# بله (ب-ل-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ل - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء واللام والباء معهما

ه ل ب، ه ب ل، ل ه ب، ب ه ل، ب ل ه مستعملات ل ب ه مهمل هلب: الهُلْبُ: ما غَلُظَ من الشِّعَر كَشَعر ذَنَبِ النّاقَةِ.
ورَجُلٌ أَهْلَبُ: غليظُ شَعر ذِراعيه وجَسَدِه.
وفَرَسُ مَهْلوبٌ: هُلِبَ ذَنَبُه، أي: اسْتُوصِل جَزّاً وهَلَبَتْنا السّماءُ، أي: بلَّتنا بشيء من ندىً أو نحوه.
هبل: الهِبِلُّ: الشَّيْخُ الكبيرُ والمُسَنُّ من الإِبل، قال:
أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ الهِبِلّ
أنا الذي وُلِدْتُ في أخرى الإِبلْ
وهَبَلتْهُ أُمُّه، أي: ثكلتْهُ، والهَبَلُ كالثُّكْلِ.
والمَهْبِلُ: مَوْضِع الولد في الرَّحِم، قال:
وقد طَوَتْ ماءَ الفَنِيقِِ المَهْبِلِِ
بين الكُلَى منها وبين المَهْبلٍ في حَلَقٍ ذاتِِ رِتاجٍ مَقْفَلِِ والمُهَبَّلُ: الذي قيلَ له: هبلتْكَ أُمُّك.
والهَبّالُ: المُحتال والصَّياد يَهْتبل الصَّيْد، أي: يَغْتَنِمُهُ. قال ذو الرّمة:
ومُطْعَمُ الصَّيْدِ هِبّالٌ لبُـغْـيَتِـهِ		أَلْفَى أباه، بذاكَ الكَسْبِ، يَكْتَسِبُ
وسمعت كلمةً فاهتبلتُها، أي: اغْتَنَمتُّها.
وهُبَل: صَنَمُ كان لقريش. قال أبو سِفيانَ يوم أُحُد: أعْلُ هُبَل، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله: الله أَعْلَى وأَجَلّ.
والمُهَبَّلُ: الكثيرُ اللّحمِ. قال
ريّانُ لا عَشٌّ ولا مُهَبَّلُ
وأصبح فلانٌ مُهَبَّلاً، أي: مُوَرَّما مُهَيَّجا.
لهب: اللَّهَبُ: اشتعالُ النّارِ الذي قد خَلَص من الدُّخان. واللَّهَبانُ: تَوَقُّد الجَمْرِ بغَيْرِ ضِرام وكذلك لَهَبانُ الحرِّ في الرَّمضاء. ونحوها. قال:
لَهَبـانٌ وَقَـدَتْ حِـزّانـهُ		يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ
وأَلْهَبْتُ النّار فالتهَبَتْ، وتَلَهَّبَتْ.
واللَّهَبْةُ: العَطَشُ، وقَدْ لَهِبَ يَلْهَبُ لَهَباً، فهو لَهْبانُ، أي: عطشانُ جداً، وهي لَهْبَى، أي: عَطْشَى جداً، وهم لِهابٌ، أي: عِطاش جداً.
واللَّهْبُ: وجهٌ من الجَبَل كالحائط لا يُسْتَطاعُ ارتقاؤُه، وكذلك لِهْبُ أُفُق السّماء. والجميعُ: اللُّهُوب.
واللِّهْبُ: الغُبارُ السّاطِعُ.
وفَرَسٌ مَلْهِبٌ: شديد الجَرْيِ مُلهِب الغُبار. قال:
يُقَطِّعُهنَّ بـأنـفـاسِـهِ		ويلوي إلى حُضُرٍ مُلْهبِ
بهل: باهلتُ فلاناً، أي: دعونا على الظّالم منا. وبهلته: لعنته..
وابتهل إلى الله في الدُّعاء، أي: جدّ واجتهد.
وامرأة بهيلة، لغة في البهيرة.
والأَبْهَلُ: شجرٌ يُقال له: الأيرس، وليس بعربيةٍ محضةٍ، ويُسَمَّى بالعربية عَرْعَرا.
والباهلُ: المُتَرَدِّدُ بلا عملٍ، وهو أيضا : الرّاعي بلا عَصا. وأَبْهَلَ الرّاعي إبِلَه: تركها.
والباهلُ: النّاقة التي ليستْ بمَصْرُورة، لبنُها مُباحٌ لمن حلّ ورحل، وإبلٌ بهلٌ.
ورجلٌ بُهلول: حييُّ كريم، وامرأة بُهلول.
والبَهْلُ: الشّيءُ اليسيرُ الحقيرُ، يقال: أعطاهُ قليلاً بَهْلاً، قال:
وأعطاك بَْلاً منهما فَرَضِيَتـهُ		وذو اللُّبِّ للبَهْلِِ الحقيرِِعَيْوفُ
والبَهْلُ: واحدٌ لا يُجْمَع.
وامرأة باهلةٌ: لا زوج لها.. وباهلةُ: حيٌّ من العرب.
بله: البَلَهُ: الغَفْلَةُ عن الشَّرِّ. رجل أَبْلَهُ، والبُلْهُُ: جماعتُه. وفي الحديث: "أكثرُ أهْلِ الجنَّةِ البُلْهُُ": قال:
"أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ"
والتَّبَلُّهُ: تَطَلُّبُ الضّالّةِ.
بَلْهَ: كلمةٌ بمعنى أَجَْ، قال:
بَلْهَ أَنّي لم أَخُنْ عَهْداً ولم		أَقْتَرِفْ ذَنْباً فتَجْزيني النِّقَمْ
وبَلْهَ: بمعنى "كيف"، ويكون في معنى "دَعْ"، بكُلِّهِ نَطَقَ الشِّعْر.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**اللام** ve**الباء** onlarla birlikte

**ه ل ب**، **ه ب ل**، **ل ه ب**، **ب ه ل**، **ب ل ه** kullanımdadır; **ل ب ه** ihmaldir. **هلب**: **الهُلْبُ**: tüyden kalın olan şey; dişi devenin kuyruğunun tüyü gibi.
Ve bir adam **أَهْلَبُ**: kollarının ve bedeninin tüyü kalın olan.
Ve bir at **مَهْلوبٌ**: kuyruğu **هُلِبَ**; yani kırparak (keserek) uzatılmıştır. Ve gök bize **هَلَبَتْنا**; yani bizi bir şeyle, çiğden yahut benzerinden ıslattı.

**هبل**: **الهِبِلُّ**: develerden büyük ihtiyar ve yaşlı olan şeyh; dedi ki:
Ben Ebû Nu‘âme’yim, ihtiyar **الهِبِلّ**
Ben o kimseyim ki develerin en sonuncusunda doğdum
Ve annesi onu **هَبَلتْهُ**; yani onu yitirdi; ve **الهَبَلُ** **الثُّكْلِ** gibidir.
Ve **المَهْبِلُ**: rahimde çocuğun yeri; dedi ki:
Ve **المَهْبِلِ** aygırın suyunu dürdü
Onun böbrekleri ile **المَهْبلٍ** arasında, kilitli bir kapak sahibi halkalar içinde. Ve **المُهَبَّلُ**: kendisine “annen seni **هبلتْكَ**” denilen kimse.
Ve **الهَبّالُ**: hileci ve avcı; avı **يَهْتبل**; yani onu ganimet bilir. Zû’r-rumme dedi ki:
Ve avı yediren, isteği için **هِبّالٌ**; babasını buldu; o kazançla kazanır
Ve bir kelime işittim de onu **فاهتبلتُها**; yani onu ganimet bildim.
Ve **هُبَل**: Kureyş’in bir putu idi. Ebû Süfyân Uhud günü dedi ki: “Yüce ol **هُبَل**”; bunun üzerine Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve âli üzerine dedi ki: “Allah daha yüce ve daha uludur.”
Ve **المُهَبَّلُ**: eti çok olan. Dedi ki:
Doygun; ne yuva var ne de **مُهَبَّلُ**
Ve falan **مُهَبَّلاً** sabahladı; yani şişmiş, kabarmış.

**لهب**: **اللَّهَبُ**: dumandan arınmış olan ateşin tutuşması. Ve **اللَّهَبانُ**: alevlenme olmaksızın korun parlaması; aynı şekilde kızgın kumda sıcağın **لَهَبانُ**’ı ve benzerleri. Dedi ki:
**لَهَبـانٌ** onun sert yerlerini yaktı; çekirge ondan kızgın kumda yanar da ses çıkarır
Ve ateşi **أَلْهَبْتُ** de o **فالتهَبَتْ** ve **تَلَهَّبَتْ**.
Ve **اللَّهَبْةُ**: susuzluk; ve **لَهِبَ** **يَلْهَبُ** **لَهَباً**; o hâlde o **لَهْبانُ**’dır; yani çok susamış; ve o (dişil) **لَهْبَى**’dır; yani çok susamış; ve onlar **لِهابٌ**’dır; yani çok susuzlar.
Ve **اللَّهْبُ**: dağdan bir yüz; duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz; aynı şekilde göğün ufkunun **لِهْبُ**’u. Ve hepsi: **اللُّهُوب**.
Ve **اللِّهْبُ**: parlayan toz.
Ve bir at **مَلْهِبٌ**: koşusu şiddetli, tozu alevlendirici. Dedi ki:
Onları nefesleriyle parça parça eder; ve **مُلْهبِ** bir hazır olana doğru kıvrılır

**بهل**: falanla **باهلتُ**; yani bizden zalim olana beddua ettik. Ve onu **بهلته**: ona lanet ettim..
Ve duada Allah’a **ابتهل**; yani ciddileşti ve gayret etti.
Ve bir kadın **بهيلة**: **البهيرة** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **الأَبْهَلُ**: kendisine **الأيرس** denilen bir ağaç; katıksız Arapça değildir; Arapçada **عَرْعَرا** diye adlandırılır.
Ve **الباهلُ**: işsiz olarak gidip gelen; o ayrıca: asâsız çoban. Ve çoban develerini **أَبْهَلَ**: onları bıraktı.
Ve **الباهلُ**: memesi bağlanmamış dişi deve; sütü konup göçene helâldir; ve **إبلٌ بهلٌ**.
Ve bir adam **بُهلول**: hayâlı, cömert; ve bir kadın **بُهلول**.
Ve **البَهْلُ**: az, değersiz şey; denir ki: ona azca **بَهْلاً** verdi. Dedi ki:
İkisinden ona bir **بَْلاً** verdin de o ondan razı oldu; ve akıl sahibi, değersiz **للبَهْلِِ**’e karşı tiksinen
Ve **البَهْلُ**: bir tek (şey); çoğul yapılmaz.
Ve bir kadın **باهلةٌ**: kocası yok.. Ve **باهلةُ**: Araplardan bir kabile.

**بله**: **البَلَهُ**: şerden gaflet. Bir adam **أَبْلَهُ**; ve **البُلْهُُ**: onun topluluğu. Ve hadiste: “Cennet ehlinin çoğu **البُلْهُُ**’dur”: dedi ki:
“**أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ**”
Ve **التَّبَلُّهُ**: yitiği arama.
**بَلْهَ**: “evet” mânasında bir kelime. Dedi ki:
**بَلْهَ** ki ben bir ahdi bozmadım ve bir günah işlemedim de bana cezaları karşılık versin
Ve **بَلْهَ**: “nasıl” mânasında; “bırak” mânasında da olur; bunun hepsiyle şiir konuşmuştur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ أَبْلَهُ بيِّن البَلَهِ والبَلاهَةِ، وهو الذي غلبتْ عليه سلامةُ الصدر. وقد بَلِهَ بالكسر وتَبَلَّهَ. والمرأةُ بلهاء. وفي الحديث: "أكثرُ أهل الجنّة البُلْهُ" يعني البُلْهَ في أمر الدنيا، لِقِلَّةِ اهتمامهم بها، وهم أكْياسٌ في أمر الآخرة. قال الزبرِقان بن بدرٍ: خيرُ أولادنا الأبْلَهُ العَقولُ، يريد أنَّه لشدّة حيائه كالأَبْلَهِ وهو عَقولٌ. ويقال شبابٌ أَبْلَهُ، لما فيه من الغَرارة، يوصف به كما يوصف بالسُلوِّ والجنون، لمضارعته هذه الأسباب. وعيشٌ أَبْلَهُ: قليلُ الغموم. وتَبالَهَ: أرى من نفسه ذلك وليس به. وبَلْهَ: كلمةٌ مبنيةٌ على الفتح مثل كيف، ومعناها دَعْ. وقال ابن هَرْمَةَ:
تمشي القَطوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامِشْيَ النَجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةِ النَجُـبـا
ويقال: معناها سِوى. وفي الحديث: "أَعْدَدْتُ لعبادي الصالحينَ ما لا عينٌ رأتْ، ولا أذنٌ سَمِعَتْ، ولا خَطَرَ على قلبِ بَشَرٍ، بَلْهَ ما أَطْلعتُهُمْ عليه.

##### Türkçe

Bir adam **أَبْلَهُ**, **البَلَهِ** ve **البَلاهَةِ**si açık-seçik (olan); o, göğüs selâmeti kendisine galip gelmiş olandır. Ve **بَلِهَ** (kesre ile) ve **تَبَلَّهَ**. Kadın ise **بلهاء**dır. Hadiste: “Cennet ehlinin çoğu **البُلْهُ**dür” (vardır); yani dünya işi hakkında **البُلْهَ**; ona olan ilgilerinin azlığından dolayı; hâlbuki onlar âhiret işi hakkında akıllı-kurnazdırlar. **الزبرِقان بن بدرٍ** dedi: “Evlatlarımızın hayırlısı, akıllar bakımından **الأبْلَهُ**dur”; şunu kasteder: hayâsının şiddetinden dolayı **الأَبْلَهِ** gibidir, hâlbuki o akıllıdır. Ve denilir: **شبابٌ أَبْلَهُ**, onda bulunan **الغَرارة** sebebiyle; onunla vasıflandırılır, tıpkı **السُلوِّ** ve delilik ile vasıflandırıldığı gibi; bu sebeplere benzemesinden dolayı. Ve **عيشٌ أَبْلَهُ**: kederleri az (olan). Ve **تَبالَهَ**: kendisinden bunu gösterdi, hâlbuki onda yoktur. Ve **بَلْهَ**: fetha üzere mebnî bir kelimedir, **كيف** gibi; mânâsı “bırak”tır. **ابن هَرْمَةَ** dedi:
تمشي القَطوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامِشْيَ النَجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةِ النَجُـبـا
Ve denilir: mânâsı “başka/… dışında”dır. Hadiste: “Salih kullarıma, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir beşerin kalbine hatırdan geçmeyen şeyi hazırladım; **بَلْهَ** onlara bildirdiğim şeyi.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ل ب
هلب ، هبل ، لهب ، بله ، بهل : مستعملات .
هلب : قال ابن شميل يقال : إنه لَيَهلِبُ الناسَ بلسانه : إذا كان يَهجُوهم ويَشْتُمهُم ، يقال : هو هَلاّبٌ : أي هَجّاء ، ورجلٌ مُهلَّب : أي مَهْجُوّ .
وقال الليث : الهُلْب : ما غَلُظ من الشّعر ، كشَعر ذَنَبِ الناقة .
ورجلٌ أهلبُ : إذا كان شعرُ أخْدَعَيه وجَسَدِه غلاظاً .
فرسٌ مَهلوب : قد هُلِبَ ذنَبُه : استُؤصِلَ جَزّاً .
ويقال : هَلَبَتْنا السماء : إذا بلّتهم بشيء من ندًى أو نحوِ ذلك .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَلُوب : المرأة التي تَقرُب من زوجها وتُحبُّهُ ، وتتباعَدُ من غيره وتُقصِيه .
قال : وكذلك إذا كان لها صديق فأَحَبَّتْه وأَطَاعته ، وعَصَتْ غيرَه وأقْصَتْه .
قال : وروي عن عمر أنه قال : رحم الله الهَلُوب ، يعني الأولى ، ولَعَن الله الهَلُوب ، يعني الأخرى .
وقال ابن الأعرابي : الهَلُوب الصِّفة المحمودة أُخِذتْ من اليوم الهَلاّب : إذا كان مَطَرُه سَهلاً لَيِّنا دائماً غير مُؤْذٍ .
قال : والصِّفَةُ المذْمُومَةُ : أُخِذتْ من اليوم الهَلاّب : إذا كان مَطرُه ذا رعْد وبَرْق وأهوال وهَدْمٍ للمنازل .
أبو عبيد : الهَلاّب : الرّيح مع المَطَر .
وقال أبو زبيد :
أَحَسَّ يوماً مِن المُشْتاةِ هَلاّبا
وهَلَبَتْنا السماءُ تهلِبُنا هَلْبا .
وقال المازنيّ : ذَنَب أهلبُ : أي مُنقطع ، وأنشد :
وأنهُمُ قد دَعَوْا دَعْوَةً
سَيَتْبَعُها ذَنَبٌ أَهلَبُ
أي منقطع عنكم ، كقوله : الدنيا ولَّتْ حَذَّاءَ : أي منقطعة .
قال : والأهلَب : الذي لا شَعَر عليه .
أبو عبيد ، عن الأموي : أتيتُه في هُلْبة الشّتاء : أي في شدّة بَرْدِه .
شمر ، عن أبي يزيد الغَنَوي قال : في الكانون الأوّل الصِّنُّ والصَّنَّبْر والمَرْقِيُّ في
القبْر ، وفي الكانون الثاني هَلاّبٌ ومُهلِّب وهُلَيْب ، قال : وهي أيّام شديداتُ البَرْد : ثلاثةٌ في كانونَ الأول ، وثلاثةٌ في كانونَ الآخر ، قال : وهَلاّب ومُهلَّب وهُليب يَكنَّ في هُلْبة الشّهر ، وهُلْبَةُ الشَّهر آخره .
وقال غيره : يقال هُلْبة الشّتاء وهُلُبَّتُه بمعنى واحد . ومن أيام الشتاء هالِبُ الشَّعَر ومُدحْرِجُ البَعَر .
وقال شمر : وفي الحديث : ( والسماء تَهلُبُني ) أي تَبلُّني وتُمطِرني وقد هَلَبتْنا السماءُ ، إذا أَمْطَرت بجود .
أبو عُبَيدة . الهُلاَبةُ غُسالَة السَّلا ، وهي في الحِوَلاء ، والحِوَلاء : رأسُ السَّلا ، وهي غِرْسٌ كَقدْر القارُورة تراها خضراءَ بعد الولد ، تُسَمَّى هُلاَبة السِّقْي ، ويقال : أَهْلَب في عُدْوه إهلاباً ، وأَلهبَ إلهَاباً ، وعَدْوهُ ذو أَهَاليب .
وقال خَليفة الحصيني : تقول : رَكِب كلٌّ منهم أُهلُوباً من الثَّناء ، أي فَنّاً ، وهي الأهاليب . وقال أبو عبيدة هي الأساليب ، واحدها أسلوب .
وروى شمر عن بعضهم أنه قال : لأن يمتلىء ما بين عانَتِي إلى هُلْبَتي .
قال . والهُلْبة ما فوق العانة إلى قريب من أسفل البطن .
والأهلَب : الكثيرُ شَعَر الرّأسِ والجَسَد . ووقَعنا في هُلْبةٍ هلْباءَ ، أي في داهية دَهياء ، مثل هُلْبة الشّتاء .
هبل : ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهُبْلة : الثُّكْلَة ، والهُبْلة : القَتْلة ، واللُّهُبة : إشراق اللّون من الجَسَد .
وقال الليث : الهَبَل كالثُّكْل ، وهَبِلَتْه أُمُّه وثَكِلَتْه .
وقال أبو الهيثم : فَعِل يَفْعَل : إذا كان متعدّياً فمصدَرُه فَعْل إلاّ ثلاثة أحرف : هَبِلَتْه أمّه هبَلاً ، وعَمِلْت الشيءَ عمَلا ، وزكِنْتُ الخَبَر زَكَناً ، أي عَلِمته .
وقال الليث : الهِبِلُّ : الشيخ الكبير والمُسِنّ من الإبل ، وأنشد :
أنا أبو نَعامةَ الشيخُ الهِبِلُّ
أبو عبيد ، عن الأصمعي : الهِبَلُّ : الثقيل .
وقال الليث : المَهْبِل : موضعُ الوَلد من الرَّحِم وقيل : المَهْبِل : أقصَى الرَّحم .
وقال شمر : المَهْبِل : البَهْوُ بين الوَرِكَين حيث يَجثم الولدُ ، شُبِّه بمَهْبِل الجبَل ، وهو الهُوَّة الذاهبةُ في الأرض .
وقال الهذليّ :
لاتَقِه المَوْتَ وقِيَّاتُه
خُطَّ له ذلك في المَهبِلِ
وقال أوس بن حَجَر في مهبِل ما بين الجَبَلَيْن :
فأَبصَرَ أَلْهاباً من الطَّوْدِ دُونه
يرَى بين رأسَيْ كل نِيقَيْنِ مَهبَلاَ
وقال ابن الأعرابي : قال أبو زياد : المَهبِل : حيث يَنظُفُ فيه أبو عُمَير بأَرُونِه ، وأنشد بيت الهذليّ .
وقال بعضهم : المَهبِل : ما بين الغَلَقين ، أحدُهما فمُ الرَّحم ، والآخر موضع العُذْرة .
وقال الليث : الهَبّال : المحتال ، والصيَّاد يَهتَبِل الصيدَ : أي يغتَنِمه ، وسمعتُ كلمةً فاهتبلتُها : أي اغتَنمْتُها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَبالةُ : الغنيمة ، وأنشد :
فلأَحْشأَنّكَ مِشْقَصاً
أَوْساً أُوَيْسُ مِنَ الهَبالهْ
وهُبَل : اسمُ صَنَم عبدَتْه قُرَيش .
وفي حديث أهلِ الإفك : والنساءُ يومَئذٍ لم يُهَبِّلْهُنَّ اللحمُ ، معناه : لم يكثر عليهنَّ الشَّحمُ واللَّحم . ويقال : أصبَح فلانٌ مُهَبَّلاً : وهو المُهَبِّجُ الذي كأنه تورَّم من انتفاخِه ، ومنه قولُ أبي كبير : فشَبّ غير مهبّل .
أخبرنا المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يقال : ماله هابل ولا آبل : فالهابلُ : المحتال ، والآبل : الحَسَنُ الرِّعْية للإبل ، والهَبُّلِيُّ والأبُّلِيُّ : الراهب .
وفي حديث أبي ذَرّ وذكرِه ليلة القدر . قال : فاهتبلتُ غَفْلَتَه ، وقلت : أيُّ ليلة هي ؟ أي تَحيّنْتُ غفْلَتَه وافترصْتُها ، واحتلْتُ لها حتى وجدتُها ، كالرجل يطلب الفرصة في الشيء .
وقال الكميت :
وقالتْ لي النفسُ : اشعَبِ الصّدْعَ واهتَبِلْ
لإحدى الهَنَاتِ المُضْلِعاتِ اهتبالَها
أي استعدَّ لها واحْتَلْ ، قاله أبو عبيد . ورجلٌ مُهتَبِلٌ وهبّال .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهابل : الكثير اللَّحم والشَّحم ، ومنه قولُ عائشة : والنساء لم يُهَبِّلْهُنَّ اللَّحْمُ .
بهل : قال الليث : الأبهل شجرةٌ يقال لها : أيُّ الأبرُس قال : وليس الأبهل بعربيّة مَحْضة .
قال : والباهل : المتردِّد بلا عمل ، والراعي بلا عَصاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الباهل : الذي لا سِلاَح معه ، وناقة باهِلٌ : مُسَيَّبَةٌ ، وتكون التي لا صِرَار عليها ، ونحو ذلك قال أبو عبيد . وحدثني بعضُ أهل العلم أن دُرَيدَ بن الصِّمَّة أراد أن يُطلِّق امرأته ، فقالت : أتُطلِّقني وقد أطعَمْتُكَ مَأْدُومِي ، وأبثَثْتُك مَكْتومِي ، وأتيتك باهِلاً غير ذات صِرار ؟ . قال : جعلتْ هذا مثلاً لمالِهَا ، وأنها أباحتْ له مالَها .
وقال الليث : أَبهَلَ الراعي إبلَه : إذا تركها ، وأَبهَلها من الحَلَب .
قال : ورجل بُهلُول : حَيِيٌّ كريم ، قال : ويقال : امرأةٌ بُهلول .
أبو عبيد ، عن الأصمعي قال : البُهلول : الضَّحَّاك من الرجال .
شمر ، عن أبي عمرو الشيباني قال : البَهْل : الشيء اليسير الحقير ، وأنشد :
وذو اللُّبّ للبَهْل الحقير عَيُوفُ
أبو عبيد ، عن الأموي : البَهْل : المال القليل . اللِّحياني : هو الضَّلال بن بهلَلِ ،
مأخوذ من الإبهال : وهو الإهمال ، وبَهْلَل الوالي رعيّتَه ، واستبْهلها : إذا أَهمَلها .
وقال النابعة :
وشَيْبان حيثُ استَبهَلتْها السواحِلُ
أي أهمَلها ملوك الحيرة ، وكانوا على ساحل الفُرات قال الشاعر في إبل أُبْهِلَتْ :
إذا استُبهِلتْ أو فَضَّها العبدُ حَلَّقَتْ
بسرْبِكَ يوْمَ الوِرْد عَنْقاءُ مُغرِبُ
يقول : إذا أُبهِلَتْ هذه الإبل ، ولم تُصَرَّ أنفَدَت الجيرانُ ألْبانَها ، فإذا أرادت الشرْبَة لم تكنْ في أخلافِها من اللبن ما يُشترَى به ماءٌ لِشُربها واسْتَبهلَ فلانٌ الحرْبَ : إذا احتلبها بلا صِرار .
وقال ابن مُقبل في الحرب :
فاستَبهل الحرْبَ من حَرّانَ مُطَّرِدٍ
حتى يَظَلَّ على الكَفّين مَوْهوناً
أراد بالحرَّان الرُّمْح . والعرب تقول : مَهْلاً وبَهلاً .
قال الشاعر :
فقلت له : مَهلاً وبَهلاً فلم يَتُبْ
بقوْلٍ وأضْحَى النفسُ محتمِلا ضِغْنا
ثعلب ، عن ابن الأعرابي ، وعن سلمة عن الفراء قال : اهتبل الرجلُ : إذا كَذَب ، واهتَبَلَ : إذا غَنِمَ ، واهتَبل : إذا ثَكِل .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : المبَاهِيل : الإبلُ التي لا صِرَارَ عليها ، وهي المُبْهَلَة .
وقال أبو عمرو في البُهَّل مثله ، واحدُها باهل .
وقال الكسائيّ : الباهل : التي لا سِمَة عليها .
ويقال : باهَلْتُ فلاناً : أي لاعَنْتُه ، وعليه بَهْلةُ الله وبُهْلةُ الله : أي لعْنة الله . وابتَهل فلانٌ في الدّعاء : إذا اجتهدَ . ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتُ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ ) ( آل عِمرَان : 61 ) : أي يجتهِد كلٌّ منا في الدُّعاء ، ولَعْن الكاذِب مِنَّا .
قال أبو بكر : قال قومٌ : المْبتهِل معناه في كلام العَرب : المُسَبِّح الذاكرُ لله ، واحتَجُّوا بقول نابغة بني شَيْبَان :
أَقْطَعُ اللّيلَ آهةً وانْتِحابَا
وابتهالاً لله أيَّ ابتهالِ
قال : وقال قومٌ : المُبتهِل : الدّاعي . وقيل في قوله : ( ثُمَّ نَبْتَهِلْ ( : ثم نَلتعِنْ . قال : وأنشدَنا ثعلب عن ابن الأعرابيّ :
لا يتَأَدّوْنَ في المَضِيق وإنْ
نادَى مُنادٍ كيْ يَنزلوا نَزَلوا
لا بدّ في كَرَّةِ الفوارسِ أَنْ
يُترَكَ في مَعْرَكٍ لهم بَطَلُ
مُنعفِرُ الوجهِ فيه جائفةٌ
كما أَكَبَّ الصَّلاةَ مُبْتَهِلُ
أراد كما أَكَبَّ في الصلاةِ مُسَبِّح
أخبرنا المُنذريِّ قال : أخبرني الحرّانيّ أنه سمع ابن السّكيت قال : يقال : تباهَل القوم : إذا تلاعنوا ، ويقال : عليه بَهْلةُ الله : أي لعنةُ الله . ومُبتهِلاً : أي مجتهداً في الدُّعاء : ويقال : هو الضَّلاَل بنَ بَهْلَل بالباء كأنّه المُبهَل المُهْمَل بنُ ثَهْلَل .
بله : قال الليث : البَلَه : الغَفْلة عن الشّرّ .
وفي الحديث : ( أكثر أهل الجنّة البُلْه ) ، الواحد أبلَه : وهو الغافل عن الشرّ . قلت : البَلَه في كلام العرب على وجوه : يقال : عيشٌ أَبْلَه ، وشبابٌ أبله : إذا كان ناعماً ، ومنه قولُ رؤبة :
بعد غُدانِيِّ الشبابِ الأبْلَهِ
يريد الناعم ، ومنه : أُخِذَ بُلَهْنِيَةِ العَيش : وهو نَعْمَتهُ وغَفْلَتُه . والأَبلَه : الرجل الأحمَق الذي لا تمييزَ له ، وامرأةٌ بَلْهاء .
وقال ابن شميل : ناقةٌ بَلهاء : وهي التي لا تَنْحَاشُ من شيءٍ مكانةً ورزَانةً ، كأنها حَمْقاء ، ولا يقال : جملٌ أبلَه .
والأبلَه : الذي طُبِع على الخير ، فهو غافِلٌ عن الشرّ لا يعرفه .
ومنه الحديث الذي جاء : ( أكثرُ أهل الجنة البُله ) .
وقال ابن شميل : الأبلَه : الذي هو مَيّتُ الداء ، يُرادُ أن شرَّه ميّت لا يَنْبَه له .
وقال أحمد بن حَنْبل في تفسير قوله : استراحَ البُلْه ، قال : هم الغافلون عن الدنيا وأهلها وفسَادِهم وغِلِّهم ، فإذا جاءوا إلى الأمر والنهي فهمُ العقلاء الفقهاء .
وقال ابنُ شميل : البَلَه : حُسْن الخُلق ، وقلة الفِطْنة لِمَداقّ الأمور .
وقال القُتَيْبِيُّ في تفسير البُلْه الذي جاء في الحديث : البُلْه : هم الذين غَلَبَتْ عليهم سلامةُ الصُّدور ، وحُسْنُ الظنّ بالناس ، وأنشد :
ولقد لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيّالةٍ
بلهاءَ تُطلِعُني على أَسْرَارها
أراد أنها غِرٌّ لا دهاء لها ، فهي تُخبِرُني بسِرّها ، ولا تفْطُن لما في ذلك عليها ، وأنشد غيره في صفة امرأة :
بَلهاء لم تُحفَظْ ولم تُضَيَّعِ
يقول : لم تُحفظ لعَفافِها ولم تُضَيَّع ، مما يقُوتُها ويَصونها ، فهي ناعمة عَفِيفة .
وقال الليث : التَّبَلُّه : تَطَلُّبُ الدابة الضالة والعرَب تقول : فلان يتبلّه في سيره إذا تعَسَّف طريقاً لا يهْتَدِي فيه ولا يستقيم على صَوْبه .
قال لبيد :
عَلِهَتْ تَبلَّهُ من نِهاءٍ صعائدٍ
والرواية المعروفة : عَلِهتْ تبَلّدُ .
وقال الليث : بَلْهَ : كلمةٌ بمعنى أَجَلْ ، وأنشد :
بَلْهَ أني لم أَخُنْ عهداً ولم
أقترِفْ ذنباً فتجْزيني النِّقَمْ
وقال أبو بكر الأنباريّ : في بَلْهَ ثلاثة أقوال : قال جماعة من أهل اللغة : بلهَ معناها على ، وقال الفراء : مَن خَفَضَ بها جَعَلها بمنزلة على وما أشبهها من حروف الخفض ، وذكر ما قاله الليث أنها بمعنى أَجَلْ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَعَدَدْتُ لعبادي الصالحين ما لاعينٌ رَأَتْ ، ولا أُذُن سَمِعتْ ، ولا خطر على قلبِ بشَر ، بله ما أطلَعْتُهم عليه ) .
وقال أبو عبيد : قال الأحمر وغيُره : بله معناه كيف ما أطْلعتُهم عليه .
وقال الفراء : معناه كيف ودَعَ ما أَطْلعتهم عليه .
وقال كعب بنُ مالك يصفُ السيوفَ :
تَذَرُ الجماجِمَ ضاحياً هاماتُها
بَلْهَ الأكُفِّ كأنها لم تُخلَقِ
قال أبو عبيد : الأكُفّ يُنشَد بالخفض والنّصب : النصب على معنى دَعْ الأكفَّ .
وقال أبو زُبيد :
حمَّالُ أَثقالِ أَهْلِ الوُدّ آوِنةً
أُعْطيهُمُ الجَهدَ مِني بلهَ ما أَسَعُ
أي أعطيهم مالا أجِد إلا بجَهْدٍ ، معناه فَدعْ ما أحِيطُ به وأَقْدِر عليه .
لهب : قال الليث : اللَّهَب : اشتعال النار الذي قد خَلَص من الدُّخان .
قال : واللَّهبان : توقُّد الجَمْر بغير ضِرام ، وكذلك لَهبان الحرِّ في الرَّمضاء وأنشد :
لَهَبانٌ وقَدَتْ حُزَّانُه
يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فيصِرّ
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : اللَّهْبَة : العَطش ، وقد لَهِبَ يلهب لَهَباً ، وهو رجل لَهْبَان ، وامرأة لَهْبَى .
وقال الليث : ألهبْتُ النارَ فالتهبَتْ وتلهَّبَتْ .
واللِّهْب : وجه من الجبل كالحائط لا يُستطاع ارتقاؤه ، وكذلك لِهبٌ أفُق السماء ، والجميع اللُّهوب .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : اللِّهب : مَهواةُ ما بين كلِّ جبلين .
قال : والنَّفْنَفُ : نحو منه .
وقال اللَّيث اللِّهْب : الغُبار الساطع .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : إذا اضطَرَم جَرْيُ الفَرَس : قيل : أَهْذب إهْذاباً ، وأَلهبَ إلهابَاً .
وقال الليث : يقال للفَرَس الشديد الجَرْي المِثيرِ للغُبار : مُلهِب ، وله أَلُهُوب .
وقال امرؤ القيس :
فلِلزَّجْر أُلْهُوبٌ وللسّاق دِرَّةٌ
وقال غيره : أَلهبَ البرقُ إلهاباً ، وإلهابُه : تَدارُكه حتى لا يكونَ بين البَرْقتين فُرْجة .
واللِّهابة : وادٍ بناحية الشواجن فيه رَكايا عَذبةٌ يخترِقه طريق بَطنِ فَلْج ، كأنها جمع لِهْب . وبنو لِهْب : حيٌّ من العَرَب يقال لهم : اللِّهبِيّون ، وهم أهلُ زَجْرٍ وعيافة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : المِلْهَبُ : الرائع الجمال ، والملهب : الكثيرُ الشَّعر من الرجال .

##### Türkçe

ه ل ب
**هلب** ، **هبل** ، **لهب** ، **بله** ، **بهل** : kullanımdadırlar.

**هلب** : İbn Şümeyl dedi: denilir: “Şüphesiz o, diliyle insanları **يَهلِبُ**”: onları hicvediyor ve sövüyor olduğu zaman. Denilir: o **هَلاّبٌ**’dır: yani hicivci. Ve **مُهلَّب** bir adam: yani hicvedilmiş.

Leys dedi: **الهُلْب**: kıldan kalın olan şeydir; dişi devenin kuyruğunun kılı gibi.

Ve **أهلبُ** bir adam: iki **أخدع**’ının ve bedeninin kılı kalın olduğu zaman.

**مَهلوب** bir at: kuyruğu **هُلِبَ** edilmiştir: keserek kökünden sökülmüştür.

Ve denilir: **هَلَبَتْنا السماء**: onları bir şeyden, çiğden yahut bunun benzerinden ıslattığı zaman.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الهَلُوب**: kocasına yaklaşan ve onu seven; başkasından uzaklaşan ve onu dışlayan kadındır.

Dedi: ve yine böyledir: eğer onun bir dostu olur da onu sever ve ona itaat eder, başkasına isyan eder ve onu uzaklaştırırsa.

Dedi: ve Ömer’den rivayet olundu ki o dedi: Allah **الهَلُوب**’a rahmet etsin, yani birincisini; ve Allah **الهَلُوب**’a lanet etsin, yani ötekisini.

İbnü’l-A‘râbî dedi: övülen sıfat olan **الهَلُوب**: **اليوم الهَلاّب**’dan alınmıştır: yağmuru kolay, yumuşak, sürekli, eziyet verici olmayan olduğu zaman.

Dedi: ve yerilen sıfat: **اليوم الهَلاّب**’dan alınmıştır: yağmuru gök gürültüsü, şimşek, dehşetler ve evlerin yıkımı sahibi olduğu zaman.

Ebu Ubeyd: **الهَلاّب**: yağmurla birlikte rüzgârdır.

Ebu Zübeyd dedi:
أَحَسَّ يوماً مِن المُشْتاةِ هَلاّبا

Ve **هَلَبَتْنا السماءُ تهلِبُنا هَلْبا**.

Mâzenî dedi: **ذَنَب أهلبُ**: yani kopuk. Ve okudu:
وأنهُمُ قد دَعَوْا دَعْوَةً
سَيَتْبَعُها ذَنَبٌ أَهلَبُ

Yani sizden kopuk; onun sözü gibi: “dünya **حَذَّاءَ** olarak dönüp gitti”: yani kopuk.

Dedi: ve **الأهلَب**: üzerinde kıl olmayan kimsedir.

Ebu Ubeyd, Ümevî’den: ona kışın **هُلْبة**’sinde geldim: yani onun soğuk şiddetinde.

Şemmer, Ebu Yezîd el-Ğanevî’den dedi: birinci **الكانون**’da **الصِّنُّ** ve **الصَّنَّبْر** ve **المَرْقِيُّ** kabirde; ikinci **الكانون**’da **هَلاّبٌ** ve **مُهلِّب** ve **هُلَيْب**. Dedi: bunlar şiddetli soğuk günlerdir: birinci kanunda üç, öteki kanunda üç. Dedi: ve **هَلاّب** ve **مُهلَّب** ve **هُليب** ayın **هُلْبة**’sinde olur; ve ayın **هُلْبَة**’si onun sonudur.

Başkası dedi: denilir: kışın **هُلْبة**’si ve onun **هُلُبَّتُه**’si bir tek mânâdadır. Ve kış günlerinden: **هالِبُ الشَّعَر** ve **مُدحْرِجُ البَعَر**.

Şemmer dedi: ve hadiste: “( **والسماء تَهلُبُني** )” yani beni ıslatır ve bana yağmur yağdırır. Ve **هَلَبتْنا السماءُ**: cömertçe yağmur yağdırdığı zaman.

Ebu Ubeyde: **الهُلاَبةُ**: **السَّلا**’nın yıkantısıdır; ve o **الحِوَلاء**’dadır. Ve **الحِوَلاء**: **السَّلا**’nın başıdır; ve o, şişe miktarı gibi bir **غِرْس**’tir; doğumdan sonra onu yeşil görürsün; **هُلاَبة السِّقْي** diye adlandırılır. Ve denilir: koşusunda **أَهْلَب** etti, **إهلاباً**; ve **أَلهبَ** etti, **إلهَاباً**; ve koşusu **أَهَاليب** sahibidir.

Halîfe el-Husaynî dedi: dersin: onların her biri övgüden bir **أُهلُوباً** bindi: yani bir tür; ve bunlar **الأهاليب**’dir. Ebu Ubeyde dedi: o **الأساليب**’dir; bir teki **أسلوب**’dur.

Şemmer, bazılarından rivayet etti: o dedi: “Benim iki **عانَتِي**’m ile **هُلْبَتي**’m arasının dolması elbette (olsun).”

Dedi: ve **الهُلْبة**: **العانة**’nın üstünden karnın altına yakın olana kadardır.

Ve **الأهلَب**: başın ve bedenin kılı çok olandır. Ve **هُلْبةٍ هلْباءَ** içine düştük: yani büyük bir musibet içine; kışın **هُلْبة**’si gibi.

**هبل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهُبْلة**: evlât acısıdır; ve **الهُبْلة**: öldürülmüşlüktür; ve **اللُّهُبة**: bedenden rengin parlamasıdır.

Leys dedi: **الهَبَل** evlât acısı gibidir; “annesi onu **هَبِلَتْه**” ve “onu **ثَكِلَتْه**”.

Ebu’l-Heysem dedi: **فَعِل يَفْعَل**: eğer geçişli olursa, onun mastarı **فَعْل**’dır; ancak üç harf (fiil) müstesna: “annesi onu **هَبِلَتْه** **هبَلاً**”; “şeyi yaptım **عمَلا**”; “haberi bildim **زَكَناً**”: yani onu bildim.

Leys dedi: **الهِبِلُّ**: yaşlı ihtiyar ve develerden yaşlı olan. Ve okudu:
أنا أبو نَعامةَ الشيخُ الهِبِلُّ

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **الهِبَلُّ**: ağır olandır.

Leys dedi: **المَهْبِل**: rahimde çocuğun yeri; ve denildi: **المَهْبِل**: rahmin en ucu.

Şemmer dedi: **المَهْبِل**: iki kalça arasındaki genişliktir; çocuk orada çöker; dağın **مَهْبِل**’ine benzetildi; o, yere giden çukurdur.

Hüzellî dedi:
لاتَقِه المَوْتَ وقِيَّاتُه
خُطَّ له ذلك في المَهبِلِ

Evs b. Hacer, iki dağ arasındaki **مهبِل** hakkında dedi:
فأَبصَرَ أَلْهاباً من الطَّوْدِ دُونه
يرَى بين رأسَيْ كل نِيقَيْنِ مَهبَلاَ

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebu Ziyâd dedi: **المَهبِل**: Ebu Umeyr’in **أَرُون**’u ile içinde temizlendiği yerdir. Ve Hüzellî’nin beytini okudu.

Bazıları dedi: **المَهبِل**: iki **الغَلَق** arasındaki şeydir; ikisinden biri rahmin ağzı, diğeri **العُذْرة**’nin yeridir.

Leys dedi: **الهَبّال**: hilekâr. Ve avcı avı **يَهتَبِل** eder: yani onu ganimet bilir. Ve bir kelime işittim de onu **فاهتبلتُها**: yani onu ganimet bildim.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهَبالةُ**: ganimettir. Ve okudu:
فلأَحْشأَنّكَ مِشْقَصاً
أَوْساً أُوَيْسُ مِنَ الهَبالهْ

Ve **هُبَل**: Kureyş’in taptığı bir putun adıdır.

**حديث أهلِ الإفك**’te: “ve kadınlar o gün **لم يُهَبِّلْهُنَّ اللحمُ**.” Mânâsı: üzerlerinde yağ ve et çoğalmamıştı. Ve denilir: falan **مُهَبَّلاً** olarak sabahladı: o, şişkinliğinden sanki şişmiş olan **المُهَبِّجُ**’dir. Ve ondan Ebu Kebîr’in sözü: “**فشَبّ غير مهبّل**.”

Bize Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onun ne **هابل**’i vardır ne **آبل**’i. **فالهابلُ**: hilekâr; **والآبل**: develere iyi bakan. Ve **الهَبُّلِيُّ** ve **الأبُّلِيُّ**: rahip.

Ebu Zerr hadisi ve onun Kadir gecesini anması içinde: dedi: “Onun gafletini **فاهتبلتُ** ve dedim: hangi gecedir?” yani onun gafletini kolladım ve onu fırsat bildim; onu buluncaya dek ona hile yaptım; tıpkı bir adamın bir işte fırsat araması gibi.

Kümeyt dedi:
وقالتْ لي النفسُ : اشعَبِ الصّدْعَ واهتَبِلْ
لإحدى الهَنَاتِ المُضْلِعاتِ اهتبالَها

Yani ona hazırlan ve hile yap; Ebu Ubeyd söyledi. Ve **مُهتَبِلٌ** ve **هبّال** bir adam.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهابل**: et ve yağca çok olandır; ve ondan Âişe’nin sözü: “ve kadınlar **لم يُهَبِّلْهُنَّ اللَّحْمُ**.”

**بهل** : Leys dedi: **الأبهل**: bir ağaçtır; ona “**أيُّ الأبرُس**” denilir. Dedi: ve **الأبهل** saf Arapça değildir.

Dedi: ve **الباهل**: işsiz dolaşan; ve asâsız çoban.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الباهل**: yanında silah olmayan kimsedir. Ve **ناقة باهِلٌ**: salıverilmiş; ve üzerinde **صِرَار** olmayan olur; ve bunun benzeri; Ebu Ubeyd dedi. Ve bana ilim ehlinden bazıları anlattı: Düreyd b. es-Sımme karısını boşamak istedi; o dedi: “Beni boşar mısın; hâlbuki sana **مَأْدُومِي**’yi yedirdim, sana **مَكْتومِي**’yi açtım, sana **باهِلاً** olarak, **غير ذات صِرار** olarak geldim?” Dedi: bunu malı için bir misal yaptı; ve onun malını ona helâl kıldığını (anlattı).

Leys dedi: çoban develerini **أَبهَلَ** etti: onları bıraktığı zaman. Ve onları sağmadan **أَبهَل** etti.

Dedi: ve **بُهلُول** bir adam: hayâlı, cömert. Dedi: ve denilir: **امرأةٌ بُهلول**.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **البُهلول**: erkeklerden çok gülen kimsedir.

Şemmer, Ebu Amr eş-Şeybânî’den dedi: **البَهْل**: az, değersiz şeydir. Ve okudu:
وذو اللُّبّ للبَهْل الحقير عَيُوفُ

Ebu Ubeyd, Ümevî’den: **البَهْل**: az maldır. Lihyânî: o, **الضَّلال بن بهلَلِ**’dir; **الإبهال**’dan alınmıştır; o da ihmal etmektir. Ve vali halkını **بَهْلَل** etti ve onları **استبْهلها**: onları ihmal ettiği zaman.

Nâbi‘a dedi:
وشَيْبان حيثُ استَبهَلتْها السواحِلُ

Yani Hîre kralları onu ihmal etti; onlar Fırat kıyısında idiler. Şair, **أُبْهِلَتْ** edilmiş develer hakkında dedi:
إذا استُبهِلتْ أو فَضَّها العبدُ حَلَّقَتْ
بسرْبِكَ يوْمَ الوِرْد عَنْقاءُ مُغرِبُ

Diyor: bu develer **أُبهِلَتْ** edilirse ve burun bağı vurulmazsa, komşular onun sütlerini tüketir; içmeye istediğinde memelerinde, içmesi için su satın alınacak süt bulunmaz. Ve falan savaşı **استَبهلَ** etti: onu burun bağı olmaksızın sağdığı zaman.

İbn Mukbil savaş hakkında dedi:
فاستَبهل الحرْبَ من حَرّانَ مُطَّرِدٍ
حتى يَظَلَّ على الكَفّين مَوْهوناً

**الحرَّان** ile mızrağı kastetti. Ve Araplar der: **مَهْلاً** ve **بَهلاً**.

Şair dedi:
فقلت له : مَهلاً وبَهلاً فلم يَتُبْ
بقوْلٍ وأضْحَى النفسُ محتمِلا ضِغْنا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; ve Seleme’den, Ferrâ’dan dedi: adam **اهتبل** etti: yalan söylediği zaman. Ve **اهتَبَلَ**: ganimet elde ettiği zaman. Ve **اهتَبل**: evlât acısı çektiği zaman.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **المبَاهِيل**: üzerinde **صِرَار** olmayan develerdir; ve onlar **المُبْهَلَة**’dir.

Ebu Amr, **البُهَّل** hakkında bunun benzerini söyledi; bir teki **باهل**’dir.

Kisâî dedi: **الباهل**: üzerinde damga olmayan (dişi)dir.

Ve denilir: falanla **باهَلْتُ**: yani onunla karşılıklı lanetleştim. Ve onun üzerinde Allah’ın **بَهْلةُ**’si ve Allah’ın **بُهْلةُ**’si: yani Allah’ın laneti. Ve falan duada **ابتَهل** etti: çabaladığı zaman. Ve ondan, Allah’ın (azze ve celle) sözü: “( **ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتُ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ** ) ( آل عِمرَان : 61 )”: yani her birimiz duada çabalar; ve bizden yalancı olana lanet (olsun).

Ebu Bekir dedi: bir kavim dedi: **المْبتهِل**’in mânâsı Arapların sözünde: Allah’ı tesbih eden, zikreden kimsedir. Ve Nâbiğa Benî Şeybân’ın sözüyle delil getirdiler:
أَقْطَعُ اللّيلَ آهةً وانْتِحابَا
وابتهالاً لله أيَّ ابتهالِ

Dedi: ve bir kavim dedi: **المُبتهِل**: dua eden kimsedir. Ve “( **ثُمَّ نَبْتَهِلْ** )” hakkında denildi: sonra birbirimize lanet edelim. Dedi: Sa‘leb bize, İbnü’l-A‘râbî’den okuttu:
لا يتَأَدّوْنَ في المَضِيق وإنْ
نادَى مُنادٍ كيْ يَنزلوا نَزَلوا
لا بدّ في كَرَّةِ الفوارسِ أَنْ
يُترَكَ في مَعْرَكٍ لهم بَطَلُ
مُنعفِرُ الوجهِ فيه جائفةٌ
كما أَكَبَّ الصَّلاةَ مُبْتَهِلُ

“Namazda **مُبْتَهِلُ** nasıl yüzüstü kapanırsa” yani “namazda tesbih eden nasıl kapanırsa”yı kastetti.

Bize Münzirî haber verdi: Harrânî’nin İbnü’s-Sikkît’i işittiğini haber verdi: denilir: kavim **تباهَل** etti: birbirlerine lanetleştikleri zaman. Ve denilir: onun üzerinde Allah’ın **بَهْلةُ**’si: yani Allah’ın laneti. Ve **مُبتهِلاً**: yani duada çabalayan. Ve denilir: o, **الضَّلاَل بنَ بَهْلَل**’dir; **ب** ile; sanki o, **المُبهَل المُهْمَل** olan **ثَهْلَل** oğludur.

**بله** : Leys dedi: **البَلَه**: şerden gaflettir.

Hadiste: “( cennet ehlinin çoğu **البُلْه**’tur )”; teki **أبلَه**: o, şerden gafil olandır. Dedim: **البَلَه** Arapların sözünde türlü yönler üzeredir: denilir: **عيشٌ أَبْلَه** ve **شبابٌ أبله**: yumuşak (rahat) olduğu zaman. Ve ondan Rü’be’nin sözü:
بعد غُدانِيِّ الشبابِ الأبْلَهِ

Yani yumuşak (rahat). Ve ondan: **بُلَهْنِيَةِ العَيش** ile alındı: o, onun nimeti ve gafletidir. Ve **الأَبلَه**: ayırt etmesi olmayan ahmak adamdır. Ve **امرأةٌ بَلْهاء**.

İbn Şümeyl dedi: **ناقةٌ بَلهاء**: o, bir şeyden, vakar ve ağırlık sebebiyle ürküp kaçınmayan (dişi)dir; sanki o ahmaktır. Ve denilmez: **جملٌ أبلَه**.

Ve **الأبلَه**: hayır üzerine yaratılmış olandır; o, şerden gafildir, onu bilmez.

Ve ondan gelen hadis: “( cennet ehlinin çoğu **البُله**’tur )”.

İbn Şümeyl dedi: **الأبلَه**: hastalığı ölü olandır; onun şerrinin ölü olduğu, ona dikkat edilmediği kastedilir.

Ahmed b. Hanbel, “**استراحَ البُلْه**” sözünün tefsirinde dedi: onlar dünyadan ve ehlinden, onların bozukluğundan ve kininden gafil olanlardır; emir ve nehye geldiklerinde ise onlar akıllı fakihlerdir.

İbn Şümeyl dedi: **البَلَه**: güzel huy ve işlerin inceliklerine karşı anlayışın azlığıdır.

Kuteybî, hadiste gelen **البُلْه**’ün tefsirinde dedi: **البُلْه**: göğüslerin selâmeti, insanlara güzel zan galip gelen kimselerdir. Ve okudu:
ولقد لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيّالةٍ
بلهاءَ تُطلِعُني على أَسْرَارها

Onun, kurnazlığı olmayan saf olduğu; bu yüzden sırrını bana bildirdiği; ve bunun kendisine karşı olanı fark etmediği kastedildi. Ve başkası, bir kadının sıfatında okudu:
بَلهاء لم تُحفَظْ ولم تُضَيَّعِ

Diyor: iffeti için korunmadı ve (geçimini sağlayan ve onu koruyan şey bakımından) zayi edilmedi; o, yumuşak (rahat) iffetlidir.

Leys dedi: **التَّبَلُّه**: kaybolmuş binek hayvanını aramaktır. Ve Araplar der: falan yürüyüşünde **يتبلّه** eder: içinde yol bulamadığı ve doğru yönünde dosdoğru gitmediği bir yola zorla saptığı zaman.

Lebîd dedi:
عَلِهَتْ تَبلَّهُ من نِهاءٍ صعائدٍ

Ve bilinen rivayet: **عَلِهتْ تبَلّدُ**.

Leys dedi: **بَلْهَ**: “evet” mânâsında bir kelimedir. Ve okudu:
بَلْهَ أني لم أَخُنْ عهداً ولم
أقترِفْ ذنباً فتجْزيني النِّقَمْ

Ebu Bekir el-Enbârî dedi: **بَلْهَ** hakkında üç söz vardır: dil ehlinden bir cemaat dedi: **بلهَ**’nin mânâsı “üzerine”dir. Ferrâ dedi: onunla cer yapan, onu “üzerine” ve ona benzeyen cer harfleri menzilesine koyar. Ve Leys’in dediğini zikretti: onun “evet” mânâsında olduğu.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “( Salih kullarıma, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği, hiçbir beşer kalbine gelmeyen şeyi hazırladım; **بله** onlara bildirdiğim şeyi )”.

Ebu Ubeyd dedi: Ahmer ve başkaları dedi: **بله**’nin mânâsı: onlara bildirdiğim şeye göre nasıl (ise öyle).

Ferrâ dedi: mânâsı: nasıl; ve bırak, onlara bildirdiğim şeyi.

Ka‘b b. Mâlik kılıçları vasfederken dedi:
تَذَرُ الجماجِمَ ضاحياً هاماتُها
بَلْهَ الأكُفِّ كأنها لم تُخلَقِ

Ebu Ubeyd dedi: **الأكُفّ** cer ile ve nasb ile okunur: nasb, “elleri bırak” mânâsı üzerinedir.

Ebu Zübeyd dedi:
حمَّالُ أَثقالِ أَهْلِ الوُدّ آوِنةً
أُعْطيهُمُ الجَهدَ مِني بلهَ ما أَسَعُ

Yani onlara, ancak güçlükle bulduğum şeyi veririm; mânâsı: kuşattığım ve gücümün yettiği şeyi bırak.

**لهب** : Leys dedi: **اللَّهَب**: dumanından arınmış olan ateşin tutuşmasıdır.

Dedi: ve **اللَّهبان**: alevlendirme olmaksızın korun parlamasıdır; ve yine böyledir: kızgın kumda sıcağın **لَهبان**’ı. Ve okudu:
لَهَبانٌ وقَدَتْ حُزَّانُه
يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فيصِرّ

Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den: **اللَّهْبَة**: susuzluktur. Ve **لَهِبَ** eder, **يلهَب** **لَهَباً**; o, **لَهْبَان** bir adamdır; ve **لَهْبَى** bir kadındır.

Leys dedi: ateşi **ألهبْتُ** ettim; o da **فالتهبَتْ** ve **تلهَّبَتْ**.

Ve **اللِّهْب**: dağdan bir yüzdür; duvar gibi; ona tırmanmak mümkün olmaz. Ve yine böyledir: göğün ufkunun **لِهبٌ**’i. Çoğulu **اللُّهوب**.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **اللِّهب**: her iki dağ arasındaki uçurumdur.

Dedi: ve **النَّفْنَفُ**: ondan bir türdür.

Leys dedi: **اللِّهْب**: yükselen tozdur.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: atın koşusu alevlenip şiddetlendiği zaman denilir: **أَهْذب** etti, **إهْذاباً**; ve **أَلهبَ** etti, **إلهابَاً**.

Leys dedi: tozu kaldıran, koşusu şiddetli ata denilir: **مُلهِب**; ve onun **أَلُهُوب**’u vardır.

İmru’ul-Kays dedi:
فلِلزَّجْر أُلْهُوبٌ وللسّاق دِرَّةٌ

Başkası dedi: şimşek **أَلهبَ** etti, **إلهاباً**; ve onun **إلهابُه**: iki şimşek çakışı arasında bir boşluk olmayıncaya dek peş peşe gelmesidir.

Ve **اللِّهابة**: Şevâcin tarafında bir vadidir; içinde tatlı kuyular vardır; Batn-ı Felc yolu onu yarar; sanki **لِهْب**’in çoğuludur. Ve **بنو لِهْب**: Araplardan bir kabiledir; onlara **اللِّهبِيّون** denilir; onlar **زَجْر** ve **عيافة** ehlidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِلْهَبُ**: güzelliği ürpertici olan. Ve **الملهب**: erkeklerden kılı çok olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي)
(بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ.
فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها.
قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي مُبْلِمٌ، والاسم البَلَمَة.
قال يعقوب: أَبْلَمَ الرّجُل إذا وَرِمَتْ شفتاه، ورأَيت شفَتَيْه مُبْلَمَتينِ([1]). والإبلام أيضاً: السُّكوت، يقال أَبْلَمَ إذا سَكَتَ.
والأصل الثاني: الأبلم ضربٌ من الخُوصِ([2]). قال أبو عمرو: يقال إبلِم وأَبلَمٌ وأُبُلمٌ. ومنه المثَل: "المال بَيني وبينك شِقَّ الأُبْلُمَة" وقد تكسر وتفتح، أي نصفين؛ لأنّ الأبلمة إذا شقت طولاً انشقت نصفين من أولها إلى آخرها، ويرفع بعضهم فيقول: "المالُ بيني وبينك شِقُّ الأبلمة"، أي هو كذا.
(بله) الباء واللام والهاء أصلٌ واحد، وهو شبه الغَرَارة والغَفْلة. قال الخليل وغيره([3]): البَلَه ضَعْف العقل. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أكثَرُ أهلِ الجنَّة البُلْه" يريد الأَكياسَ في أمر الآخرة البُلْهَ في أمر الدنيا.
وقال الزّبرقانُ [بن] بَدْرٍ: "خيرُ أَولادِنا الأَبلَهُ العقُول" يُراد أنه لشدّة حيائهِ كالأَبله، وهو عَقُولٌ. ويقال شَبابٌ أبْلَهُ، لما فيه من الغَرَارة. وعَيْشُ الأبلهِ قليلُ الهُموم. قال رؤبة([4]):
* بَعْدَ غُدانِيِّ الشّبَابِ الأَبْلَهِ *
فأمّا قولهم: "بَلْهَ" فقد يجوز أن يكون شاذّاً، ومحتَمِلٌ على بُعْدٍ أنْ يردَّ إلى قياس الباب، بمعنى دَعْ. وهو الذي جاء في الحديث: "يقول الله تعالى: أَعدَدْتُ لعِبادِي الصّالحينَ مَا لا عَيْنٌ رَأَتْ ولا أُذُنٌ سَمِعَتْ، ولا خَطَرَ على قَلْبِ بَشَرٍ، بَلْهَ ما أَطْلَعْتُهُمْ عليه" ، أي دَعْ ما أطْلَعْتُهُم عليه، اُغفُلْ عنه.
(بلو/ي) الباء واللام والواو والياء، أصلان: أحدهما إخلاق([5]) الشيء، *والثاني نوعٌ من الاختبار، ويحمل عليه الإخبار أيضاً.
فأمّا الأوّل فقال الخليل: بَلِيَ يَبْلى فهو بالٍ. والبِلَى مَصْدَرُه. وإذا فتح فهو البَلاَء، وقال قوم هو لُغةٌ. وأنشد:
وَالمرء يُبْليه بَلاَءَ السَّرْبالْ *** مَرُّ الليالي واختلافُ الأحوالْ([6])والبَلِيَّةُ: الدابّة التي كانت في الجاهلية تُشَدُّ عند قَبْرِ صاحبِها، وتشَدّ على رأسها وَلِيَّةٌ، فلا تُعْلَفُ ولا تُسْقى حتى تموت. قال أبو زُبيد:
كالبَلاَيا رُؤوسُها في الوَلايَا *** مانِحاتِ السَّمومِ حُرَّ الخُدُودِ([7])
ومنها ما يُعقر عند القبر حتى تَمُوت. قال:
تَكُوسُ به العَقْرَى على قِصَدِ القَنَا *** كَكَوْسِ البَلاَيَا عُقِّرَتْ عِنْدَ مَقْبَرِ
ويقال منه بَلَّيْتُ البَلِيَّةُ. قال اليزيديّ: كانت العرب تَسْلَخُ راحلةَ الرّجُل بعد مَوته، ثم تحشوها ثُماماً ثم تتركُها على طَريقِه إلى النّادي. وكانوا يزعمون أنّها تُبْعَث معه، وأنَّ مَنْ لم يُفعل به ذلك حُشِر راجلاً.
قال ابنُ الأعرابيّ: يقال بَلَّى عليه السَّفَرُ وبَلاَّه. وأنشد:
قَلُوصان عَوْجَاوَانِ بَلَّى عليهما *** دُؤُوبُ السُّرى ثمَّ اقتحامُ الهواجرِ([8])يريد بَلاَّهُما.
قال الخليل: تقول ناقةٌ بِلْوُ سفرٍ، مثل نِضْو سفَر، أي قد أبْلاَها السَّفر. وبِلْيُ سَفَر، عن الكسائيّ.
وأمّا الأصل الآخَر فقولهم بُلِيَ الإنسانُ وابْتُلِيَ، وهذا من الامتحان، وهو الاختبار. وقال:
بُلِيتُ وفُِقدانُ الحبيبِ بَلِيَّةٌ *** وكم مِن كريمٍ يُبْتَلى ثم يَصبرُ
ويكونُ البَلاءُ في الخير والشرّ. والله تعالى يُبْلِي العَبْدَ بلاءً حسناً وبلاءً سيئاً، وهو يرجع إلى هذا؛ لأن بذلكَ يُختبَر في صَبْرِه وشُكْرِه.
وقال الجعديّ في البلاء أنّهُ الاختبار:
كَفَاني البَلاَءُ وإِنّي امرُؤٌ *** إذا ما تَبَيَّنْتُ لمَ أَرْتَبِ
قال ابنُ الأعرابيّ: هي البِلْوَة والبَلِيَّة والبَلْوَى. وقالوا في قول زهير:
* فأبلاَهُما خَيْرَ البلاءِ الذي يَبلُو([9]) *
معناه أعطاهُما خَيْرَ العطاءِ الذي يَبْلُو به عِبادَه.
قال الأحمر: يقول العرب: نَزَلَتْ بَلاءِ، على وزن حَذَامِ.
ومما يُحمَل على هذا الباب قولهم: أبليتُ فُلاناً عُذْراً، أي أعلمته وَبيَّنْتُه([10]) فيما بيني وبينه، فلا لَومَ عليَّ بَعْد.
قال أبو عُبيد: أَبلَيْتُه يميناً أي طيَّبْت نفسَه بها. قال أوس:
كأنَّ جديدَ الدار يُبْلِيكَ عنهُم *** نَقِيُّ اليَمِينِ بَعْدَ عَهدِكَ حَالفُ([11])
قال ابن الأعرابيّ: يُبْليك يُخْبِرك. يقول العرب: أَبْلِني كذا، أي أخبِرْني؛ فيقول الآخر: لا أُبْلِيْك. ومنه حديث أمِّ سَلَمة، حين ذَكَرَتْ قولَ النبي صلى الله عليه وآله وسلم: "إنَّ مِن أصحابي مَنْ لا يَرَاني بعد أَنْ أُفارِقَه" فسألها عُمَرُ: أَمِنْهُمْ أنا؟ فقالت: لا، ولن أُبْلِيَ أحداً بَعْدَك. أي لن أُخْبِرَ.
قال ابنُ الأعرابيّ: يقال ابتليْتُه فأبلاني، أي استَخْبَرْتُه فأخبَرَني.
ذِكْر ما شذَّ عن هذين الأصلين: قال الخليل: تقول: الناس بذي بَلِيٍّ وذي بِلِيّ([12])، أي هم متفرّقون. قال أبو زيد: هم بذي بليانٍَ أيضاً([13])، وذلك إذا بَعُدَ بعضُهم [عن بعض] وكانوا طوائفَ مع غير إمامٍ يجمعُهم. ومنه حديث خالد لمّا عزَلَه عُمرُ عن الشام: "ذاك إذا كانَ النّاس بذي بَليّ، وذي بَلّى"([14]). وأنشد الكسائيّ في رجل يطيل النّوم:
يَنامُ ويذهب [الأَقوامُ] حتّى  *** يُقَالَ [أَتَوْا] عَلَى ذي بِلِّيَانِ([15])وأمّا بَلَى فليست من الباب بوجهٍ، والأصل فيها بَلْ.
وَبَلِيّ ابنُ عمرو بن الحاف بن قُضاعة، والنّسبة إليه بَلَوِيٌّ. والأَبْلاء: اسمُ بئر. قال الحارث:
فرياضُ القَطا فأودِيةُ الشُّر *** بُبِ فالشُّعبتانِ فالأَبْلاءُ([16])(بلت) الباء واللام والتاءُ أصلٌ واحد، وهو الانقطاع. وكأنّه من المقلوب عن بَتَل. يقول العرب: تكَلَّم حَتّى بَلِتَ([17]). قال الشّنفرَى:
* عَلَى أُمِّها وَإنْ تُخاطِبْكَ تَبْلَِتِ([18]) *
فأمّا قولهم: مَهْرٌ مَضمونٌ مبلَّت، فهو في هذا* أيضاً؛ لأنّه مقطوعٌ قد فُرِغ منه. على أنّ في الكلمة شكّاً([19]). وأنشَدُوا:
* وما زُوِّجَتْ إلاّ بِمَهْرٍ مُبَلَّتِ([20]) *
ويقال إنّ البَليتَ كَلأ عامَين، وهو في هذا؛ لأنه يتقطّع ويتكَسَّر. قال:
رَعَيْنَ بَليتاً ساعةً ثم إنّنا *** قطَعْنا عليهنَّ الفِجاج الطوامِسَا([21])(بلج) الباء واللام والجيم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو وضوحُ الشّيء وإشراقُه. البَلَجُ الإشراق، ومنه انبلاج الصُّبح. قال:
* حتّى بدَتْ أعناقُ صُبْحٍ أبْلَجا([22]) *
ويقول العرب: "الحقُّ أُبْلَجُ والباطلُ لَجْلَجٌ". وقال:
ألم تَرَ أنَّ الحقَّ تلقاهُ أَبْلَجاً *** وأنَّك تلقَى باطِلَ القومِ لجْلَجا([23])ويقال للذي ليس بمقْرُونِ الحاجبين أبلج، وذلك الإشراقُ الذي بينهما بُلْجة. قال:
أبلَجُ بينَ حاجِبَيه نُورُه *** إذا تعدى رُفعَت مبتوره([24])(بلح) الباء واللام والحاء أصلٌ واحد، وهو فُتورٌ في الشيء وإعياءٌ وقِلَّةُ إحكام، وإليه ترجع فُروعُ الباب كلّه، فالبَلَح الخَلاَلُ، واحدته بَلَحة، وهو حَمْل النَّخل ما دام أخضَرَ صِغاراً كحِصْرِم العِنَب. قال أبو خيرة: ثَمَرَةُ السَّلَم تسمّى البَلَح ما دامت([25]) لم تَنْفتق، فإذا انفتَقَتْ فهي البَرَمَة. أبو عبيدة: أبْلَحَت النّخلة إذا أخرجَتْ بَلَحَها. قال أبو حاتم: يقال للثَّرى إذا يَبِس -وهو التّراب النّدِيّ- قد بَلَحَ بلُوحاً. وأنشد:
حَتّى إذا العودُ اشتهى الصَّبُوحا *** وبَلَحَ التُّرْبُ لـه بُلُوحا
ومن هذا البابِ بَلَحَ الرّجُلُ إذا انقَطَعَ من الإعياءِ فلم يَقْدِرْ على التحرُّك. قال الأعشى:
وإذا حُمّل ثِقْلاً بعضُهُمْ *** واشتَكَى الأوْصَالَ مِنه وبَلَحْ([26])وقال آخر([27]):
ألا بَلَحَتْ خَفَارَةُ آلِ لَأْيٍِ *** فلا شَاةً تَرُدُّ ولا بَعِيرا
قال الشيباني: يقال بَلَحَ إذا جَحَدَ. قال قُطرب: بَلَحَ الماءُ قلّ، وبَلَحَت الركيّة. قال:
مالَكَ لا تَجُمُّ يا مُضَبَّحُ *** قد كنتَ تَنْمِي والرَّكِيُّ بُلَّحُ
ويقال بَلَحَ الزَّنْدُ إذا لم يُورِ. قال العامريّ: يقال بَلَحَتْ عَلَيَّ راحلتي، إذا كَلَّتْ ولم تشايِعْني. ويقال بَلَحَ البَعيرُ وبَلَحَ الرّجلُ إذا لم يكن عنده شيء. قال:
مُعْترِفٌ للرُّزْءِ في مالِهِ *** إذا أكَبَّ البَرَمُ البالحُ
ومما شَذَّ عن الباب البُلَح، طائر، والبَلَحْلحة: القصعة لا قعر لها([28]).
(بلخ) الباء واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو التكبُّر، يقال رجل أبْلَخُ. وتبلّخ: تكَبَّر.
(بلد) الباء واللام والدال أصلٌ واحد يتقارب فُروعُه عند([29]) النَّظر في قياسه، والأصل الصدْر. ويقال وضَعَت النّاقةُ بَلْدَتَها بالأرض، إذا بَرَكت. قال ذو الرُّمّة:
أنيخت فألْقَتْ بَلْدَةً فوقَ بَلْدَةٍ *** قَليلٍ بها الأصواتُ إلاّ بُغامُها([30])ويقال تبلَّد الرّجلُ، إذا وضَعَ يَدَهُ على صَدْره عند تَحيُّرِه في الأمر. والأبْلد الذي ليس بمقْرُونِ الحاجبَيْن، يقال لما بين حاجبيه بَُلْدَة. وهو من هذا الأصل؛ لأنّ ذلك يشبه الأرض البلدة. والبلدة: النَّجم، يقولون هو بَلْدة الأسد، أي صدره([31]). والبلد صدْرُ القُرى. فأمّا قول ابن الرِّقاع:
* مِنْ بَعْدِ ما شمِلَ البِلَى أبلادَها([32]) *
فهو من هذا. وقالوا: بَلِ البلدُ الأَثَر، وجمعه أبلاد. والقولُ الأولُ أقيَس. ويقال بَلّد الرّجُل بالأرض، إذا لَزِق بها. قال:
إذا لم يُنازِعْ جاهِل القومِ ذُو النُّهى *** وبَلّدَتِ الأعلامُ باللّيلِ كالأَكَمْ([33])يقول: كأنّها لزِقَتْ بالأرض. وقال رجلٌ من تميمٍ يصفُ حَوضاً:
وَمُبْلِدٍ بَيْنَ مَوْماةٍ بَمَهْلَكَةٍ *** جاورْتُه بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([34])يذكر حوضاً لاصقاً بالأرض. ويقال أبْلَدَ الرَّجُلُ إبلاداً، مثل تبلّد سواء. والمبالدة بالسُّيوف مثل المُبَالطة. وقال بعضهم: اشتقّ من الأوّل، كأنهم لزِموا الأرضَ فقاتلوا عليها. والبالد قياساً للمقيم بالبَلَد.
(بلز) الباء واللام والزّاء* ليس بأصل، وفيه كُلَيمات، فالبِلِزُ المرأة القصيرة. ويقولون البَلأَز: القصير من الرِّجال([35]) والبَلأَزَةُ: الأكْل. وفي جميعِ ذلك نظرٌ.
(بلس) الباء واللام والسين أصلٌ واحد، وما بَعْدَه فلا معوَّلَ عليه.
فالأصلُ اليَأْسُ، يقال أبْلَسَ إذا يَئِسَ. قال الله تعالى:إذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ([36])} [المؤمنون 77]، قالوا: ومن ذلك اشتُقّ اسم إبْليس، كأنَّهُ يَئِسَ مِنْ رحمة الله.
ومن هذا الباب أبْلَسَ الرجُلُ سَكَت، ومنه أبْلَسَتِ النّاقة، وهي مِبْلاَسٌ، إذا لم تَرْغُ([37]) مِنْ شِدَّةِ الضَّبَعَة. فأما قولُ ابنِ أحمر:
عُوجي ابنَةَ البَلَسِ الظَّنُونِ فقد  *** يَرْبُو الصَّغِيرُ ويُجْبَرُ الكسْرُ
فيقال إنَّ البَلَسَ الواجم.
(بلص) الباء واللام والصاد، فيه كلماتٌ أكثرُ ظَنِّي أن لا مُعوَّلَ على مثلها، وهي مع ذلك تتقارب. يقولون بلَّصتِ الغنم إذا قلّت ألبانها، وتبلَّصت الغَنَمُ الأرضَ إذا لم تدَعْ فيها شيئاً إلاّ رَعَتْه.
وتبلّصتُ الشيءَ، إذا طلبْتَه في خَفاءٍ([38]). وفي ذلك عندي نَظَر.
(بلط) الباء واللام والطاء أصلٌ واحد، والأمر فيه قريبٌ من الذي قبلَه. قالوا: البَلاط كلُّ شيءٍ فرشْتَ به الدار مِن حَجَر وغيره. قال ابن مُقْبِل:
في مُشرِفٍ لِيطَ لَيّاقُ البلاط به *** كانت لِسَاسَتِه تُهْدَى قَرَابِينا
يقول: هي مَصْنَعَةٌ لنَصارَى يتعبَّدُون فيها، في مُشْرِفٍ ألْصِق. لَيَّاق أي لصَّاق يقال ما يَلِيق بك كذا، أي لا يَلْصَق. يذكر حُسْنَ المكانِ وأُنسَه بالقُرْبان والمصابيح. فإنْ كان هذا صحيحاً - على أنّ البلاط عندي دخيل - فمنه المُبالَطَة، وذلك أنْ يتضارب الرّجلانِ وهما بالبَلاط، ويكونا في تقارُبهما كالمتلاصِقَين.
وأَبْلَطَ الرّجُل افتَقَرَ فهو مُبْلِطٌ، وذلك من الأوّل، كأنّه افتقرَ حتى لَصِقَ بالبَلاط، مثل تَرِبَ إذا افتقَرَ حتى لَصِقَ بالتراب. فأمّا قولُ امرئ القيس:
* نزلتُ على عمرِو بن دَرْماءَ بُلْطَةً([39]) *
فيقال هي هَضْبَةٌ معروفة، ويقال بُلْطةً مفاجأةً. والأوّل أصحُّ.
(بلع) الباء واللام والعين أصلٌ واحد، وهو ازدراد الشيء. تقول: بلِعْتُ الشيءَ أبْلَعُه. والبالوع([40]) من هذا لأنه يَبْلَعُ الماء. وسَعْدُ بُلَعَ نجمٌ. والبُلَعُ السَّمّ في قامَة البَكْرَه([41]). والقياس واحدٌ، لأنّه يَبْلَعُ الخشبة التي تسلكه. فأمّا قولهم بَلَّعَ الشّيبُ في رأسه فقريبُ القياسِ من هذا؛ لأنّه إذا شَمِل رأسَه فكأنَّه قد بَلِعَه.
(بلغ) الباء واللام والغين أصلٌ واحد وهو الوُصول إلى الشيء. تقول بَلَغْتُ المكانَ، إذا وَصَلْتَ إليه. وقد تُسَمّى المُشارَفَةُ بُلوغاً بحقّ المقاربة. قال الله تعالى: ﴿فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [الطلاق 2]. ومن هذا الباب قولهم هو أَحْمَقُ بِلْغٌ وبَلْغٌ، أي إنّه مع حماقته يبلغ ما يريده. والبُلْغَة ما يُتَبَلَّغُ به من عَيْشٍ، كأنّه يُرادُ أنّه يبلُغُ رُتْبَةَ المُكْثِرِ إذا رَضِيَ وقَنَع، وكذلك البَلاغَة التي يُمْدَحُ بها الفَصِيحُ اللّسان، لأنّه يبلُغُ بها ما يريده، ولي في هذا بلاغٌ أي كِفاية. وقولهم بلَّغَ الفارسُ، يُرَادُ به أنّه يمدّ يدَه بعِنانِ فرَسِهِ، لِيَزيد في عَدْوِهِ. وقولهم تبلَّغَتِ القِلَّة بفلانٍ، إذا اشتدَّتْ، فلأنه تناهِيها به، وبلوغها الغاية.
(بلق) الباء واللام والقاف أصلٌ واحدٌ منقاسٌ مطّرد، وهو الفتح. يقال أبلَقَ البابَ وبلَقَهُ، إذا فتحه كلّه. قال:
* والحِصْنُ مُنْثَلِمٌ وَالبابُ مُنْبَلقُ([42]) *
والبَلَقُ الفُسْطاط، وهو من الباب. وقد يُسْتَبْعَدُ البَلَقُ في الألوان، وهو قريبٌ، وذلك أنّ البَهيم مشتَقٌّ من البابِ المُبْهَم، فإذا ابيضّ بعضُه فهو كالشيء يُفْتَحُ.
 ---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأيت شفتيه مبلمتيه" صوابه من اللسان (14: 320).
([2]) هو خوص المقل.
([3]) في الأصل: "أو غيره".
([4]) ديوان رؤبة 165 والمجمل واللسان (بله). وقبله:
إما تريني خلق المموه  *** براق أصلاد الجبين الأجله
 ([5]) في الأصل:" إخلاف"، تحريف.
([6]) البيتان للعجاج في اللسان (18: 91). وقد نسبا إليه أيضاً في المجمل، وليسا في ديوانه.
([7]) البيت في اللسان (18: 92).
([8]) البيت لذي الرمة في ديوانه 298. وورد في اللسان (18: 92) بدون نسبة. وصواب روايته: "قلوصين عوجاوين" لأن قبله:
ستستبدلين العام إن عشت سالما *** إلى ذاك من إلف المخاض البهازر
 ([9]) صدره كما في الديوان 109 واللسان (بلا):
* جزى الله بالإحسان ما فعلا بكم *
([10]) أي بينت العذر. وفي اللسان: "أي بينت وجه العذر لأزيل عني اللوم".
([11]) كذا، وله وجه. وفي الديوان 14 واللسان (18: 93): "تقي اليمين" بالتاء. يقول: طمست معالم الدار واستوى وجه أرضها، فكأن ذلك الجديد يخبرك إخبار الحالف أنه ما حل بهذه الدار من قبل.
([12]) وفي لغتان أخريان، وهما: بلى، كحتى؛ وبلى، كإلا.
([13]) يقال بليان، بالتحريك، وبليان بكسرتين مع تشديد الياء. ويرى ابن جني أنه علم للبعد فهو غير مصروف. انظر اللسان (18: 94).
([14]) ليس يدرى التكرار، أهو من كلام خالد، أم من كلام الرواة لبيان اختلاف الرواية. والظاهر من مخالفة صاحب اللسان بين ضبط الكلمتين أنهما بيان للرواية.
([15]) ورد البيت في الأصل منقوصاً منه الكلمتان اللتان أثبتهما من اللسان (18: 94)، وروايته في اللسان: "تنام ويذهب" على الخطاب.
([16]) البيت من معلقته. انظر التبريزي 241.
([17]) يقال بلت من بابي نصر وتعب، وأبلت أيضاً.
([18]) صدره كما في المفضليات (1: 107) واللسان (2: 315):
* كأن لها في الأرض نسياً تقصه *
([19]) ذكر في المجمل أنها لغة حمير، وكذا كتب ابن منظور.
 ([20])أنشد هذا العجز في اللسان (2: 316).
([21]) في الأصل: "عليها الفجاح الطوامسا"، صوابه من المجمل.
 ([22])البيت للعجاج في ديوانه 9 واللسان (بلج).
 ([23])أنشده في الجمهرة (1: 212).
([24]) كذا ورد هذا البيت.
([25]) في الأصل: "ما دام".
 ([26])البيت في ديوانه 160. وعجزه في اللسان (3: 228). ورواية الديوان:
وإذا حمل عبئاً بعضهم *** فاشتكى الأوصال منه وأنح
 ([27]) هو بشر بن أبي خازم، كما في اللسان (3: 238).
([28]) ليست في اللسان ولا في المخصص في باب (القصاع). وفي القاموس: "والبلحلح القصعة لا قعر لها". وأورد اللسان في (زلح) والمخصص (5: 58): "الزلحلحة" بمعناها. وأنشد فيهما:
ثمت جاؤوا بقصاع ملس *** زلحلحات ظاهرات اليبس
  ([29])في الأصل: "عن".
([30]) البيت في ديوان ذي الرمة 638 واللسان (4: 63).
([31]) في اللسان والأزمنة والأمكنة (1: 194، 313) أنها موضع لا نجوم فيه. وذكر الجوهري أنها ستة أنجم من القوس.
([32]) صدره كما في اللسان (4: 64) والأغاني (1: 115، 118/8: 176، 177):
* عرف الديار توهماً فاعتادها *
([33]) البيت في اللسان (4: 65) بدون نسبة كما هنا.
([34]) وكذا جاءت روايته في اللسان (4: 63)، لكن في (19: 235): "ومتلف بين موماة" .
([35]) الذي في اللسان أن "البلز الرجل القصير". وأما "البلأز" فقد ذكره اسماً من أسماء الشيطان.
([36]) من الآية 77 في سورة المؤمنين. وفي الأصل: "فإذا" تحريف. أما التي فيها الفاء فهي الآية 44 من سورة الأنعام: {فإذا هم مبلسون بدون ذكر "فيه". وفي الآية 75 من الزخرف: {وهم فيه مبلسون.
([37]) لم ترغ، من الرغاء، وهو صوتها. وفي الأصل: "لم ترع" مع ضبط العين المهملة بالفتح، والصواب من المجمل واللسان والقاموس ، وهو ما يقتضيه الكلام.
([38]) لم يذكر اللسان في المادة شيئاً من هذه المعاني، وذكرت جميعها في القاموس.
([39]) ليس في ديوانه. وأنشده في اللسان (بلط) منسوباً إليه، وكذا في معجم البلدان (2: 271). وورد بدون نسبة في الجمهرة (1: 308). وفي "بلطة" تأويلات كثيرة ذكرها في اللسان. وعجز البيت كما في الجمهرة:
* فيا كرم ما جار ويا حسن ما محل *
          وفي اللسان: "فيا كرم ويا كرم"، وفي البلدان: "فيا حسن ويا كرم".
([40]) المذكور في المعاجم "البالوعة" و"البلوعة" و"البلاعة".
([41]) وكذا عبارة المجمل. وفي اللسان: " والبلعة سم البكرة وثقبها الذي في قامتها وجمعها بلع".
([42]) في اللسان (بلق) والمجمل: "فالحصن منثلم".
ـ

##### Türkçe

(**باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي**)
(**بلم**) **الباء واللام والميم** iki asıldır: birincisi şişlik yahut ona benzeyen şey, ikincisi bitkidir.
Birincisi **بَلَمٌ**’dur; o, dişi deveyi rahminin boğaz halkasında tutan bir hastalıktır. **أَبْلَمَتِ الناقةُ** denir, o şey onu tuttuğu vakit. **الفَرَّاء**: **أَبْلَمَتْ** ve **بَلِمَتْ** (denir), hayâsı şiştiği vakit.
**أبو عُبيدٍ** dedi: Ondandır onların sözü: **لا تُبَلِّمْ عليه** yani “çirkinleştirme.” **أبو حاتم** dedi: **أَبلَمَتِ البَكْرَة** (denir) hiç hamile kalmadığı vakit; o **مُبْلِمٌ**’dir; isim **البَلَمَة**’dir.
**يعقوب** dedi: **أَبْلَمَ الرّجُل** (denir) dudakları şiştiği vakit; ve onun iki dudağını **مُبْلَمَتينِ** gördüm. **الإبلام** da: susmaktır; **أَبْلَمَ** denir, sustuğu vakit.
İkinci asıl: **الأبلم** hurma yaprağı lifinden bir türdür. **أبو عمرو** dedi: **إبلِم** ve **أَبلَمٌ** ve **أُبُلمٌ** denir. Ondandır mesel: “**المال بَيني وبينك شِقَّ الأُبْلُمَة**” ve kırılır ve açılır; yani iki yarım; çünkü **الأبلمة** boyuna yarıldığı vakit, başından sonuna iki yarım olarak yarılır; bazısı ref‘ eder de şöyle der: “**المالُ بيني وبينك شِقُّ الأبلمة**”, yani o böyledir.

(**بله**) **الباء واللام والهاء** bir tek asıldır; o da çuval benzeri ve gaflet benzeridir. **الخليل** ve başkaları dedi: **البَلَه** aklın zayıflığıdır. Allah’ın elçisi صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**أكثَرُ أهلِ الجنَّة البُلْه**”; âhiret işinde akıllıları, dünya işinde **البُلْهَ** olanları kasteder.
Ve **الزّبرقانُ** [بن] **بَدْرٍ** dedi: “**خيرُ أَولادِنا الأَبلَهُ العقُول**”; murad, hayâsının şiddetinden **الأَبله** gibi olmasıdır; hâlbuki o **عَقُولٌ**’dür. Ve **شَبابٌ أبْلَهُ** denir, onda bulunan gaflet sebebiyle. **عَيْشُ الأبلهِ** az kaygılıdır. **رؤبة** dedi:
* **بَعْدَ غُدانِيِّ الشّبَابِ الأَبْلَهِ** *
Ama onların sözü: “**بَلْهَ**” ise, şâz olması câizdir; ve uzakça bir ihtimalle, kapının kıyasına döndürülmeye muhtemeldir, “bırak” mânâsında. O, hadiste gelen şeydir: “Allah تعالى der ki: **أَعدَدْتُ لعِبادِي الصّالحينَ مَا لا عَيْنٌ رَأَتْ ولا أُذُنٌ سَمِعَتْ، ولا خَطَرَ على قَلْبِ بَشَرٍ، بَلْهَ ما أَطْلَعْتُهُمْ عليه**”, yani “onları üzerine muttali kıldığım şeyi bırak; ondan gafil ol.”

(**بلو/ي**) **الباء واللام والواو والياء** iki asıldır: birincisi şeyin eskimesi, *ikincisi bir tür imtihandır; haber verme de ona hamledilir.
Birincisine gelince, **الخليل** dedi: **بَلِيَ يَبْلى**; o **بالٍ**’dir. **البِلَى** onun masdarıdır. Açıldığı vakit o **البَلاَء**’dır; bir kavim “o bir lügattir” dedi. Şiir okudu:
وَالمرء يُبْليه بَلاَءَ السَّرْبالْ *** مَرُّ الليالي واختلافُ الأحوالْ
Ve **البَلِيَّةُ**: câhiliyede sahibinin kabri yanında bağlanan binek hayvandır; başına **وَلِيَّةٌ** bağlanır; yemlenmez ve sulanmaz, ölünceye kadar. **أبو زُبيد** dedi:
كالبَلاَيا رُؤوسُها في الوَلايَا *** مانِحاتِ السَّمومِ حُرَّ الخُدُودِ
Ve ondan: kabir yanında boğazlanır da ölünceye kadar (bırakılır). Dedi:
تَكُوسُ به العَقْرَى على قِصَدِ القَنَا *** كَكَوْسِ البَلاَيَا عُقِّرَتْ عِنْدَ مَقْبَرِ
Ve ondan **بَلَّيْتُ البَلِيَّةُ** denir. **اليزيديّ** dedi: Araplar, adamın ölümünden sonra onun binek hayvanını yüzerlerdi; sonra onu **ثُماماً** ile doldururlardı; sonra onu onun yolunda **النّادي**’ye (giden yolda) bırakırlardı. Ve onunla birlikte diriltileceğini sanırlardı; ve kendisine bu yapılmayanın yaya olarak haşredileceğini (sanırlardı).
**ابنُ الأعرابيّ** dedi: **بَلَّى عليه السَّفَرُ** ve **بَلاَّه** denir. Şiir okudu:
قَلُوصان عَوْجَاوَانِ بَلَّى عليهما *** دُؤُوبُ السُّرى ثمَّ اقتحامُ الهواجرِ
**بَلاَّهُما**’yı kasteder.
**الخليل** dedi: “**ناقةٌ بِلْوُ سفرٍ**” dersin; “**نِضْو سفَر**” gibi; yani sefer onu **أبْلاَها** etmiştir. Ve **بِلْيُ سَفَر** (denir), **الكسائيّ**’den.
İkinci asla gelince, onların sözü: **بُلِيَ الإنسانُ** ve **ابْتُلِيَ**; bu imtihandandır; o, sınamadır. Ve dedi:
بُلِيتُ وفُِقدانُ الحبيبِ بَلِيَّةٌ *** وكم مِن كريمٍ يُبْتَلى ثم يَصبرُ
Ve **البَلاءُ** hayırda da şerde de olur. Allah تعالى kulunu güzel bir **بلاءً** ile ve kötü bir **بلاءً** ile **يُبْلِي**; ve bu ona döner; çünkü bununla onun sabrında ve şükründe sınanır.
**الجعديّ** **البلاء** hakkında, onun sınama olduğunu (söyleyerek) dedi:
كَفَاني البَلاَءُ وإِنّي امرُؤٌ *** إذا ما تَبَيَّنْتُ لمَ أَرْتَبِ
**ابنُ الأعرابيّ** dedi: O **البِلْوَة** ve **البَلِيَّة** ve **البَلْوَى**’dır. Ve **زهير**’in sözünde dediler:
* **فأبلاَهُما خَيْرَ البلاءِ الذي يَبلُو** *
Mânâsı: kullarını onunla sınadığı en hayırlı bağışı onlara verdi.
**الأحمر** dedi: Araplar der: **نَزَلَتْ بَلاءِ**; **حَذَامِ** vezninde.
Ve bu bâba hamledilen şeylerdendir onların sözü: **أبليتُ فُلاناً عُذْراً**; yani onunla aramda ona bildirdim ve açıkladım; artık sonra bana kınama yoktur.
**أبو عُبيد** dedi: **أَبلَيْتُه يميناً** yani onun nefsini onunla hoş ettim. **أوس** dedi:
كأنَّ جديدَ الدار يُبْلِيكَ عنهُم *** نَقِيُّ اليَمِينِ بَعْدَ عَهدِكَ حَالفُ
**ابن الأعرابيّ** dedi: **يُبْليك** “sana haber verir” demektir. Araplar der: **أَبْلِني كذا**; yani “bana haber ver”; öteki de der ki: **لا أُبْلِيْك**. Ondandır **أمِّ سَلَمة** hadisi: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم’in sözünü zikrettiği vakit: “**إنَّ مِن أصحابي مَنْ لا يَرَاني بعد أَنْ أُفارِقَه**”; **عُمَرُ** ona sordu: “Ben onlardan mıyım?” O dedi: “Hayır; ve senden sonra kimseye **أُبْلِيَ** etmeyeceğim”; yani haber vermeyeceğim.
**ابنُ الأعرابيّ** dedi: **ابتليْتُه فأبلاني** denir; yani onu yokladım da bana haber verdi.

Bu iki asıldan şâz olanın zikri: **الخليل** dedi: “**الناس بذي بَلِيٍّ وذي بِلِيّ**” dersin; yani onlar dağınıktırlar. **أبو زيد** dedi: “**هم بذي بليانٍَ**” da (denir); bu, bazısı bazısından uzak olduğu ve onları toplayan bir imam olmaksızın taifeler oldukları vakittir. Ondandır **خالد** hadisi: **عُمَرُ** onu Şam’dan azlettiği vakit: “**ذاك إذا كانَ النّاس بذي بَليّ، وذي بَلّى**”. **الكسائيّ** uzun uyuyan bir adam hakkında şiir okudu:
يَنامُ ويذهب [الأَقوامُ] حتّى  *** يُقَالَ [أَتَوْا] عَلَى ذي بِلِّيَانِ
Ama **بَلَى** hiçbir veçhile bâbdan değildir; onun aslı **بَلْ**’dir.
Ve **وَبَلِيّ**: **قُضاعة**’dan **عمرو بن الحاف**’ın oğludur; ona nisbet **بَلَوِيٌّ**’dür. Ve **الأَبْلاء**: bir kuyunun adıdır. **الحارث** dedi:
فرياضُ القَطا فأودِيةُ الشُّر *** بُبِ فالشُّعبتانِ فالأَبْلاءُ

(**بلت**) **الباء واللام والتاءُ** bir tek asıldır; o da kopmadır. Sanki **بَتَل**’den kalb edilmiştir. Araplar der: **تكَلَّم حَتّى بَلِتَ**. **الشّنفرَى** dedi:
* **عَلَى أُمِّها وَإنْ تُخاطِبْكَ تَبْلَِتِ** *
Ama onların sözü: **مَهْرٌ مَضمونٌ مبلَّت**; bu da bundandır*; çünkü o, kesilmiş, bitirilmiş olandır. Şu da var ki kelimede bir şüphe vardır. Şiir okudular:
* **وما زُوِّجَتْ إلاّ بِمَهْرٍ مُبَلَّتِ** *
Ve denir ki **البَليتَ** iki yılın otudur; bu da bundandır; çünkü o parçalanır ve kırılır. Dedi:
رَعَيْنَ بَليتاً ساعةً ثم إنّنا *** قطَعْنا عليهنَّ الفِجاج الطوامِسَا

(**بلج**) **الباء واللام والجيم** kıyaslı tek bir asıldır; o, şeyin açıklığı ve parlamasıdır. **البَلَجُ** parlamadır; ondandır sabahın yarılması. Dedi:
* **حتّى بدَتْ أعناقُ صُبْحٍ أبْلَجا** *
Ve Araplar der: “**الحقُّ أُبْلَجُ والباطلُ لَجْلَجٌ**”. Ve dedi:
ألم تَرَ أنَّ الحقَّ تلقاهُ أَبْلَجاً *** وأنَّك تلقَى باطِلَ القومِ لجْلَجا
Ve iki kaşı bitişik olmayan kimseye **أبلج** denir; ikisi arasındaki o parlaklık **بُلْجة**’dir. Dedi:
أبلَجُ بينَ حاجِبَيه نُورُه *** إذا تعدى رُفعَت مبتوره

(**بلح**) **الباء واللام والحاء** bir tek asıldır; o, şeyde gevşeklik ve yorgunluk ve sağlamlığın azlığıdır; bâbın bütün dalları ona döner. **البَلَح**: hurma salkımının yeşil kaldığı müddetçe küçük (meyvesi)dir; bir tanesi **بَلَحة**’dır; üzümün koruğu gibi. **أبو خيرة**: **ثَمَرَةُ السَّلَم** (selam ağacının meyvesi) yarılmadığı müddetçe **البَلَح** diye adlandırılır; yarıldığı vakit o **البَرَمَة**’dir. **أبو عبيدة**: **أبْلَحَت النّخلة** (denir) **بَلَحَها**’sını çıkardığı vakit. **أبو حاتم** dedi: **الثَّرى** (ıslak toprak) kuruduğu vakit —o, nemli topraktır— “**قد بَلَحَ بلُوحاً**” denir. Şiir okudu:
حَتّى إذا العودُ اشتهى الصَّبُوحا *** وبَلَحَ التُّرْبُ لـه بُلُوحا
Ve bu bâbdandır: **بَلَحَ الرّجُلُ**; yorgunluktan kesildiği ve hareket etmeye güç yetiremediği vakit. **الأعشى** dedi:
وإذا حُمّل ثِقْلاً بعضُهُمْ *** واشتَكَى الأوْصَالَ مِنه وبَلَحْ
Ve bir başkası dedi:
ألا بَلَحَتْ خَفَارَةُ آلِ لَأْيٍِ *** فلا شَاةً تَرُدُّ ولا بَعِيرا
**الشيباني** dedi: **بَلَحَ** denir, inkâr ettiği vakit. **قُطرب** dedi: **بَلَحَ الماءُ** azaldı; ve **بَلَحَت الركيّة**. Dedi:
مالَكَ لا تَجُمُّ يا مُضَبَّحُ *** قد كنتَ تَنْمِي والرَّكِيُّ بُلَّحُ
Ve **بَلَحَ الزَّنْدُ** denir, kıvılcım çıkarmadığı vakit. **العامريّ** dedi: **بَلَحَتْ عَلَيَّ راحلتي** denir, yorulduğu ve bana eşlik etmediği vakit. Ve **بَلَحَ البَعيرُ** ve **بَلَحَ الرّجلُ** denir, yanında bir şey olmadığı vakit. Dedi:
مُعْترِفٌ للرُّزْءِ في مالِهِ *** إذا أكَبَّ البَرَمُ البالحُ
Ve bâbdan şâz olanlardandır: **البُلَح** bir kuştur; ve **البَلَحْلحة** dibi olmayan çanaktır.

(**بلخ**) **الباء واللام والخاء** bir tek asıldır; o, kibirdir. **رجل أبْلَخُ** denir. **تبلّخ**: kibirlendi.

(**بلد**) **الباء واللام والدال** bir tek asıldır; dalları, kıyasına bakıldığında birbirine yaklaşır; asıl göğüstür. Ve **وضَعَت النّاقةُ بَلْدَتَها بالأرض** denir, çöktüğü vakit. **ذو الرُّمّة** dedi:
أنيخت فألْقَتْ بَلْدَةً فوقَ بَلْدَةٍ *** قَليلٍ بها الأصواتُ إلاّ بُغامُها
Ve **تبلَّد الرّجلُ** denir, işte şaşkınlığı sırasında elini göğsünün üzerine koyduğu vakit. Ve iki kaşı bitişik olmayan kimse **الأبْلد**’dir; iki kaşı arasına **بَُلْدَة** denir. O, bu asıldandır; çünkü o, düz yer toprağına benzer. Ve **البلدة**: yıldızdır; derler ki o **بَلْدة الأسد**’dir; yani onun göğsüdür. Ve **البلد** köylerin göğsüdür. Ama **ابن الرِّقاع**’ın sözü:
* **مِنْ بَعْدِ ما شمِلَ البِلَى أبلادَها** *
Bu, bundandır. Ve dediler: **بَلِ البلدُ الأَثَر**; çoğulu **أبلاد**’dır. Birinci söz daha kıyaslıdır. Ve **بَلّد الرّجُل بالأرض** denir, ona yapıştığı vakit. Dedi:
إذا لم يُنازِعْ جاهِل القومِ ذُو النُّهى *** وبَلّدَتِ الأعلامُ باللّيلِ كالأَكَمْ
Der ki: sanki yere yapıştı. Ve Temîm’den bir adam, bir havuzu vasfederek dedi:
وَمُبْلِدٍ بَيْنَ مَوْماةٍ بَمَهْلَكَةٍ *** جاورْتُه بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
Yere yapışık bir havuzu zikreder. Ve **أبْلَدَ الرَّجُلُ إبلاداً** denir; **تبلّد** gibi, eşittir. Ve kılıçlarla **المبالدة**, **المُبَالطة** gibidir. Bazısı dedi: birinciden türetilmiştir; sanki yere yapıştılar da onun üzerinde savaştılar. Ve **البالد** kıyasça beldede ikamet eden içindir.

(**بلز**) **الباء واللام والزّاء** asıl değildir; onda birkaç kelime vardır: **البِلِزُ** kısa boylu kadındır. Ve derler: **البَلأَز** erkeklerden kısa boylu olan; ve **البَلأَزَةُ**: yemektir. Bütün bunlarda bir bakış vardır.

(**بلس**) **الباء واللام والسين** bir tek asıldır; ondan sonrası üzerine dayanılmaz.
Asıl, ümittir; **أبْلَسَ** denir, ümidini kestiği vakit. Allah تعالى buyurdu: **إذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ**; dediler: bundan **إبْليس** ismi türetilmiştir; sanki Allah’ın rahmetinden ümidini kesmiştir.
Ve bu bâbdandır: **أبْلَسَ الرجُلُ** sustu. Ve ondandır: **أبْلَسَتِ النّاقة**; o **مِبْلاَسٌ**’tır; şiddetli **الضَّبَعَة** sebebiyle **تَرْغُ** etmediği vakit. Ama **ابنِ أحمر**’in sözü:
عُوجي ابنَةَ البَلَسِ الظَّنُونِ فقد  *** يَرْبُو الصَّغِيرُ ويُجْبَرُ الكسْرُ
Denir ki **البَلَسَ**: suskun olandır.

(**بلص**) **الباء واللام والصاد**; onda kelimeler vardır; zannımca benzerlerine dayanılmaz; bununla beraber birbirine yaklaşırlar. Derler: **بلَّصتِ الغنم** sütleri azaldığı vakit; ve **تبلَّصت الغَنَمُ الأرضَ** denir, onda bir şey bırakmayıp ancak onu otladığı vakit.
Ve **تبلّصتُ الشيءَ** (denir), onu gizlice aradığım vakit. Bunda, benim yanımda bir bakış vardır.

(**بلط**) **الباء واللام والطاء** bir tek asıldır; iş, ondan öncekine yakındır. Dediler: **البَلاط** taş ve başkası gibi evde döşediğin her şeydir. **ابن مُقْبِل** dedi:
في مُشرِفٍ لِيطَ لَيّاقُ البلاط به *** كانت لِسَاسَتِه تُهْدَى قَرَابِينا
Der ki: o, içinde ibadet ettikleri Hıristiyanlara ait bir yapıdır; yapışık bir yüksek yerde. **لَيَّاق** yani yapışkan; “**ما يَلِيق بك كذا**” denir; yani “sana yapışmaz.” Mekânın güzelliğini ve kurban ve kandillerle ünsiyetini zikreder. Eğer bu sahih ise —şu da var ki **البلاط** benim yanımda dâhildir— ondan **المُبالَطَة** gelir; o da iki adamın, **البَلاط** üzerinde iken birbirini dövmesidir; yakınlıklarında yapışık iki kişi gibi olurlar.
Ve **أَبْلَطَ الرّجُل** fakirleşti; o **مُبْلِطٌ**’tır. Bu, birincidendir; sanki fakirleşti de **البَلاط**’a yapıştı; **تَرِبَ** gibi: fakirleşti de toprağa yapıştı. Ama **امرئ القيس**’in sözü:
* **نزلتُ على عمرِو بن دَرْماءَ بُلْطَةً** *
Denir ki o, bilinen bir tepedir; ve **بُلْطةً** “ansızın” (mânâsına) da denir. Birincisi daha sahihdir.

(**بلع**) **الباء واللام والعين** bir tek asıldır; o, şeyi yutmaktır. Dersin: **بلِعْتُ الشيءَ أبْلَعُه**. Ve **البالوع** bundandır; çünkü suyu yutar. Ve **سَعْدُ بُلَعَ** bir yıldızdır. Ve **البُلَعُ**: **البَكْرَه**’nin gövdesindeki deliktir. Kıyas birdir; çünkü o, içinden geçirilen tahtayı yutar. Ama onların sözü: **بَلَّعَ الشّيبُ في رأسه**; bu, bundan kıyasa yakındır; çünkü başını kapladığı vakit sanki onu yutmuştur.

(**بلغ**) **الباء واللام والغين** bir tek asıldır; o, şeye ulaşmaktır. Dersin: **بَلَغْتُ المكانَ**; ona ulaştığın vakit. Yaklaşma hakkıyla, yakın olma da “**بُلوغاً**” diye adlandırılabilir. Allah تعالى buyurdu: **فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ**. Ve bu bâbdandır onların sözü: “o **أَحْمَقُ بِلْغٌ وبَلْغٌ**’dur”; yani ahmaklığıyla beraber istediğine ulaşır. Ve **البُلْغَة**: yaşayıştan kendisiyle geçinilen şeydir; sanki murad, razı olup kanaat ederse çok olanın mertebesine ulaşmasıdır. Ve fasih dilin övüldüğü **البَلاغَة** de böyledir; çünkü onunla istediğine ulaşır. “**ولي في هذا بلاغٌ**” yani yeterlik. Ve onların sözü: **بلَّغَ الفارسُ**; murad, atının dizginine elini uzatmasıdır; koşusunda artırmak için. Ve onların sözü: **تبلَّغَتِ القِلَّة بفلانٍ**; darlık şiddetlendiği vakit; çünkü onunla nihayetine varması ve gayeye ulaşmasıdır.

(**بلق**) **الباء واللام والقاف** kıyaslı, düzenli tek bir asıldır; o, açmadır. **أبلَقَ البابَ** ve **بلَقَهُ** denir; onu bütünüyle açtığı vakit. Dedi:
* **والحِصْنُ مُنْثَلِمٌ وَالبابُ مُنْبَلقُ** *
Ve **البَلَقُ**: çadırdır; o, bâbdandır. Renklerdeki **البَلَقُ** uzak görülebilir; oysa yakındır: çünkü **البَهيم** kapalı kapıdan türetilmiştir; onun bir kısmı beyazladığı vakit, sanki açılan bir şey gibidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ل ه
خيرُ أولادِنا الأَبْلَهُ العَقُول وخيرُ النّساء البلهاء الخجول‏.‏
قال‏:‏ ولقـد لهـوت بطفلـة مبالـة بلهـاء تطلعنـي علـى أسرارهـا وتباله فلان‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ تبالهن بالعرفان لما عرفنني وقلـن امـرؤ بـاغ أكـل وأوضعا وتقول‏:‏ هذا ما أظهره لك بله ما أضمره أي دع ما أضمره فهو خير مما أظهره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو في شباب أبله وعيش أبله يراد غفل صاحبهما عن الطوارق‏.‏
قال رؤبة‏:‏ بعد غداني الشباب الأبله ومنـه‏:‏ هـو في بلهنية من عيشه‏.‏
تقول‏:‏ لازلت ملقى بتهنيه مبقى في بلهنيه‏.‏
وجمل أبله وناقة بلهاء‏:‏ لا تنحاش من ثقل كأنها حمقاء‏.‏
وفلان يتبله في المفازة أي يتعسف من غير هداية ولا مسئلة‏.‏

##### Türkçe

ب ل ه
Bizim evlâtlarımızın hayırlısı **الأَبْلَهُ** **العَقُول**’dür; kadınların hayırlısı **البلهاء** **الخجول**’dür.‏
Dedi ki: “Andolsun, sırlarını bana gösteren ve (benimle) **تباله** eden, aldırmaz **بلهاء** bir kızcıkla eğlendim.” Ve falan (kimse) **تباله** etti.‏
Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
“Beni tanıdıkları vakit tanışıklıkla **تبالهن** ettiler
ve ‘yiyen ve hızlı giden bir adamdır’ dediler.”
Ve (sen) dersin: “Sana açığa vurduğum şey budur; **بله** gizlediğim şey(ler)i”; yani: “Gizlediğim şeyi bırak; çünkü o, açığa vurduğumdan daha hayırlıdır.”‏
Mecazdan olarak: “O, **أبله** bir gençlikte ve **أبله** bir yaşayıştadır”; (bundan) murad, ikisinin sahibinin ansızın gelenlere karşı gafil olmasıdır.‏
Rü’be dedi ki:
“**الأبله** gençlik beni besledikten sonra.”
Ve ondan: “O, yaşayışından bir **بلهنية** içindedir.”‏
(Sen) dersin: “Hep **بتهنيه** içinde bırakılmış, **بلهنيه** içinde bırakılmış olarak kalasın.”‏
Ve **أبله** deve ve **بلهاء** dişi deve: ağırlıktan ürküp kaçmaz; sanki o ahmaktır.‏
Ve falan (kimse) çorak yerde **يتبله** eder; yani hidayet olmaksızın ve sormaksızın zorlama yola sapar.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَلَهُ: الغَفْلة عن الشرّ وأَن لا يُحْسِنَهُ؛ بَلِهَ، بالكسر، بَلَهاً وتَبَلَّه وهو أَبْلَه وابتُلِهَ كبَلِه؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِنَّ الذي يَأْمُلِ الدُّنْيا لَمُبْتَلَهٌ،
وكلُّ ذي أَمَلٍ عنها سيُشْتَغَلُ
(* قوله «سيشتغل»
كذا بضبط الأصل والمحكم، وقد نص القاموس على ندور مشتغل بفتح الغين). ورجل أَبْلَه بيِّنُ البَلَهِ والبَلاهةِ، وهو الذي غلب عليه سلامة الصدر وحُسْنُ الظنِّ بالناس لأَنهم أَغفَلوا أَمْرَ دنياهم فجهلوا حِذْقَ التصرف فيها، وأَقبلوا على آخرتهم فشَغَلوا أَنفسهم بها، فاستحقوا أَن يكونوا أَكثر أَهل الجنَّة، فأَما الأَبْلَه وهو الذي لا عقل له فغير مُرادٍ في الحديث، وهو قوله، صلى الله عليه وسلم: أَكثرُ أَهلِ
الجنة البُلْهُ، فإِنه عنى البُلْهَ في أَمر الدنيا لقلة اهتمامهم، وهم أَكياسٌ في أَمر الآخرة. قال الزِّبْرقانُ بن بدر: خيرُ أَولادِنا الأَبْلهُ العَقُولُ؛ يعني أَنه لشدَّة حَيائِه كالأَبْله، وهو عَقُول، وقد بَلِه، بالكسر، وتَبَلَّه. التهذيب: والأَبْلَهُ الذي طُبع على الخير فهو غافلٌ عن الشرّ لا يَعْرِفه؛ ومنه: أَكثرُ أَهل الجنة البُلْه. وقال النضر: الأَبْلَه الذي هو مَيِّت الدَّاءِ يريد أَن شَرَّه ميِّتٌ لا يَنْبَه له. وقال أَحمد بن حنبل في تفسير قوله اسْتَراح البُلْهُ، قال: هم الغافلون عن الدنيا وأَهلِها وفَسادِهم وغِلِّهم، فإِذا جاؤُوا إِلى الأَمرِ والنهيِ فهم العُقَلاء الفُقَهاء، والمرأَة بَلْهاء؛ وأَنشد، ابن شميل: ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيّالةٍ
بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِها
أَراد: أَنها غِرٌّ لا دَهاءَ لها فهي تُخْبِرني بأَسْرارِها ولا تَفْطَن لما في ذلك عليها؛ وأَنشد غيره:
من امرأَةٍ بَلْهاءَ لم تْحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ
يقول: لم تُحْفَظْ لِعَفافها ولم تُضَيَّعْ مما يَقُوتها ويَصُونها، فهي ناعمة عَفِيفةٌ. والبَلْهاءُ من النساء: الكريمةُ المَزِيرةُ الغَرِيرةُ المُغَفَّلةُ. والتَّبَالُه: استعمالُ البَلَه. وتَبالَه أَي أَرى من نفسه ذلك وليس به. والأَبْلَه: الرجلُ الأَحمق الذي لا تمييز له، وامرأَة بَلْهاء. والتَّبَلُّهُ: تطلُّبُ الضالَّة. والتَّبَلُّه: تَعَسُّفُ الطريق على غير هداية ولا مسأَلة؛ الأَخيرة عن أَبي علي. قال الأَزهري: والعرب تقول فلانٌ يتَبَلَّه تبَلُّهاً إِذا تعَسَّف طريقاً لا يهتدي فيها ولا يستقيم على صَوْبِها؛ وقال لبيد:
عَلِهَتْ تَبَلَّهُ في نِهاءِ صُعائدٍ
والرواية المعروفة: عَلِهَتْ تَبَلَّدُ.
والبُلَهْنِيَةُ: الرَّخاء وسَعَةُ العَيْش. وهو في بُلَهْنِيةٍ من العيش أَي سعَةٍ، صارت الأَلف ياء لكسرة ما قبلها، والنون زائدة عند سيبويه.وعيش أَبْلَهُ: واسعٌ قليلُ الغُمومِ؛ ويقال: شابٌّ أَبْلَه لما فيه من الغَرارة، يوصف به كما يوصفُ بالسُّلُوّ والجُنُونِ لمضارعته هذه الأَسبابَ. قال الأَزهري: الأَبْلَهُ في كلام العرب على وجوهٍ: يقال عَيْش أَبْلَه وشبابٌ أَبْلَه إِذا كان ناعماً؛ ومنه قول رؤبة:
إِمّا تَرَيْنِي خَلَقَ المُمَوَّهِ،
بَرّاقَ أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَهِ،
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ
يريد الناعم؛ قال ابن بري: قوله خلق المُمَوَّه، يريد خَلَقَ الوجه الذي قد مُوِّه بماء الشباب، ومنه أُخذ بُلَهْنِيةُ العيش، وهو نَعْمته وغَفْلَتُه؛ وأَنشد ابن بري لِلَقِيط بن يَعْمُر الإِياديّ: ما لي أَراكُمْ نِياماً في بُلَهْنِيَةٍ
لا تَفْزَعُونَ، وهذا اللَّيْثُ قد جَمَعا؟
وقال ابن شميل: ناقة بَلْهاء، وهي التي لا تَنْحاشُ من شيء مَكانةً ورَزانةً كأَنها حَمْقاء، ولا يقال جمل أَبْلَهُ. ابن سيده: البَلْهاء ناقةٌ؛ وإِياها عنَى قيسُ بن عَيْزارة الهُذلي بقوله:
وقالوا لنا: البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ
وأَغْراسُها، واللهُ عني يُدافِعُ
(* قوله «البلهاء أول» كذا بالمحكم بالرفع فيهما).
وفي المثل: تُحْرِقُك النارُ أَن تَراها بَلْهَ أَن تَصْلاها؛ يقول تُحْرِقُك النارُ من بَعيدٍ فدَعْ أَن تدخلَها؛ قال: ومن العرب من يَجُرُّ بها يجعلُها مصدراً كأَنه قال تَرْكَ، وقيل: معناه سِوَى، وقال ابن الأَنباري في بَلْه ثلاثة أَقوال: قال جماعة من أَهل اللغة بَلْه معناها على، وقال الفراء: مَنْ خفض بها جعلَها بمنزلة على وما أَشبهها من حروف الخفض، وقال الليث: بَلْه بمعنى أَجَلْ؛ وأَنشد:
بَلْهَ إِني أَخُنْ عهداً، ولم
أَقْتَرِفْ ذنباً فتَجْزيني النِّقَمْ
وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَعْدَدْتُ لعبادي الصالحين ما لا عينٌ رأَتْ ولا أُذُنٌ سمعتْ ولا خطر على قلبِ
بَشرٍ بَلْهَ ما اطَّلَعْتم عليه. قال ابن الأَثير: بَلْهَ من أَسماء الأَفعال بمعنى دَعْ واتْرُكْ، تقول: بَلْهَ زيداً، وقد توضع موضع المصدر وتضاف فتقول: بَلْهَ زَيدٍ أَي تَرْكَ زيد، وقوله: ما اطلعتم عليه يحتمل أَن يكون منصوب المحل ومجرورَه على التقديرين، والمعنى دَعْ ما اطَّلعتم عليه وعَرَفتموه من نعيم الجنة ولذاتها. قال أَبو عبيد: قال الأَحمر وغيره بَلْه معناه كيف ما اطَّلعتم عليه، وقال الفراء: كُفَّ ودَعْ ما اطَّلعتم عليه، وقال كعب بن مالك يصف السيوف:
نَصِلُ السيوفَ إِذا قَصُرْنَ بخَطْوِنا
قَدَماً، ونُلْحِقُها إِذا لم تَلْحَقِ
تَذَرُ الجَماجمَ ضاحياً هاماتُها،
بَلْهَ الأَكفَّ، كأَنها لم تُخْلَقِ
يقول: هي تَقطَع الهامَ فدَعِ الأَكفَّ أَي هي أَجدرُ أَن تَقْطعَ الأَكف؛ قال أَبو عبيد الأَكف: ينشد بالخفض والنصب، والنصبُ على معنى دع الأَكف، وقال الأَخفش: بَلْهَ ههنا بمنزلة المصدر كما تقول ضَرْبَ زيدٍ، ويجوز نصب الأَكف على معنى دع الأَكف؛ قال ابن هَرْمة:
تَمْشي القَطُوفُ، إِذا غَنَّى الحُداةُ بها،
مَشْيَ النجيبةِ، بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
قال ابن بري: رواه أَبو عليّ:
مشي الجوادِ فَبَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
وقال أَبو زبيد:
حَمّال أَثْقالِ أَهلِ الوُدِّ آوِنةً،
أُعْطيهمُ الجَهْدَ مِنِّي، بَلْهَ ما أَسَعُ
أَي أُعطيهم ما لا أَجِدُه إِلا بجَهد، ومعنى بَلْهَ أَي دع ما أُحيط به وأَقدر عليه، قال الجوهري: بَلْهَ كلمة مبنية على الفتح مثل كيف. قال ابن بري: حقه أَن يقول مبنية على الفتح إِذا نَصَبْتَ ما بعدها فقلت بَلْه زيداً كما تقول رُوَيْدَ زيداً، فإِن قلت بَلْه زيدٍ بالإِضافة كانت بمنزلة المصدر معربةً، كقولهم: رُوَيدَ زيدٍ، قال: ولا يجوز أَن تقدّره مع الإِضافة اسماً للفعل لأَن أَسماء الأَفعال لا تضاف، والله تعالى أَعلم.

##### Türkçe

**البَلَهُ**: şerden gaflet ve onu iyi yapmamak; **بَلِهَ**, kesre ile, **بَلَهاً** ve **تَبَلَّه**; o **أَبْلَه**’tir ve **ابتُلِهَ** **بَلِهَ** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
إِنَّ الذي يَأْمُلِ الدُّنْيا لَمُبْتَلَهٌ،
وكلُّ ذي أَمَلٍ عنها سيُشْتَغَلُ
(* “**سيشتغل**” sözü: asıl ve **المحكم**’in ضبطıyla böyledir; **القاموس** **مشتغل**’in **الغين**’in fethasıyla nâdir oluşunu açıkça belirtmiştir).

Ve bir adam **أَبْلَه**, **البَلَهِ** ve **البَلاهةِ**’si açık olandır; o, göğsün selâmeti ve insanlara حسنُ الظنّ’ün galip geldiği kimsedir; çünkü onlar dünya işlerini gaflet ettiler de onda tasarrufun حِذْق’ını bilmediler, ve âhiretlerine yöneldiler de nefislerini onunla meşgul ettiler; böylece cennet ehlinin çoğu olmaya müstahak oldular. Ama **الأَبْلَه** ki aklı olmayan kimsedir, hadiste murad edilen o değildir; ve o, onun (sözü)dur, صلى الله عليه وسلم: “Cennet ehlinin çoğu **البُلْهُ**’dür”; çünkü o, ilgilerinin azlığından dolayı dünya işinde **البُلْهَ**’i kastetti; ve onlar âhiret işinde **أَكياسٌ**’tır. **الزِّبْرقانُ بن بدر** dedi: “Bizim evlâtlarımızın hayırlısı **الأَبْلهُ العَقُولُ**’dür”; yani o, hayâsının şiddetinden dolayı **الأَبْله** gibidir, hâlbuki o **عَقُول**’dür; ve **بَلِهَ**, kesre ile, ve **تَبَلَّه**.

**التهذيب**: ve **الأَبْلَهُ** hayır üzerine tabiatlandırılmış olandır; o, şerden gâfildir, onu bilmez; bundan: “Cennet ehlinin çoğu **البُلْه**’dür.” Ve **النضر** dedi: **الأَبْلَه** “**مَيِّت الدَّاءِ**” olandır; onun şerrinin ölü olduğunu, ona dikkat edilmediğini kasteder. Ve **أَحمد بن حنبل**, “**اسْتَراح البُلْهُ**” sözünün tefsirinde dedi: onlar dünyadan ve ehlinden ve onların fesadından ve kinlerinden gâfil olanlardır; fakat emir ve nehye geldiklerinde onlar **العُقَلاء الفُقَهاء**’dır. Ve kadın **بَلْهاء**’dır; ve İbn Şümeyl inşâd etti:
ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيّالةٍ
بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِها
Murad etti: o, **غِرٌّ**dür, onda **دَهاء** yoktur; bu yüzden sırlarını bana haber verir ve bunun kendisi aleyhine olanına uyanmaz; ve başkası inşâd etti:
من امرأَةٍ بَلْهاءَ لم تْحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ
Der ki: iffeti sebebiyle korunmadı ve onu geçindiren ve onu koruyan şeylerden de zayi edilmedi; o hâlde o, nâim, iffetli bir kadındır. Ve kadınlardan **البَلْهاءُ**: kerîme, **المَزِيرةُ**, **الغَرِيرةُ**, **المُغَفَّلةُ**.

**التَّبَالُه**: **البَلَه**’i kullanmaktır. Ve **تَبالَه**: yani kendinden bunu gösterdi, hâlbuki onda yoktur. Ve **الأَبْلَه**: temyizi olmayan ahmak adam; ve kadın **بَلْهاء**.

**التَّبَلُّهُ**: kaybolanı aramaktır. Ve **التَّبَلُّه**: hidayet olmaksızın ve sormaksızın yolu zorlamaktır; sonuncusu Ebû Ali’dendir. **الأَزهري** dedi: ve Araplar “falanca **يتَبَلَّه تبَلُّهاً**” derler; bir yolda zorlamaya giderse, onda hidayet bulamaz ve onun doğrultusu üzere dosdoğru olmaz; ve Lebîd dedi:
عَلِهَتْ تَبَلَّهُ في نِهاءِ صُعائدٍ
Meşhur rivayet: **عَلِهَتْ تَبَلَّدُ**.

**والبُلَهْنِيَةُ**: refah ve geçimin genişliğidir. Ve o, geçimde **بُلَهْنِيةٍ** içindedir; yani genişlik içindedir; kendinden öncekinin kesresi sebebiyle elif yâ’ya dönüştü; ve nûn, Sîbeveyh’e göre zâiddir. Ve **عيش أَبْلَهُ**: geniş, gamları az olandır; ve “genç **أَبْلَه**” denir, onda bulunan **الغَرارة** sebebiyle; bununla vasfedilir, tıpkı **السُّلُوّ** ve **الجُنُونِ** ile vasfedildiği gibi, bu sebeplere benzemesinden dolayı. **الأَزهري** dedi: Arapların كلامında **الأَبْلَهُ** birkaç vecih üzeredir: **عَيْش أَبْلَه** ve **شبابٌ أَبْلَه** denir, nâim olursa; bundan Ru’be’nin sözü:
إِمّا تَرَيْنِي خَلَقَ المُمَوَّهِ،
بَرّاقَ أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَهِ،
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَْبْلَهِ
Nâimi kasteder. İbn Berrî dedi: “**خلق المُمَوَّه**” sözü; yüzün eskimişini kasteder ki gençliğin suyuyla yaldızlanmıştır; ve bundan geçimin **بُلَهْنِيةُ**’si alınmıştır; o, onun نعمت’i ve gafletidir. Ve İbn Berrî, **لِلَقِيط بن يَعْمُر الإِياديّ** için inşâd etti:
ما لي أَراكُمْ نِياماً في بُلَهْنِيَةٍ
لا تَفْزَعُونَ، وهذا اللَّيْثُ قد جَمَعا؟
Ve İbn Şümeyl dedi: **ناقة بَلْهاء**; o, bir şeyden yerinden ürküp kaçmayan, vakar ve ağırlık sahibi olandır; sanki o ahmakmış gibi; ve **جمل أَبْلَهُ** denmez. İbn Sîde: **البَلْهاء** bir dişi devedir; ve onu, Hüzeli Kays b. ‘Ayzâra şu sözüyle kastetti:
وقالوا لنا: البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ
وأَغْراسُها، واللهُ عني يُدافِعُ
(* “**البلهاء أول**” sözü: **المحكم**’de ikisinde de ref‘ ile böyledir).

Ve meselde: “Seni ateş yakar, onu görmen; **بَلْهَ** onu tatman”; der ki: ateş seni uzaktan yakar; öyleyse ona girmeyi bırak. Dedi: Araplardan kimi onunla cer yapar; onu masdar kılar; sanki “terk” dedi. Ve denildi: manası “sivâ”dır. Ve İbnü’l-Enbârî, **بَلْه** hakkında üç söz söyledi: dil ehlinin bir cemaati dedi ki **بَلْه**’in manası **على**’dır; ve Ferrâ dedi: onunla hafd eden, onu **على** ve ona benzeyen cer harfleri menzilesine koyar; ve Leys dedi: **بَلْه** “**أَجَلْ**” manasınadır; ve inşâd etti:
بَلْهَ إِني أَخُنْ عهداً، ولم
أَقْتَرِفْ ذنباً فتَجْزيني النِّقَمْ

Ve Nebî’nin hadîsinde, صلى الله عليه وسلم: “Salih kullarıma, gözün görmediği, kulağın işitmediği ve bir beşerin kalbine hatırdan geçmeyen şeyi hazırladım; **بَلْهَ** sizin muttali olduğunuz şeyi.” İbnü’l-Esîr dedi: **بَلْهَ** fiil isimlerindendir; “bırak” ve “terk et” manasınadır; dersin: **بَلْهَ زيداً**; ve masdarın yerine konur ve izâfe edilir; dersin: **بَلْهَ زَيدٍ**; yani Zeyd’in terk edilmesi. Ve “**ما اطلعتم عليه**” sözü, iki takdire göre mahallen mansub ve mecrur olmayı muhtemel kılar; mana: cennet nimetinden ve lezzetlerinden sizin muttali olup bildiğiniz şeyi bırak. Ebû Ubeyd dedi: **الأَحمر** ve başkaları dedi ki **بَلْه**’in manası “sizin muttali olduğunuz şey nasıl ise”dir. Ve Ferrâ dedi: “Engel ol ve bırak, sizin muttali olduğunuz şeyi.” Ve Ka‘b b. Mâlik kılıçları vasfederek dedi:
نَصِلُ السيوفَ إِذا قَصُرْنَ بخَطْوِنا
قَدَماً، ونُلْحِقُها إِذا لم تَلْحَقِ
تَذَرُ الجَماجمَ ضاحياً هاماتُها،
بَلْهَ الأَكفَّ، كأَنها لم تُخْلَقِ
Der ki: o, başları keser; öyleyse elleri bırak; yani elleri kesmeye daha layıktır. Ebû Ubeyd dedi: **الأَكف** cer ile ve nasb ile okunur; nasb, “elleri bırak” manası üzerinedir. Ve Ahfeş dedi: **بَلْهَ** burada masdar menzilesindedir; tıpkı “**ضَرْبَ زيدٍ**” dediğin gibi; ve **الأَكف**’in nasbı caizdir, “elleri bırak” manası üzere. İbn Herme dedi:
تَمْشي القَطُوفُ، إِذا غَنَّى الحُداةُ بها،
مَشْيَ النجيبةِ، بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
İbn Berrî dedi: Ebû Ali onu şöyle rivayet etti:
مشي الجوادِ فَبَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
Ve Ebû Zübeyd dedi:
حَمّال أَثْقالِ أَهلِ الوُدِّ آوِنةً،
أُعْطيهمُ الجَهْدَ مِنِّي، بَلْهَ ما أَسَعُ
Yani onlara, ancak güçlükle bulduğum şeyi veririm; ve **بَلْهَ**’in manası: yani kuşatabildiğim ve güç yetirebildiğim şeyi bırak. Cevherî dedi: **بَلْهَ** fetha üzere mebnî bir kelimedir, “**كيف**” gibi. İbn Berrî dedi: hakkı şudur ki “sonrası nasb edilirse fetha üzere mebnî” desin; böylece “**بَلْه زيداً**” dersin, tıpkı “**رُوَيْدَ زيداً**” dediğin gibi. Eğer “**بَلْه زيدٍ**” izâfe ile dersen, masdar menzilesinde mu‘rab olur; onların “**رُوَيدَ زيدٍ**” sözü gibi. Dedi: izâfe ile birlikte onu fiil ismi olarak takdir etmek caiz değildir; çünkü fiil isimleri izâfe edilmez. Ve Allah تعالى daha iyi bilendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ل ه * رجل * أبلَهُ * بين * البَلَهُ * و * البَلاَهةِ * وهو الذي غلبت عليه سلامة الصدر وبابه طرب وسلم و * تَبَلَّه * أيضا والمرأة * بَلْهاءُ * وفي الحديث ﴿أكثر أهل الجنة * البُلْهُ *﴾ يعني البله في أمر الدنيا لقلة اهتمامهم بها وهم أكياس في أمر الآخرة و * تَبَالَهَ * أرى من نفسه ذلك وليس به و * بَلْهَ * بمعنى دع وهي مبنية على الفتح وقيل معناها سوى وفي الحديث ﴿أعددت لعبادي الصالحين ما لا عين رأت ولا أذن سمعت ولا خطر على قلب بشر بله ما اطلعتم عليه﴾

##### Türkçe

* ب ل ه * erkek: **أبلَهُ**; **البَلَهُ** ve **البَلاَهةِ** bakımından açık (olan). O, göğsün selâmeti kendisine galip gelmiş olandır; onun babı: **طرب** ve **سلم**. Ve ayrıca **تَبَلَّه**. Ve kadın: **بَلْهاءُ**. Ve hadiste: ﴿Cennet ehlinin çoğu **البُلْهُ**’dür﴾ yani dünya işi hususunda **البله**; ona (dünyaya) az önem vermelerinden dolayı; ve onlar âhiret işi hususunda akıllılardır. Ve **تَبَالَهَ**: kendisinden bunu görür; hâlbuki onda (bu) yoktur. Ve **بَلْهَ** “bırak” mânâsınadır; ve o fetha üzere mebnîdir. Ve denildi ki: mânâsı “başka”dır. Ve hadiste: ﴿Salih kullarıma, gözün görmediği, kulağın işitmediği ve bir beşerin kalbine hatırdan geçmeyen şeyi hazırladım; **بله** sizin muttali olduğunuz şeyi﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( رجُلٌ أبْلَهُ بَيِّنُ البَلَهِ ) ، محرّكةً ، ( والبَلاهَةِ ) ، أَي ( غافِلٌ ، أَو عن الشَّرِّ ) لا يُحْسِنُه ، ( أَو أَحْمَقٌ لا تَمْييزَ له .
( و ) قالَ النَّضْرُ : هو ( المَيِّتُ الَّداءِ ، أَي من شَرُّه مَيِّتٌ ) لا ينْبَه له ؛ وبه فُسِّرَ الحدِيثُ : ( أَكْثَرُ أَهْلِ الجنَّةِ البُلْهُ ) .
( و ) قيلَ : هو ( الحَسَنُ الخُلُقِ ، القَليلُ الفِطْنَةِ لَمَداقِّ الأُمورِ ) ؛ ) وبه فُسِّرَ الحدِيثُ أَيْضاً .
( أَو من غَلَبَتْهُ سَلامَةُ الصَّدْرِ ) وحُسْنُ الظَّنِّ بالناسِ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ ؛ وبه فُسِّرَ الحدِيثُ أَيْضاً ، لأنَّهم أَغْفَلوا عن أَمْرِ دُنْياهم فجَهِلوا حِذْقَ التَّصَرُّفِ فيها وأَقْبَلوا على آخِرَتِهم فشَغَلُوا أَنْفُسَهم بها ، فاسْتَحَقُّوا أَنْ يكونُوا أَكْثَر أَهْل الجنَّةِ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : يعْنِي البُلْهَ في أَمْرِ الدُّنْيا لقلَّةِ اهْتِمامِهم بها وهم أَكياسٌ في أَمْرِ الآخِرَةِ .
قالَ الزِّبْرقانُ بنُ بَدْرٍ : خيرُ أَوْلادِنا الأبْلهُ العَقُولُ ، يريدُ أَنَّه لشِدَّةِ حَيائِه كالأَبْلَهِ ، وهو عَقُولٌ .
وفي التَّهْذِيبِ : الأَبْلَهُ

الذي طُبِع على الخَيْرِ فهو غافِلٌ عن الشرِّ لا يَعْرِفه ؛ وبه فُسِّر الحدِيثُ .
وقالَ أَحمدُ بنُ حَنْبَل في تفْسِيرِ قَوْلِه اسْتَراحَ البُلْهُ ، قالَ : هُم الغافِلُونَ عن الدُّنْيا وأَهْلِها وفَسادِهم وغِلِّهم ، فإذا جَاؤُوا إلى الأمْرِ والنَّهْي فهُمُ العُقَلاءُ الفُقهاءُ .
( بَلِهَ ، كفَرِحَ ) ، بَلَهاً ( وتَبَلَّه ) ، نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ ، ( وبَلِهَ ، كفَرِحَ أَيْضاً : عَيِيَ عن حُجَّتِهِ ) لغَفْلتِه وقلَّةِ تَمْيِيزِهِ .
( و ) مِن المجازِ : هو في ( عَيْشٍ أَبْلَهَ وشَبابٍ أَبْلَهَ ) ، أَي ( ناعِمٍ كأَنَّ صاحِبَهُ غافِلٌ عن الطَّوارِقِ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
وفي الصِّحاحِ : شبابٌ أَبْلَه لمَا فيه مِن الغَرارَةِ ، يُوصَفُ به كما يُوصَفُ بالسُّلُوِّ والجُنُونِ لمُضَارَعَتِه هذه الأسْبابَ .
وعَيْشٌ أَبْلَهُ : قَليلُ الغُمومِ ؛ قالَ رُؤْبة :
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ قالَ الأَزْهرِيُّ : يُريدُ الناعِمُ .
( و ) مِن المجازِ : ( البَلْهاءُ : النَّاقَةُ ) التي لا ( تَنْحاشُ من شيءٍ مَكانَةً ورَزَانَةً ) ؛ ) وفي الأساسِ : لا تَنْحاشُ من ثِقَلٍ ؛ ( كأَنَّها حَمْقاءُ ) .
( وما ذَكَرَه المصنِّفُ هو قَوْلُ ابنِ شُمَيْل ؛ زادَ : ولا يقالُ جَمَلٌ أَبْلَهُ .
( و ) البَلْهاءُ : ( ناقَةٌ م ) ، أَي مَعْروفَةٌ ، وإيَّاها عَنَى قَيْسُ بنُ العَيْزارَةَ الهُذَليُّ بقوْلِه :
وقالوا لنا : البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ وأَغْراسُها واللَّهُ عنِّي يُدافِعُ ( و ) البَلْهاءُ : ( المرأَةُ الكَرِيمَةُ المَرِيرَةُ ) ؛ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ : المَزيرَةُ ، بالزّاي ؛

( الغَرِيرَةُ المُغَفَّلَةُ ) ؛ ) وأَنْشَدَ ابنُ شُمَيْلٍ :
ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيَّالةٍ بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِهاأَرادَ : أَنَّها غِرٌّ لا دَهاءَ لها فهي تُخْبِرني بأَسْرارِها ولا تَفْطَن لما في ذلِكَ عليها .
( والتَّبَلُّه : اسْتِعْمالُ البَلَهِ كالتَّبالُهِ ) .
( وفي الصِّحاحِ : تَبَالَهَ أَرَى مِن نفْسِه ذلِكَ وليسَ به .
( و ) التَّبَلُّه : ( تَطَلُّبُ الضَّالَّةِ .
( و ) أَيْضاً : ( تَعَسُّفُ الطَّريقِ على غيرِ هدايةٍ ولا مسأَلةٍ ) ؛ ) عن أَبي عليَ ، وهو مجازٌ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العَرَبُ تقولُ فلانٌ يتَبَلَّه تَبَلُّهاً إذا تَعَسَّفَ طَريقاً لا يهْتدِي فيها ولا يَسْتَقِيم على صَوْبِها .
( وأَبْلَهَهُ : صادَفَهُ أَبْلَهَ .
( وبَلْهَ ) ، كَلِمةٌ مَبْنيَّةٌ على الفَتْحِ ( ككَيْفَ ، اسمٌ لِدَعْ ) .
( وفي الصِّحاحِ : مَعْناها دَعْ .
( و ) أَيْضاً : ( مَصْدَرٌ بمعْنَى التركِ .
( و ) أَيْضاً : ( اسمٌ مُرادِفٌ لكَيْفَ وما بَعْدَها مَنْصوبٌ على الأوَّلِ ) ، ومنه قولُ كَعْبِ بنِ مالِكٍ يَصِفُ السُّيوفَ :
تَذَرُ الجَماجِمَ ضاحِياً هاماتُهابَلْهَ الأَكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِيقولُ : هي تَقْطَع الهامَ فدَعِ الأَكفَّ ، أَي هي أَجْدَرُ أَنْ تَقْطعَ الأَكفَّ ؛ ومنه قَوْلُهم : هذا ما أَظْهِرُ لكَ بَلْهَ ما أُضْمِرُه ، أَي دَعْ ما أُضْمِره فهو خَيْرٌ .
وفي المَثَلِ : تُحْرِقُك أَنْ تَراها بَلْهَ أَن تَصْلاها ؛ يقولُ تُحْرِقُك النارُ من بَعيدٍ فدَعْ أَنْ تدخلَها ؛ ومنه قوْلُ ابن هَرْمة :

تَمْشِي القَطُوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامَشْيَ النَّجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُباوقالَ أَبو زبيد :
حَمَّال أَثْقالٍ أَهْلِ الوُدِّ آوِنةًأُعْطِيهمُ الجَهْدَ مِنِّي بَلْهَ ما أَسَعُأَي دَعْ ما أُحِيطُ به وأَقْدَرُ عليه .
و ( مَخْفُوضٌ على الثَّاني ) ؛ ) ومنه قَوْلُ كَعْبِ بنِ مالِكٍ المَذْكُور :
بَلْهَ الأكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ في رِوايَةِ الأَخْفَشِ ، قالَ : هو هنا بمنْزِلَةِ المَصْدرِ كما تقولُ ضَرْبَ زيْدٍ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : بَلْهَ مِن أَسْماءِ الأفْعالِ بمعْنَى دَعْ واتْرُكْ ، وقد تُوضَعُ مَوْضِعَ المَصْدَرِ وتُضافُ فتقولُ : بَلْهَ زَيْدٍ أَي تَرْكَ زَيْدٍ .
و ( مَرْفوعٌ على الثَّالثِ ) ، أَي إذا كانَ مُرادفاً لكَيْفَ ، وبه فَسَّرَ الأحْمر الحدِيثَ : بَلْهَ ما اطَّلَعْتهم عليه ، أَي كَيْفَ .
( وفَتْحُها بناءٌ على الأوَّلِ والثَّالِثِ ) ، وفيه إشارَةٌ للرّدِّ على الجوْهرِيِّ في قوْلِه مَبْنيَّة على الفَتْحِ ككَيْفَ .
قالَ ابنُ بَرِّي : حَقُّه أَنْ يقولَ مَبْنيَّة على الفَتْحِ إذا نَصَبْتَ ما بعْدَها فقلْتَ بَلْهَ زيْداً كما تقولُ رُوَيْدَ زَيْداً .
( إعرابٌ على الثَّاني ) ، أَي إذا قُلْتَ بَلْهَ زَيْدٍ كانت بمنْزِلَةِ المَصْدَرِ مُعْربةً ، كقَوْلِهم رُوَيْدَ زيْدٍ .
قالَ ابنُ بَرِّي : ولا يَجوزُ أَن تقدِّرَه مع الإضافَةِ اسْماً للفِعْلِ لأنَّ أَسْماءَ الأفْعالِ لا تُضافُ .
( وفي تَفْسِيرِ سُورَةِ السَّجدةِ من ) كتابِ صَحِيحِ ( البُخارِي ) : ) أَعْدَدْتُ لعبَادِي

الصْالحين ما لا عينٌ رأَتْ ولا أُذُنٌ سَمِعَتْ ( ولا خَطَرَ على قَلْبِ بَشَرٍ ذُخْراً من بَلْهٍ ما اطَّلَعْتُمْ عليه ، فاسْتُعْمِلَتْ مُعْرَبَةً بمِنْ خارِجَةً عن المَعاني الثَّلاثَةِ ) ؛ ) والرِّوايَةُ المَشْهورَةُ : على قَلْبِ بَشَرٍ بَلْه ما أطلعتهم عليه . قالَ ابنُ الأثيرِ : يُحْتَمل أَنْ يكونَ مَنْصوب المَحلِّ ومَجْروراً على التَّقْديرَيْن ، والمعْنَى دَعْ ما اطَّلَعْتُهم عليه وعَرَفُوه من نَعِيم الجنَّةِ ولذَّاتِها . وهذه الرِّوايَةُ هي التي في كتابِ الجوْهرِيّ والنِّهايَة وغيرِهِما مِن أُصُولِ اللغَةِ .
( وفُسِّرَتْ بغيرِ ، وهو مُوافِقٌ لقَوْلِ من يَعُدُّها من أَلْفاظِ الاسْتِثْناءِ وبمعْناها ) ، وبه فُسِّر أَيْضاً قَوْلُ ابن هَرْمة : بَلْهَ الجِلَّةِ التّجُبا ؛ أَي سِوَى ، كما في الصِّحاحِ .
( أَو بمعْنَى أَجَلْ ) ؛ ) وأَنْشَدَ اللَّيْثُ :
بَلْهَ إنِّي لم أَخُنْ عهداً ولمأَقْتَرِفْ ذنباً فتَجْزِيني النِّقَمْ ( أَو بمعْنَى كُفَّ ودَعْ ) ما أَطْلَعْتهم عليه ، وهو قولُ الفرَّاءِ .
( و ) يقالُ : ( ما بَلْهُكَ ) ، أَي ( ما بالُكَ .
( والبُلَهْنِيَةُ ، بضمِّ الباءِ ) وفتْحِ اللامِ وسكونِ الهاءِ وكسْرِ النونِ : ( الرَّخاءُ وسَعَةُ العَيْشِ ) ، صارَتِ الألِفُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، والنّونُ زائِدَةٌ عنْدَ سِيْبَوَيْه .
وقيلَ : بُلَهْنِيَةُ العَيْشِ نعْمَتُه وغَفْلَتُه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للَقِيطِ بنِ يَعْمُر الإيادِيّ :
ما لي أَراكُمْ نِياماً في بُلَهْنِيَةٍ لا تَفْزَعُونَ وهذا اللَّيْثُ قد جَمَعا ؟ ( و ) مِن سَجَعاتِ الأساسِ : ( لا

زِلْتَ مُلَقًّى بتَهْنِيَةٍ مُبَقًّى في بُلَهْنِيَةٍ ) ؛ ) وهو مجازٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ابتُلِهَ الرَّجُلُ كبَلِهَ ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
إنَّ الذي يَأْمُل الدُّنْيا لمُبْتَلَهٌ وكلُّ ذي أَمَلٍ عنها سيُشْتَغَلُوبَلْهَ بمعْنَى على ؛ نَقَلَهُ ابنُ الأَنْبارِي عن جماعَةٍ .
وقالَ الفرَّاءُ : مَنْ خَفَضَ بها جَعَلَها بمنْزِلَةِ على وما أَشْبَهها مِن حُرُوفِ الخَفْضِ .
والبُلَهاءُ ، ككُرَماء : البُلَداءُ ، مُوَلَّدَةٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بلجه : ) بُلْجَيه ، بضمَ فسكونٍ ففتحٍ : قَرْيةٌ بمِصْرَ من الدقهلية والنِّسْبَةُ بلجيهيُّ .
( (

##### Türkçe

: ( **رَجُلٌ أَبْلَهُ بَيِّنُ البَلَهِ** ) , harekeli olarak , ( **والبَلاهَةِ** ) , yani ( **غافِلٌ** , yahut şerden ) onu iyi yapmayan , ( yahut temyizi olmayan bir ahmak .
( ve ) en-Nadr dedi ki: o ( **المَيِّتُ الَّداءِ** , yani şerri ölü olan )dır; ona dikkat edilmez; ve bununla şu hadis tefsir edilmiştir: ( **أَكْثَرُ أَهْلِ الجنَّةِ البُلْهُ** ) .
( ve ) denildi ki: o ( **الحَسَنُ الخُلُقِ ، القَليلُ الفِطْنَةِ لَمَداقِّ الأُمورِ** )dur; ) ve bununla hadis yine tefsir edilmiştir.
( yahut kendisine göğüs selâmeti ) ve insanlara hüsnüzan galip gelen kimsedir; onu el-Cevherî nakletti; ve bununla hadis yine tefsir edilmiştir; çünkü onlar dünya işlerinden daha gafildirler de onda tasarrufu iyi yapmanın maharetini bilmezler; âhiretlerine yönelirler de nefislerini onunla meşgul ederler; böylece cennet ehlinin çoğu olmayı hak ederler.
El-Cevherî dedi ki: dünya işinde **البُلْهَ** demektir; ona az ilgi göstermelerinden dolayı; hâlbuki âhiret işinde onlar akıllıdırlar.
Zibırkān b. Bedr dedi ki: “Evlatlarımızın hayırlısı, akıllı **الأبْلَهُ**’dur”; onun maksadı: hayâsının şiddetinden dolayı **الأَبْلَهِ** gibi (olması)dır; hâlbuki o akıllıdır.
**التَّهْذِيب**’de: **الأَبْلَهُ**

hayır üzerine tabiatlandırılmış olandır; bu sebeple şerden gafildir, onu bilmez; ve bununla hadis tefsir edilmiştir.
Ahmed b. Hanbel, “**اسْتَراحَ البُلْهُ**” sözünün tefsirinde dedi ki: onlar dünya ve ehli ile onların fesadı ve kinleri ve hileleri hakkında gafillerdir; emir ve nehye geldiklerinde ise onlar akıllı fakihlerdir.
( **بَلِهَ ، كفَرِحَ** ) , **بَلَهاً** ( ve **تَبَلَّه** ) ; el-Cevherî onu nakletti; ( ve **بَلِهَ ، كفَرِحَ** yine: delilinden aciz kaldı ) gafleti ve temyizinin azlığı sebebiyle.
( ve ) mecazdan: o ( **عَيْشٍ أَبْلَهَ وشَبابٍ أَبْلَهَ** ) içindedir; yani ( yumuşak/rahat; sanki sahibi ansızın gelen hâllerden gafildir ) ; ) **الأساس**’ta olduğu gibi.
**الصِّحاح**’ta: içinde bulunan safdillik sebebiyle **شَبابٌ أَبْلَه**; onunla vasfedilir; tıpkı **السُّلُوِّ** ve **الجُنُونِ** ile vasfedildiği gibi; bu sebeplere benzemesinden dolayı.
Ve **عَيْشٌ أَبْلَهُ**: gamları az olandır; Ru’be dedi ki:
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ
el-Ezherî dedi ki: yumuşak/rahat olanı kastediyor.
( ve ) mecazdan: ( **البَلْهاءُ : النَّاقَةُ** ) , ( bir şeyden ürküp kaçınmayan; vakar ve ağırlık (sahibi olan) ) ; ) ve **الأساس**’ta: bir ağırlıktan ürküp kaçınmaz; ( sanki o ahmaktır ) .
( Musannifin zikrettiği, İbn Şümeyl’in sözüdür; şunu da ekledi: **جَمَلٌ أَبْلَهُ** denilmez.
( ve ) **البَلْهاءُ**: ( **ناقَةٌ م** ) , yani bilinen (bir deve); ve Hüzeli Kays b. el-‘Ayzâra şu sözüyle onu kastetmiştir:
وقالوا لنا : البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ وأَغْراسُها واللَّهُ عنِّي يُدافِعُ
( ve ) **البَلْهاءُ**: ( **المرأَةُ الكَرِيمَةُ المَرِيرَةُ** ) ; ) nüshalarda böyle; doğrusu: **المَزيرَةُ** , **الزّاي** ile;

( **الغَرِيرَةُ المُغَفَّلَةُ** ) ; ) İbn Şümeyl şu beyti okudu:
ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيَّالةٍ بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِها
Maksadı: onun saf, kendisinde kurnazlık olmayan biri olmasıdır; bu yüzden sırlarını bana haber verir ve bunun kendisi aleyhine olan tarafına dikkat etmez.
( **والتَّبَلُّه : اسْتِعْمالُ البَلَهِ كالتَّبالُهِ** ) .
( ve **الصِّحاح**’ta: **تَبَالَهَ**; kendisinde onu görür, hâlbuki onda yoktur.
( ve ) **التَّبَلُّه**: ( kaybolanı arama.
( ve ) yine: ( bir hidayet ve sorma olmaksızın yolu zorlayarak tutma ) ; ) Ebû Ali’den; ve bu mecazdır.
el-Ezherî dedi ki: Araplar “falanca **يتَبَلَّه تَبَلُّهاً**” derler; eğer bir yolu zorlayarak tutarsa; onda hidayet bulamaz ve onun doğrultusunda dosdoğru gidemez.
( ve **أَبْلَهَهُ**: onu **أَبْلَهَ** olarak buldu.
( ve **بَلْهَ** ) , fetha üzere mebnî bir kelimedir ( **ككَيْفَ** , “bırak!” için bir isimdir ).
( ve **الصِّحاح**’ta: manası “bırak!”tır.
( ve ) yine: ( terk manasında bir mastardır.
( ve ) yine: ( **كَيْفَ**’e eşanlamlı bir isimdir; ondan sonrası birincisine göre mansuptur ) ; ve ondan, Ka‘b b. Mâlik’in kılıçları vasfederken sözü:
تَذَرُ الجَماجِمَ ضاحِياً هاماتُهابَلْهَ الأَكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ
Der ki: o başı keser; öyleyse elleri bırak; yani elleri kesmeye daha layıktır; ve ondan onların sözü: “Bu, sana açıkladığım şeydir; **بَلْهَ** gizlediğim şey”; yani gizlediğimi bırak; o daha hayırlıdır.
Ve meselde: “Seni onu görmen yakar; **بَلْهَ** ona girmen”; der ki: ateş seni uzaktan yakar; öyleyse ona girmeyi bırak; ve ondan İbn Herme’nin sözü:

تَمْشِي القَطُوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامَشْيَ النَّجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
Ve Ebû Zübeyd dedi ki:
حَمَّال أَثْقالٍ أَهْلِ الوُدِّ آوِنةًأُعْطِيهمُ الجَهْدَ مِنِّي بَلْهَ ما أَسَعُ
Yani kuşattığım ve gücümün yettiği şeyi bırak.
Ve ( ikinciye göre mecrurdur ) ; ) ondan, zikredilen Ka‘b b. Mâlik’in sözü:
**بَلْهَ الأكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ**
el-Ahfeş’in rivayetinde; dedi ki: burada o, mastar menzilesindedir; tıpkı “Zeyd’in dövmesi” dediğin gibi.
İbnü’l-Esîr dedi ki: **بَلْهَ** fiil isimlerindendir; “bırak ve terk et” manasındadır; bazen mastarın yerine konur ve izafet yapılır; böylece “**بَلْهَ زَيْدٍ**” dersin; yani “Zeyd’i terk etme”.
Ve ( üçüncüye göre merfudur ) , yani **كَيْفَ**’e eşanlamlı olduğunda; ve el-Ahmer hadisi bununla tefsir etti: “**بَلْهَ ما اطَّلَعْتهم عليه**”; yani “nasıl?”.
( Fethası, birinci ve üçüncüye göre bina iledir ) ; ve bunda, el-Cevherî’nin “**ككَيْفَ** fetha üzere mebnîdir” sözündeki (görüşüne) reddiye için bir işaret vardır.
İbn Berrî dedi ki: onun hakkı, “sonrasını nasb ettiğinde fetha üzere mebnîdir” demesidir; böylece “**بَلْهَ زيْداً**” dersin; tıpkı “**رُوَيْدَ زَيْداً**” dediğin gibi.
( ikinciye göre i‘rabdır ) , yani “**بَلْهَ زَيْدٍ**” dediğinde, mastar menzilesinde mu‘rab olur; onların “**رُوَيْدَ زيْدٍ**” sözü gibi.
İbn Berrî dedi ki: izafetle birlikte onu fiil ismi olarak takdir etmen caiz değildir; çünkü fiil isimleri izafet kabul etmez.
( **سُورَةِ السَّجدةِ** tefsirinde, ) **صَحِيحِ البُخارِي** kitabından: ) “Kullarım için hazırladım”

**الصْالحين**: (hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği) ve (hiçbir beşerin kalbine hatıra olarak düşmeyen) şeyler; (sizin muttali kılındığınız şeyden bir **ذُخْراً** olarak **بَلْهٍ**); böylece, üç mânânın dışına çıkan bir **مِنْ** olarak mu‘rab kullanıldı; ) ve meşhur rivayet: “hiçbir beşerin kalbine; **بَلْه** sizi ona muttali kıldığı şey.” İbnü’l-Esîr dedi: Mahall bakımından mansub ve iki takdire göre mecrur olması muhtemeldir; mânâ: Cennetin nimetinden ve lezzetlerinden, onları muttali kıldığı ve bildikleri şeyi bırak. Bu rivayet, Cevherî’nin kitabında, **النِّهايَة**’de ve dilin asıllarından başkalarında olan rivayettir.

( **بغيرِ** ile tefsir edildi; bu, onu istisna lafızlarından sayan kimsenin sözüne ve onun mânâsına uygundur ); bununla ayrıca İbn Herme’nin sözü de tefsir edildi: **بَلْهَ الجِلَّةِ التّجُبا**; yani **سِوَى**, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( yahut **أَجَلْ** mânâsıyla ); ) Leys inşad etti:
**بَلْهَ** gerçekten ben bir ahdi bozmadım ve bir günah irtikâb etmedim ki cezalar beni cezalandırsın.
( yahut **كُفَّ** ve **دَعْ** mânâsıyla ) “onları muttali kıldığı şey”; bu, Ferrâ’nın sözüdür.

( ve ) denir: ( **ما بَلْهُكَ** ), yani ( **ما بالُكَ** ).

( **البُلَهْنِيَةُ**; **الباءِ**’nin dammesiyle ) ve **اللام**’ın fethası, **الهاءِ**’nin sükûnu ve **النون**’un kesresiyle: ( bolluk ve geçimin genişliği ); kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle elif yâ oldu; nûn, Sîbeveyh’e göre zâiddir.

Ve denildi: **بُلَهْنِيَةُ العَيْشِ** onun nimeti ve gafletidir; İbn Berrî, Lakît b. Ya‘mur el-İyâdî için inşad etti:
Bana ne oluyor ki sizi bir **بُلَهْنِيَةٍ** içinde uyuyanlar görüyorum; korkmuyorsunuz; hâlbuki bu aslan toplamış?
( ve ) **الأساس**’ın secilerinden: ( “Bir **تَهْنِيَةٍ** ile bırakılmış olmaktan, bir **بُلَهْنِيَةٍ** içinde baki kılınmış olmaktan geri kalmayasın” ); ) ve bu bir mecazdır.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ابتُلِهَ** adam, **بَلِهَ** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
Şüphesiz dünyayı uman kimse elbette **مُبْتَلَهٌ**’dir; ve her ümit sahibi ondan meşgul edilecektir.
**وبَلْهَ** “**على**” mânâsıyla; bunu İbnü’l-Enbârî bir cemaatten nakletti.

Ferrâ dedi: Onunla cer yapan kimse, onu **على** ve ona benzeyen cer harfleri menzilesine koymuştur.

**والبُلَهاءُ**, **ككُرَماء**: **البُلَداءُ**; müvelleddir.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**بلجه**: ) **بُلْجَيه**; damme sonra sükûn sonra fetha ile: Mısır’da Dekahliyye’den bir köydür; nisbesi **بلجيهيُّ**’dir.
( (

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَلِهَ
1 بَلِهَ أبله بل بله بلة , (S, Msb, K,) aor. بَلَهَ , (Msb, K,) inf. n. بَلَهٌ, (S, * Msb, K, * TA,) [and irregularly بَلَاهَةٌ and بُلَهْنِيَةٌ, (see بَلَهٌ, below,)] He was, or became, أَبْلَه [q. v.]; as also ↓ تبلّه; (S, K;) and ↓ ابتله: (TA:) or he was, or became, weak in intellect. (Msb.) ― -b2- Also He was unable to adduce his argument, proof, or evidence, (K, TA,) by reason of his heedlessness, and his smallness, or lack, of discrimination. (TA.)

مُبَالَهَةٌ
3 مُبَالَهَةٌ مبالهه مبالهة The showing stupidity [in an action or in one's actions, i. e. the acting stupidly,] with any one. (KL.) [You say, بالههُ He acted stupidly, or in the manner of him who is termed أَبْلَه, with him.]

ابلههُ
4 ابلههُ أبله أبلهه ابلهه ابلهة He found him, or knew him by experience, to be أَبْلَه [q. v.]. (K.)

تبلّه
5 تبلّه أبال أبل أبلى بال بل بلا بله بلي تبل تبله تبلة وبل : see 1. ― -b2- And see 6. ― -b3- Also (tropical:) He journeyed, or proceeded, or pursued his way, without any sign of the road, or any track, to guide him, (Az, K, TA,) without following the right course, (Az, TA,) and without asking [to be directed]. (K, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) He prosecuted a search after a stray, or lost, beast. (JK, K.)

تباله
6 تباله بالى تباله تبالة He feigned بَلَه, or the attribute denoted by the term أَبْلَه: (S:) or he made use of that attribute [as a mask]; i . q. اِسْتَعْمَلَ البَلَهَ; as also ↓ تبلّه. (K.)

8 اـِبْتَلَهَ see 1.

بَلْهَ
بَلْهَ أبله بل بله بلة is an indecl. word with fet-h for its termination, like كَيْفَ, and means دَعْ [Let alone, or say nothing of]; (S;) [i. e.] it is a noun for دَعْ; indecl.; (Mughnee, K;) a verbal noun, meaning دَعْ and أُتْرُكْ; (IAth, TA;) and the noun that follows it, when it is thus used, is in the accus. case; (Mughnee, K;) i. e. it is indecl., with fet-h for its termination, when the noun following it is in the accus. case; so that you say, بَلْهَ زَيْدًا [Let alone Zeyd, or say nothing of Zeyd]; like as you say, رُوَيْدَ زَيْدًا: (IB, TA:) and it is also an inf. n. in the sense of التَّرْكُ; likewise with fet-h for its termination, but decl.; and when it is thus used, the noun that follows it is in the gen. case; (Mughnee, K;) or it is put in the place of an inf. n., meaning تَرْكَ [which is virtually the same as اُتْرُكْ and دَعْ], and is prefixed to a noun in the gen. case; so that you say, بَلْهَ زَيْدٍ, i. e. تَرْكَ زَيْدٍ [which is virtually the same as بَلْهَ زَيْدًا explained above; for تَرْكَ زَيْدٍ is originally اُتْرُكْ زَيْدًا تَرْكًا, like as فَضَرْبَ الرِّقَابِ in the Kur xlvii. 4 is originally فاضْرِبُوا الرِّقَابَ ضَرْبًا]; (IAth, TA;) for in this case it cannot be regarded as a verbal noun, since verbal nouns are not prefixed to other nouns, governed by them in the gen. case: (IB, TA:) and it is also a noun syn. with كَيْفَ [How?]; likewise with fet-h for its termination, indecl.; and when it is thus used, the noun that follows it is in the nom. case. (Mughnee, K.) A poet says, describing swords, (S, Mughnee,) namely, Kaab Ibn-Mلlik, (S,)
تَذَرُ الجَمَاجِمَ ضَاحِيًا هَامَتُهَا
بَلْهَ الأَكُفَّ كَأَنَّهَا لَمْ تُخْلَقِ
[They leave the skulls with their crowns lying open to the sun (let alone, or say nothing of, the hands) as though they had not been created]: (S, Mughnee:) he says, when they cut, or cut off, the crowns, then let alone, or say nothing of, the hands (فَدَعِ الأَكُفَّ): i. e., they are more fit for cutting off the hands: (TA:) Akh says that بله is here in the place of an inf. n.; that it is as when you say, ضَرْبَ زَيْدٍ: but الاكفّ may be in the accus. case; so that the meaning may be دَعِ الأَكُفَّ: (S:) the verse is thus recited in two different ways: and also بَلْهَ الأَكُفُّ [how then must be the case of the hands?]. (Mughnee.) And hence the prov., تُحْرِقُكَ النَّارُ اـِنْ تَرَاهَا بَلْهَ أَنْ تَصْلَاهَا, i. e. The fire will burn thee if thou see it from a distance: then let alone, or say nothing of, (فَدَعْ,) thy entering into it. (TA.) A strange instance occurs in the Saheeh of El-Bukhلree, in the explanation of the آلم of the chapter of السَّجْدَة [the 32nd ch. of the Kur]: he says, God says [by these three letters], أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَلَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرِ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ذُخْرًا مِنْ بَلْهِ مَا اطَّلَعْتُمْ عَلَيْهِ: (Mughnee, K: *) or ما أَطَلَعْتُهُمْ عَلَيْهِ: (so in some copies of the K:) thus بله is used as a decl. word, governed in the gen. case by من, and deviating from the three meanings [explained above]: (Mughnee, K:) but the reading commonly known is, على قلب بشر بَلْهَ مَ أَطْلَعْتُهُمْ عليه; and this is the reading in the work of J, [the S,] and in the Nh, and other lexicological works: (TA:) it has been explained by غَيْر; [so that the meaning of the sentence as first related above is, I have prepared for my righteous servants what eye hath not seen, nor ear heard, nor hath it occurred to the mind of man, as a treasure for the future, (obviously taken from Isaiah lxiv. 4, quoted by St. Paul in 1 Cor. ii. 9,) save, or except, that with which ye have become acquainted, or that with which I have acquainted them; and the same, with the omission of “ as a treasure for the future, “ is the meaning of the sentence as related in the S and Nh &c.;] (Mughnee, K;) i. e. سِوَى, as in the S; (TA;) and this corroborates, (Mughnee,) or is agreeable with, (K,) the opinion of those who reckon بله as an exceptive word: (Mughnee, K:) and as meaning أَجَلْ [app. a mistranscription for أَجْل; i. e., it has been explained also as meaning I have done all this because of my promise to them; (مِنْ أَجْلِ مَا أَطْلَعْتُهُمْ عَلَيْهِ because of that with which I have acquainted them;) and thus it may have been read by SM, for he has written اجل without any syll. signs; and has given no other ex. of بله in the sense here intended except one commencing with the words, بَلْهَ انِّى لَمْ أَخُنْ عَهْدًا, which may mean because I have not broken a covenant, or yea, verily I have not &c., accord. as we read أَنِّى or اـِنِّى]: or as meaning كُفَّ [or rather كُفَّ عَنْ] and دَعْ [let alone, or say nothing of; but this explanation must relate to the sentence as given in the S and Nh]: (K, but omitted in an excellent copy of that work:) or, accord. to El-Ahmar, it means, in this trad. [as commonly known], كَيُفَ [how? which seems to be the least suitable of all these explanations]. (TA.) IAmb relates, on the authority of others, that بَلْهَ is also syn. with عَلَى: [but I think that this is a mistake, arising from a misunderstanding of what here follows:] Fr says that he who makes it to govern a gen. case regards it as used in the manner of عَلَى, and similar particles governing the gen. case. (TA.) ― -b2- مَا بَلْهَكَ means مَا بَالُكَ [What is thy state, or condition, or case?]: (K, TA:) or مَا لَكَ [which often has this meaning: see the letter ل]. (So in some copies of the K.)

بَلَهٌ
بَلَهٌ أبله بل بله بلة and ↓ بَلَاهَةٌ [both properly inf. ns.; see 1;] The attribute, or quality, denoted by the epithet أَبْلَهٌ [q. v.]; (S, K;) i. e. heedlessness: (K:) or heedlessness of evil; (JK in explanation of the former, and K;) &c.; (K;) and ↓ بُلَهْنِيَةٌ signifies the same; and stupidity and languor. (JK.)

بَلَهَآءُ
بَلَهَآءُ بلهآء : see أَبْلَهُ.

بُلَهْنِيَةٌ
بُلَهْنِيَةٌ بلهنيه بلهنية , (K,) or بَلَهْنِيَةُ العَيْشِ, (JK,) or مِنَ العَيْشِ, (S,) (tropical:) An easy and a plentiful, (S, K, TA,) or a pleasant and heedless, (JK, TA, *) state, or condition, of life: (JK, S, K, TA:) from عَيْشٌ أَبْلَهُ [q. v.]: (Har p. 216:) the word بلهنية is rendered quasi-coordinate to the quinqueliteral-radical class by ا at the end, which is changed into ى because of the kesreh before it: (S in art. بلهن:) it is like رُفَغْنِيَةٌ and رُفَهْنِيَةٌ: IB says that it should be mentioned in art. بله, and means عَيْشٌ أَبْلَهُ; the ن and ى being augmentative, to render it quasicoordinate to خُبَعْثِنَةٌ: it is mentioned in the K [and S] in arts. بلهن and بله: (TA in art. بلهن:) the ن is augmentative accord. to Sb. (S in the present art.) One says, لَا زِلْتَ مُلَقًّى بِتَهْنِئَةٍ مُبَقًّى فِىبُلَهْنِيَةٍ (tropical:) [Mayest thou not cease to be greeted with congratulation, and made to continue in an easy and a plentiful state of life]. (A, K.) ― -b2- See also بَلَهٌ.

بَلَاهَةٌ
بَلَاهَةٌ بلاهه بلاهة بله : see بَلَهٌ.

أَبْلَهُ
أَبْلَهُ ذ Heedless: (K:) or heedless of evil (K, TA) by reason of his goodness: (TA:) or simple, foolish, or of little sense, without discrimination: (K:) or weak in intellect: (Msb:) accord. to En-Nadr, (TA,) one whose evilness is dead, (K, TA,) so that he is not cognizant of it: (TA:) good in disposition; having little cognizance, or understanding, of subtilties; or having little skill therein: (K:) or one whose predominant quality is freedom of the bosom, or heart, or mind, from evil affections; (S, K, TA;) and good opinion of men: (TA:) simple-hearted: (TK:) naturally disposed to goodness, and therefore heedless of evil, not knowing it: (T, TA:) or heedless with respect to the present world and its people and their corruptness and malevolence, but intelligent and skilled in the law with respect to that which is commanded and that which is forbidden: (Ah- mad Ibn-Hambal, TA:) fem. بَلْهَآءُ: (S, Msb, K: *) pl. بُلْهٌ: (S, Msb:) and ↓ بُلَهَآءُ, a pl., [as though the sing. were بَلِيهٌ,] signifies dull, stupid, or wanting in intelligence: but this is post-classical. (TA.) Hence, شَابٌّ أَبْلَهُ [A youth, or young man, who is heedless, &c.], because of his inexperience in affairs: the epithet is applied to a youth in like manner as freedom from care, or thought, and like as insanity, are attributed to him. (S.) And خَيْرُ أَوْلَادِنَا الأَبْلَهُ العَقُولُ (tropical:) [The best of our children is the heedless, &c., that has much intelligence]; (S, Msb;) a saying of Ez-Zibrikلn Ibn-Bedr; (S;) meaning such as, by reason of his bashfulness, is like the ابله, (S, Msb,) so that he feigns heedlessness, and passes over things, (Msb,) though he has much intelligence; (S;) or such as is thought to be stupid, but, when examined, is found to be [very] intelligent. (IAth, TA in art. عقل.) And أَكْثَرُ أَهْلِ الجَنَّةِ البُلْهُ, a trad., meaning Most of the people of Paradise are the بُلْه [or heedless, &c.,] with respect to the present world, because of their being little concerned thereby, while they are intelligent with respect to the world to come; (S;) or they are thus termed because they are heedless of their affairs in the present world, and unskilful in the management thereof, and busy themselves with their affairs relating to the world to come. (TA.) ― -b2- بَلْهَآءُ, applied to a woman, Generous, strong-hearted, (مَزِيرَةٌ, for المَرِيرَةُ in the copies of the K is a mistake for المَزِيرَةُ, with زاى, TA, [app. here meaning bold,]) inexperienced in affairs, and simple, or unintelligent. (K, * TA.) ISh cites a poet as applying this epithet to a young girl with whom he had sported, and who acquainted him with her secrets, by reason of her inexperience, and want of cunning, not knowing what that implied against her. (TA.) ― -b3- Also, applied to a she-camel, (tropical:) That does not take fright, and flee from a thing, (ISh, A, K,) by reason of staidness, (ISh, K,) or heaviness, (A,) as though she were stupid. (ISh, A, K.) One does not say جَمَلٌ أَبْلَهُ. (ISh, TA.) ― -b4- شَبَابٌ أَبْلَهُ (tropical:) Soft, or delicate, youth; (T, A, K;) as though he who enjoys it were heedless of nocturnal accidents or calamities. (A, K.) ― -b5- And عَيْشٌ أَبْلَهُ (tropical:) A soft, or delicate, or pleasant, or plentiful and easy, life: (K, TA:) or a life in which are few anxieties: (CK:) or a life in which are few griefs, or sorrows. (S.) [See also بُلَهْنِيَةٌ.]

##### Türkçe

**بَلِهَ**
1 **بَلِهَ** **أبله** **بل** **بله** **بلة** , (S, Msb, K,) muzâri‘i **بَلَهَ** , (Msb, K,) mastar ismi **بَلَهٌ**, (S, * Msb, K, * TA,) [ve düzensiz olarak **بَلَاهَةٌ** ve **بُلَهْنِيَةٌ**, (aşağıda **بَلَهٌ**’e bak)] O, **أَبْلَه** [bk. o] idi veya oldu; bunun gibi ↓ **تبلّه**; (S, K;) ve ↓ **ابتله**: (TA:) yahut o, akılda zayıf idi veya oldu. (Msb.) ― -b2- Ayrıca O, gafleti ve temyizinin küçüklüğü yahut yokluğu sebebiyle, delilini, hüccetini veya beyyinesini ortaya koymaya güç yetiremedi. (TA.)

**مُبَالَهَةٌ**
3 **مُبَالَهَةٌ** **مبالهه** **مبالهة** Herhangi biriyle, bir fiilde yahut fiillerinde ahmaklık göstermektir [yani ahmakça davranmaktır]. (KL.) [**بالههُ** dersin: Onunla, **أَبْلَه** diye adlandırılan kimsenin tarzında ahmakça davrandı.]

**ابلههُ**
4 **ابلههُ** **أبله** **أبلهه** **ابلهه** **ابلهة** Onu, **أَبْلَه** [bk. o] olarak buldu; yahut tecrübe ile onu öyle bildi. (K.)

**تبلّه**
5 **تبلّه** **أبال** **أبل** **أبلى** **بال** **بل** **بلا** **بله** **بلي** **تبل** **تبله** **تبلة** **وبل** : 1’e bak. ― -b2- Ve 6’ya da bak. ― -b3- Ayrıca (mecaz:) Yolun hiçbir alâmeti yahut kendisini yöneltecek hiçbir iz olmaksızın, (Az, K, TA,) doğru yolu izlemeksizin, (Az, TA,) ve [yol] sormaksızın, (K, TA,) yolculuk etti, yahut ilerledi, yahut yolunu sürdürdü. ― -b4- Ve (farazî mecaz:) Kaçmış yahut kaybolmuş bir hayvanı aramayı sürdürdü. (JK, K.)

**تباله**
6 **تباله** **بالى** **تباله** **تبالة** **بَلَه**’i, yahut **أَبْلَه** lafzının delâlet ettiği sıfatı, yapmacık olarak gösterdi: (S:) yahut o sıfatı [bir maske olarak] kullandı; **اِسْتَعْمَلَ البَلَهَ** ile eş anlamlıdır; bunun gibi ↓ **تبلّه**. (K.)

8 **اـِبْتَلَهَ**: 1’e bak.

**بَلْهَ**
**بَلْهَ** **أبله** **بل** **بله** **بلة** sonu fetha ile olan, **كَيْفَ** gibi, irâb kabul etmeyen bir kelimedir ve **دَعْ** [bırak; bir yana bırak; söz etme] mânâsınadır; (S;) [yani] **دَعْ** için bir isimdir; irâb kabul etmez; (Mughnee, K;) **دَعْ** ve **أُتْرُكْ** mânâsında bir mastardır; (IAth, TA;) ve bu şekilde kullanıldığında, onu izleyen isim mansûb olur; (Mughnee, K;) yani onu izleyen isim mansûb olduğunda, sonu fetha ile, irâb kabul etmez; öyle ki **بَلْهَ زَيْدًا** [Zeyd’i bırak; Zeyd’den söz etme] dersin; **رُوَيْدَ زَيْدًا** dediğin gibi: (IB, TA:) ve o, ayrıca **التَّرْكُ** mânâsında bir mastardır; yine sonu fetha ile; fakat mu‘rabdır; ve bu şekilde kullanıldığında, onu izleyen isim mecrûr olur; (Mughnee, K;) yahut o, bir mastarın yerine konur; **تَرْكَ** mânâsındadır [ki bu, fiilen **اُتْرُكْ** ve **دَعْ** ile aynıdır] ve mecrûr bir isme muzâf kılınır; öyle ki **بَلْهَ زَيْدٍ**, yani **تَرْكَ زَيْدٍ** dersin [ki bu, yukarıda açıklanan **بَلْهَ زَيْدًا** ile fiilen aynıdır; zira **تَرْكَ زَيْدٍ** aslında **اُتْرُكْ زَيْدًا تَرْكًا**dır; tıpkı Kur’ân 47/4’teki **فَضَرْبَ الرِّقَابِ**’ın aslının **فاضْرِبُوا الرِّقَابَ ضَرْبًا** olması gibi]; (IAth, TA;) çünkü bu durumda o, mastar sayılamaz; zira mastarlar, kendilerinin idâfe ettiği isimleri cer ile yöneterek başka isimlere muzâf kılınmaz: (IB, TA:) ve o, ayrıca **كَيْفَ** [nasıl?] ile eş anlamlı bir isimdir; yine sonu fetha ile, irâb kabul etmez; ve bu şekilde kullanıldığında, onu izleyen isim merfû olur. (Mughnee, K.) Bir şair, kılıçları vasfederken, (S, Mughnee,) yani Ka‘b İbn-Mلlik, (S,)
تَذَرُ الجَمَاجِمَ ضَاحِيًا هَامَتُهَا
بَلْهَ الأَكُفَّ كَأَنَّهَا لَمْ تُخْلَقِ
[Onlar, kafataslarını, tepeleri güneşe açık halde bırakırlar (elleri bırak; ellerden söz etme) sanki yaratılmamışlar gibi]: (S, Mughnee:) der ki: Tepeleri kestiklerinde yahut kopardıklarında, sonra elleri bırak (فَدَعِ الأَكُفَّ): yani, elleri kesmeye daha elverişlidirler: (TA:) Akh der ki: **بله** burada bir mastarın yerindedir; bu, **ضَرْبَ زَيْدٍ** dediğin gibidir: fakat **الاكفّ** mansûb olabilir; böylece mânâ **دَعِ الأَكُفَّ** olur: (S:) beyit iki farklı vecihle rivayet edilir: ve ayrıca **بَلْهَ الأَكُفُّ** [öyleyse ellerin hâli nasıl olmalıdır?]. (Mughnee.) Ve buradan darb-ı mesel: **تُحْرِقُكَ النَّارُ اـِنْ تَرَاهَا بَلْهَ أَنْ تَصْلَاهَا**, yani: Ateş, onu uzaktan görsen seni yakar: öyleyse içine girmeni bırak (فَدَعْ), yahut ondan söz etme. (TA.) El-Bukhلree’nin Sahîh’inde, Kur’ân’daki **آلم**’in, **السَّجْدَة** sûresinin [Kur’ân’ın 32. sûresi] tefsirinde, garip bir örnek vârid olmuştur: der ki, Allah [bu üç harf ile] buyurur: **أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَلَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرِ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ذُخْرًا مِنْ بَلْهِ مَا اطَّلَعْتُمْ عَلَيْهِ**: (Mughnee, K: *) yahut **ما أَطَلَعْتُهُمْ عَلَيْهِ**: (K’nın bazı nüshalarında böyledir:) böylece **بله** mu‘rab bir kelime olarak, **من** tarafından cer ile yönetilmiş, ve yukarıdaki üç mânâdan sapmıştır: (Mughnee, K:) fakat yaygın bilinen kıraat: **على قلب بشر بَلْهَ مَ أَطْلَعْتُهُمْ عليه**; ve bu, J’nin [S’nin] eserinde, ve Nh’de, ve diğer lugavî eserlerdeki kıraattir: (TA:) **غَيْر** ile açıklanmıştır; (Mughnee, K;) yani S’de olduğu üzere **سِوَى**: (TA;) ve bu, (Mughnee,) yahut (K,) **بله**’yi istisnâ edatı sayanların görüşünü destekler: (Mughnee, K:) ve **أَجَلْ** mânâsında; [görünüşe göre **أَجْل** için bir yanlış yazımdır; yani, burada ayrıca “sebebiyle” mânâsında da açıklanmıştır; (**مِنْ أَجْلِ مَا أَطَلَعْتُهُمْ عَلَيْهِ**: onları haberdar ettiğim şey sebebiyle;) ve böylece SM tarafından okunmuş olabilir; zira o, harekesiz olarak **اجل** yazmıştır; ve burada murad edilen mânâda **بله** için, **بَلْهَ انِّى لَمْ أَخُنْ عَهْدًا** sözleriyle başlayan bir örnekten başka örnek vermemiştir; bu da, **أَنِّى** yahut **اـِنِّى** okuyuşumuza göre, “ahdi bozmadığım için” yahut “evet, gerçekten bozmadım” mânâsına gelebilir]: yahut **كُفَّ** [daha doğrusu **كُفَّ عَنْ**] ve **دَعْ** [bırak; söz etme] mânâsında; fakat bu açıklama, S ve Nh’deki cümleye ilişkin olmalıdır: (K, fakat o eserin mükemmel bir nüshasında düşmüştür:) yahut El-Ahmar’a göre, bu rivayette [yaygın bilinen şekliyle] **كَيُفَ** [nasıl?] mânâsınadır (ki bu, bu açıklamaların en uygunsuzu görünür). (TA.) IAmb, başkalarının rivayetiyle, **بَلْهَ**’ın ayrıca **عَلَى** ile eş anlamlı olduğunu nakleder: Fr der ki: onu mecrûru yöneten yapan kimse, onu **عَلَى** ve benzeri, cer ile yöneten edatlar tarzında kullanılmış görür. (TA.) ― -b2- **مَا بَلْهَكَ** demek, **مَا بَالُكَ** [hâlin nedir?] demektir: (K, TA:) yahut **مَا لَكَ**. (K’nın bazı nüshalarında böyledir.)

**بَلَهٌ**
**بَلَهٌ** **أبله** **بل** **بله** **بلة** ve ↓ **بَلَاهَةٌ** [ikisi de aslında mastardır; 1’e bak;] **أَبْلَهٌ** [bk. o] sıfatının delâlet ettiği nitelik yahut vasıf: (S, K;) yani gaflet: (K:) yahut kötülükten gaflet; (JK, ilkinin açıklamasında, ve K;) vb.; (K;) ve ↓ **بُلَهْنِيَةٌ** da aynı mânâya gelir; ve ahmaklık ve gevşeklik. (JK.)

**بَلَهَآءُ**
**بَلَهَآءُ** **بلهآء** : **أَبْلَهُ**’a bak.

**بُلَهْنِيَةٌ**
**بُلَهْنِيَةٌ** **بلهنيه** **بلهنية** , (K,) yahut **بَلَهْنِيَةُ العَيْشِ**, (JK,) yahut **مِنَ العَيْشِ**, (S,) (mecaz:) Kolay ve bol, (S, K, TA,) yahut hoş ve gafilâne, (JK, TA, *) bir yaşayış hâli yahut durumu: (JK, S, K, TA:) **عَيْشٌ أَبْلَهُ**’dan [bk. o]: (Har s. 216:) **بلهنية** kelimesi, sonunda bulunan ve kesre sebebiyle ى’ya çevrilen ا ile, beş harfli kök sınıfına benzer kılınmıştır: (S, **بلهن** maddesinde:) **رُفَغْنِيَةٌ** ve **رُفَهْنِيَةٌ** gibidir: IB der ki: **بله** maddesinde zikredilmelidir ve **عَيْشٌ أَبْلَهُ** demektir; **ن** ve **ى** ziyadedir; onu **خُبَعْثِنَةٌ**’ya benzer kılmak içindir: K’da [ve S’de] **بلهن** ve **بله** maddelerinde zikredilmiştir: (TA, **بلهن** maddesinde:) **ن** Sb’ye göre ziyadedir. (S, bu maddede.) Şöyle denir: **لَا زِلْتَ مُلَقًّى بِتَهْنِئَةٍ مُبَقًّى فِىبُلَهْنِيَةٍ** (mecaz:) [Tebrik ile karşılanmaktan ve kolay ve bol bir yaşayış hâlinde devam ettirilmekten geri kalmayasın]. (A, K.) ― -b2- **بَلَهٌ**’e de bak.

**بَلَاهَةٌ**
**بَلَاهَةٌ** **بلاهه** **بلاهة** **بله** : **بَلَهٌ**’e bak.

**أَبْلَهُ**
**أَبْلَهُ** ذ Gafil: (K:) yahut iyiliği sebebiyle kötülükten gafil: (K, TA) (TA:) yahut basit, ahmak, yahut az akıllı, temyizsiz: (K:) yahut akılda zayıf: (Msb:) En-Nadr’a göre, (TA,) kötülüğü ölü olan, (K, TA,) öyle ki onu bilmez: (TA:) tabiatça iyi; inceliklere dair bilgisi az; yahut bu hususta mahareti az: (K:) yahut baskın niteliği, göğsün yahut kalbin yahut zihnin kötü duygulardan beri oluşu olan; (S, K, TA;) ve insanlara iyi zan: (TA:) saf yürekli: (TK:) yaratılıştan iyiliğe meyyal; bu yüzden kötülükten gafil, onu bilmeyen: (T, TA:) yahut dünya ve ehli ve onların fesadı ve kötülüğü bakımından gafil; fakat emredilen ve yasaklanan hususunda şeriatte akıllı ve mahir: (Ah- mad Ibn-Hambal, TA:) müennesi **بَلْهَآءُ**: (S, Msb, K: *) çoğulu **بُلْهٌ**: (S, Msb:) ve ↓ **بُلَهَآءُ**, bir çoğuldur, [sanki tekili **بَلِيهٌ** imiş gibi,] zekâsı küt, ahmak, yahut anlayıştan yoksun mânâsına gelir: fakat bu, klasik sonrası kullanımdır. (TA.) Buradan, **شَابٌّ أَبْلَهُ** [gafil vb. bir genç], işlerde tecrübesizliği sebebiyle: sıfat, gence, kaygısızlık yahut düşüncesizlik nispet edildiği gibi, ve delilik nispet edildiği gibi, nispet edilir. (S.) Ve **خَيْرُ أَوْلَادِنَا الأَبْلَهُ العَقُولُ** (mecaz:) [Çocuklarımızın en hayırlısı, gafil vb. olup çok akıllı olandır]; (S, Msb;) Ez-Zibrikلn Ibn-Bedr’in bir sözüdür; (S;) mânâsı: hayâsı sebebiyle **ابله** gibi olan, (S, Msb,) öyle ki gaflet gösterir ve şeyleri geçiştirir, (Msb,) hâlbuki çok akıllıdır; (S;) yahut ahmak sanılan, fakat incelendiğinde [çok] akıllı olduğu bulunan kimsedir. (IAth, TA, **عقل** maddesinde.) Ve **أَكْثَرُ أَهْلِ الجَنَّةِ البُلْهُ**, bir hadis: mânâsı, Cennet ehlinin çoğu, dünya bakımından **بُلْه** [gafil vb.]dir; çünkü onunla az ilgilenirler; hâlbuki âhiret bakımından akıllıdırlar; (S;) yahut dünya işlerinde gafil ve onun tedbirinde maharetsiz olup, âhiret işlerine koyuldukları için böyle adlandırılmışlardır. (TA.) ― -b2- **بَلْهَآءُ**, kadına nispetle: Cömert, yürekli, (**مَزِيرَةٌ**, zira K nüshalarındaki **المَرِيرَةُ** ifadesi, **زاى** ile **المَزِيرَةُ** için bir hatadır, TA, [burada görünüşe göre “cesur” mânâsında,]) işlerde tecrübesiz, ve saf yahut anlayışsız. (K, * TA.) ISh, bu sıfatı, kendisiyle oynaştığı ve tecrübesizliği ve kurnazlık eksikliği sebebiyle sırlarını kendisine bildiren, bunun aleyhine ne ifade ettiğini bilmeyen bir genç kıza uygulayan bir şairi nakleder. (TA.) ― -b3- Ayrıca, dişi deveye nispetle, (mecaz:) Sükûneti, (ISh, K,) yahut ağırlığı, (A,) sebebiyle, bir şeyden ürküp kaçmayan; sanki ahmakmış gibi. (ISh, A, K.) **جَمَلٌ أَبْلَهُ** denmez. (ISh, TA.) ― -b4- **شَبَابٌ أَبْلَهُ** (mecaz:) Yumuşak yahut nazik gençlik; (T, A, K;) sanki ondan zevk alan kimse geceleyin vuku bulan âfetlerden yahut musibetlerden gafilmiş gibi. (A, K.) ― -b5- Ve **عَيْشٌ أَبْلَهُ** (mecaz:) Yumuşak, yahut nazik, yahut hoş, yahut bol ve kolay bir hayat: (K, TA:) yahut kaygıları az olan bir hayat: (CK:) yahut kederleri yahut üzüntüleri az olan bir hayat. (S.) [**بُلَهْنِيَةٌ**’ye de bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَلِهَ
بَلِهَ A ( n. ac. بَلَاْهَة 22t ),
a.  Was foolish, stupid, silly.

بَاْلَهَ
بَاْلَهَ III ,
a.  Humbugged, befooled.

تَبَلَّهَ
تَبَلَّهَ V ,
a.  see I .

أَبْلَهُ
أَبْلَهُ 14 , ( pl. بُلْه 3 ),
a.  Foolish, stupid, silly; simpleton, moon-calf.

بَلْه
بَلْه
a.  [ imp-particle ], Let alone.

b.  [ inter. ], How? What?

c.  Irrespective of.

d.  Condition, case, state.

بَلْهَوَان
بَلْهَوَان
a.  [ coll. ], Acrobat.

##### Türkçe

بَلِهَ
**بَلِهَ** A (mastar: **بَلَاْهَة** 22t),
a. Ahmak, aptal, budala oldu.

بَاْلَهَ
**بَاْلَهَ** III,
a. Saçmalıkla aldattı, ahmaklaştırdı.

تَبَلَّهَ
**تَبَلَّهَ** V,
a. I’e bak.

أَبْلَهُ
**أَبْلَهُ** 14, (çoğulu: **بُلْه** 3),
a. Ahmak, aptal, budala; saf, ay budalası.

بَلْه
**بَلْه**
a. [emir-edatı], Bir yana bırak.

b. [soru], Nasıl? Ne?

c. -e bakılmaksızın.

d. Şart, hâl, durum.

بَلْهَوَان
**بَلْهَوَان**
a. [topluluk adı], Akrobat.
