# بله — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بله

باب الهاء واللام والباء معهما

ه ل ب، ه ب ل، ل ه ب، ب ه ل، ب ل ه مستعملات ل ب ه مهمل هلب: الهُلْبُ: ما غَلُظَ من الشِّعَر كَشَعر ذَنَبِ النّاقَةِ.
ورَجُلٌ أَهْلَبُ: غليظُ شَعر ذِراعيه وجَسَدِه.
وفَرَسُ مَهْلوبٌ: هُلِبَ ذَنَبُه، أي: اسْتُوصِل جَزّاً وهَلَبَتْنا السّماءُ، أي: بلَّتنا بشيء من ندىً أو نحوه.
هبل: الهِبِلُّ: الشَّيْخُ الكبيرُ والمُسَنُّ من الإِبل، قال:
أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ الهِبِلّ
أنا الذي وُلِدْتُ في أخرى الإِبلْ
وهَبَلتْهُ أُمُّه، أي: ثكلتْهُ، والهَبَلُ كالثُّكْلِ.
والمَهْبِلُ: مَوْضِع الولد في الرَّحِم، قال:
وقد طَوَتْ ماءَ الفَنِيقِِ المَهْبِلِِ
بين الكُلَى منها وبين المَهْبلٍ في حَلَقٍ ذاتِِ رِتاجٍ مَقْفَلِِ والمُهَبَّلُ: الذي قيلَ له: هبلتْكَ أُمُّك.
والهَبّالُ: المُحتال والصَّياد يَهْتبل الصَّيْد، أي: يَغْتَنِمُهُ. قال ذو الرّمة:
ومُطْعَمُ الصَّيْدِ هِبّالٌ لبُـغْـيَتِـهِ		أَلْفَى أباه، بذاكَ الكَسْبِ، يَكْتَسِبُ
وسمعت كلمةً فاهتبلتُها، أي: اغْتَنَمتُّها.
وهُبَل: صَنَمُ كان لقريش. قال أبو سِفيانَ يوم أُحُد: أعْلُ هُبَل، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله: الله أَعْلَى وأَجَلّ.
والمُهَبَّلُ: الكثيرُ اللّحمِ. قال
ريّانُ لا عَشٌّ ولا مُهَبَّلُ
وأصبح فلانٌ مُهَبَّلاً، أي: مُوَرَّما مُهَيَّجا.
لهب: اللَّهَبُ: اشتعالُ النّارِ الذي قد خَلَص من الدُّخان. واللَّهَبانُ: تَوَقُّد الجَمْرِ بغَيْرِ ضِرام وكذلك لَهَبانُ الحرِّ في الرَّمضاء. ونحوها. قال:
لَهَبـانٌ وَقَـدَتْ حِـزّانـهُ		يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ
وأَلْهَبْتُ النّار فالتهَبَتْ، وتَلَهَّبَتْ.
واللَّهَبْةُ: العَطَشُ، وقَدْ لَهِبَ يَلْهَبُ لَهَباً، فهو لَهْبانُ، أي: عطشانُ جداً، وهي لَهْبَى، أي: عَطْشَى جداً، وهم لِهابٌ، أي: عِطاش جداً.
واللَّهْبُ: وجهٌ من الجَبَل كالحائط لا يُسْتَطاعُ ارتقاؤُه، وكذلك لِهْبُ أُفُق السّماء. والجميعُ: اللُّهُوب.
واللِّهْبُ: الغُبارُ السّاطِعُ.
وفَرَسٌ مَلْهِبٌ: شديد الجَرْيِ مُلهِب الغُبار. قال:
يُقَطِّعُهنَّ بـأنـفـاسِـهِ		ويلوي إلى حُضُرٍ مُلْهبِ
بهل: باهلتُ فلاناً، أي: دعونا على الظّالم منا. وبهلته: لعنته..
وابتهل إلى الله في الدُّعاء، أي: جدّ واجتهد.
وامرأة بهيلة، لغة في البهيرة.
والأَبْهَلُ: شجرٌ يُقال له: الأيرس، وليس بعربيةٍ محضةٍ، ويُسَمَّى بالعربية عَرْعَرا.
والباهلُ: المُتَرَدِّدُ بلا عملٍ، وهو أيضا : الرّاعي بلا عَصا. وأَبْهَلَ الرّاعي إبِلَه: تركها.
والباهلُ: النّاقة التي ليستْ بمَصْرُورة، لبنُها مُباحٌ لمن حلّ ورحل، وإبلٌ بهلٌ.
ورجلٌ بُهلول: حييُّ كريم، وامرأة بُهلول.
والبَهْلُ: الشّيءُ اليسيرُ الحقيرُ، يقال: أعطاهُ قليلاً بَهْلاً، قال:
وأعطاك بَْلاً منهما فَرَضِيَتـهُ		وذو اللُّبِّ للبَهْلِِ الحقيرِِعَيْوفُ
والبَهْلُ: واحدٌ لا يُجْمَع.
وامرأة باهلةٌ: لا زوج لها.. وباهلةُ: حيٌّ من العرب.
بله: البَلَهُ: الغَفْلَةُ عن الشَّرِّ. رجل أَبْلَهُ، والبُلْهُُ: جماعتُه. وفي الحديث: "أكثرُ أهْلِ الجنَّةِ البُلْهُُ": قال:
"أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ"
والتَّبَلُّهُ: تَطَلُّبُ الضّالّةِ.
بَلْهَ: كلمةٌ بمعنى أَجَْ، قال:
بَلْهَ أَنّي لم أَخُنْ عَهْداً ولم		أَقْتَرِفْ ذَنْباً فتَجْزيني النِّقَمْ
وبَلْهَ: بمعنى "كيف"، ويكون في معنى "دَعْ"، بكُلِّهِ نَطَقَ الشِّعْر.

### Türkçe

باب **الهاء** ve**اللام** ve**الباء** onlarla birlikte

**ه ل ب**، **ه ب ل**، **ل ه ب**، **ب ه ل**، **ب ل ه** kullanımdadır; **ل ب ه** ihmaldir. **هلب**: **الهُلْبُ**: tüyden kalın olan şey; dişi devenin kuyruğunun tüyü gibi.
Ve bir adam **أَهْلَبُ**: kollarının ve bedeninin tüyü kalın olan.
Ve bir at **مَهْلوبٌ**: kuyruğu **هُلِبَ**; yani kırparak (keserek) uzatılmıştır. Ve gök bize **هَلَبَتْنا**; yani bizi bir şeyle, çiğden yahut benzerinden ıslattı.

**هبل**: **الهِبِلُّ**: develerden büyük ihtiyar ve yaşlı olan şeyh; dedi ki:
Ben Ebû Nu‘âme’yim, ihtiyar **الهِبِلّ**
Ben o kimseyim ki develerin en sonuncusunda doğdum
Ve annesi onu **هَبَلتْهُ**; yani onu yitirdi; ve **الهَبَلُ** **الثُّكْلِ** gibidir.
Ve **المَهْبِلُ**: rahimde çocuğun yeri; dedi ki:
Ve **المَهْبِلِ** aygırın suyunu dürdü
Onun böbrekleri ile **المَهْبلٍ** arasında, kilitli bir kapak sahibi halkalar içinde. Ve **المُهَبَّلُ**: kendisine “annen seni **هبلتْكَ**” denilen kimse.
Ve **الهَبّالُ**: hileci ve avcı; avı **يَهْتبل**; yani onu ganimet bilir. Zû’r-rumme dedi ki:
Ve avı yediren, isteği için **هِبّالٌ**; babasını buldu; o kazançla kazanır
Ve bir kelime işittim de onu **فاهتبلتُها**; yani onu ganimet bildim.
Ve **هُبَل**: Kureyş’in bir putu idi. Ebû Süfyân Uhud günü dedi ki: “Yüce ol **هُبَل**”; bunun üzerine Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve âli üzerine dedi ki: “Allah daha yüce ve daha uludur.”
Ve **المُهَبَّلُ**: eti çok olan. Dedi ki:
Doygun; ne yuva var ne de **مُهَبَّلُ**
Ve falan **مُهَبَّلاً** sabahladı; yani şişmiş, kabarmış.

**لهب**: **اللَّهَبُ**: dumandan arınmış olan ateşin tutuşması. Ve **اللَّهَبانُ**: alevlenme olmaksızın korun parlaması; aynı şekilde kızgın kumda sıcağın **لَهَبانُ**’ı ve benzerleri. Dedi ki:
**لَهَبـانٌ** onun sert yerlerini yaktı; çekirge ondan kızgın kumda yanar da ses çıkarır
Ve ateşi **أَلْهَبْتُ** de o **فالتهَبَتْ** ve **تَلَهَّبَتْ**.
Ve **اللَّهَبْةُ**: susuzluk; ve **لَهِبَ** **يَلْهَبُ** **لَهَباً**; o hâlde o **لَهْبانُ**’dır; yani çok susamış; ve o (dişil) **لَهْبَى**’dır; yani çok susamış; ve onlar **لِهابٌ**’dır; yani çok susuzlar.
Ve **اللَّهْبُ**: dağdan bir yüz; duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz; aynı şekilde göğün ufkunun **لِهْبُ**’u. Ve hepsi: **اللُّهُوب**.
Ve **اللِّهْبُ**: parlayan toz.
Ve bir at **مَلْهِبٌ**: koşusu şiddetli, tozu alevlendirici. Dedi ki:
Onları nefesleriyle parça parça eder; ve **مُلْهبِ** bir hazır olana doğru kıvrılır

**بهل**: falanla **باهلتُ**; yani bizden zalim olana beddua ettik. Ve onu **بهلته**: ona lanet ettim..
Ve duada Allah’a **ابتهل**; yani ciddileşti ve gayret etti.
Ve bir kadın **بهيلة**: **البهيرة** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **الأَبْهَلُ**: kendisine **الأيرس** denilen bir ağaç; katıksız Arapça değildir; Arapçada **عَرْعَرا** diye adlandırılır.
Ve **الباهلُ**: işsiz olarak gidip gelen; o ayrıca: asâsız çoban. Ve çoban develerini **أَبْهَلَ**: onları bıraktı.
Ve **الباهلُ**: memesi bağlanmamış dişi deve; sütü konup göçene helâldir; ve **إبلٌ بهلٌ**.
Ve bir adam **بُهلول**: hayâlı, cömert; ve bir kadın **بُهلول**.
Ve **البَهْلُ**: az, değersiz şey; denir ki: ona azca **بَهْلاً** verdi. Dedi ki:
İkisinden ona bir **بَْلاً** verdin de o ondan razı oldu; ve akıl sahibi, değersiz **للبَهْلِِ**’e karşı tiksinen
Ve **البَهْلُ**: bir tek (şey); çoğul yapılmaz.
Ve bir kadın **باهلةٌ**: kocası yok.. Ve **باهلةُ**: Araplardan bir kabile.

**بله**: **البَلَهُ**: şerden gaflet. Bir adam **أَبْلَهُ**; ve **البُلْهُُ**: onun topluluğu. Ve hadiste: “Cennet ehlinin çoğu **البُلْهُُ**’dur”: dedi ki:
“**أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ**”
Ve **التَّبَلُّهُ**: yitiği arama.
**بَلْهَ**: “evet” mânasında bir kelime. Dedi ki:
**بَلْهَ** ki ben bir ahdi bozmadım ve bir günah işlemedim de bana cezaları karşılık versin
Ve **بَلْهَ**: “nasıl” mânasında; “bırak” mânasında da olur; bunun hepsiyle şiir konuşmuştur.
