# بلغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بلغ

بَلغَ الشيءُ يَبْلُغُ بُلُوغاً وبَلاغاً: وصَلَ وانْتَهَى، وأَبْلَغَه هو إِبْلاغاً هو إِبْلاغاً وبَلَّغَه تَبْلِيغاً؛ وقولُ أَبي قَيْسِ بنِ الأَسْلَتِ السُّلَمِيِّ:
قالَتْ، ولَمْ تَقْصِدْ لِقِيلِ الخَنى:
مَهْلاً فقد أَبْلَغْتَ أَسْماعي
إِنما هو من ذلك أَي قد انْتَهَيْتَ فيه وأَنْعَمْتَ. وتَبَلَّغَ بالشيء: وصَلَ إِلى مُرادِه، وبَلَغَ مَبْلَغَ فلان ومَبْلَغَتَه. وفي حديث الاسْتِسْقاء: واجْعَلْ ما أَنزلتَ لنا قُوّةً وبلاغاً إِلى حين؛ البَلاغُ: ما يُتَبَلَّغُ به ويُتَوَصَّلُ إِلى الشيء المطلوب. والبَلاغُ: ما بَلَغَكَ. والبَلاغُ: الكِفايةُ؛ ومنه قول الراجز:
تَزَجَّ مِنْ دُنْياكَ بالبَلاغِ،
وباكِرِ المِعْدةَ بالدِّباغِ
وتقول: له في هذا بَلاغٌ وبُلْغةٌ وتَبَلُّغٌ أَي كِفايةٌ، وبَلَّغْتُ الرِّساةَ. والبَلاغُ: الإِبْلاغُ. وفي التنزيل: إِلاَّ بَلاغاً من الله ورسالاتِه، أَي لا أَجِدُ مَنْحجى إِلا أَن أُبَلِّغَ عن اللهِ ما أُرْسِلْتُ به. والإِبلاغُ: الإِيصالُ، وكذلك التبْلِيغُ، والاسم منه البَلاغُ، وبَلَّغْتُ الرِّسالَ. التهذيب: يقال بَلَّغْتُ القومَ بلاغاً اسم يقوم مقام التبْلِيغِ. وفي الحديث: كلُّ رافِعةٍ رَفَعَتْ عَنّا
(* قوله« رفعت عنا»
كذا بالأصل، والذي في القاموس: علينا، قال شارحة:وكذا في العباب.) من البلاغ فَلْيُبَلِّغْ عَنّا، يروى بفتح الباء وكسرها، وقيل: أَراد من المُبَلِّغِين، وأَبْلغْتُه وبَلَّغْتُه بمعنى واحد، وإِن كانت الرواية من البلاغ بفتح الباء فله وجهان: أَحدهما أَن البَلاغَ ما بلغ من القرآن والسنن، والوجهُ الآخر من ذوي البَلاغِ أي الذين بَلَّغُونا يعني ذوي التبليغ، فأَقام الاسم مقام المصدر الحقيقي كما تقول أَعْطَيْتُه عَطاء، وأَما الكسر فقال الهرويّ: أُراه من المُبالِغين في التبْليغ، بالَغَ يُبالِغُ مُبالَغةً وبِلاغاً إِذا اجْتَهد في الأَمر، والمعنى في الحديث: كلُّ جماعةٍ أَو نفس تُبَلِّغُ عنا وتُذِيعُ ما تقوله فَلْتُبَلِّغْ ولْتَحْكِ. وأَما قوله عز وجل: هذا بَلاغٌ للناس وليُنْذَرُوا به، أَي أَنزلناه ليُنْذَر الناسُ به. وبَلَّغَ الفارِسُ إِذا مَدَّ يدَه بِعِنانِ فرسه ليزيد في جَرْيِه. وبَلَغَ الغُلامُ: احْتَلَمَ كأَنه بَلَغَ وقت الكتابِ عليه والتكليفِ، وكذلك بَلَغَتِ الجاريةُ. التهذيب: بلغ الصبيُّ والجارية إِذا أَدْركا، وهما بالِغانِ. وقال الشافعي في كتاب النكاح: جارية بالِغٌ، بغير هاء، هكذا روى الأَزهريّ عن عبد الملك عن الربيع عنه، قال الأَزهري: والشافعي فَصِيحٌ حجة في اللغة، قال: وسمعت فُصَحاء العرب يقولون جارية بالغ، وهكذا قولهم امرأَة عاشِقٌ ولِحيةٌ ناصِلٌ، قال: ولو قال قائل جارية بالغة لم يكن خطأً لأَنه الأَصل. وبَلَغْتُ المكانَ بُلُوغاً: وصلْتُ إِليه وكذلك إِذا شارَفْتَ عليه؛ ومنه قوله تعالى: فإِذا بَلَغْن أَجَلَهُنّ، أَي قارَبْنَه. وبَلَغَ النبْتُ: انتهَى. وتَبالَغ الدِّباغُ في الجلد: انتهى فيه؛ عن أَبي حنيفة. وبَلَغتِ النخلةُ وغيرُها من الشجر: حان إدْراكُ ثمرها؛ عنه أَيضاً. وشيءٌ بالغ أَي جيِّدٌ، وقد بلَغَ في الجَوْدةِ مَبْلغاً. ويقال: أَمْرُ اللهِ بَلْغ، بالفتح، أَي بالِغٌ من وقوله تعالى: إِن الله بالغ أَمره. وأَمرٌ بالِغٌ وبَلْغٌ: نافِذٌ يَبْلُغُ أَين أُرِيدَ به؛ قال الحرث بن حِلِّزةَ:
فهَداهُمْ بالأَسْودَيْنِ وأَمْرُ اللهِ بَلْغٌ بَشْقَى به الأَشْقِياءُ وجَيْشٌ بَلْغٌ كذلك. ويقال: اللهم سَمْعٌ لا بَلْغٌ وسِمْعٌ لا بِلْغٍ، وقد ينصب كل ذلك فيقال: سَمعاً لا بَلْغاً وسِمْعاً لا بِلْغاً، وذلك إِذا سمعت أَمراً منكراً أَي يُسْمَعُ به ولا يَبْلُغُ. والعرب تقول للخبر يبلغ واحدَهم ولا يحققونه: سَمْعٌ لا بَلْغٌ أَي نسمعه ولا يَبْلُغنا. وأَحْمَقُ بَلْغٌ وبِلْغٌ أَي هو من حَماقَتِه
(* قوله« من حماقته» عبارة
القاموس: مع حماقته.) يبلغ ما يريده، وقيل: بالغ في الحُمْقِ، وأَتْبَعُوا فقالوا: بِلْغٌ مِلْغٌ.
وقوله تعالى: أَمْ لكم أَيمان علينا بالغةٌ؛ قال ثعلب: معناه مُوجَبَةٌ أَبداً قد حلفنا لكم أَن نَفِيَ بها، وقال مرة: أَي قد انتهت إِلى غايتها، وقيل: يمينٌ بالغة أَي مؤكَّدةٌ. والمُبالَغةُ: أَن تَبْلُغَ في الأَمر جُهْدَك. ويقال: بُلِغَ فلان أَي جُهِدَ؛ قال الراجز:
إِنَّ الضِّبابَ خَضَعَتْ رِقابُها
للسيفِ، لَمَّا بُلِغَتْ أَحْسابُها
أَي مَجْهودُها
(* قوله« أي مجهودها» كذا بالأصل، ولعله جهدت ليطابق
بلغت،) وأَحْسابُها شَجاعَتُها وقوّتُها ومَناقِبُها. وأَمرٌ بالغ: جيد. والبَلاغةُ: الفَصاحةُ. والبَلْغُ والبِلْغُ: البَلِيغُ من الرجال. ورجل بَلِيغٌ وبِلْغٌ: حسَنُ الكلام فَصِيحُه يبلغ بعبارة لسانه كُنْهَ ما في قلبه، والجمعُ بُلَغاءُ، وقد بَلُغَ، بالضم، بَلاغةً أَي صار بَلِيغاً. وقولٌ بَلِيغٌ: بالِغٌ وقد بَلُغَ. والبَلاغاتْ: كالوِشاياتِ. والبِلَغْنُ: البَلاغةُ؛ عن السيرافي، ومثَّل به سيبويه. والبِلَغْنُ أَيضاً: النّمَّام؛ عن كراع. والبلغن: الذي يُبَلِّغُ للناسِ بعضِهم حدِيثَ بعض. وتَبَلَّغَ به مرضُه: اشتَّدّ.
وبَلَغَ به البِلَغِينَ بكسر الباء وفتح اللام وتخفيفها؛ عن ابن الأَعرابي، إِذا اسْتَقْصَى في شَتْمِه وأَذاهُ. والبُلَغِينُ والبِلَغِينُ. الدّاهيةُ: وفي الحديث: أَن عائشة قالت لأَمير المؤمنين عليّ، عليه السلام، حين أُخِذَتْ يومَ الجملِ: قد بَلَغْتَ مِنّا البُِلَغِينَ؛ معناه أَنَّ الحَرْبَ قد جَهَدَتْنا وبَلَغَتْ منا كل مَبْلَغٍ، يروى بكسر الباء وضمها مع فتح اللام، وهو مَثَلٌ، معناه بَلَغْتَ منا كل مَبْلَغٍ. وقال أَبو عبيد في قولها قد بَلَغْتَ منا البُِلَغِينَ: إنه مثل قولهم لَقِيتَ منا البُرَحِينَ والأَقْوَرِينَ، وكل هذا من الدَّواهِي، قال ابن الأَثير: والأَصل فيه كأَنه قيل: خَطْبٌ بُلَغٌ وبِلَغٌ أَي بَلِيغٌ، وأَمْرٌ بُرَحٌ وبِرَحٌ أَي مُبَرِّح، ثم جمعا على السلامة إِيذاناً بأَنَّ الخطوب في شدّة نِكايَتِها بمنزلة العُقلاء الذين لهم قَصْد وتعمُّد. وبالَغَ فلان في أَمْرِي إذا يُقَصِّر فيه.
والبُلْغَةُ: ما يُتَبَلَّغُ به من العيش، زاد الأَزهري: ولا فَضْلَ فيه.وتَبَلَّغ بكذا أَي اكتفَى به. وبَلَّغَ الشيْبُ في رأْسه: ظهر أَوّلَ ما يظهر، وقد ذكرت في العين المهملة أَيضاً، قال: وزعم البصريون أَن ابن الأَعرابي صحّف في نوادِرِه فقال مكان بَلّعَ بَلَّغَ الشيبُ، فلما قيل له إِنه تصحيف قال: بَلَّعَ وبَلَّغَ. قال أَبو بكر الصُّوليُّ: وقرئ يوماً على أَبي العباس ثعلب وأَنا حاضر هذا ، فقال: الذي أَكتب بَلَّغ، كذا قال بالغين معجمة.
والبالِغاءُ: الأَكارِعُ في لغة أَهل المدينة، وهي بالفارسية بايْها. والتَّبْلِغةُ: سَيْر يُدْرج على السِّيَة حيث انتهى طرَفُ الوَتَر ثلاث مِرارٍ أَو أَربعاً لِكَيْ يَثْبُتَ الوتر؛ حكاه أَبو حنيفة جعل التبلغة اسماً كالتَّوْدِيةِ والتَّنْهِيةِ ليس بمصدر، فتفهَّمه.

### Türkçe

**بَلغَ** şey **يَبْلُغُ** **بُلُوغاً** ve **بَلاغاً**: ulaştı ve sona erdi;
ve onu **أَبْلَغَه** (bu) **إِبْلاغاً** (bu) **إِبْلاغاً** ve onu **بَلَّغَه** **تَبْلِيغاً**; ve Ebû Kays
b. el-Eslet es-Sülemî’nin sözü:

Dedi ki, ve çirkin sözün söylenmesini kastetmedi:
Ağır ol; çünkü sen kulaklarıma ulaştırdın

Bu ancak şundandır; yani onda sona erdin ve (iyice) yaptın. Ve **تَبَلَّغَ**
şey ile: muradına ulaştı; ve falanın **مَبْلَغَ**’ına ve onun **مَبْلَغَتَه**’sine ulaştı. Ve **حديث**’te
**الاسْتِسْقاء**: “Ve bize indirdiğini bir kuvvet ve bir **بلاغاً** kıl, bir zamana kadar”; **البَلاغُ**: kendisiyle
**يُتَبَلَّغُ** olunan ve istenen şeye kendisiyle **يُتَوَصَّلُ** olunan şey. Ve **البَلاغُ**: sana
ulaşan şey. Ve **البَلاغُ**: yeterlik; ve ondan râcizin sözü:

Dünyandan **البَلاغِ** ile azık edin,
Ve mideyi tabaklama ile erkenden (hazırla)

Ve dersin: onun için bunda bir **بَلاغٌ** ve bir **بُلْغةٌ** ve bir **تَبَلُّغٌ** vardır, yani yeterliktir; ve ben
**الرِّساةَ**’yı **بَلَّغْتُ**. Ve **البَلاغُ**: **الإِبْلاغُ**’dır. Ve tenzîlde: “Ancak Allah’tan bir **بَلاغاً**
ve O’nun رسالاتِه’i”; yani Allah’tan, kendisiyle gönderildiğim şeyi tebliğ etmemden başka bir
sığınak bulmam. Ve **الإِبلاغُ**: ulaştırmadır; aynı şekilde **التبْلِيغُ** de; ve ondan isim **البَلاغُ**’dır;
ve ben **الرِّسالَ**’ı **بَلَّغْتُ**. **التهذيب**: denir ki: “Ben kavmi bir **بلاغاً** ile **بَلَّغْتُ**”; (bu)
**التبْلِيغِ**’in yerini tutan bir isimdir. Ve hadiste: “Her **رافِعةٍ** ki bizden
(* قوله« رفعت عنا» كذا بالأصل، والذي في القاموس: علينا، قال شارحة:وكذا في العباب.) **البلاغ**’dan (bir şeyi) kaldırdıysa, bizden tebliğ etsin”;
bâ’nın feth’i ve kesr’i ile rivayet olunur; ve denildi ki: **المُبَلِّغِين**’den murad etti. Ve onu **أَبْلغْتُ** ve onu **بَلَّغْتُ** bir tek mânâdadır; her ne kadar rivayet **البلاغ**’dan bâ’nın fethi ile ise, onun iki vechi vardır: birincisi, **البَلاغَ** Kur’ân’dan ve sünnetlerden ulaşan şeydir; ikinci vech, **ذوي البَلاغِ**’dan, yani bize tebliğ edenler, yani tebliğ sahipleri; böylece ismi hakikî masdarın yerine ikame etti; senin “Ona bir **عَطاء** verdim” demen gibi. Amma kesr’e gelince, el-Herevî dedi ki: onu **التبْليغ**’de **المُبالِغين**’den görüyorum; **بالَغَ** **يُبالِغُ** **مُبالَغةً** ve **بِلاغاً**: işte çabaladığı zaman. Ve hadiste mânâ: bizden tebliğ eden ve söylediğini yayan her cemaat yahut nefis, tebliğ etsin ve anlatsın. Amma O’nun عز وجل sözü: “Bu, insanlar için bir **بَلاغٌ**’dır ve onunla uyarılsınlar”; yani onu, insanlar onunla uyarılsın diye indirdik. Ve **بَلَّغَ** süvârî: koşusunda artırmak için atının dizginine elini uzattığı zaman. Ve **بَلَغَ** oğlan: ihtilâm oldu; sanki üzerine yazma ve yükümlülük vakti ulaştı; aynı şekilde kız da **بَلَغَتِ**. **التهذيب**: çocuk ve kız, idrâk ettikleri zaman **بلغ** olur; ve ikisi **بالِغانِ**’dır. Ve Şâfiî nikâh kitabında dedi: “**جارية بالِغٌ**”, هاء’sız; Ezherî, Abdülmelik’ten Rebî‘ üzerinden ondan böyle rivayet etti. Ezherî dedi ki: Şâfiî fasîhtir, dilde hüccettir. Dedi ki: Arapların fasihlerini “**جارية بالغ**” derken işittim; ve onların “**امرأَة عاشِقٌ**” ve “**لِحيةٌ ناصِلٌ**” demeleri de böyledir. Dedi ki: Eğer bir söyleyen “**جارية بالغة**” deseydi hata olmazdı; çünkü o asıldır. Ve ben mekâna **بُلُوغاً** **بَلَغْتُ**: ona ulaştım; ve aynı şekilde ona yaklaştığın zaman da; ondan O’nun تعالى sözü: “**فإِذا بَلَغْن أَجَلَهُنّ**”; yani ona yaklaştılar. Ve bitki **بَلَغَ**: sona erdi. Ve derinin tabaklanması deride **تَبالَغ** etti: onda sona erdi; Ebû Hanîfe’den. Ve hurma ve ağaçlardan başkası **بَلَغتِ**: meyvesinin olgunlaşması vakti geldi; ondan da. Ve bir şey **بالغ**: yani iyi; ve iyilikte bir **مَبْلغاً**’a **بلَغَ**. Ve denir: “Allah’ın emri **بَلْغ**” (feth ile), yani **بالِغٌ**; ve O’nun تعالى sözü: “Şüphesiz Allah emrini **بالغ**’dır.” Ve bir emir **بالِغٌ** ve **بَلْغٌ**: nüfûz edicidir; kendisiyle murad edilen nereye ise oraya ulaşır; Hâris b. Hillize dedi ki:

Onlara iki siyah ile hidayet etti; ve Allah’ın emri **بَلْغٌ**’dur; onunla bedbahtlar bedbaht olur

Ve bir ordu **بَلْغٌ** da böyledir. Ve denir: “Allah’ım, bir **سَمْعٌ** (olsun) **لا بَلْغٌ**; ve bir **سِمْعٌ** (olsun) **لا بِلْغٍ**”; ve bunların hepsi nasb da edilebilir; böylece “**سَمعاً لا بَلْغاً** ve **سِمْعاً لا بِلْغاً**” denir. Bu, münker bir şey işittiğin zaman; yani onunla işitilir ama ulaşmaz. Ve Araplar, haber birine ulaşır da onu tahkik etmezlerse derler: “**سَمْعٌ لا بَلْغٌ**”; yani onu işitiriz ve bize ulaşmaz. Ve “**أَحْمَقُ بَلْغٌ** ve **بِلْغٌ**”: yani o, ahmaklığından
(* قوله« من حماقته» عبارة القاموس: مع حماقته.) istediğini ulaştırır; ve denildi ki: ahmaklıkta mübalağa etti; ve peşinden getirip dediler: “**بِلْغٌ مِلْغٌ**”.

Ve O’nun تعالى sözü: “Yoksa bizim üzerimize size ait **أَيمان** **بالغةٌ** mı var?”; Sa‘leb dedi ki: mânâsı, ebediyen gerekli kılınmış; size, onunla vefâ edeceğimize yemin ettik. Ve bir defa dedi ki: yani gayesine ulaştı. Ve denildi ki: **يمينٌ بالغة** yani pekiştirilmiş. Ve **المُبالَغةُ**: işte, işte gayretinin sonuna ulaşmandır. Ve denir: “Falan **بُلِغَ**”; yani zorlandı; râciz dedi ki:

Kertenkeleler boyunlarını eğdiler
Kılıca; soyları **بُلِغَتْ** olunca

Yani onların zorlanmışı
(* قوله« أي مجهودها» كذا بالأصل، ولعله جهدت ليطابق بلغت،) ve onların **أَحْسابُها**’sı: yiğitlikleri, güçleri ve menkıbeleridir. Ve bir iş **بالغ**: iyidir. Ve **البَلاغةُ**: fesahattir. Ve **البَلْغُ** ve **البِلْغُ**: erkeklerden **البَلِيغُ**. Ve bir adam **بَلِيغٌ** ve **بِلْغٌ**: sözün güzeli, fasihi; dilinin ifadesiyle kalbinde olanın özüne ulaşır; çoğulu **بُلَغاءُ**’dır. Ve (kişi) **بَلُغَ** (zamm ile) **بَلاغةً**: yani beliğ oldu. Ve bir söz **بَلِيغٌ**: **بالِغٌ**’dır; ve **بَلُغَ**. Ve **البَلاغاتْ**: jurnallemeler gibidir. Ve **البِلَغْنُ**: **البَلاغةُ**; Sîrâfî’den; Sîbeveyh onunla örnek verdi. Ve **البِلَغْنُ** ayrıca: **النّمَّام**; Kurâ‘dan. Ve **البلغن**: insanların bazısının sözünü bazısına ulaştıran kimsedir. Ve hastalığı onunla **تَبَلَّغَ**: şiddetlendi.

Ve İbnü’l-A‘râbî’den: bâ’nın kesri, lâm’ın fethi ve hafifletilmesiyle **بَلَغَ به البِلَغِينَ**: sövmesinde ve eziyetinde sonuna kadar gittiği zaman. Ve **البُلَغِينُ** ve **البِلَغِينُ**: musibet. Ve hadiste: Âişe’nin, Cemel günü alındığı zaman, أمير المؤمنين Ali’ye, عليه السلام, dediği: “Bizden **البُِلَغِينَ**’e ulaştın”; mânâsı: savaş bizi yordu ve bizden her **مَبْلَغٍ**’a ulaştı. Bâ’nın kesri ve zammı ile, lâm’ın fethiyle rivayet olunur; ve o bir meseldir; mânâsı: bizden her **مَبْلَغٍ**’a ulaştın. Ebû Ubeyd, onun “Bizden **البُِلَغِينَ**’e ulaştın” sözünde dedi ki: bu, onların “Bizden **البُرَحِينَ** ve **الأَقْوَرِينَ** ile karşılaştın” sözleri gibidir; ve bunların hepsi musibetlerdendir. İbnü’l-Esîr dedi ki: aslı, sanki şöyle denmiş gibidir: “Bir **خَطْبٌ بُلَغٌ** ve **بِلَغٌ**”, yani **بَلِيغٌ**; ve “Bir **أَمْرٌ بُرَحٌ** ve **بِرَحٌ**”, yani **مُبَرِّح**; sonra ikisi, selâmet üzere cem‘ edildi; bununla, belâların şiddetli incitmelerinde, kasıt ve taammüdleri olan akıllılar menzilesinde olduğuna işaret edildi.

Ve falan, benim işimde **بالَغَ**: onda kısaltma yaptığı zaman.

Ve **البُلْغَةُ**: yaşayıştan kendisiyle **يُتَبَلَّغُ** olunan şey; Ezherî ekledi: onda fazlalık yoktur. Ve “Şununla **تَبَلَّغ** etti”: yani onunla yetindi. Ve “Saç, başında **بَلَّغَ**”: ilk göründüğü vakit göründü; **العين المهملة**’de de zikredilmiştir. Dedi ki: Basralılar, İbnü’l-A‘râbî’nin **نوادِر**’inde tashîf yaptığını; **بَلّعَ** yerine “Saç **بَلَّغَ**” dediğini iddia ettiler. Ona bunun tashîf olduğu söylenince dedi ki: **بَلَّعَ** ve **بَلَّغَ**. Ebû Bekr es-Sûlî dedi ki: Bir gün Ebü’l-Abbâs Sa‘leb’e, ben hazır iken, bu okundu; o dedi ki: Benim yazdığım **بَلَّغ**’dır; böyle dedi: **بالغين معجمة** ile.

Ve **البالِغاءُ**: Medine ehlinin dilinde ayak bilekleridir; ve o Farsçada **بايْها**’dır. Ve **التَّبْلِغةُ**: yayın ucunun, kirişin ucu bittiği yerde, kiriş sabit dursun diye, üç yahut dört defa sarıldığı bir yürüyüştür; Ebû Hanîfe onu nakletti; **التبلغة**’yı, **التَّوْدِيةِ** ve **التَّنْهِيةِ** gibi, masdar olmayan bir isim kıldı; onu iyice anla.
