهو فارسي معرب، ومن دعائهم: أَرانِيك اللَّهُ على البَلَسِ، وهي غَرائِرُ كِبارٌ من مُسُوح يجعل فيها التَّين ويُشَهَّرُ عليها من يُنَكِّلُ به وينادى عليه، ويقال لبائعه: البَلاَّسُ. والمُبْلِسُ: اليائسُ، ولذلك قيل للذي يسكت عند انقطاع حجته ولا يكون عنده جواب: قد أَبْلَسَ؛ وقال العجاج:
قال: نَعَمْ أَعْرِفُه، وأَبْلَسا
أَي لم يُحِرْ إِليَّ جواباً. ونحو ذلك قيل في المُبلِس، وقيل: إِن إِبليس سمي بهذا الاسم لأَنه لما أُويِسَ من رحمة اللَّه أَبْلَسَ يأَساً. وفي الحديث. فتأَشَّبَ أَصحابُه حوله وأَبْلَسُوا حتى ما أَوضحوا بضاحِكة؛ أَبلسوا أَي سكتوا. والمُبْلِسُ: الساكت من الحزن أَو الخوف. والإِبْلاسُ: الحَيْرة؛ ومنه الحديث:
أَلم تر الجِنَّ وإِبلاسَها
أَي تَحَيُّرَها ودَهَشَها. وقال أَبو بكر: الإِبْلاسُ معناه في اللغة القُنُوط وقَطْعُ الرجاء من رحمة اللَّه تعالى؛ وأَنشد:
وحَضَرَتْ يومَ خَمِيسٍ الأَخْماسْ،
وفي الوجوهِ صُفْرَةٌ وإِبْلاسْ
ويقال: أَبْلَسَ الرجلُ إِذا انقطع فلم تكن له حجة؛ وقال: به هَدَى اللَّهُ قوماً من ضلالَتِهِمْ،
وقد أُعِدَّتْ لهم إِذ أَبْلَسُوا سَقَرُ
والإِبْلاسُ: الانكسار والحزن. يقال: أَبْلَسَ فلان إِذا سكت غمّاً؛ قال العجاج:
يا صاحِ هل تَعْرِفُ رَسْماً مُكْرَسا؟
قال: نعم أَعْرِفُه، وأَُبْلَسا
والمُكْرَسُ: الذي صار فيه الكِرْسُ، وهو الأَبوال والأَبعار. وأَبْلَسَتِ الناقة إِذا لم تَرْغُ من شدة الضَّبْعَة، فهي مِبْلاس. والبَلَسُ: التِّينُ، وقيل: البَلَسُ ثمر التين إذا أَدرك، الواحدة بَلَسَةٌ. وفي الحديث: من أَحب أَن يَرِقَّ قلبه فلْيُدْمِنْ أَكل البَلَس، وهو التين، إِن كانت الرواية بفتح الباء واللام، وإِن كانت البُلُسَ فهو العَدَسُ، وفي حديث عطاء: البُلُس هو العدس، وفي حديث ابن جُرَيْج قال: سأَلت عطاء عن صدقة الحَبِّ، فقال: فيه كُلِّه الصدقةُ، فذكر الذُّرَةَ والدُّخْنَ والبُلُس والجُلْجُلانَ؛ قال: وقد يقال فيه البُلْسُنُ، بزيادة النون. الجوهري: والبَلَس، بالتحريك، شيء يشبه التين يكثر باليمن. والبُلُس، بضم الباء واللام: العدس، وهو البُلْسُن.
والبَلَسانُ: شجر لحبه دُهْن. التهذيب في الثلاثي: بَلَسانٌ شجر يجعل حبه في الدواء، قال: ولحبه دهن حار يتنافس فيه. قال الأَزهري: بَلَسان أُراه روميّاً. وفي حديث ابن عباس، رضي اللَّه عنهما: بعث اللَّه الطير على أَصحاب الفيل كالبَلَسان؛ قال عَبَّاد بن موسى: أَظنها الزَّرازيرَ. والبَلَسانُ: شجر كثير الورق ينبت بمصر، وله دهن معروف. اللحياني: ما ذُقْتُ عَلوساً ولا بَلُوساً أَي ما أَكلت شيئاً.

### Türkçe

**أَبْلَسَ** adam: onunla kesildi; Saʿleb’den. Ve **أَبْلَسَ**: sustu. Ve **أَبْلَسَ** Allah’ın rahmetinden, yani ümitsizliğe düştü ve pişman oldu; ondan dolayı **إبليس** adlandırıldı; adı **عزازيلَ** idi. Ve aziz tenzilde: “O gün suçlular **يُبْلِسُ**.” Ve **إِبليس** (Allah’ın laneti onun üzerine): ondan türemiştir; çünkü Allah’ın rahmetinden **أُبْلِسَ** edildi, yani ümitsizliğe düşürüldü. Ebû İshak dedi: Marife yabancı (aʿcemî) olduğu için tenvin aldırılmadı.

Ve **البَلاسُ**: **المِسْحُ** (çuval bezi); çoğulu **بُلُسٌ**. Ebû Ubeyde dedi: Fars sözünden Arapların sözüne giren şeylerdendir; **المِسْحُ**’a Araplar **البَلاسَ** der, bā’ı işbâlı (dolu) olarak; Medineliler **المِسْحَ**’a **بَلاساً** derler; o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. Dualarındandır: “Allah seni **البَلَسِ** üzerinde bana göstersin”; o, **مُسُوح**’tan yapılan, içine incir konulan büyük **غَرائِرُ**’dir; onunla ibret olsun diye cezalandırılan kimse teşhir edilir ve ona seslenilir; satıcısına da **البَلاَّسُ** denir. Ve **المُبْلِسُ**: ümitsiz olan; bundan dolayı, delili kesilip de yanında cevap bulunmayan ve sustuğu zaman denildi: “**أَبْلَسَ**.” el-ʿAccâc dedi:
قال: نَعَمْ أَعْرِفُه، وأَبْلَسا
Yani: bana bir cevap geri döndürmedi. Bunun benzeri **المُبلِس** hakkında da söylendi. Ve denildi ki: **إِبليس** bu adla adlandırıldı; çünkü Allah’ın rahmetinden ümitsizliğe düşürüldüğü zaman, ümitsizlikle **أَبْلَسَ** etti (sustu/ümitsizliğe düştü).

Hadiste: “Derken ashabı onun etrafında toplandı ve **أَبْلَسُوا** ettiler; öyle ki bir gülüşle bile açığa vurmadılar”; **أَبلسوا** yani sustular. Ve **المُبْلِسُ**: hüzünden yahut korkudan susan.

Ve **الإِبْلاسُ**: şaşkınlık; ondan hadiste:
أَلم تر الجِنَّ وإِبلاسَها
Yani: onun şaşkınlığını ve dehşetini. Ebû Bekir dedi: **الإِبْلاسُ**’ın dildeki manası, Allah Teâlâ’nın rahmetinden ümitsizliğe düşmek ve ümidi kesmektir. Ve şu beyit okundu:
وحَضَرَتْ يومَ خَمِيسٍ الأَخْماسْ،
وفي الوجوهِ صُفْرَةٌ وإِبْلاسْ
Ve denilir: Adam **أَبْلَسَ** etti; delili kesildiği zaman, artık onun için bir hüccet olmadığında. Ve dedi:
به هَدَى اللَّهُ قوماً من ضلالَتِهِمْ،
وقد أُعِدَّتْ لهم إِذ أَبْلَسُوا سَقَرُ

Ve **الإِبْلاسُ**: kırılma ve hüzün. Denilir: Falan **أَبْلَسَ** etti; kederden sustuğu zaman. el-ʿAccâc dedi:
يا صاحِ هل تَعْرِفُ رَسْماً مُكْرَسا؟
قال: نعم أَعْرِفُه، وأَُبْلَسا
Ve **المُكْرَسُ**: içinde **الكِرْسُ** olan; o da idrarlar ve dışkılardır.

Ve dişi deve **أَبْلَسَتِ**; **الضَّبْعَة**’nin şiddetinden böğürmediği zaman; o hâlde o **مِبْلاس**tır.

Ve **البَلَسُ**: incir; ve denildi: **البَلَسُ** incirin olgunlaştığı zamanki meyvesidir; teki **بَلَسَةٌ**. Hadiste: “Kalbinin yumuşamasını seven kimse **البَلَس** yemeyi sürdürsün”; o, incirdir; rivayet bā’ ve lâm’ın fethasıyla ise. Eğer **البُلُسَ** ise o, mercimektir. Atâ hadîsinde: **البُلُس** mercimektir. İbn Cüreyc hadîsinde dedi: Atâ’ya tane sadakası hakkında sordum; dedi ki: onun hepsinde sadaka vardır; sonra **الذُّرَةَ**’yi, **الدُّخْنَ**’ı, **البُلُس**’u ve **الجُلْجُلانَ**’ı zikretti. Dedi ki: Ona **البُلْسُنُ** da denilir; nûn ziyadesiyle. el-Cevherî: Ve **البَلَس** (harekeli olarak): Yemen’de çok bulunan, incire benzeyen bir şeydir. Ve **البُلُس** (bā’ ve lâm’ın zammıyla): mercimektir; o da **البُلْسُن**’dur.

Ve **البَلَسانُ**: tohumu için yağı olan bir ağaç. “Tehzîb”de üçlü babda: **بَلَسانٌ** bir ağaçtır; tohumu ilaca konur; dedi ki: ve tohumu için sıcak bir yağ vardır; onda yarışılır. el-Ezherî dedi: **بَلَسان**’ı ben onu Rumî sanıyorum. İbn Abbâs hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Allah, fil ashabının üzerine **كالبَلَسان** gibi kuşlar gönderdi.” Abbâd b. Mûsâ dedi: Ben onun **الزَّرازيرَ** olduğunu sanıyorum.

Ve **البَلَسانُ**: yaprağı çok olan bir ağaç; Mısır’da biter; onun bilinen bir yağı vardır. el-Lihyânî: “Ne **عَلوساً** tattım ne de **بَلُوساً**”; yani hiçbir şey yemedim.
