# بنن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%86%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بنن

البَنَّة: الريح الطيِّبة كرائحة التُّفّاح ونحوها، وجمعُها بِنانٌ، تقول: أَجِدُ لهذا الثوب بَنَّةً
طيِّبة من عَرْف تفاح أَو سَفَرْجَل. قال سيبويه: جعلوه اسماً للرائحة الطيبة كالخَمْطة. وفي الحديث: إن للمدينة بَنَّةً؛ البَنَّة: الريح الطيِّبة، قال: وقد يُطلق على المكروهة. والبَنَّة: ريحُ مَرابِضِ الغنم والظباء والبقر، وربما سميت مرابضُ الغنم بَنَّة؛ قال: أَتاني عن أَبي أَنَسٍ وعيدٌ،
ومَعْصُوبٌ تَخُبُّ به الرِّكابُ
وعيدٌ تَخْدُجُ الأَرآمُ منه،
وتَكره بَنَّةَ الغَنمِ الذَّئابُ
ورواه ابن دريد: تُخْدِجُ أَي تَطْرَح أَولادَها نُقَّصاً. وقوله: معصوبٌ كتابٌ أَي هو وعيد لا يكونُ أَبداً لأَن الأَرْآم لا تُخْدِجُ أَبداً، والذئاب لا تكره بَنَّة الغنم أَبداً. الأَصمعي فيما روى عنه أَبو حاتم: البَنَّة تقال في الرائحة الطيّبة وغير الطّيبة، والجمع بِنانٌ؛ قال ذو الرمة يصف الثورَ الوحشيّ:
أَبَنَّ بها عوْدُ المَباءَةِ، طَيِّبٌ
نسيمَ البِنانِ في الكِناسِ المُظَلَّلِ
قوله: عَود المباءَة أَي ثَوْر قديم الكِناس، وإنما نَصَب النسيمَ لَمَّا نَوَّنَ الطيِّبَ، وكان من حقه الإضافةُ فضارع قولَهم هو ضاربٌ زيداً، ومنه قوله تعالى: أَلم نجعل الأَرضَ كِفاتاً أَحياء وأَمواتاً؛ أَي كِفاتَ أَحياءٍ وأَمواتٍ، يقول: أَرِجَتْ ريحُ مباءتنا مما أَصاب أَبعارَه من المطر. والبَنَّة أَيضاً: الرائحة المُنْتِنة، قال: والجمع من كل ذلك بِنانٌ، قال ابن بري: وزعم أَبو عبيد أَن البَنَّة الرائحة الطيّبة فقط، قال: وليس بصحيح بدليل قول عليّ، عليه السلام، للأَشْعث بن قَيْس حين خطَب إليه ابْنَتَه: قُمْ لعنك الله حائكاً فَلَكَأَنِّي أَجِدُ منكَ بَنَّةَ الغَزْلِ، وفي رواية قال له الأَشْعثُ بنُ قَيْس: ما أَحْسِبُكَ عَرَفْتني يا أَمير المؤْمنين، قال: بلى وإني لأَجِدُ بَنَّة الغزل منك أَي ريح الغزل، رماه بالحياكة، قيل: كان أَبو الأَشْعث يُولَع بالنِّساجة. والبِنُّ: الموضعُ المُنتِنُ الرائحة. الجوهري: البَنَّةُ الرائحة، كريهةً كانت أَو طيبةً. وكِناسٌ مُبِنٌّ أَي ذو بَنَّةٍ، وهي رائحة بَعْر الظِّباء. التهذيب: وروى شمر في كتابه أَن عمر، رضي الله عنه، سأَل رجلاً قَدِمَ من الثَّغْر فقال: هل شَرِبَ الجَيْشُ في البُنيات الصغار (* قوله «في البنيات الصغار» وقوله «البنيات ههنا الأقداح إلخ» هكذا بالتاء آخره في الأصل ونسخة من النهاية. وأورد الحديث في مادة بني وفي نسخة منها بنون آخره).؟ قال: لا، إن القوم لَيُؤْتَوْنَ بالإناء فيَتداولُونه حتى يشربوه كلُّهم؛ قال بعضهم: البُنيات ههنا الأَقداحُ الصِّغار. والإبْنانُ: اللُّزومُ. وأَبْنَنْتُ بالمكان إِبْناناً إذا أَقمْت به. ابن سيده: وبَنَّ بالمكان يَبِنُّ بَنّاً وأَبَنَّ أَقام به؛ قال ذو الرمة: أَبَنَّ بها عَوْدُ المباءةِ طَيِّبٌ
وأَبي الأَصمعي إلا أَبَنَّ. وأَبَنّتِ السحابةُ: دامَتْ ولزِمَتْ. ويقال: رأَيت حيّاً مُبِنّاً بمكان كذا أَي مقيماً. والتبنينُ: التثبيت في الأَمر. والبَنِينُ: المتثبِّت العاقل. وفي حديث شريح: قال له أَعرابيّ وأَراد أَن يَعْجَل عليه بالحكومة. تَبَنَّن، أَي تثَبَّتْ، من قولهم أَبَنَّ بالمكان إذا أَقام فيه؛ وقوله:
بَلَّ الذُّنابا عَبَساً مُبِنّاً
يجوز أَن يكون اللازمَ اللازق، ويجوز أَن يكون من البَنَّة التي هي الرائحة المنتنة، فإما أَن يكون على الفعل، وإما أَن يكون على النسب. والبَنان: الأَصابع: وقيل: أَطرافها، واحدتها بَناتةٌ؛ وأَنشد ابن بري لعباس بن مرداس:
أَلا ليتَني قطَّعتُ منه بَنانَه،
ولاقَيْتُه يَقْظان في البيتِ حادِرا
وفي حديث جابر وقتْل أَبيه يومَ أُحُد: ما عَرَفْتُه إلا ببَنانه. والبَنانُ في قوله تعالى: بَلَى قادرين على أَن نُسوّيَ بَنانه؛ يعني شَواهُ؛ قال الفارسي: نَجْعلُها كخُفّ البعير فلا ينتفع بها في صناعة؛ فأَما ما أَنشده سيبويه من قوله:
قد جَعَلَت مَيٌّ، على الطِّرارِ،
خَمْسَ بنانٍ قانِئ الأَظفارِ
فإنه أَضاف إلى المفرد بحسب إضافة الجنس، يعني بالمفرد أَنه لم يكسَّر عليه واحدُ الجمع، إنما هو كسِدْرة وسِدَر، وجمعُ القلة بناناتٌ. قال: وربما استعاروا بناءَ أَكثر العدد لأَقله؛ وقال:
خَمْسَ بنانٍ قانئِ الأَظفار
يريد خمساً من البَنان. ويقال: بنانٌ مُخَضَّبٌ لأَن كل جمع بينه وبين واحده الهاءُ فإِنه يُوَحِّد ويذكَّرُ. وقوله عز وجل: فاضربوا فوق الأَعْناق واضربوا منهم كل بَنان؛ قال أَبو إسحق: البَنانُ ههنا جميعُ أَعضاء البدن، وحكى الأَزهري عن الزجاج قال: واحدُ البنان بَنانة، قال: ومعناه ههنا الأَصابعُ وغيرُها من جميع الأَعضاء، قال: وإنما اشتقاقُ البنان من قولهم أَبَنَّ بالمكان، والبَنانُ به يُعْتَمل كلُّ ما يكون للإقامة والحياة. الليث: البنان أَطرافُ الأَصابع من اليدين والرجلين، قال: والبَنان في كتاب الله هو الشَّوى، وهي الأَيدي والأَرجُل، قال: والبنانة الإصْبَعُ الواحدة؛ وأَنشد:
لا هُمَّ أَكْرَمْتَ بني كنانهْ، ليس لحيٍّ فوقَهم بَنانهْ أَي ليس لأَحدٍ عليهم فضل قِيسَ إصبعٍ. أَبو الهيثم قال: البَنانة الإصبعُ كلُّها، قال: وتقال للعُقدة العُليا من الإصبع؛ وأَنشد: يُبَلِّغُنا منها البَنانُ المُطرَّفُ
والمُطرَّفُ: الذي طُرِّفَ بالحنّاء، قال: وكل مَفْصِل بَنانة. وبُنانةُ، بالضم: اسمُ امرأَة كانت تحتَ سَعْد بن لُؤَيّ بن غالبِ بن فِهْرٍ، ويُنسَبُ ولدُه إليها وهم رَهْط ثابت البُنانيّ. ابن سيده: وبُنانةُ حيٌّ من العرب، وفي الحديث ذكرُ بُنانة، وهي بضم الباء وتخفيف النون الأُولى مَحِلة من المَحالّ القديمة بالبَصرة. والبَنانة والبُنانة: الرَّوْضة المُعْشِبة. أَبو عمرو: البَنْبَنة صوتُ الفُحْشِ والقَذَع. قال ابن الأَعرابي: بَنْبَنَ الرجلُ إذا تكلَّم بكلام الفحش، وهي البَنْبنة؛ وأَنشد أَبو عمرو لكثير المحاربيّ:
قد مَنَعَتْني البُرَّ وهي تَلْحانْ،
وهو كَثيرٌ عندَها هِلِمّانْ،
وهي تُخَنْذي بالمَقالِ البَنْبانْ
قال: البَنْبانْ الرديءِ من المنطق والبِنُّ: الطِّرْق من الشحم يقال للدابة إِذا سَمِنتْ:ركِبَها طِرْقٌ على طِرْقٍ
(* قوله
«ركبها طرق على طرق» هكذا بالأصل، وفي التكملة بعد هذه العبارة: وبنّ على بنّ وهي المناسبة للاستشهاد فلعلها ساقطة من الأصل) الفراء في قولهم بَلْ بمعنى الاستدراك: تقول بَلْ واللّهِ لا آتيكَ وبَنْ واللّه، يجعلون اللام فيها نوناً، قال: وهي لغة بني سعد ولغة كلب، قال: وسمعت الباهِلِيين يقولون لا بَنْ بمعنى لا بَلْ، قال: ومن خَفيفِ هذا الباب بَنْ ولا بَنْ لغةٌ في بَلْ ولا بَلْ، وقيل: هو على البدل؛ قال ابن سيده: بَلْ كلمة استدراكٍ وإعلامٍ بالإضْراب عن الأَولِ، وقولهم: قام زيد بَلْ عَمْروٌ وبَنْ عَمْروٌ، فإن النون بدلٌ من اللام، أَلا ترى إلى كثرة استعمال بَلْ وقلَّة استعمال بَنْ والحُكْمُ على الأَكثر لا الأَقلِّ؟ قال: هذا هو الظاهر من أَمره قال ابن جني: ولسْتُ أَدفعُ مع هذا أَن يكون بَنْ لغةً قائمة بنفسها، قال: ومما ضوعف من فائِه ولامِه بَنْبان، غير مصروف، موضع؛ عن ثعلب؛ وأَنشد شمر:
فصار َ ثنَاها في تميمٍ وغيرِهم،
عَشِيَّة يأْتيها بِبَنْبانَ عِيرُها
يعني ماءً لبني تميم يقال له بَنْبان؛ وفي ديار تميم ماءٌ يقال له بَنْبان ذكره الحُطيئة فقال:
مُقِيمٌ على بَنْبانَ يَمْنَعُ ماءَه،
وماءَ وَسِيعٍ ماءَ عَطْشان َ مُرْمل ِ
يعني الزِّبْرِقان أَنه حَلأَه عن الماء.

### Türkçe

**البَنَّة**: elma kokusu ve benzeri gibi hoş rüzgâr (koku); bunun çoğulu **بِنانٌ**’dır. Şöyle dersin: “Bu elbise için elma yahut ayva kokusundan hoş bir **بَنَّة** buluyorum.” Sîbeveyh dedi: Onu, **الخَمْطة** gibi hoş koku için bir isim yaptılar. Hadiste: “Medine’nin bir **بَنَّة**’si vardır”; **البَنَّة**: hoş rüzgâr (koku); dedi: ve bazen hoş olmayan için de kullanılır. Ve **البَنَّة**: koyun, ceylan ve sığırın yatak yerlerinin kokusudur; belki koyun yatak yerleri **بَنَّة** diye adlandırıldı; dedi:

“Bana Ebû Enes’ten bir tehdit geldi,
ve bineklerin onunla hızlı gittiği sarılmış (bir şey).
Öyle bir tehdit ki ondan ceylanlar yavrularını düşürür,
ve kurtlar koyunun **بَنَّة**’sini kerih görür.”

İbn Düreyd onu şöyle rivayet etti: **تُخْدِجُ** yani yavrularını eksik (noksan) olarak atar. Ve onun sözü: **معصوبٌ** “yalan”dır; yani o, asla olacak bir tehdit değildir; çünkü ceylanlar asla **تُخْدِجُ** etmez, ve kurtlar asla koyunun **بَنَّة**’sini kerih görmez. Ebû Hâtim’in ondan rivayet ettiğine göre Asmaî: **البَنَّة** hoş koku ve hoş olmayan koku hakkında söylenir; çoğulu **بِنانٌ**’dır; Zü’r-Rumme vahşi öküzü vasfederek dedi:

“Orada **أَبَنَّ** etti (yerleşti) **عَوْدُ المَباءَةِ**; (o) hoş,
gölgeli ininde **البِنانِ** esintisi.”

Onun sözü: **عَود المباءَة** yani eski inli bir boğa; ve ancak **النسيمَ**’i nasb etti, **الطيِّبَ**’i tenvinleyince; hâlbuki ona izafet gerekirdi; böylece onların “o, Zeyd’i döven (kimsedir)” sözünü andırdı. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yeri, diriler ve ölüler için bir toplayıcı kılmadık mı?”; yani “dirilerin ve ölülerin toplayıcısı”; der ki: yatak yerimizin kokusu, yağmurun onun dışkısına isabet etmesinden dolayı koktu. Ve **البَنَّة** ayrıca: pis kokudur; dedi: bütün bunların çoğulu **بِنانٌ**’dır. İbn Berrî dedi: Ebû Ubeyd, **البَنَّة**’nin yalnız hoş koku olduğunu iddia etti; dedi: doğru değildir; Ali’nin, عليه السلام, Eş’as b. Kays’a, kızını kendisine isteyince, sözü delildir: “Kalk, Allah seni lânetlesin, dokumacı! Sanki senden ip eğirmenin **بَنَّة**’sini buluyorum.” Bir rivayette: Eş’as b. Kays ona dedi: “Ey müminlerin emîri, sanmıyorum ki beni tanıdın.” Dedi: “Evet; ve ben senden eğirmenin **بَنَّة**’sini buluyorum”; yani eğirmenin kokusu; onu dokumacılıkla ayıpladı. Denildi: Eş’as’ın babası dokumaya düşkün olurdu. Ve **البِنُّ**: kokusu pis olan yer. Cevherî: **البَنَّة** kokudur; kötü de olsa hoş da olsa. Ve **كِناسٌ مُبِنٌّ** yani **بَنَّة** sahibi; o, ceylan dışkısının kokusudur. **التهذيب**: Şemmer kitabında rivayet etti ki Ömer, رضي الله عنه, sınırdan gelen bir adama sordu; dedi: “Ordu **البُنيات الصغار** içinde içti mi?
(* Onun sözü «في البنيات الصغار» ve onun sözü «البنيات ههنا الأقداح إلخ» asılda ve nihayeden bir nüshada sonunda **التاء** ile böyledir. Hadisi **بني** maddesinde zikretti; ve onun bir nüshasında sonunda **النون** vardır).”
Dedi: “Hayır; kavim, kaba getirilir de onu birbirlerine devrederler, hepsi içinceye kadar.” Bazıları dedi: **البُنيات** burada küçük kadehlerdir. Ve **الإبْنانُ**: yapışıp kalma. Ve “Mekânda ikamet ettiğimde” **أَبْنَنْتُ بالمكان إِبْناناً**. İbn Sîde: ve “Mekânda kaldı” **بَنَّ بالمكان يَبِنُّ بَنّاً** ve **أَبَنَّ** ikamet etti; Zü’r-Rumme dedi:

“Orada **أَبَنَّ** etti **عَوْدُ المباءةِ**; (o) hoş...”

Ebû’l-Asmaî ise ancak **أَبَنَّ** (diye okur). Ve “Bulut devam etti ve yapışıp kaldı” **أَبَنّتِ السحابةُ**. Ve denilir: “Şu yerde ikamet eden bir kabile gördüm” **حيّاً مُبِنّاً**; yani ikamet eden. Ve **التبنينُ**: işte sağlamlaştırma. Ve **البَنِينُ**: sağlam duran akıllı. Şurayh hadîsinde: bir bedevî ona dedi—hükümde onu acele ettirmek istedi—: **تَبَنَّن**; yani sağlam dur; “mekânda ikamet etti” **أَبَنَّ بالمكان** sözünden. Ve onun sözü:

“**بَلَّ الذُّنابا عَبَساً مُبِنّاً**”

yapışıp kalan, yapışan (mânâsına) câizdir; ve **البَنَّة** ki pis kokudur, ondan olması da câizdir; ya fiil üzere olur, ya nisbet üzere olur.

Ve **البَنان**: parmaklar; denildi: uçları; tekili **بَناتةٌ**’dir. İbn Berrî, Abbâs b. Mirdâs’a ait olarak okuttu:

“Keşke onun **بَنان**’ını koparsaydım,
ve onu evde uyanık, inmiş (halde) bulsaydım.”

Câbir hadîsinde, babasının Uhud günü öldürülmesi hakkında: “Onu ancak **بَنانه**’sinden tanıdım.” Ve Yüce Allah’ın sözü olan **بَنانه**’deki **البَنان**: “Evet, onun **بَنانه**’sini düzeltmeye kadiriz”; yani uzuvları; Fârisî dedi: Onları deve ayağı gibi yaparız da bir işte faydalanmaz. Sîbeveyh’in şu sözden şahit getirdiği şeye gelince:

“**مَيٌّ** yaptı, **الطِّرارِ** üzerine,
tırnakları koyu (kınalı) beş **بنانٍ**”

o, cins izafeti kabilinden tekile izafe etti; tekil ile kastı, cem‘in bir tekilinin onun üzerine kırılmamış olmasıdır; ancak o, **سِدْرة** ve **سِدَر** gibidir; azlık çoğulu **بناناتٌ**’tır. Dedi: ve bazen daha çok sayının binasını daha azı için ödünç alırlar; ve dedi:

“tırnakları koyu (kınalı) beş **بنانٍ**”

beş tane **البَنان**’dan ister. Ve denilir: “kınalanmış **بنانٌ**”; çünkü her cem‘in, tekili ile arasında **الهاء** bulunanı, tekil yapılır ve müzekker kılınır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Boyunların üstüne vurun ve onlardan her **بَنان**’ı vurun”; Ebû İshâk dedi: **البَنان** burada bedenin bütün uzuvlarıdır. Ezherî, Zecâc’dan nakletti; dedi: **البَنان**’ın tekili **بَنانة**’dir; dedi: buradaki mânâsı, parmaklar ve diğerleri olmak üzere bütün uzuvlardır. Dedi: **البَنان**’ın iştikakı ancak “mekânda ikamet etti” **أَبَنَّ بالمكان** sözündendir; ve **البَنان** ile ikamet ve hayat için olan her şey yapılır. Leys: **البنان** el ve ayakların parmak uçlarıdır; dedi: Allah’ın kitabında **البَنان** **الشَّوى**’dır; o da eller ve ayaklardır. Dedi: **البنانة** tek parmak demektir; ve okuttu:

“Allah’ım, Kinâne oğullarını ikram ettin; onların üstünde hiçbir kabile için **بَنانه** yoktur”

yani onlara karşı hiç kimse için bir parmak ölçüsü kadar üstünlük yoktur. Ebû’l-Heysem dedi: **البَنانة** parmağın tamamıdır; dedi: ve parmağın üst boğumu için de söylenir; ve okuttu:

“Bize ondan, kınalanmış **البَنانُ** ulaştırır.”

Ve **المُطرَّفُ**: kına ile uçları boyanmış olan. Dedi: her eklem bir **بَنانة**’dir.

Ve **بُنانةُ**—**الضم** ile—Gâlib b. Fihr b. Lüeyy b. Sa‘d’ın nikâhı altında olan bir kadının adıdır; onun çocuğu ona nisbet edilir; onlar Sâbit **البُنانيّ**’nin topluluğudur. İbn Sîde: ve **بُنانةُ** Araplardan bir kabiledir. Hadiste **بُنانة** zikri vardır; o, **الباء**’ın dammesi ve birinci **النون**’un hafifletilmesi iledir; Basra’da eski mahallelerden bir mahalledir. Ve **البَنانة** ve **البُنانة**: otlu çayır. Ebû Amr: **البَنْبَنة** çirkin söz ve sövme sesidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **بَنْبَنَ** ettiğinde, çirkin sözle konuşur; o, **البَنْبنة**’dir. Ebû Amr, Kesîr el-Muhâribî’ye ait olarak okuttu:

“Burr beni men etti; o ise **تَلْحانْ** (halinde),
ve o, onun yanında çokça **هِلِمّانْ**,
ve o, sözde **البَنْبانْ** ile **تُخَنْذي** eder.”

Dedi: **البَنْبانْ** sözün kötüsüdür. Ve **البِنُّ**: yağdan **الطِّرْق**; hayvan semirdiğinde ona denilir: “Üzerine **طِرْقٌ** üstüne **طِرْقٌ** bindi.”
(* Onun sözü «ركبها طرق على طرق» asılda böyledir; ve tekmîlede bu ibareden sonra: “ve **بنّ** üzerine **بنّ**” vardır; o, şahit getirmeye daha uygundur; belki asıldan düşmüştür.)
Ferrâ, onların “istidrâk mânâsında” **بَلْ** sözleri hakkında: “**بَلْ** vallahi sana gelmem” ve “**بَنْ** vallahi” dersin; onun içindeki **اللام**’ı **نون** yaparlar; dedi: bu, Benî Sa‘d’ın dili ve Kelb’in dilidir. Dedi: Bâhilîleri “**لا بَنْ**” derken işittim; “**لا بَلْ**” mânâsında. Dedi: bu babın hafifinden **بَنْ** ve **لا بَنْ**; **بَلْ** ve **لا بَلْ**’de bir dildir. Denildi: o, bedel üzeredir. İbn Sîde dedi: **بَلْ** istidrâk ve birinciden yüz çevirme ile bildirme kelimesidir. Ve onların “Zeyd kalktı, **بَلْ** Amr” ve “**بَنْ** Amr” sözleri; **النون**, **اللام**’ın bedelidir; **بَلْ**’in çok kullanılışına ve **بَنْ**’in az kullanılışına bakmaz mısın? Hüküm çoğa göredir, aza değil. Dedi: onun işinden görünen budur. İbn Cinnî dedi: Bununla birlikte **بَنْ**’in kendi başına kaim bir dil olmasını reddetmem. Dedi: **فائِه** ve **لامِه**’i ikizlenmiş olanlardan **بَنْبان** vardır; sarf olunmaz; bir yerdir; Sa‘leb’den. Şemmer okuttu:

“Onun ikisini (iki kıvrımını) Temîm’de ve başkalarında oldu;
akşamüstü, onun devesi **بِبَنْبانَ**’a geldiğinde.”

Yani Benî Temîm’e ait, **بَنْبان** denilen bir su. Temîm diyarında **بَنْبان** denilen bir su vardır; Hutay’e onu zikretti; dedi:

“**بَنْبان** üzerinde ikamet eden, suyunu men eder,
ve **وَسِيعٍ**’in suyunu; susuz, kumlu (kimsenin) suyu.”

Yani Zibrikân’ı; onu sudan men ettiğini (söyler).
