# بله — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بله

: ( رجُلٌ أبْلَهُ بَيِّنُ البَلَهِ ) ، محرّكةً ، ( والبَلاهَةِ ) ، أَي ( غافِلٌ ، أَو عن الشَّرِّ ) لا يُحْسِنُه ، ( أَو أَحْمَقٌ لا تَمْييزَ له .
( و ) قالَ النَّضْرُ : هو ( المَيِّتُ الَّداءِ ، أَي من شَرُّه مَيِّتٌ ) لا ينْبَه له ؛ وبه فُسِّرَ الحدِيثُ : ( أَكْثَرُ أَهْلِ الجنَّةِ البُلْهُ ) .
( و ) قيلَ : هو ( الحَسَنُ الخُلُقِ ، القَليلُ الفِطْنَةِ لَمَداقِّ الأُمورِ ) ؛ ) وبه فُسِّرَ الحدِيثُ أَيْضاً .
( أَو من غَلَبَتْهُ سَلامَةُ الصَّدْرِ ) وحُسْنُ الظَّنِّ بالناسِ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ ؛ وبه فُسِّرَ الحدِيثُ أَيْضاً ، لأنَّهم أَغْفَلوا عن أَمْرِ دُنْياهم فجَهِلوا حِذْقَ التَّصَرُّفِ فيها وأَقْبَلوا على آخِرَتِهم فشَغَلُوا أَنْفُسَهم بها ، فاسْتَحَقُّوا أَنْ يكونُوا أَكْثَر أَهْل الجنَّةِ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : يعْنِي البُلْهَ في أَمْرِ الدُّنْيا لقلَّةِ اهْتِمامِهم بها وهم أَكياسٌ في أَمْرِ الآخِرَةِ .
قالَ الزِّبْرقانُ بنُ بَدْرٍ : خيرُ أَوْلادِنا الأبْلهُ العَقُولُ ، يريدُ أَنَّه لشِدَّةِ حَيائِه كالأَبْلَهِ ، وهو عَقُولٌ .
وفي التَّهْذِيبِ : الأَبْلَهُ

الذي طُبِع على الخَيْرِ فهو غافِلٌ عن الشرِّ لا يَعْرِفه ؛ وبه فُسِّر الحدِيثُ .
وقالَ أَحمدُ بنُ حَنْبَل في تفْسِيرِ قَوْلِه اسْتَراحَ البُلْهُ ، قالَ : هُم الغافِلُونَ عن الدُّنْيا وأَهْلِها وفَسادِهم وغِلِّهم ، فإذا جَاؤُوا إلى الأمْرِ والنَّهْي فهُمُ العُقَلاءُ الفُقهاءُ .
( بَلِهَ ، كفَرِحَ ) ، بَلَهاً ( وتَبَلَّه ) ، نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ ، ( وبَلِهَ ، كفَرِحَ أَيْضاً : عَيِيَ عن حُجَّتِهِ ) لغَفْلتِه وقلَّةِ تَمْيِيزِهِ .
( و ) مِن المجازِ : هو في ( عَيْشٍ أَبْلَهَ وشَبابٍ أَبْلَهَ ) ، أَي ( ناعِمٍ كأَنَّ صاحِبَهُ غافِلٌ عن الطَّوارِقِ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
وفي الصِّحاحِ : شبابٌ أَبْلَه لمَا فيه مِن الغَرارَةِ ، يُوصَفُ به كما يُوصَفُ بالسُّلُوِّ والجُنُونِ لمُضَارَعَتِه هذه الأسْبابَ .
وعَيْشٌ أَبْلَهُ : قَليلُ الغُمومِ ؛ قالَ رُؤْبة :
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ قالَ الأَزْهرِيُّ : يُريدُ الناعِمُ .
( و ) مِن المجازِ : ( البَلْهاءُ : النَّاقَةُ ) التي لا ( تَنْحاشُ من شيءٍ مَكانَةً ورَزَانَةً ) ؛ ) وفي الأساسِ : لا تَنْحاشُ من ثِقَلٍ ؛ ( كأَنَّها حَمْقاءُ ) .
( وما ذَكَرَه المصنِّفُ هو قَوْلُ ابنِ شُمَيْل ؛ زادَ : ولا يقالُ جَمَلٌ أَبْلَهُ .
( و ) البَلْهاءُ : ( ناقَةٌ م ) ، أَي مَعْروفَةٌ ، وإيَّاها عَنَى قَيْسُ بنُ العَيْزارَةَ الهُذَليُّ بقوْلِه :
وقالوا لنا : البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ وأَغْراسُها واللَّهُ عنِّي يُدافِعُ ( و ) البَلْهاءُ : ( المرأَةُ الكَرِيمَةُ المَرِيرَةُ ) ؛ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ : المَزيرَةُ ، بالزّاي ؛

( الغَرِيرَةُ المُغَفَّلَةُ ) ؛ ) وأَنْشَدَ ابنُ شُمَيْلٍ :
ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيَّالةٍ بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِهاأَرادَ : أَنَّها غِرٌّ لا دَهاءَ لها فهي تُخْبِرني بأَسْرارِها ولا تَفْطَن لما في ذلِكَ عليها .
( والتَّبَلُّه : اسْتِعْمالُ البَلَهِ كالتَّبالُهِ ) .
( وفي الصِّحاحِ : تَبَالَهَ أَرَى مِن نفْسِه ذلِكَ وليسَ به .
( و ) التَّبَلُّه : ( تَطَلُّبُ الضَّالَّةِ .
( و ) أَيْضاً : ( تَعَسُّفُ الطَّريقِ على غيرِ هدايةٍ ولا مسأَلةٍ ) ؛ ) عن أَبي عليَ ، وهو مجازٌ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العَرَبُ تقولُ فلانٌ يتَبَلَّه تَبَلُّهاً إذا تَعَسَّفَ طَريقاً لا يهْتدِي فيها ولا يَسْتَقِيم على صَوْبِها .
( وأَبْلَهَهُ : صادَفَهُ أَبْلَهَ .
( وبَلْهَ ) ، كَلِمةٌ مَبْنيَّةٌ على الفَتْحِ ( ككَيْفَ ، اسمٌ لِدَعْ ) .
( وفي الصِّحاحِ : مَعْناها دَعْ .
( و ) أَيْضاً : ( مَصْدَرٌ بمعْنَى التركِ .
( و ) أَيْضاً : ( اسمٌ مُرادِفٌ لكَيْفَ وما بَعْدَها مَنْصوبٌ على الأوَّلِ ) ، ومنه قولُ كَعْبِ بنِ مالِكٍ يَصِفُ السُّيوفَ :
تَذَرُ الجَماجِمَ ضاحِياً هاماتُهابَلْهَ الأَكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِيقولُ : هي تَقْطَع الهامَ فدَعِ الأَكفَّ ، أَي هي أَجْدَرُ أَنْ تَقْطعَ الأَكفَّ ؛ ومنه قَوْلُهم : هذا ما أَظْهِرُ لكَ بَلْهَ ما أُضْمِرُه ، أَي دَعْ ما أُضْمِره فهو خَيْرٌ .
وفي المَثَلِ : تُحْرِقُك أَنْ تَراها بَلْهَ أَن تَصْلاها ؛ يقولُ تُحْرِقُك النارُ من بَعيدٍ فدَعْ أَنْ تدخلَها ؛ ومنه قوْلُ ابن هَرْمة :

تَمْشِي القَطُوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامَشْيَ النَّجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُباوقالَ أَبو زبيد :
حَمَّال أَثْقالٍ أَهْلِ الوُدِّ آوِنةًأُعْطِيهمُ الجَهْدَ مِنِّي بَلْهَ ما أَسَعُأَي دَعْ ما أُحِيطُ به وأَقْدَرُ عليه .
و ( مَخْفُوضٌ على الثَّاني ) ؛ ) ومنه قَوْلُ كَعْبِ بنِ مالِكٍ المَذْكُور :
بَلْهَ الأكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ في رِوايَةِ الأَخْفَشِ ، قالَ : هو هنا بمنْزِلَةِ المَصْدرِ كما تقولُ ضَرْبَ زيْدٍ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : بَلْهَ مِن أَسْماءِ الأفْعالِ بمعْنَى دَعْ واتْرُكْ ، وقد تُوضَعُ مَوْضِعَ المَصْدَرِ وتُضافُ فتقولُ : بَلْهَ زَيْدٍ أَي تَرْكَ زَيْدٍ .
و ( مَرْفوعٌ على الثَّالثِ ) ، أَي إذا كانَ مُرادفاً لكَيْفَ ، وبه فَسَّرَ الأحْمر الحدِيثَ : بَلْهَ ما اطَّلَعْتهم عليه ، أَي كَيْفَ .
( وفَتْحُها بناءٌ على الأوَّلِ والثَّالِثِ ) ، وفيه إشارَةٌ للرّدِّ على الجوْهرِيِّ في قوْلِه مَبْنيَّة على الفَتْحِ ككَيْفَ .
قالَ ابنُ بَرِّي : حَقُّه أَنْ يقولَ مَبْنيَّة على الفَتْحِ إذا نَصَبْتَ ما بعْدَها فقلْتَ بَلْهَ زيْداً كما تقولُ رُوَيْدَ زَيْداً .
( إعرابٌ على الثَّاني ) ، أَي إذا قُلْتَ بَلْهَ زَيْدٍ كانت بمنْزِلَةِ المَصْدَرِ مُعْربةً ، كقَوْلِهم رُوَيْدَ زيْدٍ .
قالَ ابنُ بَرِّي : ولا يَجوزُ أَن تقدِّرَه مع الإضافَةِ اسْماً للفِعْلِ لأنَّ أَسْماءَ الأفْعالِ لا تُضافُ .
( وفي تَفْسِيرِ سُورَةِ السَّجدةِ من ) كتابِ صَحِيحِ ( البُخارِي ) : ) أَعْدَدْتُ لعبَادِي

الصْالحين ما لا عينٌ رأَتْ ولا أُذُنٌ سَمِعَتْ ( ولا خَطَرَ على قَلْبِ بَشَرٍ ذُخْراً من بَلْهٍ ما اطَّلَعْتُمْ عليه ، فاسْتُعْمِلَتْ مُعْرَبَةً بمِنْ خارِجَةً عن المَعاني الثَّلاثَةِ ) ؛ ) والرِّوايَةُ المَشْهورَةُ : على قَلْبِ بَشَرٍ بَلْه ما أطلعتهم عليه . قالَ ابنُ الأثيرِ : يُحْتَمل أَنْ يكونَ مَنْصوب المَحلِّ ومَجْروراً على التَّقْديرَيْن ، والمعْنَى دَعْ ما اطَّلَعْتُهم عليه وعَرَفُوه من نَعِيم الجنَّةِ ولذَّاتِها . وهذه الرِّوايَةُ هي التي في كتابِ الجوْهرِيّ والنِّهايَة وغيرِهِما مِن أُصُولِ اللغَةِ .
( وفُسِّرَتْ بغيرِ ، وهو مُوافِقٌ لقَوْلِ من يَعُدُّها من أَلْفاظِ الاسْتِثْناءِ وبمعْناها ) ، وبه فُسِّر أَيْضاً قَوْلُ ابن هَرْمة : بَلْهَ الجِلَّةِ التّجُبا ؛ أَي سِوَى ، كما في الصِّحاحِ .
( أَو بمعْنَى أَجَلْ ) ؛ ) وأَنْشَدَ اللَّيْثُ :
بَلْهَ إنِّي لم أَخُنْ عهداً ولمأَقْتَرِفْ ذنباً فتَجْزِيني النِّقَمْ ( أَو بمعْنَى كُفَّ ودَعْ ) ما أَطْلَعْتهم عليه ، وهو قولُ الفرَّاءِ .
( و ) يقالُ : ( ما بَلْهُكَ ) ، أَي ( ما بالُكَ .
( والبُلَهْنِيَةُ ، بضمِّ الباءِ ) وفتْحِ اللامِ وسكونِ الهاءِ وكسْرِ النونِ : ( الرَّخاءُ وسَعَةُ العَيْشِ ) ، صارَتِ الألِفُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، والنّونُ زائِدَةٌ عنْدَ سِيْبَوَيْه .
وقيلَ : بُلَهْنِيَةُ العَيْشِ نعْمَتُه وغَفْلَتُه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للَقِيطِ بنِ يَعْمُر الإيادِيّ :
ما لي أَراكُمْ نِياماً في بُلَهْنِيَةٍ لا تَفْزَعُونَ وهذا اللَّيْثُ قد جَمَعا ؟ ( و ) مِن سَجَعاتِ الأساسِ : ( لا

زِلْتَ مُلَقًّى بتَهْنِيَةٍ مُبَقًّى في بُلَهْنِيَةٍ ) ؛ ) وهو مجازٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ابتُلِهَ الرَّجُلُ كبَلِهَ ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
إنَّ الذي يَأْمُل الدُّنْيا لمُبْتَلَهٌ وكلُّ ذي أَمَلٍ عنها سيُشْتَغَلُوبَلْهَ بمعْنَى على ؛ نَقَلَهُ ابنُ الأَنْبارِي عن جماعَةٍ .
وقالَ الفرَّاءُ : مَنْ خَفَضَ بها جَعَلَها بمنْزِلَةِ على وما أَشْبَهها مِن حُرُوفِ الخَفْضِ .
والبُلَهاءُ ، ككُرَماء : البُلَداءُ ، مُوَلَّدَةٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بلجه : ) بُلْجَيه ، بضمَ فسكونٍ ففتحٍ : قَرْيةٌ بمِصْرَ من الدقهلية والنِّسْبَةُ بلجيهيُّ .
( (

### Türkçe

: ( **رَجُلٌ أَبْلَهُ بَيِّنُ البَلَهِ** ) , harekeli olarak , ( **والبَلاهَةِ** ) , yani ( **غافِلٌ** , yahut şerden ) onu iyi yapmayan , ( yahut temyizi olmayan bir ahmak .
( ve ) en-Nadr dedi ki: o ( **المَيِّتُ الَّداءِ** , yani şerri ölü olan )dır; ona dikkat edilmez; ve bununla şu hadis tefsir edilmiştir: ( **أَكْثَرُ أَهْلِ الجنَّةِ البُلْهُ** ) .
( ve ) denildi ki: o ( **الحَسَنُ الخُلُقِ ، القَليلُ الفِطْنَةِ لَمَداقِّ الأُمورِ** )dur; ) ve bununla hadis yine tefsir edilmiştir.
( yahut kendisine göğüs selâmeti ) ve insanlara hüsnüzan galip gelen kimsedir; onu el-Cevherî nakletti; ve bununla hadis yine tefsir edilmiştir; çünkü onlar dünya işlerinden daha gafildirler de onda tasarrufu iyi yapmanın maharetini bilmezler; âhiretlerine yönelirler de nefislerini onunla meşgul ederler; böylece cennet ehlinin çoğu olmayı hak ederler.
El-Cevherî dedi ki: dünya işinde **البُلْهَ** demektir; ona az ilgi göstermelerinden dolayı; hâlbuki âhiret işinde onlar akıllıdırlar.
Zibırkān b. Bedr dedi ki: “Evlatlarımızın hayırlısı, akıllı **الأبْلَهُ**’dur”; onun maksadı: hayâsının şiddetinden dolayı **الأَبْلَهِ** gibi (olması)dır; hâlbuki o akıllıdır.
**التَّهْذِيب**’de: **الأَبْلَهُ**

hayır üzerine tabiatlandırılmış olandır; bu sebeple şerden gafildir, onu bilmez; ve bununla hadis tefsir edilmiştir.
Ahmed b. Hanbel, “**اسْتَراحَ البُلْهُ**” sözünün tefsirinde dedi ki: onlar dünya ve ehli ile onların fesadı ve kinleri ve hileleri hakkında gafillerdir; emir ve nehye geldiklerinde ise onlar akıllı fakihlerdir.
( **بَلِهَ ، كفَرِحَ** ) , **بَلَهاً** ( ve **تَبَلَّه** ) ; el-Cevherî onu nakletti; ( ve **بَلِهَ ، كفَرِحَ** yine: delilinden aciz kaldı ) gafleti ve temyizinin azlığı sebebiyle.
( ve ) mecazdan: o ( **عَيْشٍ أَبْلَهَ وشَبابٍ أَبْلَهَ** ) içindedir; yani ( yumuşak/rahat; sanki sahibi ansızın gelen hâllerden gafildir ) ; ) **الأساس**’ta olduğu gibi.
**الصِّحاح**’ta: içinde bulunan safdillik sebebiyle **شَبابٌ أَبْلَه**; onunla vasfedilir; tıpkı **السُّلُوِّ** ve **الجُنُونِ** ile vasfedildiği gibi; bu sebeplere benzemesinden dolayı.
Ve **عَيْشٌ أَبْلَهُ**: gamları az olandır; Ru’be dedi ki:
بعدَ غُدانِيِّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ
el-Ezherî dedi ki: yumuşak/rahat olanı kastediyor.
( ve ) mecazdan: ( **البَلْهاءُ : النَّاقَةُ** ) , ( bir şeyden ürküp kaçınmayan; vakar ve ağırlık (sahibi olan) ) ; ) ve **الأساس**’ta: bir ağırlıktan ürküp kaçınmaz; ( sanki o ahmaktır ) .
( Musannifin zikrettiği, İbn Şümeyl’in sözüdür; şunu da ekledi: **جَمَلٌ أَبْلَهُ** denilmez.
( ve ) **البَلْهاءُ**: ( **ناقَةٌ م** ) , yani bilinen (bir deve); ve Hüzeli Kays b. el-‘Ayzâra şu sözüyle onu kastetmiştir:
وقالوا لنا : البَلْهاءُ أَوَّلُ سُؤْلةٍ وأَغْراسُها واللَّهُ عنِّي يُدافِعُ
( ve ) **البَلْهاءُ**: ( **المرأَةُ الكَرِيمَةُ المَرِيرَةُ** ) ; ) nüshalarda böyle; doğrusu: **المَزيرَةُ** , **الزّاي** ile;

( **الغَرِيرَةُ المُغَفَّلَةُ** ) ; ) İbn Şümeyl şu beyti okudu:
ولقَدْ لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيَّالةٍ بَلْهاءَ تُطْلِعُني على أَسْرارِها
Maksadı: onun saf, kendisinde kurnazlık olmayan biri olmasıdır; bu yüzden sırlarını bana haber verir ve bunun kendisi aleyhine olan tarafına dikkat etmez.
( **والتَّبَلُّه : اسْتِعْمالُ البَلَهِ كالتَّبالُهِ** ) .
( ve **الصِّحاح**’ta: **تَبَالَهَ**; kendisinde onu görür, hâlbuki onda yoktur.
( ve ) **التَّبَلُّه**: ( kaybolanı arama.
( ve ) yine: ( bir hidayet ve sorma olmaksızın yolu zorlayarak tutma ) ; ) Ebû Ali’den; ve bu mecazdır.
el-Ezherî dedi ki: Araplar “falanca **يتَبَلَّه تَبَلُّهاً**” derler; eğer bir yolu zorlayarak tutarsa; onda hidayet bulamaz ve onun doğrultusunda dosdoğru gidemez.
( ve **أَبْلَهَهُ**: onu **أَبْلَهَ** olarak buldu.
( ve **بَلْهَ** ) , fetha üzere mebnî bir kelimedir ( **ككَيْفَ** , “bırak!” için bir isimdir ).
( ve **الصِّحاح**’ta: manası “bırak!”tır.
( ve ) yine: ( terk manasında bir mastardır.
( ve ) yine: ( **كَيْفَ**’e eşanlamlı bir isimdir; ondan sonrası birincisine göre mansuptur ) ; ve ondan, Ka‘b b. Mâlik’in kılıçları vasfederken sözü:
تَذَرُ الجَماجِمَ ضاحِياً هاماتُهابَلْهَ الأَكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ
Der ki: o başı keser; öyleyse elleri bırak; yani elleri kesmeye daha layıktır; ve ondan onların sözü: “Bu, sana açıkladığım şeydir; **بَلْهَ** gizlediğim şey”; yani gizlediğimi bırak; o daha hayırlıdır.
Ve meselde: “Seni onu görmen yakar; **بَلْهَ** ona girmen”; der ki: ateş seni uzaktan yakar; öyleyse ona girmeyi bırak; ve ondan İbn Herme’nin sözü:

تَمْشِي القَطُوفُ إذا غَنَّى الحُداةُ بهامَشْيَ النَّجيبةِ بَلْهَ الجِلَّةَ النُّجُبا
Ve Ebû Zübeyd dedi ki:
حَمَّال أَثْقالٍ أَهْلِ الوُدِّ آوِنةًأُعْطِيهمُ الجَهْدَ مِنِّي بَلْهَ ما أَسَعُ
Yani kuşattığım ve gücümün yettiği şeyi bırak.
Ve ( ikinciye göre mecrurdur ) ; ) ondan, zikredilen Ka‘b b. Mâlik’in sözü:
**بَلْهَ الأكفَّ كأَنَّها لم تُخْلَقِ**
el-Ahfeş’in rivayetinde; dedi ki: burada o, mastar menzilesindedir; tıpkı “Zeyd’in dövmesi” dediğin gibi.
İbnü’l-Esîr dedi ki: **بَلْهَ** fiil isimlerindendir; “bırak ve terk et” manasındadır; bazen mastarın yerine konur ve izafet yapılır; böylece “**بَلْهَ زَيْدٍ**” dersin; yani “Zeyd’i terk etme”.
Ve ( üçüncüye göre merfudur ) , yani **كَيْفَ**’e eşanlamlı olduğunda; ve el-Ahmer hadisi bununla tefsir etti: “**بَلْهَ ما اطَّلَعْتهم عليه**”; yani “nasıl?”.
( Fethası, birinci ve üçüncüye göre bina iledir ) ; ve bunda, el-Cevherî’nin “**ككَيْفَ** fetha üzere mebnîdir” sözündeki (görüşüne) reddiye için bir işaret vardır.
İbn Berrî dedi ki: onun hakkı, “sonrasını nasb ettiğinde fetha üzere mebnîdir” demesidir; böylece “**بَلْهَ زيْداً**” dersin; tıpkı “**رُوَيْدَ زَيْداً**” dediğin gibi.
( ikinciye göre i‘rabdır ) , yani “**بَلْهَ زَيْدٍ**” dediğinde, mastar menzilesinde mu‘rab olur; onların “**رُوَيْدَ زيْدٍ**” sözü gibi.
İbn Berrî dedi ki: izafetle birlikte onu fiil ismi olarak takdir etmen caiz değildir; çünkü fiil isimleri izafet kabul etmez.
( **سُورَةِ السَّجدةِ** tefsirinde, ) **صَحِيحِ البُخارِي** kitabından: ) “Kullarım için hazırladım”

**الصْالحين**: (hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği) ve (hiçbir beşerin kalbine hatıra olarak düşmeyen) şeyler; (sizin muttali kılındığınız şeyden bir **ذُخْراً** olarak **بَلْهٍ**); böylece, üç mânânın dışına çıkan bir **مِنْ** olarak mu‘rab kullanıldı; ) ve meşhur rivayet: “hiçbir beşerin kalbine; **بَلْه** sizi ona muttali kıldığı şey.” İbnü’l-Esîr dedi: Mahall bakımından mansub ve iki takdire göre mecrur olması muhtemeldir; mânâ: Cennetin nimetinden ve lezzetlerinden, onları muttali kıldığı ve bildikleri şeyi bırak. Bu rivayet, Cevherî’nin kitabında, **النِّهايَة**’de ve dilin asıllarından başkalarında olan rivayettir.

( **بغيرِ** ile tefsir edildi; bu, onu istisna lafızlarından sayan kimsenin sözüne ve onun mânâsına uygundur ); bununla ayrıca İbn Herme’nin sözü de tefsir edildi: **بَلْهَ الجِلَّةِ التّجُبا**; yani **سِوَى**, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( yahut **أَجَلْ** mânâsıyla ); ) Leys inşad etti:
**بَلْهَ** gerçekten ben bir ahdi bozmadım ve bir günah irtikâb etmedim ki cezalar beni cezalandırsın.
( yahut **كُفَّ** ve **دَعْ** mânâsıyla ) “onları muttali kıldığı şey”; bu, Ferrâ’nın sözüdür.

( ve ) denir: ( **ما بَلْهُكَ** ), yani ( **ما بالُكَ** ).

( **البُلَهْنِيَةُ**; **الباءِ**’nin dammesiyle ) ve **اللام**’ın fethası, **الهاءِ**’nin sükûnu ve **النون**’un kesresiyle: ( bolluk ve geçimin genişliği ); kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle elif yâ oldu; nûn, Sîbeveyh’e göre zâiddir.

Ve denildi: **بُلَهْنِيَةُ العَيْشِ** onun nimeti ve gafletidir; İbn Berrî, Lakît b. Ya‘mur el-İyâdî için inşad etti:
Bana ne oluyor ki sizi bir **بُلَهْنِيَةٍ** içinde uyuyanlar görüyorum; korkmuyorsunuz; hâlbuki bu aslan toplamış?
( ve ) **الأساس**’ın secilerinden: ( “Bir **تَهْنِيَةٍ** ile bırakılmış olmaktan, bir **بُلَهْنِيَةٍ** içinde baki kılınmış olmaktan geri kalmayasın” ); ) ve bu bir mecazdır.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ابتُلِهَ** adam, **بَلِهَ** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
Şüphesiz dünyayı uman kimse elbette **مُبْتَلَهٌ**’dir; ve her ümit sahibi ondan meşgul edilecektir.
**وبَلْهَ** “**على**” mânâsıyla; bunu İbnü’l-Enbârî bir cemaatten nakletti.

Ferrâ dedi: Onunla cer yapan kimse, onu **على** ve ona benzeyen cer harfleri menzilesine koymuştur.

**والبُلَهاءُ**, **ككُرَماء**: **البُلَداءُ**; müvelleddir.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**بلجه**: ) **بُلْجَيه**; damme sonra sükûn sonra fetha ile: Mısır’da Dekahliyye’den bir köydür; nisbesi **بلجيهيُّ**’dir.
( (
