# بلق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بلق

البلق، محركة: سواد وبياض، كالبلقة، بالضم قال رؤبة:
  فيها خطوط من سواد وبلق
  كأنها في الجلد توليع البهق وقال ابن سيده: البلق، والبلقة: مصدر الأبلق: ارتفاع التحجيل إلى الفخذين، وقد بلق الفرس كفرح، وكرم بلقا محركة، مصدر الأول، وهي قليلة. وقال ابن دريد: لا يعرف في فعله إلا ابلاق، وابلق ابليقاقا، وابلقاقا. وقال غيره: قلما تراهم يقولون: بلق يبلق، كما أنهم لا يقولون: دهم يدهم، ولا كمت يكمت فهو أبلق، وهي بلقاء والعرب تقول: دابة أبلق، وجبل أبرق، وجعل رؤبة الجبال بلقا، فقال:
  بادرن ريح مطر وبرقا
  وظلمة الليل نعافا بلقا والبلق، محركة: الفسطاط قال امرؤ القيس:
  فليأت وسط قبابه بلـقـى                      وليأت وسط خميسه رجلي كذا أنشده الجوهري، وفي سجعات الأساس: الناسك في ملقه، أعظم من الملك في بلقه. وقال أبو عمرو: البلق: الحمق الغير الشديد ونص أبي عمرو: الذي ليس بمحكم بعد. وقال الليث: البلق: الرخام وقال ابن دريد: البلق: الباب في بعض اللغات. قال: وحجارة باليمن تضئ ما وراءها، كالزجاج تسمى البلق. وفي أمثالهم: طلب الأبلق العقوق، أي: طلب ما لا يمكن لأن الأبلق: الذكر، والعقوق: الحامل ومنه قول الشاعر:
  طلب الأبلق العقوق فلما                      لم ينله أراد بيض الأنوق وقد مضى ذلك في ترجمة أ ن ق. أو الأبلق العقوق: الصبح ة لأنه ينشق، من عقه: إذا شقه وسيأتي. وبليق كزبير: ماء لبني أبي بكر وبني قريط. وبليق: اسم فرس سباق، ومع ذلك كان يعاب نقله الجوهري فقالوا في المثل: يجرى بليق ويذم وبليق: تصغير ترخيم لأبلق، يضرب في المحسن يذم. والأبلق الفرد: حصن للسموأل بن عاديا اليهودي، قيل: بناه أبوه عاديا، وفيه يقول:
  بنى لي عاديا حصنا حصينا                      وعينا كلما شئت استقـيت
  وأطما تزلق العقبان عنـه                      إذا ما ضامني أمر أبـيت وقال أيضا:
  هو الأبلق الفرد الذي سار ذكره                      يعز على من رامـه ويطـول أو بناه سليمان بن داود عليه وعلى أبيه السلام بأرض تيماء هكذا ذكره الأعشى، فقال:
  ولا عاديا لم يمنع الموت ماله                      وورد بتيماء اليهودي أبلـق
  بناه سليمان بن داود حـقـبة                      له أزج حم وطي مـوثـق

  وإنما قيل له: الأبلق، لأنه كان في بنائه بياض وحمرة، وقيل: لأنه بني من حجارة مختلفة الألوان وقصدته الزباء ملكة الجزيرة فعجزت عنه، وعن مارد: حصن آخر تقدم ذكره فقالت: تمرد مارد ، وعز الأبلق فسيرته مثلا. وبلقاء: د، بالشام وفي سيرة الشامي أنها مقصورة، وعليه فتكتب بالياء، ووقع في نور النبراس أنها بالمد، وعليه فترسم بالألف وبعدها همزة.
 قلت: والقول الأخير هو الصواب، وهي: كورة مشتملة على قرى كثيرة، ومزارع واسعة ، وأنشد ابن بري لحسان:
  انظر خليلي بباب جلق هل                      تؤنس دون البلقاء من أحد? وبلقاء: ماء لبني أبي بكر وبني قريط، وكذلك بليق، وقد تقدم. والبلقاء: فرس للأحوص بن جعفر، وأخرى لعيزارة هكذا في النسخ، والصواب -كما في التكملة-: لابن عيزارة، وهو قيس بن عيزارة الهذلي، أحد الشعراء. والبلوقة، كعجورة، ويضم نقلهما أبو عمرو، وقال: هي المفازة وقال ابن دريد : ربما قالوا: بلوقة بالضم، والفتح أكثر وهي: الأرض المستوية اللينة قال الأصمعي: أو الرملة التي لا تنبت إلا الرخامي والثيران تولع به، وتحفر أصوله فتأكل عروقا فيه، قال ذو الرمة يصف ثورا:
  يرود الرخامى لا يرى مستراده                      ببلوقة إلا كثير المـحـافـر أراد أنه يستثير الرخامي وهي البقعة التي ليس بها شجر، ولا ينبت شيئا البتة وقيل: هي قفر من الأرض لا يسكنها إلا الجن، وقال أبو عبيد: السباريت: الأرضون التي لا شيء فيها، وكذلك البلاليق والموامي، وقال أبو خيرة: البلوقة: مكان صلب بين الرمال، كأنه مكنوس، تزعم الأعراب أنه مساكن الجن، وقال الفراء: البلوقة: أرض واسعة مخصبة، لا يشاركك فيها أحد، يقال: تركتهم في بلوقة من الأرض. كالبلوق، كتنور، ج: بلاليق قال الأسود بن جعفر:
  ... ثم ارتعين البلالقا والبلوقة: ع، بناحية البحرين فوق كاظمة قال ابن دريد : يزعمون أنه من مساكن الجن، وقد جمعها. هكذا في النسخ، وكأنه نظر إلى لفظ البلوقة لا الموضع عمارة بن طارق ويقال: عمارة بن أرطاة- على بلالق فقال:
  فوردت من أيمن البلالق ويروى: البلائق. وبلق الرجل، كفرح: إذا تحير ودهش. وبلق كنصر بلوقا أي: أسرع عن ابن عباد. قال: وبلق السيل الأحجار: إذا جحفها ونص المحيط: اجتحفها. وبلق الباب: فتحه كله يبلقه بلقا، وقيل: مر زيد بن كثوة بقوم، فقالوا: من أين. فقال: أتيت بني فلان في وليمة ، فبلق الباب، فاندمق فيه سرعان الناس، فاندمقت فيه، فدلظ في صدري، وكان دخل البصرة، فصادف قوما يدخلون دار العرس، فأراد أن يدخل. أو: فتحه فتحا شديدا، كأبلقه فانبلق نقله الجوهري، وأنشد رجل من الشراة:
  سوداء حالكة ألقت مراسيها                      فالحصن منثلم والباب منبلق وقيل: بلق الباب: إذا أغلقه قال ابن فارس: هذا هو الصحيح عندي، فهو ضد. وقال أبو عمرو: بلق الجارية بلقا: فتح كعبتها، أي: افتضها وأزال عذرتها، قال: أنشدني فتى من الحي:
  ركب تم وتـمـت ربـتـه
  قد كان مختوما ففضت كعبته

  وبالقان، بكسر اللام: ة، بمرو خربت واندرست، وبقي النهر مضافا إليها، وباؤها فارسية بثلاث نقط من تحت، منها: أبو الفتح محمد بن أبي حنيفة النعمان بن محمد بن أبي عاصم، المعروف بابن أبي حنيفة، من المتفننين، مات بهراة سنة 557.
 وبيلقان، بفتحها: د، قرب دربند وباب الأبواب، بناه بيلقان ابن أرميني بن لنطى بن يونان، منها: أبو المعالي عبد الملك بن عبد البيلقاني، سمع بببغداد أبا جعفر بن المسلمة، توفي ببلده سنة 498،. وأبلق الفحل: ولد ولدا بلقا عن الزجاج. والتبليق: إصلاح البئر السهلة بتوابيت من ساج. وهو من قولهم: ركية مبلقة كمعظمة ، أي: مصلحة. وابلق الفرس ابلقاقا، وابلاق ابليقاقا: صار أبلق قال ابن دريد: لا يعرف في فعله غيرهما، وقد أشرنا إليه آنفا. وابلنقق الطريق: وضح من غيره نقله الصاغاني. قال: والتركيب يدل على الفتح، وقد يستبعد البلق في الألوان، وهو قريب، وذلك أن البهيم مشتق من الباب المبهم، وإذا أبيض بعضه فهو كالشيء يفتح.
 ومما يستدرك عليه: البلق، كوجل : الذي برقت عينه وحارت. ويقال في الشتم: حلقى بلقى. وابلولق الدابة ابليلاقا، مثل ابلق. وقال الخليل: البالوقة: لغة في البالوعة. والبلق، بالضم: اسم موضع، قال:
  رعت بمعقب فالبلق نبتا                      أطار نسيلها عنها فطارا وبلق كذبة حرشاء: صنعها وزوقها، كذا في نوادر الأعراب. وبلق ظهره بالسوط: إذا قطعه، كذا في النوادر أيضا. وبلاق، كغراب، والعامة تقول: بولاق، كطوبار: مدينة كبيرة على ضفة النيل، على فرسخ من مصر.

### Türkçe

**البلق**، harekeli: siyahlık ve beyazlık; **البلقة** gibi; ötre ile. Rü’be dedi:
  onda siyahlıktan ve **بلق**tan çizgiler vardır
  sanki deride **البهق**ın tutuşturulması gibidir. İbn Sîde dedi: **البلق** ve **البلقة**: **الأبلق**ın mastarıdır: **التحجيل**in uyluklara kadar yükselmesi; ve at **بلق** etti, **فرح** gibi ve **كرم** (babında) **بلقا** (harekeli), birincinin mastarıdır; ve o azdır. İbn Düreyd dedi: fiilinde ancak **ابلاق** bilinir; ve **ابلق**: **ابليقاقا** ve **ابلقاقا**. Başkası dedi: onların “**بلق يبلق**” dediklerini pek az görürsün; nitekim “**دهم يدهم**” demezler, “**كمت يكمت**” demezler; o hâlde o **أبلق**tır; o da **بلقاء**dır. Araplar “**دابة أبلق**” ve “**جبل أبرق**” der; Rü’be dağları **بلق** yaptı, şöyle dedi:
  bir yağmur rüzgârını ve bir **برق**ı (şimşeği) aceleyle karşıladılar
  ve gecenin karanlığını, **نعافا** (kum yığını) **بلقا** (alacalı) (olarak). **البلق**, harekeli: çadır. İmru’ul-Kays dedi:
  çadırlarının ortasına **بلقى** gelsin,
  ve ordusunun ortasına yaya gelsin. Böylece Cevherî onu rivayet etti. Ve **الأساس**ın secilerinde: “**ملقه**sinde (dilenciliğinde) olan âbid, **بلقه**sinde (çadırında) olan hükümdardan daha büyüktür.” Ebû Amr dedi: **البلق**: şiddetli olmayan ahmaklık. Ebû Amr’ın metni: “henüz sağlamlaştırılmış olmayan kimse.” Leys dedi: **البلق**: mermer. İbn Düreyd dedi: **البلق**: bazı dillerde kapı. Dedi: Yemen’de, arkasını aydınlatan taşlar vardır; cam gibi; onlara **البلق** denir. Atasözlerinde: “**طلب الأبلق العقوق**”, yani: mümkün olmayanı istemek; çünkü **الأبلق**: erkektir, **العقوق**: hamiledir. Ondandır şairin sözü:
  **طلب الأبلق العقوق** istedi; fakat
  onu elde edemeyince **بيض الأنوق**u istedi. Bu, **أ ن ق** maddesinin tercümesinde geçti. Yahut **الأبلق العقوق**: **الصبح ة** (sabah)dır; çünkü yarılır; **عقه**’den: “onu yardı” demektir; ve gelecektir. **بليق** (Zübeyr gibi): Benî Ebû Bekr ve Benî Kurayt’a ait bir sudur. Ve **بليق**: yarış atının adıdır; bununla beraber ayıplanırdı; Cevherî onu nakletti; bunun üzerine meselde dediler: “**بليق** koşturulur ve yerilir.” Ve **بليق**: **أبلق**ın küçültme-terhîmidir; yerilen iyilik yapan hakkında darb-ı mesel olur. **الأبلق الفرد**: Yahudi Semev’el b. ‘Âdiyâ’ya ait bir kaledir; denildi ki: onu babası ‘Âdiyâ yaptı; ve onda şöyle der:
  ‘Âdiyâ bana sağlam bir kale bina etti,
  ve bir göz (kuyu) ki ne zaman istesem su çektim;
  ve tepeler ki kartallar onun üzerinden kayar,
  bana bir iş zulmedince (baskı yapınca) reddettim. Yine dedi:
  o, şöhreti yürüyüp giden **الأبلق الفرد**dir;
  onu isteyen kimseye güç gelir ve uzar. Yahut onu Süleyman b. Dâvûd—ona ve babasına selâm—Teymâ toprağında bina etti; A‘şâ onu böyle zikretti; şöyle dedi:
  ‘Âdiyâ’yı da (an), ölüm onun malını engellemedi;
  ve Teymâ’da Yahudi **أبلق**a vardı;
  onu Süleyman b. Dâvûd bir müddet bina etti;
  onun sağlam bağlanmış bir kemeri ve sıkı bir bağı vardır.

  Ona ancak **الأبلق** denildi; çünkü yapısında beyazlık ve kızıllık vardı. Ve denildi ki: çünkü farklı renkli taşlardan bina edildi. Zebbâ, Cezîre melikesi, ona yöneldi de ondan âciz kaldı; ve **مارد**dan da—başka bir kale; zikri geçmişti—(âciz kaldı); şöyle dedi: “**تمرد مارد**; ve **عز الأبلق**”; böylece onu mesel yaptı. Ve **بلقاء**: Şam’da bir beldedir; ve Şâmî’nin sîretinde onun maksûre olduğu (yani sonu **ى** ile) geçer; buna göre **الياء** ile yazılır. **نور النبراس**’ta onun med ile olduğu (yani **اء** ile) vâki oldu; buna göre **الألف** ile çizilir ve ardından **همزة** gelir.
 Ben derim: son söz doğru olandır; ve o: birçok köyü ve geniş ekinlikleri içine alan bir **كورة**dur. İbn Berrî, Hassân’dan şu beyti rivayet etti:
  ey iki dostum, **جلق** kapısında bakın;
  **البلقاء**dan başka birinde bir kimseyi ünsiyet eder (bulur) musunuz? Ve **بلقاء**: Benî Ebû Bekr ve Benî Kurayt’a ait bir sudur; aynı şekilde **بليق** de; ve geçti. Ve **البلقاء**: Ahvas b. Ca‘fer’in bir atıdır; ve bir başkası ‘Ayzâre’nindir; nüshalarda böyle; doğrusu—**التكملة**’de olduğu gibi—İbn ‘Ayzâre’nindir; o da Huzelî şairlerden biri olan Kays b. ‘Ayzâre’dir. Ve **البلوقة** (Acûre gibi); ikisini de ötre ile Ebû Amr nakletti; ve dedi: o **المفازة**dir. İbn Düreyd dedi: bazen ötre ile **بلوقة** derler; fetih daha çoktur; ve o: düz, yumuşak arazidir. Asma‘î dedi: yahut yalnız **الرخامي**nin bittiği kumluktur; ve boğalar ona tutulur; köklerini kazarlar da içindeki damarları yerler. Zü’r-Rumme bir boğayı vasfederek dedi:
  **الرخامى**yı arar; onun aradığını görmez,
  **بلوقة**da ancak çok kazıcılar (izleri) (görür). Muradı: **الرخامي**yi kışkırtır; ve o, içinde ağaç olmayan, hiçbir şey bitirmeyen yerdir. Ve denildi ki: o, cinlerden başkasının oturmadığı bir yerin ıssızlığıdır. Ebû Ubeyd dedi: **السباريت**: içinde hiçbir şey olmayan topraklardır; aynı şekilde **البلاليق** ve **الموامي**. Ebû Hayra dedi: **البلوقة**: kumlar arasında sert bir yerdir; sanki süpürülmüştür; bedevîler onun cinlerin meskenleri olduğunu iddia ederler. Ferrâ dedi: **البلوقة**: geniş, verimli bir arazidir; onda sana kimse ortak olmaz; “onları araziden bir **بلوقة**da bıraktım” denir. **البلوق** gibi (tennûr gibi); çoğulu: **بلاليق**. Esved b. Ca‘fer dedi:
  ... sonra **البلالقا** ve **البلوقة**yı otladılar. **البلوقة**: Bahreyn tarafında, Kâzıme’nin üstünde bir ayn’dır. İbn Düreyd dedi: onun cinlerin meskenlerinden olduğunu iddia ederler; ve onu cem‘ etti. Nüshalarda böyledir; sanki **البلوقة** lafzına baktı, yer adına değil. ‘Umâra b. Târik—ve denilir: ‘Umâra b. Artâ’e—**بلالق** üzerine şöyle dedi:
  **البلالق**ın sağ yanından vardım. Rivayet edilir: **البلائق**. Ve adam **بلق** etti (Ferih gibi): şaşırıp sersemlediği zaman. Ve **بلق** (Nasr gibi) **بلوقا**: yani hızlandı; İbn ‘Abbâd’dan. Dedi: ve sel **بلق** etti taşları: onları süpürüp götürdüğü zaman; **المحيط**ın nassı: “**اجتحفها**”. Ve kapıyı **بلق** etti: onu bütünüyle açtı; onu **بلقا** ile **يبلقه**. Ve denildi ki: Zeyd b. Kesve bir kavme uğradı; “nereden?” dediler. Dedi: “Falancaların oğullarına bir ziyafette geldim; kapıyı **بلق** etti; insanların acelecileri içine **اندمق** etti; ben de içine **اندمقت** ettim; göğsümde **دلظ** etti.” Ve Basra’ya girmişti; düğün evine giren bir kavme rastladı; girmek istedi. Yahut: onu şiddetli bir açışla açtı; **أبلقه** gibi; böylece **انبلق** etti; Cevherî nakletti. Şerât’tan bir adam şu beyti okudu:
  kapkara bir (gemi) demirlerini attı;
  kale yarılmış, kapı **منبلق**. Ve denildi ki: kapıyı **بلق** etti: onu kapattığı zaman. İbn Fâris dedi: bu, bana göre doğru olandır; o hâlde zıddıdır. Ebû Amr dedi: cariyeyi **بلق** etti **بلقا** ile: onun **كعبة**sini açtı; yani: onu bozdu ve bekâretini giderdi. Dedi: bana kabileden bir delikanlı şu beyti okudu:
  bindi; tamam oldu ve (bineğin) sırtı yükseldi;
  mühürlü idi; ben de onun **كعبة**sini yardım.

**وبالقان**، **بكسر اللام**: **ة**; Merv’de harap olmuş ve silinip gitmiş; nehir ona izafe edilmiş olarak kaldı. Ve onun **باء**’sı Farsçadır, alttan üç nokta ile. Ondandır: Ebu’l-Feth Muhammed b. Ebî Hanîfe en-Nu‘mân b. Muhammed b. Ebî ‘Âsım, İbn Ebî Hanîfe diye bilinen, çeşitli ilimlerde mahir olanlardan; Herat’ta 557 yılında öldü.

**وبيلقان**، **بفتحها**: **د**; Derbend ve Bâbü’l-Ebvâb yakınında; onu Bîlqân b. Ermenî b. Lantâ b. Yûnân bina etti. Ondandır: Ebu’l-Me‘âlî ‘Abdülmelik b. ‘Abd b. el-Bîlqânî; Bağdat’ta Ebû Ca‘fer b. el-Musleme’yi dinledi; beldesinde 498 yılında vefat etti. **وأبلق الفحل**: **ولد ولدا بلقا**; Zeccâc’dan. **والتبليق**: kolay kuyunun, sâc’dan tabutlarla ıslah edilmesi. Ve o, onların “**ركية مبلقة** كـ **معظمة**” sözündendir; yani: ıslah edilmiş. **وابلق الفرس ابلقاقا، وابلاق ابليقاقا**: **صار أبلق**. İbn Düreyd dedi: fiilinde bu ikisinden başkası bilinmez; ve biz ona az önce işaret ettik. **وابلنقق الطريق**: başkasından açık oldu; Sâğânî onu nakletti. Dedi: Terkip fethe delalet eder; ve renklerde **البلق** uzak görülebilir, hâlbuki yakındır; bu da şudur ki **البهيم** müphem kapıdan türemiştir; onun bir kısmı beyaz olunca, açılan bir şey gibidir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **البلق** ( **كوجل** ): gözü parlayan ve şaşırıp kalan kimse. Ve sövmede denir: **حلقى بلقى**. **وابلولق الدابة ابليلاقا**: **مثل ابلق**. Halîl dedi: **البالوقة**: **البالوعة** hakkında bir dildir. **والبلق، بالضم**: bir yer adıdır; dedi ki:
رعت بمعقب فالبلق نبتا                      أطار نسيلها عنها فطارا
**وبلق كذبة حرشاء**: onu yaptı ve süsledi; Arapların Nevâdir’inde böyledir. **وبلق ظهره بالسوط**: onu kestiği zaman; Nevâdir’de de böyledir. **وبلاق** ( **كغراب** )—avam **بولاق** der ( **كطوبار** ): Nil kıyısında, Mısır’dan bir fersah mesafede büyük bir şehir.
