# بلع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بلع

بلعه، كسمعه، بلعا: ابتلعه، أي جرعه.
 وسعد بلع، كزفر، قال الليث: يجعلونه: معرفة: منزل للقمر، زعموا أنه طلع لما قال الله تعالى للأرض:  يا أرض ابلعي ماءك  وهو وفي العباب واللسان: وهما وقال ابن قتيبة: سعد بلع: نجمان مستويان في المجرى. وزاد غيره: متقاربان معترضان، أحدهما خفي، والآخر مضيء، ويسمى بالعا، لأنه كأنه بلع الآخر الخفي وأخذ ضوءه، وطلوعه لليلة تبقى من كانون الآخر، من الشهور الرومية، وسقوطه لليلة تمضي من آب من الشهور الرومية. انتهى نص ابن قتيبة. يقول ساجع العرب: إذا طلع سعد بلع، اقتحم الربع، ولحق الهبع، وصيد المرع، وصار في الأرض لمع. اقتحام الربع أنه يقوى مشيه فيسرع ولا يضبط. والهبع أيضا يقوى مشيا فيلحقه. والمرع: طير كأنه هذا الوقت يصاد. وقال الليث: البلع، كصرد، من قامة البكرة: سمها وثقبها، الواحدة بلعة بهاء. وبلع، بلا لام: د، أو جبل، قال الراعي:
  ماذا تذكر من هند إذا احتجبت                      بابني عوار وأدنى دارها بلع

  ويروى: بل ما تذكر. وقال ابن دريد: بنو بلع: بطين من قضاعة.
 وبلع، كصرد، وهمزة، ومنبر، وجوهر، هو الرجل الأكول، الأخير عن ابن الأعرابي.
 والمبلع، كمقعد: مجرى الطعام وموضع الابتلاع من الحلق وكذلك البلعم، والبلعوم، قال رؤبة:
  ما ملئوا أشداقه والمبلعا وقال ابن عباد: البلعلع، بالضم : طائر مائي طويل العنق، وكأنه من البلع.
 وفي الأساس: من المجاز: قدر بلوع، كصبور: واسعة تبلع ما يلقى فيها.
 والبالوعة في لغة البصرة، والبلاعة في لغة مصر، والبلوعة مشددتين، وكذلك البليعة، كجميزة في لغة مصر أيضا: بئر تحفر في وسط الدار ضيق الرأس يجري فيها ماء المطر ونحوه. وفي الصحاح: ثقب في وسط الدار. ج: بواليع، وبلاليع، نقلهما الصاغاني، واقتصر الجوهري على الأخير. وبلعاء بن قيس الكناني: من رجالات العرب، مشهور.
 وبلعاء: ثلاثة أفراس، منها: فرس لعبد الله بن الحارث أبي مليل اليربوعي، وأخرى للأسود بن رفاعة بن ثعلبة، وأخرى كانت لبني سدوس. ويقال: أبلعته الشيء، أي مكنته من بلعه. ويقال: أبلعني ريقي، أي أمهلني مقدار ما أبلعه، أي الريق.
 وقال ابن عباد: المبلعة، كمكرمة: الركية المطوية من القعر إلى الشفة، كما في العباب، وفي التكملة: إلى الشفير. وبلع الشيب فيه، أي في رأسه تبليعا: بدا، وفي الأساس: ارتفع. وقال غيره: كثر، وقيل: ظهر أولا، فأما قول حسان:
  لما رأتني أم عمرو صدفت
  قد بلعت بي ذرأة فألحفت فإنما عداه بقوله بي، لأنه في معنى: قد ألمت. أو أراد في فوضع بي مكانها للوزن حين لم يستقم له أن يقول في. ومما يستدرك عليه: تبلع الشيء تبلعا: جرعه، عن ابن الأعرابي. وفي المثل: لا يصلح رفيقا من لم يبتلع ريقا. والبلعة من الشراب بالضم كالجرعة.
 والبلوع، كصبور: الشراب، واسم لدواء يبلع. وبلع الطعام وابتلعه: لم يمضغه، وأبلعه غيره.
 ورجل بلع، بالفتح، كأنه يبلع الكلام، نقله الليث، وأنشد قول العجاج:
  بلع إذا استنطقته صموت قال الصاغاني: قول الليث: قال العجاج سهو، والرجز لرؤبة. والرواية: بلغ بالغين المعجمة، أي أنا بليغ إذا استنطقتني، وصموت إذا لم أستنطق.
 وتبلع فيه الشيب: ظهر، عن ابن الأعرابي. والمتبلع: فرس مزيدة الحارثي، هنا نقله ابن بري، وسيأتي للمصنف في ت ل ع. وقال الفراء: امرأة بلعة، كهمزة: تبلع كل شيء.
 ومن شتم أهل الشام: يا بلاع الأير، وهو مستهجن.
 وعبد الملك بن أبي الفتح بن محاسن بن البلاع، روى عن أبي المظفر بن الشبلي وغيره، ذكره ابن نقطة. والشمس محمد بن أحمد ابن علي الأسدي المعروف بالبلاع، أحد من أخذ عن سيدي عبد القادر الجيلاني، وله بالحذية من أرض اليمن مقام مشهور، وقد زرته.
 وبالع بن قيس الشداخ: جاهلي، وفيه يقول ربيعة بن أمية الديلي:
  وأفلت بالع منا وخـلـى                      حلائله وقد بدت المعازي

  قال الحافظ: هكذا أفاده الجاحظ. وهبلع كدرهم، هفعل من البلع، على قول من قال بزيادة الهاء، وسيأتي للمصنف مثل ذلك في ج ز ع،

### Türkçe

**بلعه**; **كسمعه**; **بلعا**: **ابتلعه**; yani onu yuttu, yani onu bir yudumda içti.

Ve **سعد بلع**; **كزفر**; el-Leys dedi: onu “marife” yaparlar: aya ait bir menzil(=konak); onun, Allah Teâlâ’nın yere: “Ey yer, suyunu yut” dediği vakit doğduğunu iddia ettiler; ve o, **العباب** ve **اللسان**’dadır: ikisi de (bunu) söylediler. İbn Kuteybe dedi: **سعد بلع**: akış yolunda düz (hizada) iki yıldızdır. Başkası şunu ekledi: birbirine yakın, enlemesine karşı duran; ikisinden biri gizli, diğeri aydınlıktır; ve **بالعا** diye adlandırılır; çünkü sanki o, öteki gizliyi yutmuş ve onun ışığını almıştır; ve onun doğuşu, Rumî aylardan **كانون الآخر**’dan bir gece kalınca; ve onun batışı, Rumî aylardan **آب**’dan bir gece geçince. İbn Kuteybe’nin metni bitti. Arapların seci yapanı der ki: “Ne vakit **سعد بلع** doğarsa, **الربع**’a dalar, **الهبع**’a yetişir, **المرع** avlanır, ve yerde **لمع** olur.” **الربع**’a dalmak: yürüyüşü kuvvetlenir de hızlanır ve (kendini) tutamaz. **الهبع** da yürüyüşçe kuvvetlenir de ona yetişir. **المرع**: bu vakitte avlanır gibi olan bir kuştur. El-Leys dedi: **البلع**; **كصرد**; genç devenin boyundan: onun zehri ve deliği; bir tanesi **بلعة** (هاء ile).

Ve **بلع**; **بلا لام**: **د**; yahut bir dağ; er-Râî dedi:

  “Hind’den neyi anarsın, gizlendiği vakit,
  **بابني عوار** ile, ve onun evi en yakın(ken) **بلع** (iken)?”

Ve şöyle rivayet edilir: “**بل** ما تذكر”. İbn Düreyd dedi: **بنو بلع**: **قضاعة**’dan bir batındır.

Ve **بلع**; **كصرد**; ve **همزة**; ve **منبر**; ve **جوهر**: o, çok yiyen adamdır; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir.

Ve **المبلع**; **كمقعد**: yemeğin geçtiği yer ve boğazdan yutma yeri; ve bunun gibi **البلعم** ve **البلعوم**. Rü’be dedi:

  “Onun azı dişlerini ve **المبلعا**’yı doldurmadılar.”

İbn Abbâd dedi: **البلعلع**; zamme ile: uzun boyunlu su kuşu; ve sanki o, **البلع**’dandır.

Ve **الأساس**’ta: mecazdan: **قدر بلوع**; **كصبور**: içine atılanı yutan geniş (tencere).

Ve **البالوعة** Basra lisanında; ve **البلاعة** Mısır lisanında; ve **البلوعة** (iki şeddeli); ve bunun gibi **البليعة**; **كجميزة** Mısır lisanında da: evin ortasında kazılan, başı dar, yağmur suyu ve benzerinin aktığı kuyu. Ve **الصحاح**’ta: evin ortasında bir delik. Çoğulu: **بواليع** ve **بلاليع**; ikisini de es-Sâgânî nakletti; el-Cevherî ise yalnız sonuncuyla yetindi. Ve **بلعاء بن قيس الكناني**: Arapların erkeklerinden, meşhur.

Ve **بلعاء**: üç attır; onlardan: Abdullah b. el-Hâris Ebû Melîl el-Yerbû‘î’nin bir atı; bir diğeri el-Esved b. Rifâ‘a b. Sa‘lebe’nindir; bir diğeri de Benî Sedûs’undu. Ve denir: **أبلعته الشيء**; yani onu onu yutmaya muktedir kıldım. Ve denir: **أبلعني ريقي**; yani bana, onu yutacağım miktar kadar mühlet ver; yani tükürüğü.

İbn Abbâd dedi: **المبلعة**; **كمكرمة**: dibinden dudağa kadar örülmüş kuyu; **العباب**’da olduğu gibi; ve **التكملة**’de: kenara kadar. Ve **بلع الشيب فيه**; yani başında; **تبليعا**: belirdi; ve **الأساس**’ta: yükseldi. Başkası dedi: çoğaldı; ve denildi: önce göründü. Amma Hassân’ın sözü:

  “Ne vakit Amr’ın annesi beni gördü, yüz çevirdi,
  **قد بلعت بي ذرأة فألحفت**”

Ancak onu “**بي**” sözüyle geçişli kıldı; çünkü “**قد ألمت**” manasındadır. Yahut “**في**”yi kastetti de vezin için “**بي**”yi onun yerine koydu; “**في**” demesi kendisine düzgün gelmeyince. Ve ona (müellife) istidrâk olunanlardandır: **تبلع الشيء تبلعا**: onu bir yudumda içti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve meselde: “Bir yudum tükürük yutmayan, yoldaş olmaya elverişli olmaz.” Ve **البلعة** içkiden, zamme ile, **كالجرعة**: yudum gibidir.

Ve **البلوع**; **كصبور**: içki; ve yutulan bir ilacın adıdır. Ve **بلع الطعام وابتلعه**: onu çiğnemedi; ve başkası ona **أبلعه**.

Ve **رجل بلع**; fetha ile: sanki sözü yutuyor; el-Leys nakletti; ve el-A‘câc’ın sözünü şahit getirdi:

  “**بلع**; onu konuşturduğunda suskun.”

Es-Sâgânî dedi: el-Leys’in “el-A‘câc dedi” sözü yanılmadır; recez Rü’be’nindir. Rivayet: **بلغ**; mu‘ceme **الغين** ile; yani beni konuşturduğunda ben beliğim; ve beni konuşturmadığında suskunum.

Ve **تبلع فيه الشيب**: belirdi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **المتبلع**: Mezîde el-Hârisî’nin atıdır; burada onu İbn Berrî nakletti; ve musannif için **ت ل ع**’da gelecektir. El-Ferrâ dedi: **امرأة بلعة**; **كهمزة**: her şeyi yutar.

Ve Şam ehline sövmeden: “**يا بلاع الأير**”; ve o çirkindir.

Ve Abdülmelik b. Ebî’l-Feth b. Mehâsin b. **البلاع**; Ebû’l-Muzaffer b. eş-Şiblî ve başkasından rivayet etti; onu İbn Nukta zikretti. Ve eş-Şems Muhammed b. Ahmed b. Ali el-Esedî, **بالبلاع** diye bilinen; seyyidim Abdülkâdir el-Cîlânî’den alanlardan biridir; ve Yemen toprağından **بالحذية**’de meşhur bir makamı vardır; ve ben onu ziyaret ettim.

Ve **بالع بن قيس الشداخ**: câhiliyyedir; ve onun hakkında Rabî‘a b. Umeyye ed-Dîlî der ki:

  “Ve **بالع** bizden kurtuldu ve (bizi) bıraktı,
  Hâlâ eşleri (orada) iken; ve **المعازي** belirmişti.”

Hâfız dedi: el-Câhiz’in ona fayda verdiği budur. Ve **هبلع**; **كدرهم**: **هفعل** babındandır, **البلع**’dan; **الهاء**’nın ziyade olduğunu söyleyenin sözüne göre; ve musannif için bunun benzeri **ج ز ع**’da gelecektir.
