# بنج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%86%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بنج

باب الجيم والنون والباء معهما
ج ن ب، ن ج ب، ب ن ج، ن ب ج، ج ب ن مستعملات
جنب:
الجُنُوُ جع الجَنبِ.
والجانِبُ والجَوانبُ معروفة.
ورجلٌ ليِّنُ الجانِبِ والجَنبِ، أي سهل القُربِ ويَجيء الجَنب في موضع الجانِب، قال:
النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ
كأنَّه عدله بجميع الناس.
وقوله عزَّ وجلَّ مُخبراً عن دُعاء إبراهيم إيّاه: "واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ"، أي نجِّني.
والجَنابانِ: النّاحِيتانِ.
والجَنبتان: ناحيتا كلِّ شيءٍ كجَنَبتي العسكر والنَّهر ونحوهِما، والجميعُ الجَنَباتُ.
والجَنيبةُ: كلُّ دابَّةٍ تُقادُ.
وجَنَّبتُه عن كذا فاجتَنَبَ أي تَجنَّبه، قال اللُّه عز وجلَّ: "واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ".
وجَنَّبتُه أي دَفَعتُ عنه مكروهاً.
والجَنَبَة: مصدر الاجتِنابِ.
والجَنبَةُ: الناحيةُ من كلُّ شيءٍ، كأنه شِبهُ الخَلوَةِ من الناس.
ورجلٌ ذو جَنبةٍ أي ذو اعتزالٍ عن الناس، فُجتنِبٌ لهم.
والمُجانِبُ: الذي قاطع، وقد اجتنب قُربكَ.
والجانبُ: المُجتنبُ الضَّعيفُ المحقُورُ، قال العجّاج:
لا جانِبٌ ولا مُسقًّ بالغمر
والجُنابى: لُعبةٌ لهم يَتَجانبُ الغُلامانِ فيعتصمُ كلُّ واحدٍ من الآخر.
ورجلٌ أجنبِّي، وقد أجنبَ، والذَّكرُ والأنثى فيه سواءٌ، وقد يجمع في لغةٍ على الأجنابِ، قالت الخنساءُ:
يا عينُ جُودي بدمعٍ منكِ تَسكابا		وأبكي أخاكِ إذا جاورتِ أجنابا
والجارُ الجُنُبُ الذي جاوَرَكَ من قومٍ آخرين ذو جَنايةٍ لا قرابةَ له في الدارِ، ولا في النَّسبِ، قال اللُّه عزَّ وجلَّ: "والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ".
والجَنُوبُ: ريحٌ تجيء عن يمين القِبلة، والجميع: الجَنائبُ، وقد جَنَبَتِ الرِّيح تَجنُبُ جُنوباً.
والجَنَبُ في الدّابَّةِ شِبهُ ظَلَعٍ.
والجَنيبُ: الأسيرُ مشدُود إلى جَنب الدابَّة.
وجَنابُ الدّارِ: ساحتها، وجَنابُ القوم ما قرب من مَحَلَّتهم.
وأخصب جَنابُ القوم.
والجَنبَة، مجزومٌ، اسم يقع على عامَّةِ الشَّجَر يُترك في الصَّيف.
ويقال: "لا جَنَبَ في الإسلام"، وهو أن يُجنب خلف الفرس الذي يُسابقُ عليه فرسٌ آخرُ عَرِيَ، فإذا بلغ قريباً من الغايةِ يُركبُ ذلك ليغلب الآخرين.
والجَنيبُ: الغريبُ، والجانبُ أيضاً.
والجَنيبُ: المَجنُوبُ.
والجَنيبُ: الذي يشتكي جَنبه.
والجَنيبُ: الذي يجتنِبك فلا يختلطُ بكَ.
وأجنَبنا منذ ثلاثٍ، أي دخلنا في الجنُوبِ.
وجُنِبنا منذُ أيّام: أثابتنا ريحُ الجنوبِ.
ويقال: أجنب فلانٌ، إذا أخذته ذاتُ الجَنبِ، وكأنَّها قرحةُ الجَنبِ.
وجَنَبَ فلانٌ في حيِّ فلانٍ، إذا نزل فيهم غريباً، يَجنُبُ.
وجَنَّبَ بنو فلانٍ فهم مُجَنِّبون، إذا لم يكن في إبلهم لبن، قال الجُميجُ:
لما رأت إبلي قلَّت حلوبتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ تَجنيبِ
يُريد عام ذهاب اللبن، ويقول: كلُّ عامٍ يمرُّ بها هو عام تَجنيبِ.
ويقال: إنَّ عند بني فلانٍ لشراً مجَنباً وخيراً، أي كثير.
والمِنبُ: التُّرسُ، قال ساعِدةُ بنُ جُؤيَّة الهُذليُّ:
ضَرَبَ اللَّهيفُ لها السُّيوبَ بطغيةٍ		تُنبي العُقابَ كما يلطُّ المِجنَـبُ
ويقال: هذا لأجلٌ جَنابيٌّ: منسُوب لأهلِ جَنابٍ بأرضِ نجدٍ.
ويقال: لجَّ فلانٌ في جَنابٍ قبيحٍ، أي في مُجانفةٍ وجَنفٍ.
وأجنَبَ الرجل، إذا أصابته الجنابةُ.
ويقال: اتَّقِ اللَّه في جنبِ أخيك، ولا تقدح في شأنه، وأنشد:
خليليَّ كُنا واذكر اللَّه في جَنبي
أي في الوَقيعةِ فيَّ.
وضَرَبَه فجَنَبهُ، إذا أصاب جَنُبه.
ويقال: مَرّوا يسيرون جِنابتيه، أي ناحِيتيه. وقعد فُلانٌ إلى جَنبِ فُلانِ، وإلى جانبِ فلانٍ.
والجَأنَبُ، بالهمز، الرجلُ القصيرُ الجافي الخلقةِ، ورجلٌ جأنبٌ إذا كان كزاً قبيحاً.
وقال أمرؤ القيس:
ولا ذاتُ خلقِ إن تأملت جأنبُ
ورجل أجنَبُ، وهو البعيد منك في القَرابةِ.
وقال علقمة:
فلا تَحرِمَنّي نائِلاً عن جَـنـايةٍ		فاني امرؤٌ وسط القِبابِ غَريب
نجب: قال الخليلُ: النَّجبُ قُشور الشَّجر الغُلبِ.
ولا يقال لمِا لان من قِشر الأغصانِ نَجَبٌ.
ولا يقال: قِشرُ العُروقِ، ولكن نَجَبُ العروق، والقِطعةُ: نَجَبةٌ، وقد نَجَّبتُه تَنجيباً، وذهب فلانٌ يَنتَجبُ، أي يجمع النَّجَبَ، قال ذو الرُمّة:
كأنه رجليهِ ممّا كان من عشرِ		صقبنِ لم يتقشَّر عنهما النجبُ
وانتجبتُه، أي استخلصته واصطفيته اختياراً على غيره.
والمِنجابُ من السِّهام لما يُريَ وأصلحَ، إلا أنه لم يُرش، ولم يُنصل بعد.
وأنجَبَتِ المرأةُ إذا وَلدَت وَلَداً نجيباً، وقال الأعشى:
أنجَبَ أيام والـدهُ بـه		إذ نجلاهُ فنِعم ما نَجَلا
وامرأةٌ مِنجابٌ، أي ذات أولادٍ نُجَباءَ، ونساءٌ مناجيبُ.
والنَّجابةُ: مصدر النَّجيب من الرجال، وهو الكريمُ ذو الحَسَبِ إذا خَرَجَ خُرُوجَ أبيه في الكرمِ، والفعلُ: نَجُبَ.
ينجُبُ نجابةً، وكذلك النَّجابة في نجائِبِ الإبل، وهي عتاقُها التي يُسابقُ عليها.
نبج: نبجَتِ القبجةُ، إذا خرجت من جُحرها، دخيل.
والنَّتجُ: ضرب من الضُّراط.
ويقالُ لمن تكلَّم بما شاءَ نَبَحٌ.
والأنبج: حملُ شجرةٍ بالهند تربَّبُ بالعسل على خِلقِة الخَوجِ، مُجَرَّفٌ الرأس، يُجلبُ إلى العراق وفي جوفه نواة كنواةِ الخوجٍ، ومنه اشتقَّ الأنجِبات التي تُربَّبُ بالعسل من الأترجِّ والأهليلجَةِ ونحوها.
بنج:
البنجُ من الأدوية، مُعرَّبٌ.
جبن: الجَبُ: مثقَّل، الذي يؤكل، وتجبَّن اللَّبنُ: صار كالجُبُنِّ.
ورجلٌ جَبانٌ وامرأة جَبانةٌ، ورجال جُبناءُ ونساءٌ جَباناتٌ.
وأجبنتُه: حسبتُه جَباناً.
والجَبينُ: حرف الجَبهةِ ما بين الصُّدغين منفصلاً عن الناحيةِ، كلُّ ذلك جَبينٌ وادٌ، وبعضهم يقول: هما جَبينانِ.
والجبّانةُ واحدة، والجَبابين كثيرة.

### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**الباء** معهما
**ج ن ب**، **ن ج ب**، **ب ن ج**، **ن ب ج**، **ج ب ن** مستعملات

**جنب**:
**الجُنُوُ**: **الجَنبِ**’in çoğulu.
**الجانِبُ** ve **الجَوانبُ** bilinir.
Ve **الجانِبِ** ve **الجَنبِ**i yumuşak bir adam; yani yaklaşılması kolay; ve **الجَنب** **الجانِب** yerinde gelir, dedi ki:
النّاس **جَنبٌ** والأميرُ **جَنبُ**
Sanki onu bütün insanlara denk kılmıştır.
Ve O’nun (azze ve celle) İbrahim’in O’na duasını haber vererek sözü: "**واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ**", yani beni kurtar.
Ve **الجَنابانِ**: iki taraf.
Ve **الجَنبتان**: her şeyin iki tarafı; ordunun ve nehrin iki yanı ve benzerleri gibi; ve hepsi **الجَنَباتُ**tır.
Ve **الجَنيبةُ**: sevk edilen her binek.
Ve onu şundan uzaklaştırdım; o da uzak durdu; yani ondan kaçındı; Allah (azze ve celle) dedi: "**واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ**".
Ve **جَنَّبتُه**: yani ondan hoş olmayan bir şeyi defettim.
Ve **الجَنَبَة**: **الاجتِنابِ**’ın masdarı.
Ve **الجَنبَةُ**: her şeyin tarafı; sanki insanlardan bir tür tenhalık gibidir.
Ve **جَنبةٍ** sahibi bir adam; yani insanlardan uzak durma sahibi; onlardan kaçınandır.
Ve **المُجانِبُ**: ilişkiyi kesen; ve senin yakınlığından kaçınmıştır.
Ve **الجانبُ**: kaçınan, zayıf, hor görülen; el-‘accâc dedi:
لا **جانِبٌ** ولا مُسقًّ بالغمر
Ve **الجُنابى**: onlara ait bir oyun; iki oğlan yan yana uzaklaşır da her biri ötekinden korunur.
Ve **أجنبِّي** bir adam; ve **أجنبَ**; erkekte ve dişide bunda eşittir; ve bir dilde **الأجنابِ** üzerine cem‘ edilir; el-Hansâ’ dedi:
يا عينُ جُودي بدمعٍ منكِ تَسكابا		وأبكي أخاكِ إذا جاورتِ **أجنابا**
Ve **الجُنُبُ** komşu: başka bir kavimden, sana komşu olan; kendisine yakınlık bulunmayan bir cinayet sahibi; evde de nesepte de onun için akrabalık yoktur; Allah (azze ve celle) dedi: "**والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ**".
Ve **الجَنُوبُ**: kıblenin sağından gelen bir rüzgâr; çoğulu: **الجَنائبُ**; ve rüzgâr **جَنَبَتِ**; **تَجنُبُ** **جُنوباً**.
Ve binek hayvanda **الجَنَبُ**: topallığa benzer bir şey.
Ve **الجَنيبُ**: binek hayvanın yanına bağlanmış esir.
Ve **جَنابُ الدّارِ**: onun avlusu; ve kavmin **جَنابُ**u: yerleşimlerine yakın olan şey.
Ve kavmin **جَنابُ**u bereketlendi.
Ve **الجَنبَة** (cezmli): yazın bırakılan, umum ağaç üzerine vaki olan bir isimdir.
Ve denir: "**لا جَنَبَ في الإسلام**"; bu, üzerine yarışılan atın arkasına başka bir çıplak atın koşturulmasıdır; hedefe yakın varınca o (at) bindirilir de diğerlerini geçsin diye.
Ve **الجَنيبُ**: yabancı; ve **الجانبُ** da.
Ve **الجَنيبُ**: **المَجنُوبُ**.
Ve **الجَنيبُ**: yanından şikâyet eden.
Ve **الجَنيبُ**: senden kaçınan, seninle karışmayan.
Ve üç günden beri **أجنَبنا**; yani **الجنُوبِ**a girdik.
Ve günlerden beri **جُنِبنا**: güney rüzgârı bize isabet etti.
Ve denir: falan **أجنب** etti; ona **ذاتُ الجَنبِ** isabet ettiğinde; sanki o, yanın yarasıdır.
Ve falan, falanın mahallesinde **جَنَبَ** etti; onlarda yabancı olarak indiğinde; **يَجنُبُ**.
Ve falanın oğulları **جَنَّبَ** etti; onlar **مُجَنِّبون**dur; develerinde süt olmadığında; el-Cumeyc dedi:
لما رأت إبلي قلَّت حلوبتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ **تَجنيبِ**
Sütün gitmesi yılı demek ister; ve der ki: üzerinden geçen her yıl, **تَجنيبِ** yılıdır.
Ve denir: falanın oğullarının yanında elbette **مجَنباً** şer ve hayır vardır; yani çok.
Ve **المِنبُ**: kalkan; Sâ‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî dedi:
ضَرَبَ اللَّهيفُ لها السُّيوبَ بطغيةٍ		تُنبي العُقابَ كما يلطُّ **المِجنَـبُ**
Ve denir: bu, **جَنابيٌّ** bir ecel içindir: Necd toprağında **جَنابٍ** ehline nispetlidir.
Ve denir: falan, çirkin bir **جَنابٍ** içinde ısrar etti; yani **مُجانفةٍ** ve **جَنفٍ** içinde.
Ve adam **أجنَبَ** etti; **الجنابةُ** ona isabet ettiğinde.
Ve denir: kardeşinin **جنبِ**inde Allah’tan sakın; ve onun işi hakkında ayıplama; ve şu şiir okundu:
خليليَّ كُنا واذكر اللَّه في **جَنبي**
Yani bana karşı **الوَقيعةِ**de.
Ve ona vurdu da onu **فَجَنَبهُ**; **جَنُبه**ne isabet ettiğinde.
Ve denir: geçtiler, onun iki yanını yürüyerek; yani iki tarafını. Ve falan, falanın **جَنبِ**ine oturdu; ve falanın **جانبِ**ine.
Ve **الجَأنَبُ** (hemzeli): yaratılışı kaba, kısa adam; ve **جأنبٌ** bir adam: bodur, çirkin olduğunda.
İmru’ul-Kays dedi:
ولا ذاتُ خلقِ إن تأملت **جأنبُ**
Ve **أجنَبُ** bir adam: akrabalıkta senden uzak olan.
‘Alkame dedi:
فلا تَحرِمَنّي نائِلاً عن **جَـنـايةٍ**		فاني امرؤٌ وسط القِبابِ غَريب

**نجب**: el-Halîl dedi: **النَّجبُ** kalın ağaçların kabuklarıdır.
Ve dalların kabuğundan yumuşayan şeye **نَجَبٌ** denmez.
Ve denmez: köklerin kabuğu; fakat **نَجَبُ العروق**; ve parça: **نَجَبةٌ**; ve onu **تَنجيباً** **نَجَّبتُ**; ve falan **يَنتَجبُ** gitti; yani **النَّجَبَ**ı toplar; Zû’r-Rumme dedi:
كأنه رجليهِ ممّا كان من عشرِ		صقبنِ لم يتقشَّر عنهما **النجبُ**
Ve onu **انتجبتُه**; yani onu ayıkladım ve başkasına tercih ederek seçtim.
Ve **المِنجابُ** okların, gösterilen ve ıslah edileninden; ancak henüz tüylenmemiş ve henüz temrenlenmemiştir.
Ve kadın **أنجَبَتِ**; **نجيباً** bir çocuk doğurduğunda; el-A‘şâ dedi:
**أنجَبَ** أيام والـدهُ بـه		إذ نجلاهُ فنِعم ما نَجَلا
Ve **مِنجابٌ** bir kadın; yani **نُجَباءَ** çocuklar sahibi; ve **مناجيبُ** kadınlar.
Ve **النَّجابةُ**: erkeklerden **النَّجيب**in masdarıdır; o, keremlilikte babasının çıkışı gibi çıktığında, soylu, hasep sahibi kerimdir; fiil: **نَجُبَ**.
**ينجُبُ** **نجابةً**; ve deve **نجائِبِ**inde de **النَّجابة** böyledir; o, yarışılan onların asil olanlarıdır.

**نبج**: **نبجَتِ القبجةُ**; deliğinden çıktığında; dâhildir (yabancı).
Ve **النَّتجُ**: yellenmenin bir türü.
Ve dilediği gibi konuşana **نَبَحٌ** denir.
Ve **الأنبج**: Hind’de bir ağacın meyvesi; bal ile reçellendirilir; **الخَوجِ** yaratılışı üzerinedir; başı kazınmış; Irak’a getirilir; ve içinde **الخوجٍ** çekirdeği gibi bir çekirdek vardır; ondan, **الأنجِبات** türetilmiştir ki bal ile **الأترجِّ**den, **الأهليلجَةِ**den ve benzerlerinden reçellendirilir.

**بنج**:
**البنجُ** ilaçlardandır; Arapçalaştırılmıştır.

**جبن**: **الجَبُ**: ağırlaştırılmıştır; yenilen (şey)dir; ve süt **تجبَّن** etti: **الجُبُنِّ** gibi oldu.
Ve **جَبانٌ** bir adam ve **جَبانةٌ** bir kadın; ve **جُبناءُ** erkekler ve **جَباناتٌ** kadınlar.
Ve onu **أجبنتُه**: onu **جَباناً** sandım.
Ve **الجَبينُ**: şakakların arasındaki, yan taraftan ayrılmış olarak, alnın kenarıdır; bunun hepsi **جَبينٌ**dir; ve bazıları der ki: ikisi **جَبينانِ**dır.
Ve **الجبّانةُ** bir tanedir; ve **الجَبابين** çoktur.
