# بهأ (ب-ه-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بهء

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: بَهأْتُ بالرجل، وبَهِئْتُ به بَهْأً وبهُوءًا، إذا أنِسْتُ به. وأما البهاء من الحُسن، فهو من بَهيَ الرجل، غير مهموز. قال ابن السِّكِّيت: ما بَهأْتُ له، وما بأهت له: أي ما فطِنتُ له.

##### Türkçe

أبو زيد: **بَهأْتُ** adam ile, ve **بَهِئْتُ** onunla **بَهْأً** ve **بهُوءًا**, ona ünsiyet ettiğim zaman. أما güzellikten olan **البهاء**, o, adamın **بَهيَ**’sindendir; hemzeli değildir. İbn es-Sikkît dedi: Ona **ما بَهأْتُ** ve ona **ما بأهت**: yani ona karşı farkına varmadım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ.
(بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس.
(بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب.
(بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة.
(بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً.
(بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء.
فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال :
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر.
وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]).
فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً.
(بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ.
(بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً.
(بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر.
فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن.
(بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ.
(بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *
(بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء.
فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها.
وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل.
(بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه.
ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ.
--------------ــــ
([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة.
([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان.
([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة".
([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً.
 ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم".
([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان.
 ([7])البيت في اللسان (5: 152-154).
 ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321.
([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه".
([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل *
([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد".
([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72).
([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة.
([14]) كذا في الأصل.
([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الهاء** ve onlardan sonra gelenler, üçlüde)

(**بهو**) **الباء** ve **الهاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da ev ve ona benzeyen şeydir. Şu hâlde **البَهْو** evlerin önünde öne alınmış evdir. Ve **البَهْو** boğanın barınağıdır. Ve denilir: **البَهْو** hamilede çocuğun iki kalça arasındaki oturma yeridir. Ve denilir: insanın ve başkasının iç boşluğuna **البَهْو**.

(**بهي**) **الباء** ve **الهاء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şeyin boş olması ve işlemez kalmasıdır. Denilir: **بيتٌ باهٍ**; içinde hiçbir şey bulunmayan boş ise. Ve derler: “**المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي**”; bu, onun kıllarından evler edinilmemesindendir; o, çadırların üzerine çıkar da onları yırtar. Ve bazı hadiste: “**أَبْهُوا الخَيْل**” yani onları atıl bırakın. Ve bazen derler: **بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً**, eğer delik deşik olduysa.

(**بهأ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da ünsiyettir. Araplar der: **بَهأْتُ بالرَّجُلِ**; onunla ünsiyet ettimse. **الأصمعيُّ** deve kitabında dedi: **ناقةٌ بَهَاءٌ** (uzatmalı), eğer sağana ünsiyet etmiş ise. Dedi: Bu, **بهأتُ** “onunla ünsiyet ettim”dendir. Ve **البَهاء** güzellik ve cemâldir; o da bu bâbdandır, çünkü bakan ona ünsiyet eder.

(**بهت**) **الباء** ve **الهاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o, şaşkınlık ve hayret gibidir. Denilir: **بُهِتَ** adam **يُبْهَتُ** **بَهْتاً**. Ve **البَهْتَةُ** hayrettir. Amma **البُهْتان** ise yalandır. Araplar der: **يا لَلبَهيتة**; yani: ey yalana!

(**بهث**) **الباء** ve **الهاء** ve **الثاء** asıl değildir; ve ([2]) adama **بُهثَة** adı verilmiştir.

(**بهج**) **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sevinç ve tazeliktir. Denilir: **نباتٌ بهيجٌ**, yani taze, güzel. Allah تعالى dedi: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. Ve **الابتهاج** da bundan sevinçtir.

(**بهر**) **الباء** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: biri galebe ve üstün gelme, diğeri şeyin ortası.

Birincisine gelince, [dedi] dil ehli: **البَهْر** galebedir. Denilir: **ضوءٌ باهر**. Ve bundan, sövmede onların sözü: **بَهْراً**, yani galebe ([3]). Dedi:
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])
Onlara beddua ediyor. Ve **ابنُ أبي ربيعة** dedi:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
Bir kavim dedi: manası **بهراً لكم**. Başkaları dedi: manası, galip gelip bastırmış bir sevgidir. Başkaları dedi: manası, bunu gizlemeyip ilan ederek söyledim. Dedi: Bundan, **ابتُهر** falan kadınla, yani onunla meşhur oldu. Ve denilir: **ابتُهر بالشيء**; onunla meşhur oldu ve ona galip geldi. Ve bundan **القَمر الباهر**, yani görünen. Ve Araplar der: “**الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر**”.
**البَهْر**, güzelliğiyle gözleri bastırana denilir; ve ondan, zamana ve onun musibetlerine karşı bir hazırlık kılınan; ve onlardan, onda sadece kendisinden **المَهْر** alınması bulunan.

Ve bu bâba döner onların sözü: **ابتُهِرَ** falan kadınla. Ve bunun iddia edileni bazen yalan olabilir. **تميم** dedi:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])
Yani bunda yalan bir davet galip gelmez. Ve **الكميت** dedi:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])
Ve [amma] diğer asıl ise, onların vadi ortasına ve her şeyin ortasına **بُهْرَةٌ** demeleridir. Ve denilir: **ابهَارَّ الليلُ**, eğer yarı olduysa. Ve bundan hadis: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir gece yürüdü; ta ki **ابهَارَّ الليل**.” Ve **الأباهر** kuşun tüylerindedir. Ve bunun bir kısmından **بَهْرَاء** adının türetilmesi.

Amma tartılan **البُهار** ise, bence onun aslı bedevî değildir.

(**بهز**) **الباء** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da galebe ve şiddetle itmedir.

(**بهس**) **الباء** ve **الهاء** ve **السين** tek bir kelimedir; denilir ki aslana **بَيْهساً** adı verilir.

(**بهش**) **الباء** ve **الهاء** ve **الشين**: iki şeydir; biri sevince benzer, diğeri ağaçtan bir cinstir.

Birincisi onların sözü: **بَهَش إليه**; onu gördüğünde onunla sevindi ve ona güldü. Ve bundan **الحسن** hadisi*: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم onun için dilini çıkarırdı da çocuk ona **فَيَبْهَش** ([9])”. Ve bundan onun sözü:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *

İkincisi **البَهْش**tir; o, yaş iken **المُقْل**dir; kuruduğunda ise **خَشْل**dir. Ve **عُمَرُ** dedi; ona, **أبو موسى**’nın kavminin diliyle bir **حَرفاً** okuduğu ulaştı da dedi: “**إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش**”. Diyor ki: o Hicaz ehli değildir; ve **المقْلُ** biter; diyor ki: Kur’an Hicaz diliyle inmiştir, Yemen’le değil.

(**بهظ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الظاء** tek bir kelimedir; o, onların sözü: **بَهَظه الأمرُ**, eğer ona ağır geldiyse. Ve bu ağır bir iştir: **أَمْرٌ باهظ**.

(**بهق**) **الباء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, deriye arız olan bir karalık yahut onun rengine aykırı bir renktir. **رؤبة** dedi:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *

(**بهل**) **الباء** ve **الهاء** ve **اللام**. Üç asıl: biri salıverme, ikincisi duadan bir cins, üçüncüsü suda azlıktır.

Birincisine gelince, derler: **بَهَلْتُه**; onu ve iradesini salıverdiğimde. Ve bundan **النّاقة الباهِلُ**; o, üzerinde damga olmayan devedir. Ve denilir: üzerinde **صِرَارَ** olmayan [deve]. Ve bundan kadının([12]) kocasına hadisi: “**أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ**”; o, onu boşamak istemişti.

Amma diğeri, duada **الابتهال** ve yalvarmadır. Ve **المباهلةُ** buna döner; çünkü **المُتَبَاهِلَين**’den her biri arkadaşına beddua eder. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].

Üçüncüsü **البَهْل**dir; o, az sudur.

(**بهم**) **الباء** ve **الهاء** ve **الميم**: şeyin, kendisine varılacak yönü bilinmez olarak kalmasıdır. Denilir: bu, **أمرٌ مُبْهَم**. Ve bundan **البُهْمةُ**: içinde yarık olmayan kaya; ve onunla, hangi taraftan istense kendisine güç yetirilemeyen yiğit adam benzetilmiştir. Ve bir kavim dedi: **البُهْمةُ** atlılar topluluğudur. Ve bundan **البَهيمُ**: içine başkası karışmayan renk; siyah olsun yahut başkası. Ve **أبْهَمْتُ البابَ**: onu kapattım.

Ve bu bâbdan şâz olan şeylerdendir: parmaklardan **الإبهام**. Ve **البَهْم** koyunun küçükleridir. Ve **البُهْمَى** bir bitkidir; ve yer **أبْهَمَتِ**; **بُهْمَاهَا** çoğaldı. Dedi:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])

(**بهن**) **الباء** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir; onda da bir geri dönüş([14]) vardır. Denilir: **البَهْنانة** çok gülen kadındır; ve denilir: güzel kokulu. Ve onun sözü:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])
Şu hâlde o, zikrettiğimiz ismi kastetti; onu **فَعَالِ** vezni üzerine çıkardı.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بَهَأَ به يَبْهَأُ وبَهِئَ وبَهُؤَ بَهْأً وبهَاءً وبَهُوءًا: أَنِسَ به. وأَنشد:
وقَدْ بَهأَتْ، بالحاجِلاتِ، إفالُها، *  وسَيْفٍ كَرِيمٍ لا يَزالُ يَصُوعها وبَهَأْتُ به وبَهِئْتُ: أَنِسْتُ.
والبَهاءُ، بالفتح والمدّ: الناقة التي تَسْتأْنِسُ إِلى الحالِب، وهو مِن بَهَأْتُ به، أَي أَنِسْتُ به. ويقال: ناقة بَهاء، وهذا مهموز من بَهَأْت بالشيء. وفي حديث عبدالرحمن بن عوف: أَنه رأَى رَجُلاً يَحْلِف عند المَقامِ، فقال أَرى الناس قد بَهَؤُوا بهذا الـمَقامِ، معناه: أَنهم أَنِسُوا به، حتى قَلَّتْ هَيْبَتُه في قُلوبهم. ومنه حديث مَيْمُونِ بن مِهرانَ أَنه كتب إِلى يُونُس بن عُبَيْدٍ: عليكَ بكِتابِ اللّه فإِنَّ الناسَ قد بَهَؤُوا به، واسْتَخَفُّوا عليه أَحادِيثَ الرِّجال. قال أَبو عُبيد: رُوِي بَهَوا به، غير مهموز، وهو في الكلام مهموز. \<ص:36>
 أَبو سعيد: ابْتَهأْتُ بالشيء: إِذا أَنِسْتَ به وأَحْبَبْتَ قُرْبه. قال الأَعشى:
وفي الحَيِّ مَنْ يَهْوَى هَوانَا، ويَبْتَهِي، *  وآخَـرُ قــد أَبْـدَى الكآبَةَ، مُغْضَــبا(1) (1 قوله «مغضبا» كذا في النسخ وشرح القاموس والذي في التكملة وهي أصح الكتب التي بأيدينا مغضب.) ترك الهمز من يَبْتَهِي. وبَهَأَ البيتَ: أَخْلاه من المَتاعِ أَو خَرَّقَه كأَبْهاه. وأَما البَهاءُ من الحُسْن فإِنه من بَهِيَ الرجل، غير مهموز. قال ابن السّكيت: ما بَهَأْتُ له وما بَأَهْتُ له: أَي ما فَطِنْتُ له.

##### Türkçe

**بَهَأَ** onunla **يَبْهَأُ** ve **بَهِئَ** ve **بَهُؤَ**; **بَهْأً** ve **بهَاءً** ve **بَهُوءًا**:
Ona ünsiyet etti. Ve inşad etti:

Ve gerçekten onun tayları, **بَهأَتْ** (ünsiyet etti), bacakları beyaz olanlarla; * ve kerîm bir kılıçla; onu durmadan sürüp götürür

Ve **بَهَأْتُ** onunla ve **بَهِئْتُ**: ünsiyet ettim.
Ve **البَهاءُ**, fetha ve med ile: sağmal olana ünsiyet eden deve; ve o, “**بَهَأْتُ** onunla”, yani “ona ünsiyet ettim”dendir. Ve denir: **ناقة بَهاء**; ve bu, “**بَهَأْت** şey ile”den hemzelidir. Ve Abdurrahman b. Avf hadîsinde: onun, makam yanında yemin eden bir adam gördüğü, bunun üzerine “İnsanların bu makam ile gerçekten **بَهَؤُوا** olduklarını görüyorum” dediği (rivayet edilmiştir); mânâsı: onların ona ünsiyet etmiş olmalarıdır; nihayet onun heybeti kalplerinde azaldı. Ve ondan, Meymûn b. Mihrân hadîsi: onun, Yûnus b. Ubeyd’e yazdığı: “Allah’ın kitabına sarıl; çünkü insanlar onunla gerçekten **بَهَؤُوا** oldular ve erkeklerin hadislerini onun üzerine hafife aldılar.” Ebû Ubeyd dedi: Hemzesiz olarak “**بَهَوا**” diye rivayet edildi; hâlbuki o, sözde hemzelidir.

\<ص:36>
Ebû Saîd: **ابْتَهأْتُ** şey ile: ona ünsiyet ettiğin ve yakınlığını sevdiğin zaman. el-A‘şâ dedi:

Ve mahallede, bizim hevâmızı seven ve **يَبْتَهِي** eden kimse vardır; * ve başka biri, öfkeliyken kederi açığa vurmuştur(1)

(1 “مغضبا” sözü: nüshalarda ve Kāmûs şerhinde böyle; tekmîlede ise—ki elimizdeki kitapların en sahihidir—“مغضب”dır.)
**يَبْتَهِي**’den hemzeyi terk etti. Ve **بَهَأَ** evi: onu eşyadan boşalttı yahut onu, **أَبْهاه** gibi yırttı. Ama güzellikten olan **البَهاءُ** ise, **بَهِيَ** adamdan(dır); hemzeli değildir. İbnü’s-Sikkît dedi: “Ona **بَهَأْتُ** etmedim ve ona **بَأَهْتُ** etmedim”: yani ona karşı uyanık olmadım / onu fark etmedim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه أ * * البَهَاء * الحسن تقول * بَهِيَ * الرجل بالكسر بهاء و * بَهُوَ * أيضا بالضم بهاء فهو * بَهِيٌّ * و * البَهْوُ * البيت المقدم أمام البيوت و * المُبَاهاةُ * المفاخرة و * تَبَاهَوْا * أي تفاخروا وقولهم ﴿* أبْهُوا * الخيل﴾ أي عطلوها وهو في الحديث

* ب ه أ * * بَهَأْتُ * بالرجل و * بَهِئْتُ بَهْئاً * و * بُهُوءاً * أنست به و * بَهَأْتُ * له أي ما فطنت و * البَهَاءُ * من الحسن يأتي في المعتل

##### Türkçe

* ب ه أ * * **البَهَاء** * güzelliktir; dersin ki: * **بَهِيَ** * adam, kesre ile, güzellik (sahibi) oldu; ve * **بَهُوَ** * da, zamme ile, güzellik (sahibi) oldu; o hâlde o * **بَهِيٌّ** *dur. Ve * **البَهْوُ** * evlerin önünde, evlerin ön tarafında bulunan öndeki evdir. Ve * **المُبَاهاةُ** * övünmedir. Ve * **تَبَاهَوْا** * yani övündüler. Ve onların sözü: ﴿* **أبْهُوا** * atları﴾ yani onları boş bıraktılar; ve o, hadistedir.

* ب ه أ * * **بَهَأْتُ** * adam ile; ve * **بَهِئْتُ بَهْئاً** * ve * **بُهُوءاً** * ona ünsiyet ettim. Ve * **بَهَأْتُ** * ona; yani fark etmedim. Ve * **البَهَاءُ** * güzellikten (olan şey)dir; illetli (fiilde) gelir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بهأ به، مثلثة الهاء وهي عين الكلمة، وقد تقدم أن التثليث لا يعتبر إلا في عين الفعل، فذكر الهاء هنا كاللغو بهأ بالمد أنس به وألف وأحب قربه، وقد بهأت به وبهئت، قاله أبو زيد. وفي حديث عبد الرحمن بن عوف أنه رأى رجلا يحلف عند المقام فقال: أرى الناس قد بهئوا بهذا المقام. أي أنسوا به حتى قلت هيبته في قلوبهم. وفي حديث ميمون ابن مهران أنه كتب إلى يونس بن عبيد: عليك بكتاب الله، فإن الناس قد بهئوا به. قال أبو عبيد: وروي: بهوا به، غير مهموز، وهو في الكلام مهموز كابتهأ به إذا أنس وأحب قربه، عن أبي سعيد، قال الأعشى:
  وفي الحي من يهوى هوانا ويبتهي                      وآخر قد أبدى الكآبة مغـضـب فترك الهمزة من يبتهي، كذا في العباب والتكملة واللسان. وبهاء كقطام علم امرأة من بهأ به إذا أنس، كذا في مجاميع القزاز. وعن ابن السكيت يقال: ما بهأت له وما بأهت له، أي ما فطنت له. وقال الأصمعي في كتاب الإبل ناقة بهاء بالفتح ممدودا: بسوء قد أنست بالحالب، وهو من بهأت به إذا أنست به. وبهأ البيت كمنع يبهؤه: أخلاه من المتاع وهو أثاث البيت أو خرقه، كأبهأه فأما البهاء من الحسن فهو من بهي الرجل، غير مهموز، والتركيب يدل على الأنس.

##### Türkçe

**بهأ**: **به** ile; **الهاء**’nın üçlü (harekeli)siyle; hâlbuki o kelimenin aynıdır. Ve daha önce geçti ki üçleme ancak fiilin aynında muteber olur; şu hâlde burada **الهاء**’yı zikretmek lağv gibidir. **بهأ** (med ile): ona ünsiyet etti ve alıştı ve yakınlığını sevdi. “Ve ben ona **بهأت** ettim ve **بهئت** ettim” denir; bunu Ebû Zeyd söylemiştir.

Abdurrahman b. Avf hadîsinde: makam yanında yemin eden bir adamı gördü de dedi ki: “İnsanları görüyorum ki bu makam ile **بهئوا** oldular.” Yani ona ünsiyet ettiler; nihayet onun heybeti kalplerinde azaldı.

Meymûn b. Mihrân hadîsinde: Yûnus b. Ubeyd’e yazdı: “Sana Allah’ın Kitabı gerekir; çünkü insanlar onunla **بهئوا** oldular.” Ebû Ubeyd dedi ki: “Ve **بهوا به** diye rivayet olundu; hemzesiz. Hâlbuki o, sözde hemzelidir; **ابتهأ به** gibi: ünsiyet ettiği ve yakınlığını sevdiği zaman.” Ebû Saîd’den. A‘şâ dedi ki:
  “Ve mahallede bizim sevgimizi seven ve **يبتهي** olan vardır;
  ve bir başkası vardır ki kederi açığa vurmuştur, öfkeli.”
**يبتهي**’den hemzeyi düşürdü; **العباب** ve **التكملة** ve **اللسان**’da böyledir.

Ve **بهاء** (قطام gibi): **بهأ به**’den, yani ünsiyet ettiği zaman; bir kadının özel adıdır; **مجاميع القزاز**’da böyledir.

İbnü’s-Sikkît’ten: “**ما بهأت له** ve **ما بأهت له**” denir; yani ona karşı farkına varmadım.

Asma‘î, **كتاب الإبل**’de dedi: “**ناقة بهاء**” (fetha ile, medli): sağana kötü davranışla; sağana ünsiyet etmiştir. Ve o, “**بهأت به**”den, yani ona ünsiyet ettiğin zaman,dır.

Ve **بهأ البيت** (منع gibi) **يبهؤه**: onu eşyadan boşalttı; o, evin eşyasıdır yahut onun yırtıklarıdır; **أبهأه** gibi.

Ama güzellikten olan **البهاء** ise **بهي الرجل**’dendir; hemzesizdir. Ve terkîb ünsiyete delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَهَأ بِهِ
1 بَهَأ بِهِ ذ , and بَهِئَ, (AZ, S, Mgh, K,) [aor. بَهَاَ ,] and بَهُؤَ, (K,) [aor. بَهُاَ ] inf. n. بَهْءٌ and بُهُوْءٌ (AZ, S, K) and بَهَآءٌ; (K;) and به ↓ ابتهأ; (Aboo-Sa'eed, TA;) He was, or became, sociable, friendly, or familiar, with him, or it; (AZ, S, Mgh, K;) namely, a man, (AZ, S,) or a thing; (Mgh;) and loved, or liked, his, or its, nearness: (Aboo-Sa'eed, TA:) and he became familiar with it so as to have little, or no, reverence for it, or awe of it. (Mgh, TA.) بَهَوْا بِهِ occurs in a trad., as they relate it, for بَهَؤُوا به: (A 'Obeyd, TA:) and ↓ يَبْتَهِى, in a verse of El-Aashà, for يَبْتَهِئُ. (As, O, TS, L.) ― -b2- مَا بَهَأْتُ لَهُ I did not understand it; or I did not know it; (ISk, S, K;) as also مَا بَأَهْتُ لَهُ. (ISk, S.)

8 اـِبْتَهَاَ see 1, in two places.

نَاقَةٌ بَهَآءٌ
نَاقَةٌ بَهَآءٌ ناقة بهآء A she-camel familiar with, or accustomed to, her milker; (As, S;) that offers no opposition to him. (K.) -A2- بَهَآءٌ as syn. with حُسْنٌ belongs to art. بهو. (S, &c.)

##### Türkçe

بَهَأ بِهِ
1 **بَهَأ بِهِ** **ذ** ve **بَهِئَ**, (AZ, S, Mgh, K,) [muzârîsi **بَهَاَ** ,] ve **بَهُؤَ**, (K,) [muzârîsi **بَهُاَ** ] mastarı **بَهْءٌ** ve **بُهُوْءٌ** (AZ, S, K) ve **بَهَآءٌ**; (K;) ve **ابتهأ**; (Aboo-Sa'eed, TA;) O, onunla (yahut onunla ilgili olarak) ünsiyetli, dostça veya aşina oldu; (AZ, S, Mgh, K;) yani bir adamla, (AZ, S,) yahut bir şeyle; (Mgh;) ve onun (yahut onun) yakınlığını sevdi veya hoşlandı: (Aboo-Sa'eed, TA:) ve ona, ona karşı az yahut hiç hürmet veya ondan korku kalmayacak şekilde aşina oldu. (Mgh, TA.) Bir rivayette, onların rivayet ettikleri üzere, **بَهَوْا بِهِ**, **بَهَؤُوا به** yerine vâki olmuştur: (A 'Obeyd, TA:) ve El-Aaşâ’nın bir beytinde **يَبْتَهِى**, **يَبْتَهِئُ** yerine (gelmiştir). (As, O, TS, L.) ― -b2- **مَا بَهَأْتُ لَهُ**: Onu anlamadım; yahut onu bilmedim; (ISk, S, K;) bunun gibi **مَا بَأَهْتُ لَهُ** da (böyledir). (ISk, S.)

8 **اـِبْتَهَاَ**: 1’e bak, iki yerde.

**نَاقَةٌ بَهَآءٌ**
**نَاقَةٌ بَهَآءٌ** **ناقة بهآء**: Sağanağına (süt sağana) aşina olan yahut ona alışmış bir dişi deve; (As, S;) ona karşı hiçbir karşı koyma göstermeyen. (K.) -A2- **بَهَآءٌ**, **حُسْنٌ** ile eşanlamlı olarak, بهو maddesine aittir. (S, &c.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: بهء

بَهَأَ
بَهَأَ A بَهَأَ A بَهُؤَ U ( n. ac. بَهْء -  بَهَآء -

بُهُوْء
بُهُوْء
a.  [ Bi ], Became familiarized with.

b.  [ La ], Understood, comprehended.

اِبْتَهَأَ
اِبْتَهَأَ VIII ,
a.  see I (a) .

بَهَادَوْر
بَهَادَوْر P. ,
a.  Champion, warrior.

b.  Acrobat.

##### Türkçe

بَهَأَ
**بَهَأَ** A **بَهَأَ** A **بَهُؤَ** U (isim-fiil: **بَهْء** - **بَهَآء** -

**بُهُوْء**
**بُهُوْء**
a. [ Bi ], aşina oldu, alıştı.

b. [ La ], anladı, kavradı.

اِبْتَهَأَ
**اِبْتَهَأَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

بَهَادَوْر
**بَهَادَوْر** P. ,
a. Şampiyon, savaşçı.

b. Akrobat.
