# بلل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: بلل

ريحٌ بَلَّةٌ، أي فيها بَلَلٌ. وجاءنا فلان فلم يأتنا بهَلَّةٍ ولا بَلَّةٍ، قال ابن السكيت: فالهَلّةُ من الفرح والاستهلال، والبَلَّةُ من البَلَلِ والخير. وقولهم: ما أصاب هَلَّةً ولا بَلَّةً، أي شيئاً. والبُلَّةُ: بالضم: ابْتِلالُ الرُطْبِ. يقول: سِرْنَ في بَرْدِ الرواح إلى الماء بعد ما يبس الكلأ. والأَوابِلُ: الوحوشُ التي اجتزأتْ بالرُطْبِ عن الماء. والبِلَّةُ، بالكسر: النداوةُ. والبِلُّ: المباح. وكلُّ ما يُبَلُّ به الحَلْقُ من الماء واللبن فهو بِلالٌ. ومنه قولهم: انْضَحُوا الرَحِمَ ببِلالِها، أي صِلوها بِصِلَتِها ونَدُّوها. قال أوس:
كأَنِّي حَلَوْتُ الشِعْرَ حينَ مَدَحْتُهُ		صَفا ضًخْرَةٍ صَمَّاءَ يَبْسٍ بِلالُها
ويقال: لا تَبُلُّكَ عندي بالَّةٌ، أي لا يصيبك مني ندىً ولا خيرٌ. ويقال أيضاً: لا تَبُلُّكَ عندي بَلالِ، مثال قَطامِ. قالت ليلى الأخيليّة:
فَلا وأَبيكَ يا ابْنَ أبي عَقـيلٍتَبُلَّكَ بَعْدَها عنـدي بَـلال
فلو آسَـيْتَـهُ لَـخَـلاكَ ذَمّ		وَفَارَقَكَ ابنُ عَمِّكَ غَيْرَ قالِ
ابنُ أبي عقيلٍ كان مع تَوْبَةَ حين قُتِلَ، فَفَرَّ عنه، وهو ابن عمِّه. ويقال طويتُ فلاناً على بُلَّتِهِ وبُلالَتِهِ، وبُلولِهِ وبُلولَتِهِ وبُلُلَتِهِ وبُلَلَتِهِ، إذا احتملتَه على ما فيه من الإساءة والعَيب، وداريته وفي بقيةٌ من الودّ. قال الشاعر:
طَوَيْنا بَني بِشْرٍ على بُلَلاتِهِمْوذلك خيرٌ من لِقاءِ بَني بِشْرِ
يعني باللقاء الحربَ. وجمعُ البُلَّةِ بِلالٌ. وطويت السِقاءَ على بُلُلَتِهِ، إذا طَويتَه وهو نَدٍ. والبَلَلٌ: النَدى. والبَليلُ والبَليلَةُ: الريحُ فيها ندىً. والجَنوبُ أَبَلُّ الرياحِ. وبَلَّ من مرضه يَبِلُّ بالكسر بَلاًّ، أي صَحَّ. وقال:
إذا بَلَّ من داءٍ به خالَ أنَّـهنَجا وبه الداءُ الذي هو قاتِلُهْ
 يعني الهَرَمَ. وكذلك أَبَلَّ واسْتَبَلَّ، أي برأ من مرضه. وبَلَّهُ يَبُلُّهُ بالضم: نَدَّاهُ. وبَلَّلَهُ، شدّد للمبالغة فابْتَلَّ. ويقال أيضاً: بَلَّ رَحِمَهُ، إذا وصلَها وفي الحديث: "بُلُّوا أرحامكم ولو بالسَّلام" أي نَدُّوها بالصلة. وقولهم: بَلّكَ الله بابْنٍ، أي رزقَكَه، يدعو له. وبَلِلْتَ به، بالكسر، إذا ظفِرْتَ به وصار في يدك. يقال: لئن بَلَّتْ بك يدي لا تفارقني أو تؤدِّيَ حقِّي. ورجلٌ أَبَلُّ بيِّن البَلَلِ، إذا كان حلاّفاً ظلوماً. وذكر أبو عبيدة أن الأَبَلَّ الفاجر. وأنشد للمسيَّب بن عَلَسٍ:
أَلا تَتقَّونَ الله يا آلَ عـامِـرٍوهل يَتَّقي الله الأَبَلُّ المُصَمَّمُ
وقال الأصمعي: أَبَلَّ الرجلُ يُبِلُّ إِبْلالاً، إذا امتنع وغَلَبَ. وقال الكسائي: رجلٌ أَبَلُّ وامرأةٌ بَلاَّءُ وهو الذي لا يُدْرَكُ ما عنده من اللؤم. وصَفاءٌ بَلاَّءُ، أي ملساءُ.

### Türkçe

**ريحٌ بَلَّةٌ**: yani onda **بَلَلٌ** vardır. Ve bize falan geldi; fakat bize ne **هَلَّةٍ** ile ne de **بَلَّةٍ** ile gelmedi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الهَلّةُ** sevinçten ve **الاستهلال**dendir; **البَلَّةُ** ise **البَلَلِ**den ve hayırdandır. Ve onların sözü: “Ne **هَلَّةً** ne **بَلَّةً** isabet etti”, yani bir şey.

**البُلَّةُ**: damme ile: **ابْتِلالُ الرُطْبِ**. Der ki: “Ot kuruduktan sonra suya, akşam gidişinin soğuğunda yürüdük.” Ve **الأَوابِلُ**: suya karşı **الرُطْبِ** ile yetinen vahşi hayvanlardır.

**البِلَّةُ**: kesra ile: nemlilik. Ve **البِلُّ**: mubah olan. Boğazın su ve sütten kendisiyle ıslatıldığı her şey **بِلالٌ**dır. Ondandır onların sözü: “**الرَحِمَ**i onun **بِلالِ**iyle serpin”, yani onu kendi sılasıyla sılayın ve onu nemlendirin. Evs dedi ki:
Sanki onu övdüğümde şiiri tatlandırdım;		kuru, katı bir kayanın safı; onun **بِلالُها**sı (nemi) kurudur.

Ve denir: “Bende sana **بالَّةٌ** bulaştırmaz”, yani benden sana ne bir çiy ne de bir hayır isabet eder. Ve yine denir: “Bende sana **بَلالِ** bulaştırmaz”; **قَطامِ** misali. Leylâ el-Ahîliyye dedi ki:
Hayır, babana andolsun ey Ebû Akîl’in oğlu;		ondan sonra bende sana **بَلال** bulaşmaz.
Eğer ona teselli etseydin, kınama senden uzak olurdu;		ve amcaoğlun senden, söz söylemeksizin ayrılırdı.

İbn Ebî Akîl, öldürüldüğü vakit Tevbe ile beraberdi; ondan kaçtı; hâlbuki o onun amcaoğludur.

Ve denir: “Falanı onun **بُلَّتِهِ** ve **بُلالَتِهِ** üzerine, ve **بُلولِهِ** ve **بُلولَتِهِ** ve **بُلُلَتِهِ** ve **بُلَلَتِهِ** üzerine dürdüm”; onda bulunan kötülük ve ayıp üzere onu yüklendiğin, onunla idare ettiğin ve sevgiden bir kalıntı bulunduğu zaman. Şair dedi ki:
Biz Bişr oğullarını onların **بُلَلاتِهِمْ**i üzerine dürdük;		ve bu, Bişr oğullarıyla karşılaşmaktan daha hayırlıdır.

Karşılaşma ile savaşı kasteder. **البُلَّةِ**nin çoğulu **بِلالٌ**dır. Ve “kırbayı onun **بُلُلَتِهِ** üzerine dürdüm”; onu nemli iken dürdüğün zaman.

**البَلَلٌ**: çiy. **البَليلُ** ve **البَليلَةُ**: içinde çiy bulunan rüzgâr. Ve **الجَنوبُ** rüzgârların en **أَبَلُّ** olanıdır.

Ve hastalığından **بَلَّ** eder; kesra ile **يَبِلُّ**; **بَلاًّ**: yani iyileşti. Ve dedi ki:
Kendisinde bir dertten **بَلَّ** edince, sanki kurtuldu sanır;		hâlbuki onda, onu öldüren dert vardır.

Yaşlılığı kasteder. Ve bunun gibi **أَبَلَّ** ve **اسْتَبَلَّ**: yani hastalığından kurtuldu.

Ve onu **بَلَّهُ يَبُلُّهُ**; damme ile: onu nemlendirdi. Ve **بَلَّلَهُ**: mübalağa için şeddeli; böylece **فابْتَلَّ**.

Ve yine denir: “Onun **رَحِمَهُ**ini **بَلَّ** etti”; onu sıla ettiği zaman. Ve hadiste: “**بُلُّوا أرحامكم ولو بالسَّلام**”; yani onları sıla ile nemlendirin.

Ve onların sözü: “Allah seni bir oğulla **بَلّكَ** etsin”; yani onu sana rızık verdi; onun için dua eder.

Ve “Onunla **بَلِلْتَ**”; kesra ile: ona nail olduğun ve elinde olduğu zaman. Denir: “Eğer elim seninle **بَلَّتْ** olursa, benden ayrılmazsın yahut hakkımı eda edersin.”

Ve bir adam **أَبَلُّ**; **البَلَلِ**i açık: yeminci, zalim olduğu zaman. Ebû Ubeyde, **الأَبَلَّ**in fâcir olduğunu zikretti. Ve el-Müseyyeb b. ‘Ales’ten okudu:
Dikkat edin, ey Âmir ailesi, Allah’tan sakınmıyor musunuz?		Ve katılaşmış **الأَبَلُّ** Allah’tan sakınır mı?

El-Asma‘î dedi ki: Adam **أَبَلَّ** eder; **يُبِلُّ إِبْلالاً**: kaçındığı ve galip geldiği zaman. El-Kisâî dedi ki: Bir adam **أَبَلُّ** ve bir kadın **بَلاَّءُ**: onda bulunan alçaklığın ne olduğu idrak edilemeyen kimsedir. Ve **صَفاءٌ بَلاَّءُ**: yani pürüzsüz.
