# بني — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%86%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: بني

ب ن ي
بنى بيتـاً أحسـن بنـاء وبنيـان وهـذا بنـاء حسـن وبنيـان حسـن ‏"‏ كأنهـم بنيـان مرصـوص ‏"‏ سمـي المبنـي بالمصدر‏.‏
وبناؤك من أحسن الأبنية‏.‏
وبنيت بنية عجيبة‏.‏
ورأيت البنى فما رأيت أعجب منها‏.‏
وبنى القصور‏.‏
قال‏:‏ ألـم تر حوشباً أمسى يبنّى قصوراً نفعهـا لبنـي بقيلـه وفلـان يبانـي فلانـاً‏:‏ يباريـه فـي البنـاء‏.‏
وابتنى لسكناه داراً وأبنيته بيتاً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ المعزى تبهي ولا تبني ‏"‏‏.‏
وقال‏:‏ لو وصل الغيث أبنين أمراً كانت له قبة سحق بجاد وحلف بالبنية وهي الكعبة‏.‏
وتبناه وبنى زيد عمرا‏:‏ دعي ابناً له‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ بنـى على أهله‏:‏ دخل عليها‏.‏
وأوصله أن العرس كان يبني على أهله خباءً وقالوا‏:‏ بنى بأهله كقولهم‏:‏ أعرس بها‏.‏
واستبنى فلان وابتنى إذا أعرس‏.‏
قال‏:‏ أرى كل ذي أهل يقيم ويبتنـي مقيماً وما استبنيت إلاّ على ظهر تزوّج وهو مسافر على ظهر راحلته‏.‏
وبنى مكرمة وابتناها وهو من بناة المكارم‏.‏
قال‏:‏ بنـاة مكارمٍ وأساة كلم دماؤهـم من الكلب الشفاء وملعون من هدم بنيان الله أي ما ركبه وسواه‏.‏
وبني فلان على الحزم‏.‏
وقال زهير‏:‏ قوم هم ولدوا أبي ولهم لصب الحجاز بنوا على الحـزم وقال الراعي أنشده سيبويه‏:‏ بنيت مرافقهن فـوق مزلـة لا يستطيع بها القراد مقيلا المزلة الجنب‏.‏
وبنى الأكل فلاناً وبناه إذا سمنه‏.‏
قال‏:‏ وجمل مبني‏:‏ سمين‏.‏
وبنى له المرعى سناماً تامكاً‏.‏
وبنى كلاماً وشعراً وهذا كلام حسن المبانـي‏.‏
وبنـى علـى كلامـه‏:‏ احتـذاه‏.‏
وهـذا البيـت مبنـي علـى بيـت كـذا‏.‏
وكـل شيء صنعته فقد بنيته‏.‏
وطرحوا له بناء ومبناة وهي النطع لأنه كان يتخذ منه القباب‏.‏
وألقى فلان بوانيه إذا أقام‏.‏
والبواني أضلاع الصدر كما يقال‏:‏ ألقى كلكله وبركه‏.‏
وبنى البيت على بوانيه أي على قواعـده‏.‏
واستبنـت الـدار‏:‏ تهدمـت وطلبت البناء‏.‏
وطلع ابن ذكاء وهو الصبح‏.‏
وسادوا بنات الماء وهي الغرانيق وكأن الثريا ابن ماء محلق‏.‏
وهو ابن جلا‏:‏ للرجل المشهور‏.‏
وأنا ابن ليلها وابن ليلتها‏:‏ لصاحب الأمر الكبير‏.‏
وإنه لابن أقوال‏:‏ للكلاميّ‏.‏
وهو ابن أحذار‏:‏ للحذر‏.‏
قال‏:‏ أبلغ زياداً وخير القول أصدقـه وإن تكبس أو كان ابن أحذار وهو ابن أديم وأديمين‏:‏ للغرب المتخذ من ذلك‏.‏
وكأنه ابن الفلاة وابن البلاد وابن البليدة وهو الحرباء‏.‏
وكأنه ابن الطود وهو الصدى‏.‏
قال‏:‏ دعوت خليداً دعوة فكأنما دعوت به ابن الطود أو هو أسرع وخذ بابني ملاطيه‏:‏ هما عضداه والملاطان الجنبان‏.‏
وهذه من بنات فكري‏.‏
وغلبتني بنات الصدر وهي الهموم‏.‏
وبنات ليله صوادق وهي أحلامه‏.‏
وأصابته بنات الدهر وبنات المسند وهي النوائب‏.‏
ووقعت بنات السحابة بأرضهم وهي البرد‏.‏
قال‏:‏ هـن هـو المفعـول الثانـي‏.‏
وكثـرت فـي البئـر بنـات المعـى وهـي البعر‏.‏
وكأن أصابعها بنات النقا وهي اليساريع‏.‏
ونزلت به بنات بئس وهي الدواهي‏.‏
وسمعت منه بنات غير وهي الأكاذيب‏.‏
قال‏:‏ إذا ما جئـت جـاء بنـات غيـر وإن وليت أسرعن الذهابا وهو يحب بنات الليل وبنات المثال أي النساء والمثال الفراش‏.‏
وفلان يتوسد أذرع بنات الليل وهـي المنـى‏.‏
وهـي مـن بنـات طارق أي من بنات الملوك‏.‏
وقد ملك بنات صهال وبنا شحاج أي الخيل والبغال‏.‏
وهو يصيد بنات الدوّ وبنات صعدة وبنات أخدر أي حمر الوحش‏.‏
وحياني بابن المسرة وهو الريحان‏.‏
وأبصرت ابن المزنة وهو الهلال‏.‏
وأسهرني ابن طامر وهو البرغوث‏.‏
وذهبوا في بنيات الطريق‏.‏

### Türkçe

ب ن ي
**بنى** bir ev; daha güzel **بناء** ve **بنيان** yaptı; ve bu, güzel bir **بناء**dır ve güzel bir **بنيان**dır: “Sanki onlar, birbirine kenetlenmiş bir **بنيان**dır.” Yapılmış olan (isim) **المبني**ye, mastar ile ad verildi.
Ve senin **بناؤك**, yapıların en güzellerindendir.
Ve acayip bir **بنية** yaptım.
Ve **البنى**yı gördüm; ondan daha acayibini görmedim.
Ve köşkleri yaptı.
Dedi ki: Hûşeb’i görmedin mi, akşamladı da köşkler yaptırılıyor; onun faydası, kabilesinin oğulları içindir. Ve falan, falan ile **يباني** eder: yapıda ona denk olmaya çalışır.
Ve oturması için bir ev **ابتنى** etti; ve onu bir ev olarak **أبنيته**.
Ve şu meselde: “**المعزى** **تبهي** eder ve **تبني** etmez.”
Ve dedi ki: Eğer yağmur, bir işi **أبنين** etseydi, onun için, sert bir **بجاد** ile kaplı bir kubbe olurdu. Ve **البنية** ile yemin etti; o da Kâbe’dir.
Ve onu evlât edindi; ve Zeyd, Amr’ı **بنى** etti: onu kendisine oğul diye çağırdı.
Ve mecazdandır: **بنى على أهله**: onun üzerine girdi (zifafta bulundu).
Ve ona ulaştırıldı ki düğün, ailesinin üzerine bir çadır **يبني** ederdi. Ve “**بنى بأهله**” dediler; onların “**أعرس بها**” demeleri gibi.
Ve falan **استبنى** etti ve **ابتنى** etti; evlendiği zaman.
Dedi ki: Her aile sahibi olanın, yerleşip **يبتني** ettiğini görüyorum; yerleşik olarak; ben ise ancak bir binek sırtında **استبنيت** ettim: o, yolcu iken, binitinin sırtında evlendi.
Ve bir **مكرمة** yaptı ve onu **ابتناها** etti; ve o, **بناة المكارم**dendir.
Dedi ki: “**بناة مكارمٍ** ve yaraları tedavi edenler; onların kanları, köpekten şifadır.” Ve Allah’ın **بنيان**ını yıkan lânetlenmiştir; yani onu (Allah’ın bina ettiğini) kurup düzene koyduğu şeyi.
Ve falan, **الحزم** üzerine **بني** edildi.
Ve Züheyr dedi ki: “Bir kavim; onlar babamı doğurdular; ve Hicaz’ın sert kayası için, **الحزم** üzerine bina ettiler.” Ve Râî dedi; Sîbeveyh onu okuttu: “Onların dayanaklarını, bir **مزلـة** üstüne bina ettim; orada kene, bir öğle uykusu yeri bulamaz.” **المزلة**: yan (taraf).
Ve yemek, falanı **بنى** etti ve onu **بناه** etti; onu semirttiği zaman.
Dedi ki: Ve **جمل مبني**: semiz.
Ve onun için otlak, tam bir hörgüç **بنى** etti.
Ve söz ve şiir **بنى** etti; ve bu, güzel **المباني**li bir sözdür.
Ve **بنى على كلامه**: onu örnek aldı.
Ve bu beyit, şu beyit üzerine **مبني**dir.
Ve yaptığın her şey, onu **بنيته** etmişsindir.
Ve ona bir **بناء** ve **مبناة** koydular; o, **النطع**dır; çünkü ondan kubbeler edinirdi.
Ve falan, **بوانيه**sini attı; ikamet ettiği zaman.
Ve **البواني**, göğsün kaburgalarıdır; “**كلكله**ni ve **بركه**sini attı” denildiği gibi.
Ve evi, **بوانيه**si üzerine bina etti; yani temelleri üzerine.
Ve **استبنت الدار**: yıkıldı ve bina istemiş oldu.
Ve **ابن ذكاء** doğdu; o, sabahtır.
Ve **بنات الماء**ya efendi oldular; o, turnalardır. Ve sanki Süreyya, yükselmiş bir **ابن ماء**dır.
Ve o, **ابن جلا**dır: meşhur adam için.
Ve ben, onun gecesinin **ابن**iyim ve onun gecesinin **ابن**iyim: büyük işin sahibi için.
Ve o, **ابن أقوال**dır: sözcü için.
Ve o, **ابن أحذار**dır: sakınma için.
Dedi ki: “Ziyâd’a ulaştır; sözün hayırlısı, en doğru olanıdır; ister baskın yapsın ister **ابن أحذار** olsun.” Ve o, **ابن أديم** ve **أديمين**dir: ondan yapılmış kova için.
Ve sanki o, **ابن الفلاة** ve **ابن البلاد** ve **ابن البليدة**dir; o, bukalemundur.
Ve sanki o, **ابن الطود**dur; o, yankıdır.
Dedi ki: “Halîd’i bir davetle davet ettim; sanki onunla **ابن الطود**u davet ettim; yahut o daha hızlıdır.” Ve **بابني ملاطيه** ile al: ikisi onun pazularıdır; ve **الملاطان**, iki yandır.
Ve bu, fikrimin **بنات**ındandır.
Ve beni, göğsün **بنات**ı yendi; o, gamlardır.
Ve onun gecesinin **بنات**ı, doğru olanlardır; o, onun rüyalarıdır.
Ve ona, zamanın **بنات**ı ve **المسند**in **بنات**ı isabet etti; o, musibetlerdir.
Ve onların toprağına, bulutun **بنات**ı düştü; o, doludur.
Dedi ki: **هن**: o, ikinci mef’ûldür.
Ve kuyuda, **بنات المعى** çoğaldı; o, dışkıdır.
Ve sanki onun parmakları, **بنات النقا**dır; o, kertenkele yavrularıdır.
Ve ona, **بنات بئس** indi; o, belâlardır.
Ve ondan, **بنات غير** işittim; o, yalanlardır.
Dedi ki: “Ne zaman geldimse, **بنات غير** geldi; ve ne zaman döndümse, gidişte acele ettiler.” Ve o, **بنات الليل**i ve **بنات المثال**i sever; yani kadınları; ve **المثال**, döşektir.
Ve falan, **بنات الليل**in kollarını yastık edinir; o, temennilerdir.
Ve o, **بنات طارق**tandır; yani kralların kızlarındandır.
Ve **بنات صهال**a ve **بنا شحاج**a mâlik oldu; yani atlar ve katırlar.
Ve o, **بنات الدوّ**yu ve **بنات صعدة**yı ve **بنات أخدر**i avlar; yani yaban eşekleri.
Ve beni, **ابن المسرة** ile selamladı; o, reyhandır.
Ve **ابن المزنة**yi gördüm; o, hilâldir.
Ve beni, **ابن طامر** uykusuz bıraktı; o, piredir.
Ve yolun **بنيات**inde gittiler.
