# بل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بل

- كلمة للتدارك، وهو ضربان:
- ضرب يناقض ما بعده ما قبله، لكن ربما يقصد به لتصحيح الحكم الذي بعده وإبطال ما قبله، وربما يقصد تصحيح الذي قبله وإبطال الثاني، فما قصد به تصحيح الثاني وإبطال الأول قوله تعالى: ﴿إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين *** كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون﴾ [المطففين/13 - 14]، أي: ليس الأمر كما قالوا بل جهلوا، فنبه بقوله: ﴿ران على قلوبهم﴾ على جهلهم، وعلى هذا قوله في قصة إبراهيم ﴿قالوا أأنت فعلت هذا بآلهتنا يا إبراهيم قال بل فعله كبيرههم هذا فاسألوهم إن كانوا ينطقون﴾ [الأنبياء/62 - 63].
ومما قصد به تصحيح الأول وإبطال الثاني قوله تعالى: ﴿فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه فيقول ربي أكرمن *** وأما إذا ما ابتلاه فقدر عليه رزقه فيقول ربي أهانن *** كلا بل لا تكرمون اليتيم﴾ [الفجر/15 - 17].
أي: ليس إعطاؤهم المال من الإكرام ولا منعهم من الإهانة، لكن جهلوا ذلك لوضعهم المال في غير موضعه، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿ص والقرآن ذي الذكر *** بل الذين كفروا في عزة وشقاق﴾ [ص/1 - 2]، فإنه دل بقوله: ﴿والقرآن ذي الذكر﴾ أن القرآن مقر للتذكر، وأن ليس امتناع الكفار من الإصغاء إليه أن ليس موضعا للذكر، بل لتعززههم ومشاقتهم، وعلى هذا: ﴿ق والقرآن المجيد *** بل عجبوا﴾ [ق/1 - 2]، أي: ليس امتناعهم من الإيمان بالقرآن أن لا مجد للقرآن، ولكن لجهلهم؛ ونبه بقوله: ﴿بل عجبوا﴾ على جهلهم؛ لأن التعجب من الشيء يقتضي الجهل بسببه، وعلى هذا قوله عز وجل: ﴿ما غرك بربك الكريم *** الذي خلقك فسواك فعدلك *** في أي صورة ما شاء ركبك *** كلا بل تكذبون بالدين﴾ [الانفطار/6 - 9]، كأنه قيل: ليس ههنا ما يقتضي أن يغرهم به تعالى، ولكن تكذيبهم هو الذي حملهم على ما ارتكبوه.
- والضرب الثاني من (بل) : هو أن يكون مبينا للحكم الأول وزائدا عليه بما بعد (بل)، نحو قوله تعالى: ﴿بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر﴾ [الأنبياء/5]، فإنه نبه أنهم يقولون: ﴿أضغاث أحلام بل افتراه﴾، يزيدون على ذلك أن الذي أتى به مفترى افتراه، بل يزيدون فيدعون أنه كذاب، فإن الشاعر في القرآن عبارة عن الكاذب بالطبع، وعلى هذا قوله تعالى: ﴿لو يعلم الذين كفروا حين لا يكفون عن وجوههم النار ولا عن ظهورهم ولا *** هم ينصرون *** بل تأتيهم بغتة فتبهتهم﴾ [الأنبياء/39 - 40]، أي: لو يعلمون ما هو زائد عن الأول وأعظم منه، وهو أن تأتيهم بغتة، وجميع ما في القرآن من لفظ (بل) لا يخرج من أحد هذين الوجهين وإن دق الكلام في بعضه.

### Türkçe

- **بل**: telâfi için bir kelimedir; ve o iki kısımdır:
- Bir kısım: kendisinden sonrakinin, kendisinden öncekine zıt olmasıdır; lâkin belki onunla, kendisinden sonrakinin hükmünü tashih etmek ve kendisinden öncekini iptal etmek kastedilir; ve belki kendisinden öncekini tashih etmek ve ikincisini iptal etmek kastedilir. Artık onunla ikincisini tashih etmek ve birincisini iptal etmek kastedilen, Yüce Allah’ın sözüdür: ﴿إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين *** كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون﴾ [المطففين/13 - 14]؛ yani: iş, onların söyledikleri gibi değildir; bilakis cahillik ettiler. Şu hâlde O, ﴿ران على قلوبهم﴾ sözüyle onların cahilliklerine dikkat çekti. Ve bunun üzere, İbrahim kıssasında O’nun sözü: ﴿قالوا أأنت فعلت هذا بآلهتنا يا إبراهيم قال بل فعله كبيرههم هذا فاسألوهم إن كانوا ينطقون﴾ [الأنبياء/62 - 63].
Ve onunla birincisini tashih etmek ve ikincisini iptal etmek kastedilenlerden, Yüce Allah’ın sözü: ﴿فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه فيقول ربي أكرمن *** وأما إذا ما ابتلاه فقدر عليه رزقه فيقول ربي أهانن *** كلا بل لا تكرمون اليتيم﴾ [الفجر/15 - 17].
Yani: onlara mal vermek ikramdan değildir ve onlardan (malı) men etmek ihanet/horlamadan değildir; lâkin onu, malı yerinde olmayan yere koymaları sebebiyle bilmediler. Ve bunun üzere, Yüce Allah’ın sözü: ﴿ص والقرآن ذي الذكر *** بل الذين كفروا في عزة وشقاق﴾ [ص/1 - 2]؛ çünkü O, ﴿والقرآن ذي الذكر﴾ sözüyle, Kur’an’ın hatırlama için bir ikrar/tespit olduğunu ve kâfirlerin ona kulak vermekten kaçınmalarının, onun hatırlama için bir yer olmamasından dolayı olmadığını; bilakis onların izzetlenmeleri ve muhalefet etmeleri sebebiyle olduğunu gösterdi. Ve bunun üzere: ﴿ق والقرآن المجيد *** بل عجبوا﴾ [ق/1 - 2]؛ yani: onların Kur’an’a iman etmekten kaçınmaları, Kur’an için bir yücelik olmamasından değildir; lâkin onların cahilliklerindendir. Ve O, ﴿بل عجبوا﴾ sözüyle onların cahilliklerine dikkat çekti; çünkü bir şeyden taaccüb etmek, onun sebebini bilmemeyi gerektirir. Ve bunun üzere, Aziz ve Celil olan O’nun sözü: ﴿ما غرك بربك الكريم *** الذي خلقك فسواك فعدلك *** في أي صورة ما شاء ركبك *** كلا بل تكذبون بالدين﴾ [الانفطار/6 - 9]؛ sanki denildi: burada, O (Teâlâ) ile onları aldatacak bir şeyi gerektiren bir şey yoktur; lâkin onların tekzibi, onların irtikâp ettikleri şeye onları sevk eden şeydir.
- **بل**’den ikinci kısım: birinci hükmü beyan edici olması ve **بل**’den sonrakilerle onun üzerine ziyade olmasıdır; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر﴾ [الأنبياء/5]؛ çünkü O, onların ﴿أضغاث أحلام بل افتراه﴾ dediklerine dikkat çekti; bunun üzerine, onun getirdiği şeyin uydurma olduğunu, onu uydurduğunu artırırlar; bilakis artırırlar da onun yalancı olduğunu iddia ederler; çünkü Kur’an’da **شاعر**, tabiatça yalancı olanın ifadesidir. Ve bunun üzere, Yüce Allah’ın sözü: ﴿لو يعلم الذين كفروا حين لا يكفون عن وجوههم النار ولا عن ظهورهم ولا *** هم ينصرون *** بل تأتيهم بغتة فتبهتهم﴾ [الأنبياء/39 - 40]؛ yani: birinciden زائد olanı ve ondan daha büyük olanı bilselerdi; ve o, onun ansızın onlara gelmesidir. Ve Kur’an’da **بل** lafzından olanın tamamı, bu iki veçheden birinden çıkmaz; her ne kadar söz, bazısında ince olsa da.
