# بهج (ب-ه-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Behic çiçekli otlak yer demektir

- Harfler: ب - ه - ج
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بَهِيجٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AC%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Gösterişli | 2 | 2 | [22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/ayet/22:5.md) |
| [بَهْجَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Gösteriş | 1 | 1 | [27:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/ayet/27:60.md) |

## Mücavir kökler — 47 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 34 · Bitki
2. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
3. [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Kuru
4. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Su
5. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
6. [مضغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Et parçası
7. [حدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hadek : Hadek, patlıcan, sonra bütün bahçelerin adı olmuştur
8. [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
9. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Yeni doğan çocuktur
10. [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kımıldadı
11. [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sülük demektir
12. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
13. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Nezle” konaklama yeri demektir
14. [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
15. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sıra dağlar
16. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
17. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Toprak demektir
18. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “U’mare” katlı bina demektir
19. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Denk tutuyorlar
20. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaç
21. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kiriş demektir
22. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
23. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
24. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İcl havuz demektir
25. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
26. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ad verilen
27. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
28. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
29. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İş ayakkabısı
30. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sicim bağıdır
31. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
32. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
33. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
34. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
35. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beraber
36. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
37. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
38. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
39. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
40. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
41. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
42. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
43. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
44. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
45. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
46. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
47. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بهج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md), [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md), [زهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [شحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Rengin parıldaması, bitkinin su ve canlılıkla dolup göz alıcı tazeliğe ve parlaklığa kavuşması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılışın ve ihsanın eseri olarak topraktan fışkıran, göze sevinç ve ferahlık veren diri güzellik |
| Çekirdek Özet 3 | Dış görünüşteki güzelliğin içsel canlılık ve kemalden kaynaklanması; estetiğin varoluşsal dirilikle birleşimi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece yapay süs, aldatıcı cazibe veya gelip geçici dünyevi gösteriş olarak algılayıp fıtri tazelik ve sevinç boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| به | Kabarma, dolma, dışa doğru belirginleşme ve hayret/şaşkınlık uyandıracak bir doluluğa ulaşma; bu durum [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md), [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md), [بهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%84.md) ve [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md) köklerinde de görülür | ج | Hareketi, toplanan canlılığın ve rengin dış yüzeyde parıldayan, neşelendirici ve göze çarpan bir tazelik ve güzellik halinde somutlaşması yönünde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırla çevrili iç mekan | Özün, tohumun veya bünyenin içinde saklı duran potansiyeli ve içsel doluluğu temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçeride biriken canlılığın birdenbire dışa vurmasını, fark edilir ve hayranlık uyandırır hale gelmesini simgeler. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplanıp hareket etme | Canlılığın ve rengin taşarak yüzeyde neşeli, dinamik ve parlak bir dalgalanma oluşturmasını ifade eder. |
| بهج | İç doluluğun dışa taşarak parlak ve sevinç veren bir güzellikle görünmesi | Bünyenin özündeki canlılığın dışa doğru parıldayarak muhatabında sevinç, ferahlık ve hayranlık uyandıran bir yetkinliğe ulaşması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitkinin suyla doyup yemyeşil parlaması, renginin en taze ve canlı haline ulaşması, devenin hörgücünün semirerek dolgunlaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Nâbiğa el-Ca‘dî sevilen kadının veya parlak incinin göz alıcılığını ve seyredene verdiği ferahlığı kökün türeviyle nitelemiştir: كَمُضِيئَةٍ صَدَفِيَّةٍ غَوّاصُها / بَهِجٌ مَتى يَرَها يُهِلَّ وَيَسْجُدِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî bulutun cömertçe yağmur bırakmasıyla duyulan sevinci şöyle betimlemiştir: فَذَلِكَ سُقْيَا أُمِّ عَمْرٍو وَإِنَّنِي / بِمَا بَذَلَتْ مِنْ سَيْبِهَا لَبَهِيجُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça بهج kökü, parlaklık, sevinç, rengin açıklığı ve canlılığın dışa vurumu anlamlarıyla Sami dilleri ailesinin güney kolunda belirginleşen morfo-semantik bir yapıya işaret eder. Kökün ilk iki ünsüzünden oluşan به ikili çekirdeği, genel Sami zemininde kabarma, büyüme, hayran bırakma ve göz kamaştırma ekseninde yaygın semantik paralellikler gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan üçlü ses denkliği sınırlı kalmakla birlikte, parlama ve göz alma dairesindeki köklerle akrabalık taşır. Arapçada kök özellikle nebatatın suya kanarak renginin güzelleşmesi ve bunun insanda meydana getirdiği sürûr ve inşirah duygusu üzerinde odaklanarak karakteristik ve bağımsız bir anlam genişlemesine kavuşmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bitkide canlılık, renk güzelliği ve insanda yüzün gülmesi | Kök, canlılığın dışa vurması sonucu oluşan tazelikten kalpte doğan ferahlık ve sevince doğru somuttan soyuta evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami parıltı/doluluk çekirdeği | Canlılığın dolup taşması ve göz alıcı bir parlaklık yayması anlam matrisinde ortak semantik izler barındırır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrudan kök denkliğini kanıtlayan güvenilir veri bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بهج | Anlamlı | Tazelik, parlak güzellik, sevinç | Bitkinin ve çehrenin canlılıkla parıldaması, bakanı sevindirmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [هبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AC.md) | Anlamlı | Şişme, kabarma, darbe izi | Vücudun veya derinin vurulma ya da hastalık sebebiyle şişip kabarması | Kur'an'da geçmez |
| [هجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%A8.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |
| [جبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%87.md) | Anlamlı | Alın, karşı durma, yüz yüze gelme | İnsanın ve hayvanın alnı; bir kimseyi yüzüne karşı sert sözle karşılama | Kur'an'da geçer |
| [جهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%A8.md) | Anlamlı | Asık yüzlülük, kaba çehre | Yüzün ekşimesi, sevimsiz ve donuk bir ifade alması | بهج kökünün semantik zıddı; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بهج | Merkez | Diri tazelik, parlaklık ve ferahlık | Canlılığın zirvesinde olanın yaydığı neşelendirici ve taze güzelliktir. | Dışa vuran renk parlaklığı ile iç sevinci bir arada tutar. |
| [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) | Komşu | Yüz ve ten parlaklığı, nimet tazeliği | Nimetin, sağlığın ve refahın yüze yansıyan pürüzsüz ışıltısıdır. | بهج rengin albenisini ve neşesini, [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) ise tazelik ve diriliği öne çıkarır. |
| [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) | Komşu | Yetkinlik, denge, genel güzellik | Şekilsel, ahlaki ve ontolojik açıdan kusursuzluk ve uyumdur. | [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) genel bir kemali, بهج ise göze çarpan canlı ve çekici renk tazeliğini bildirir. |
| [زهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Beyazlık, aydınlık, çiçek açma | Işığın saçılması, çiçeğin açarak parıldamasıdır. | [زهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%B1.md) ışıma ve çiçeklenmeye odaklanırken بهج sevinç verici etkiye odaklanır. |
| [شحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8.md) | Zıt | Solgunluk, sararma, rengin atması | Canlılığın çekilmesiyle rengin solması, tazeliğin yitirilmesidir. | بهج kökünün temsil ettiği diri parlaklığın tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بهج | Canlılık ve tazelikle parıldama, sevinç verme | Doğadaki yeşilliğin ve çehredeki tebessümün doğurduğu sevinçli güzelliktir. | Kesin |
| Latince | Vigor, Venustas, Laetitia | Canlı tazelik, alımlı zarafet, sevinç | Bitkisel canlılık ile estetik çekicilik ve neşeyi birleştirir; ancak tek sözcükte bütün nüansı kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Splendor, Delightful freshness, Radiance | Göz alıcı tazelik, sevinç veren parlaklık | Canlı doğanın göze hoş gelen ve ferahlık uyandıran ışıltısını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Pracht, Blühende Frische, Heiterkeit | Çiçeklenen tazelik, görkemli canlılık, neşe | Canlılığın doruk noktasındaki göz alıcı yeşilliği ve iç açıcılığı anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | Éclat, Fraîcheur réjouissante | Göz alıcı ışıltı, sevinç veren tazelik | Renklerin parlaması ve bakanı mest eden doğa canlılığını ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَهِيجٍ | Göz alıcı, ferahlık veren, neşeli ve diri bitki örtüsü | Ölü toprağın suyla dirilişinin ve ahiretteki yeniden dirilişin delili bağlamında: Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md), Kāf [50:7](https://lisan.digital/tr/ayet/50:7.md) |
| بَهْجَةٍ | Seyredene sürûr ve hayranlık veren, göz kamaştırıcı güzellik | Gökten indirilen suyla yeşeren, insanın tek başına meydana getiremeyeceği zengin bahçeler bağlamında: Neml [27:60](https://lisan.digital/tr/ayet/27:60.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Afaki deliller ve ba‘s (yeniden diriliş) | Toprağın suyla canlanıp taze bitkiler vermesinin ölülerin diriltilmesine delil kılınması | Yaratılıştaki kusursuz estetiğin ilahi kudret ve hikmete delalet etmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe teknik bir terim veya hüküm kaynağı olarak yer almamıştır. | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Tefsir | Kevni ayetlerin estetik ve ontolojik boyutu | Bitkilerin ve bahçelerin insan ruhunda meydana getirdiği inşirah ve hayranlığın şükre vesile olması | Güzelliğin bir nimet ve tevhid delili olarak tefekkür edilmesi |
| Hadis | Yaratılış ve dünya hayatının tasviri | Dünyanın yeşil ve tatlı oluşunun tasvirinde canlılığın ve cazibenin imtihan boyutu | Göz alıcı güzelliğin kalbe ferahlık vermesi ve aldatıcılıktan sakındırma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve haşir tefekkürü | İlahi cemal ve kudret tecellisi | İnsanı nankörlükten şükre ve diriliş inancına sevk etme | Doğadaki taze ve neşeli güzellik, Allah'ın hayat verici ve cemal sahibi olduğunun apaçık kanıtıdır. | Kesin |
| İlmi | Botanik ve ekolojik denge | Biyolojik canlılığın zirvesi ve klorofil canlılığı | Fotosentez ve su döngüsüyle canlanan floranın sağlığı | Bitkideki hücre doluluğunun ve turgor basıncının sağladığı optik tazelik ve çeşitliliktir. | Güçlü |
| Siyasi | Çevre ve imar politikası | Yaşanabilir ve ferahlatıcı şehirleşme | Toplum psikolojisine huzur ve sükunet aşılama | Doğal dengesi korunmuş yeşil alanların toplumsal refah ve barış üzerindeki yapıcı etkisi. | Muhtemel |
| İktisadi | Zirai üretim ve bereket | Yüksek verimli, taze ve kaliteli tarımsal hasılat | Tüketiciye güven ve ferahlık veren piyasa değeri | Mahsulün albenisi, piyasada canlı talep uyandıran kaliteli ve diri üretim göstergesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Turgor basıncı ve optik emisyon zirvesi | Biyolojide hücrelerin suyla dolarak gerginleşmesi ve yüzeyin ışığı en yüksek canlılıkla yansıtması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif estetik algı ve rezonans | Sanat felsefesi ve psikolojide algılanan formun zihinde doğrudan ferahlık, huzur ve sevinç üretmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca yapay süs, lüks, makyaj veya aldatıcı bir vitrin parlaklığına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Özdeki su ve canlılığın dışa vurumuyla meydana gelen fıtri, meşru ve tevhidi bir delil olan doğal güzellik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın övdüğü ve ibret nazarına sunduğu tabiat güzelliğini nefsani ve boş bir dünyevi aldanış gibi görerek estetiğin tevhidi boyutunu ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tabiat tasvirlerinde estetik ile ontolojiyi nasıl birleştirdiğini, diriliş gerçeğini kuru bir teori olarak değil görsel bir hayranlık ve sevinç üzerinden sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yerin gökten inen suyla canlanmasını, bitki çiftlerinin çeşitliliğini ve cenneti andıran bahçeleri ele alan tefekkür ve haşir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın güzellikten, neşeden ve estetik zevkten kopuk olması gerektiği zannını yıkar; güzelliğin bizatihi Allah'ın yaratma kudretinin bir eseri olduğunu teyit eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitkinin suyla doyup yemyeşil parlaması, canlılığın dışa yansıması ve göze çarpan taze renk güzelliği.
- Soyut anlam: İçsel kemal ve diriliğin dışa vurumuyla ruhta uyanan inşirah, neşe, sürûr ve sevinçli hayranlık.
- Sistematik karşılık: Varlığın kuruluk ve ölüm halinden ilahi hayat ve su girdisiyle çıkarak en yüksek estetik ve fonksiyonel yetkinlik düzeyine ulaşması.
- LaTeX modeli: $$E(t) = f(W \cdot V) \implies \Delta S > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $W$ ilahi lütuf olan su ve hayat kaynağını, $V$ kabiliyeti olan toprağı veya bünyeyi simgeler. $W$ ile $V$ çarpımının fonksiyonel sonucu olan $E(t)$, zamanla açığa çıkan taze estetik parlaklığı ve canlılığı ($bhec$) gösterir. Bu durum alıcı öznede pozitif bir sevinç ve inşirah değişimi olan $\Delta S > 0$ sonucunu doğurur.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/ayet/22:5.md) — بَهِيجٍ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Neml 27:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/ayet/27:60.md) — بَهْجَةٍ

أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): Yoksa gökleri ve yeri yaratan, gökten size su indirip onunla bir ağacını dahi bitiremeyeceğiniz nice güzel bahçeler meydana getiren mi? Allah yanında başka bir ilah mı? Hayır, onlar sapıklıkta ısrar eden bir güruhtur.

### [Kaf 50:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/ayet/50:7.md) — بَهِيجٍ

وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Yeryüzünü de döşedik ve ona sabit dağlar koyduk. Orada her türden güzel çiftler yetiştirdik.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Behic çiçekli otlak yer demektir. Güzel ve beşüş çehreli (güleç yüzlü) olmak anlamındadır.
Diri yeşilliktir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم والباء معهما
هب ج، ب ه ج، ج ب ه مستعملات
هبج:
الهَبْجُ: الضَّربُ بالخَشَبِ، كما يُهْبَجُ الكَلْب إذا قتل.
والتّهبيجُ: شِبهُ الوَرم.
بهج:
البهجةُ: حُسْنُ لونِ الشَّيء، ونضارته.
ورجلٌ بَهجٌ. أي: مُبتهجٌ بأمرٍ يَسُرُّه، والمرأة بالهاء، وقد بَهِجَتْ بهجة وهي مِبْهاجٌ قد غَلَبَتْ عليها البَهْجة، وقد تباهَجَ الرَّوضُ إذا كَثُر النَّوْرُ قال:
نوّارُها مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ
يصف الرَّوضة.
جبه:
الجَبْهَةُ: مُستَوَى ما بين الحاجِبَيْنِ إلى الناصية.
والأَجْبَهُ: العَريضُ الجَبْهةِ. والجَبْهُ: مصدره. قال رؤبة:
مِنْ عَصِلاتِ الضّيغميِّ الأَجْبَهِ
وجَبَهْتُه: استقبلته بكلام فيه غِلَظ.
والجَبْهة: اسم يقعُ على الخيلِ لا يُفْرَدُ.
والجَبْهة: النّجم الّذي يُقالُ له: جَبْهة الأَسَدِ.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الجيم** ve **الباء** bunlarla beraber
**هب ج**، **ب ه ج**، **ج ب ه** kullanımdadırlar.

**هبج**:
**الهَبْجُ**: odunla vurmadır; tıpkı öldürüldüğünde köpeğe **يُهْبَجُ** edildiği gibi.
**والتّهبيجُ**: şişkinliğe benzer (şey).

**بهج**:
**البهجةُ**: şeyin renginin güzelliği ve tazeliği.
Ve bir adam **بَهجٌ**; yani: kendisini sevindiren bir işten sevinçli olan; kadın ise **الهاء** iledir. Ve **بَهِجَتْ** bir **بهجة** ile; ve o, üzerine **البَهْجة** galip gelmiş bir **مِبْهاجٌ**dur. Ve **تباهَجَ** **الرَّوضُ**; **النَّوْرُ** çok olduğunda. Dedi ki:
نوّارُها مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ
**الرَّوضة**yi vasfeder.

**جبه**:
**الجَبْهَةُ**: iki kaş arasından **الناصية**ye kadar olanın düzlüğü.
Ve **الأَجْبَهُ**: alnı geniş olan. Ve **الجَبْهُ**: onun masdarıdır. Rü’be dedi ki:
مِنْ عَصِلاتِ الضّيغميِّ الأَجْبَهِ
Ve **جَبَهْتُه**: içinde kabalık bulunan bir sözle onu karşıladım.
Ve **الجَبْهة**: atlar üzerine vâki olan bir isimdir; tekil yapılmaz.
Ve **الجَبْهة**: kendisine **جَبْهة الأَسَدِ** denilen yıldızdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَهْجَةُ: الحُسن. يقال: رجل ذو بَهْجَةٍ. وقد بَهُجَ بالضم بَهاجَةً فهو بَهيجٌ. قال الله تعالى: "مِنْ كُلِّ زَوجٍ بَهيجٍ". وبَهِجَ به بالكسر، أي فرِح به وسُرَّ، فهو بَهِجٌ وبَهيجٌ. وقال:
كانَ الشبابُ رِداءٌ قد بَهِجْتُ بهفقد تطايَرَ منه لِلبِلى خِـرَقُ
وبَهَجَني هذا الأمرُ بالفتح، وأَبْهَجَني، إذا سَرَّكَ. وأَبْهَجَتِ الأرضُ: بَهِجَ نباتُها. والابتهاج: السُّرور.

##### Türkçe

**البَهْجَةُ**: güzellik. Denilir: **رجل ذو بَهْجَةٍ**. Ve **بَهُجَ** (ötre ile) **بَهاجَةً** (olarak); o hâlde o **بَهيجٌ**dur. Allah Teâlâ dedi: "مِنْ كُلِّ زَوجٍ **بَهيجٍ**". Ve **بَهِجَ** onunla (esre ile), yani onunla sevindi ve mesrur oldu; o hâlde o **بَهِجٌ** ve **بَهيجٌ**dur. Ve dedi:
كانَ الشبابُ رِداءٌ قد بَهِجْتُ بهفقد تطايَرَ منه لِلبِلى خِـرَقُ
Ve **بَهَجَني** bu iş (fetha ile), ve **أَبْهَجَني**, seni sevindirdiği zaman. Ve **أَبْهَجَتِ الأرضُ**: bitkisi **بَهِجَ** oldu. Ve **الابتهاج**: sevinç.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج ب
هبج ، جبه ، جهب ، بهج : مستعملة .
بهج : قال الليث : البَهْجة : حُسْنُ لون الشيء ، ونَضَارته ، ورجل بَهِج : أي مبتهج بأمر يَسُرّه ، وأنشد :
وقد أَراها وَسْط أترابِها
في الحيّ ذي البَهْجة والمسامر
وامرأة بَهِجةٌ مُبْتَهجة ، قد بَهِجتْ بهجة ، وهي مِبْهاج قد غَلبتْ عليها البَهْجة . وقد تَباهَج الروضُ : إذا كَثُر نورُه . وأنشد :
نوّارهُ متباهِج يتَوهَّجُ
وقول الله جل وعز : ( مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ) ( الحَجّ : 5 ) أي من كلِّ ضَرْب من النبات حَسنٍ ناضر .
وأفادني المنذريُّ ، عن ابن اليزيديّ ، عن أبي زيد قال : بَهِيجٌ : حَسَنٌ ، وقد بَهُجَ بَهاجَة وبَهْجة .
وقال الأصمعي : باهَجْتُ الرجلَ وباهَيْتُه وبازَجْتُه وبارَيْتُه ، بمعنى واحد ، والله أعلم .
جهب : أهمله الليث .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : المِجْهَب : القليلُ الحياء .
وقال ابن شُميل : أتيته جاهِباً وجاهِياً : أي علانية .
هبج : قال الليث : الهَبْج : الضَّرْب بالخَشب كما يُهْبَج الكلْب إذا قُتِل . يقال : هَبَجه بالعصَا : إذا ضَرَبه .
وقال الأصمعي : الهَوْبَجَة : بطنٌ من الأرض ، ولمّا أَرَاد أبو موسى الأشعريّ حَفْرَ رَكايا الحَفْر قال : دُلُّونِي على موضعِ بِئْرٍ تُقْطَع بها هذه الفلاة .
قالوا : هَوَبْجَةٌ تَنْبِتُ الأرْطَى بين فَلْج وفُلَيْج ، فحَفَر الحَفَر ، وهو حَفَرُ أبي موسى ، بينه وبين البَصْرَة خَمْسُ ليالٍ .
وقال ابن شُميل : الهَوْبَجَة أن تُحفَرَ في مَناقعِ الماء ثِماد يُسِيلون إليها الماءَ فتمتلىء ، فيشرَبون منها ، وتُعِين تلك الثمادُ إذا جُعِل فيها الماء .
وقال الليث : : التَّهْبِيج : شِبْه التَّوَرُّم ، يقال : أصبَحَ فلانٌ مُهَبّجَاً : أي مُوَرَّماً .
جبه : قال الليث : الجبهة : مُسْتوَى ما بين الحاجبين إلى الناصية ، وجَبَهْتُ فلاناً : إذا استقبلتَه بكلامٍ فيه غِلْظَة ، والجَبْهة : مصدرُ الأجْبَه : وهو العريضُ الجَبْهَة .
قال : والجَبهة : النَّجْمُ الذي يقال له : جَبْهَةُ الأسد .
وأنشد غيره :
إذا رأيتَ أَنْجُماً من الأسَدْ
جَبْهَتَهُ أو الخَراتَ والكَتَدْ
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضيخِ ففَسَد
وفي الحديث : ( ليس في الجَبهة ولا في النُّخَّة صَدَقة ) .
قال أبو عُبيد : قال أبو عُبيدة : الجَبهة : الخَيلْ .
وقال الليث : الجَبْهَةُ : اسمٌ يقع على الخيل لا يُفرَد .
وفي حديثٍ آخر : ( إنَّ الله قد أَرَاحَكم من الجَبهة والسَّجة والبَجّة ) .
قال أبو عُبَيد : هذه آلهة كانوا يعبدونها في الجاهليَّة .
وقال أبو سعيد الضَّرِير : الجَبْهَة : الرجال الذين يَسْعَوْنَ في حمَالةٍ أو مَغْرَمٍ أو جبر فقير ، فلا يأتون أحداً إلاّ اسْتَحْيا من ردِّهم ، فتقول العرب في الرجُل يعطى في مِثل هذه الحقوق : رَحمَ الله فلاناً فقد كان يعطى في الجَبْهة . وتفسيرُ قوله : ليس في الجَبْهة صدقة ، أنَّ المصَدِّق إنْ وجدَ في أيدي هذه الجَبهة إبلاً تَجب فيها الصَّدقة لم يأخذ منها الصّدقة ؛ لأنهم جمعوها لِمَغْرَم أو حمَالة . سمعت أبا عمرو الشَّيْباني يحكِيها عن العرب ، وهي الجُمَّةُ والبُرْكة ، قال أبو سَعيد : وأمّا قولُه : إنّ الله أراحكم من الجَبَهة والسّجّة ، فالجَبْهة هاهنا المَذَلّة ، قال : والسَّجَّة السَّجَاج : وهو المَذِيق من اللَّبَن ، والبَجَّة : الفَصِيد الّذي كانت العرب تأكله مِن الدّم الّذي يَفصدونه من البعير .
أبو عُبَيد ، عن الكسائيّ : جَبَهْنا الماءَ جَبْهاً : إذا وَرَدْته وليست عليه قامة ولا أداة . وقال ابن السكّيت : يقال : وَرَدْنا ماءً لهُ جُبَيْهة ، إمّا كان مِلْحاً فلم يَنضح ما لهم الشُّربُ ، وإمّا كان آجِناً ، وإمّا كان بعيدَ القَعْر غليظاً سَقيُه ، شديداً أمرُه . وأخبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : قال بعض العرَب : لكلِّ جابِهٍ جَوْزة ، ثم يُؤذَّن : أي لكلّ مَن وَرَد علينا سَقْيُه ثم مُنع من الماء : يقال : أجزتُ الرجلَ : إذا سَقيتَ إبلَه ، وأذّنْتُ الرجلَ : إذا رَدَدْتَه . وفي ( النوادر ) : اجتَبَهْت ماء كذا وكذا اجتبَاهاً ، إذا أَنكَرْته ولم تَسْتَمْرِئْه .

##### Türkçe

ه ج ب
**هبج** , **جبه** , **جهب** , **بهج**: kullanımdadır.

**بهج**: Leys dedi: **البَهْجة**: bir şeyin renginin güzelliği ve tazeliğidir. Ve **رجل بَهِج**: yani kendisini sevindiren bir işten sevinçli olan. Ve şu beyiti okudu:
وقد أَراها وَسْط أترابِها
في الحيّ ذي **البَهْجة** والمسامر

Ve **امرأة بَهِجةٌ مُبْتَهجة**: **بهجة** ile sevinmiş; ve o **مِبْهاج**tır; **البَهْجة** ona galip gelmiştir. Ve **تَباهَج الروضُ**: nuru çoğaldığı zaman. Ve şu beyiti okudu:
نوّارهُ متباهِج يتَوهَّجُ

Ve Allah’ın, aziz ve celil, sözü: ( **مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ** ) ( **الحَجّ**: 5 ) yani bitkiden her bir türden, güzel, taze.

Ve bana Münzirî, İbnü’l-Yezîdî’den, Ebû Zeyd’den şunu faydalandırdı; dedi: **بَهِيجٌ**: güzel; ve **بَهاجَة** ve **بَهْجة** ile **بَهُجَ**.

Ve Asmaî dedi: **باهَجْتُ** adamı ve **باهَيْتُه** ve **بازَجْتُه** ve **بارَيْتُه**; tek bir mânâdadır; Allah daha iyi bilir.

**جهب**: Leys onu ihmal etti.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **المِجْهَب**: hayâsı az olan.

İbn Şümeyl dedi: Ona **جاهِباً** ve **جاهِياً** geldim: yani alenen.

**هبج**: Leys dedi: **الهَبْج**: köpeğin öldürüldüğü zaman **يُهْبَج** edildiği gibi, odunla vurmadır. Denir: **هَبَجه بالعصَا**: onu değnekle vurduğu zaman.

Asmaî dedi: **الهَوْبَجَة**: yerden bir karın (çukur). Ebû Mûsâ el-Eş‘arî, **رَكايا الحَفْر** kazmayı istediğinde dedi: “Bana, bu ıssızlığı onunla keseceğim bir kuyunun yerini gösterin.”
Dediler: **هَوَبْجَةٌ**; **فَلْج** ile **فُلَيْج** arasında **الأرْطَى** bitirir. Böylece **الحَفْر**’i kazdı; o, Ebû Mûsâ’nın **حَفَر**’idir; onunla Basra arasında beş gece vardır.

İbn Şümeyl dedi: **الهَوْبَجَة**: su birikintilerinde, suyu ona akıttıkları **ثِماد** kazılmasıdır; böylece dolar; ondan içerler; ve o **الثماد**lar, içine su konulduğu zaman fayda verir.

Leys dedi: **التَّهْبِيج**: şişmeye benzer bir şeydir. Denir: Falan **مُهَبّجَاً** sabahladı: yani şişmiş.

**جبه**: Leys dedi: **الجبهة**: iki kaş ile perçem arasındaki düz yerdir. Ve **جَبَهْتُ** falanı: içinde kabalık bulunan bir sözle onu karşıladığım zaman. Ve **الجَبْهة**: **الأجْبَه**’in masdarıdır; o, alnı geniş olandır.
Dedi: Ve **الجَبهة**: kendisine **جَبْهَةُ الأسد** denilen yıldızdır.

Başkası şu beyiti okudu:
إذا رأيتَ أَنْجُماً من الأسَدْ
جَبْهَتَهُ أو الخَراتَ والكَتَدْ
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضيخِ ففَسَد

Ve hadiste: ( **ليس في الجَبهة ولا في النُّخَّة صَدَقة** ).

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الجَبهة**: atlardır.

Leys dedi: **الجَبْهَةُ**: atlara vâki olan bir isimdir; tekil yapılmaz.

Başka bir hadiste: ( **إنَّ الله قد أَرَاحَكم من الجَبهة والسَّجة والبَجّة** ).

Ebû Ubeyd dedi: Bunlar, câhiliye devrinde taptıkları ilâhlardır.

Ebû Saîd ed-Darîr dedi: **الجَبْهَة**: bir hamâlede yahut bir borç yükünde yahut bir fakiri gidermede koşuşturan erkeklerdir; hiç kimseye gelmezler ki onları geri çevirmekten hayâ etmesin; böylece Araplar, bu tür haklarda verilen adam hakkında der: Allah falana rahmet etsin; gerçekten o **الجَبْهة**’de verirdi. Ve “**ليس في الجَبْهة صدقة**” sözünün tefsiri: sadaka toplayan, bu **الجَبهة**’nin ellerinde sadakanın vacip olduğu develer bulursa, ondan sadakayı almaz; çünkü onları bir borç yükü yahut bir hamâle için toplamışlardır. Ebû Amr eş-Şeybânî’yi, onu Araplardan hikâye ederken işittim; ve o, **الجُمَّةُ** ve **البُرْكة**’dir. Ebû Saîd dedi: “Allah sizi **الجَبَهة** ve **السّجّة**’den rahatlatmıştır” sözüne gelince; buradaki **الجَبْهة** zillet (aşağılanma)dır. Dedi: **السَّجَّة**: **السَّجَاج**dır; o, sütten olan ince (sulu) şeydir. Ve **البَجَّة**: Arapların, deveden kan aldırdıkları kandan yedikleri **الفَصِيد**’dir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **جَبَهْنا الماءَ جَبْهاً**: ona vardığımız zaman; üzerinde ne bir boy (yükseklik) ne de bir âlet olmadığı hâlde. İbnü’s-Sikkît dedi: Denir: **وَرَدْنا ماءً لهُ جُبَيْهة**; ya tuzlu olup onların içmesi için (su) fışkırtmamıştır, yahut bayat (kokmuş) olmuştur, yahut dibi uzak, içimi ağır, işi çetin olmuştur. Ve bana Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki o şöyle dedi: Bazı Araplar dedi: “Her **جابِهٍ** için bir **جَوْزة** vardır, sonra **يُؤذَّن** edilir”: yani bize varan her kimsenin suyu (içimi) vardır, sonra sudan men edilmiştir. Denir: **أجزتُ الرجلَ**: develerini suladığın zaman. Ve **أذّنْتُ الرجلَ**: onu geri çevirdiğin zaman. Ve ( **النوادر** )’de: **اجتَبَهْت** falan falan suyu **اجتبَاهاً**; onu yadırgadığın ve onu hoş bulup sindirmediğin zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ.
(بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس.
(بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب.
(بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة.
(بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً.
(بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء.
فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال :
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر.
وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]).
فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً.
(بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ.
(بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً.
(بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر.
فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن.
(بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ.
(بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *
(بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء.
فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها.
وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل.
(بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه.
ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ.
--------------ــــ
([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة.
([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان.
([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة".
([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً.
 ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم".
([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان.
 ([7])البيت في اللسان (5: 152-154).
 ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321.
([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه".
([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل *
([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد".
([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72).
([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة.
([14]) كذا في الأصل.
([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الهاء** ve onlardan sonra gelenler, üçlüde)

(**بهو**) **الباء** ve **الهاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da ev ve ona benzeyen şeydir. Şu hâlde **البَهْو** evlerin önünde öne alınmış evdir. Ve **البَهْو** boğanın barınağıdır. Ve denir ki **البَهْو** hamile kadında çocuğun iki kalça arasındaki oturma yeridir([1]). Ve denir ki insanın ve başkasının iç boşluğuna **البَهْو**.

(**بهي**) **الباء** ve **الهاء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şeyin boş olması ve işlemez hâle gelmesidir. Denir ki: içinde hiçbir şey bulunmayan boş ev için **بيتٌ باهٍ**. Ve derler: "**المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي**"; bu, onun kıllarından evler edinilmemesindendir; o, çadırların üzerine çıkar da onları yırtar. Ve bazı hadiste: "**أَبْهُوا الخَيْل**" yani onları atıl bırakın. Ve bazen derler: **بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً**; eğer delik deşik olduysa.

(**بهأ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da ünsiyettir. Araplar der: **بَهأْتُ بالرَّجُلِ**; eğer onunla ünsiyet ettiysen. **الأصمعيُّ** deve kitabında dedi: **ناقةٌ بَهَاءٌ** (uzatmalı), eğer sağana ünsiyet etmişse. Dedi: ve o, **بهأتُ**’tan (gelir); eğer onunla ünsiyet ettiysen. Ve **البَهاء** güzellik ve cemâldir; o da bu bâbdandır; çünkü ona bakan ünsiyet eder.

(**بهت**) **الباء** ve **الهاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da şaşkınlık ve hayret gibidir. Denir: **بُهِتَ** adam, **يُبْهَتُ**; **بَهْتاً**. Ve **البَهْتَةُ** hayrettir. Amma **البُهْتان** ise yalandır. Araplar der: **يا لَلبَهيتة**; yani: ey yalana!

(**بهث**) **الباء** ve **الهاء** ve **الثاء** bir asıl değildir; ve ([2]) adama **بُهثَة** adı verilmiştir.

(**بهج**) **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sevinç ve tazeliktir. Denir: **نباتٌ بهيجٌ**; yani taze, güzel. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. Ve **الابتهاج** da bundan sevinçtir.

(**بهر**) **الباء** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: biri galebe ve üstün gelme, diğeri şeyin ortasıdır.
Birincisine gelince, [dedi] dil ehli: **البَهْر** galebedir. Denir: **ضوءٌ باهر**. Ve bundan onların sövmede sözleri: **بَهْراً**; yani galebe([3]). Dedi:
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])
Onlara beddua ediyor. Ve **ابنُ أبي ربيعة** dedi:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
Bir kavim dedi: manası **بهراً لكم**’dur. Başkaları dedi: manası, galip gelmiş ve baskın çıkmış bir sevgidir. Başkaları dedi: manası, bunu gizlemeyip ilan ederek söyledim. Dedi: ve ondan **ابتُهر** falan, falancayla; yani onunla meşhur oldu. Ve denir: **ابتُهر بالشيء**; onunla meşhur oldu ve ona galip geldi. Ve ondan **القَمر الباهر**; yani zahir olan. Ve Araplar der: "**الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر**".
**البَهْر** denir: güzelliğiyle gözleri bastırana; ve ondan, zamana ve onun musibetlerine karşı bir hazırlık kılınana; ve onlardan, onda ancak mehir alınmaktan başka bir şey bulunmayana.
Ve bu bâba döner onların sözü: **ابتُهِرَ** falan, falancayla. Ve bundan iddia olunan şey yalan da olabilir. **تميم** dedi:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])
Yani bunda yalan bir iddianın galebesi yoktur. Ve **الكميت** dedi:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])
Ve [amma] diğer asıl ise, onların vadi ortasına ve her şeyin ortasına **بُهْرَةٌ** demeleridir. Ve denir: **ابهَارَّ الليلُ**; eğer yarı olduysa. Ve ondan hadis: "Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir gece yürüdü; ta ki **ابهَارَّ الليل**." Ve **الأباهر** kuşun tüylerindedir. Ve bunun bir kısmından **بَهْرَاء**([8]) adının iştikakı.
Amma tartılan **البُهار** ise, bence onun aslı bedevî değildir.

(**بهز**) **الباء** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da galebe ve şiddetle itmedir.

(**بهس**) **الباء** ve **الهاء** ve **السين** tek bir kelimedir; denir ki aslan **بَيْهساً** diye adlandırılır.

(**بهش**) **الباء** ve **الهاء** ve **الشين**: iki şeydir; biri sevince benzer (bir hâl), diğeri ağaçtan bir cinstir.
Birincisi onların sözü: **بَهَش إليه**; eğer onu gördü de onunla sevindi ve ona güldüyse. Ve ondan **الحسن** hadisi*: "Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم onun için dilini çıkarırdı da çocuk ona **فَيَبْهَش**([9])". Ve ondan onun sözü:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
İkincisi **البَهْش**; o, yaş olduğu sürece **المُقْل**’dür; kuruduğunda ise **خَشْل**’dir. Ve **عُمَرُ** dedi; ve ona, **أبو موسى**’nın kavminin diliyle bir harf okuduğu ulaştı da dedi: "Şüphesiz **أبا موسى** **مِنْ أَهْل البَهْش**’ten değildi." Diyor ki: o Hicaz ehli değildir; ve **المقْل** biter; diyor ki: Kur’an Hicaz diliyle inmiştir, Yemen’le değil.

(**بهظ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الظاء** tek bir kelimedir; o da onların sözü: **بَهَظه الأمرُ**; eğer ona ağır geldiyse. Ve bu ağır bir iştir: **أَمْرٌ باهظ**.

(**بهق**) **الباء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, deriye arız olan bir karalıktır; yahut onun rengine muhalif bir renktir. **رؤبة** dedi:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *

(**بهل**) **الباء** ve **الهاء** ve **اللام**. Üç asıl: biri serbest bırakma, ikincisi duadan bir cins, üçüncüsü suda azlıktır.
Birincisine gelince, derler: **بَهَلْتُه**; eğer onu ve iradesini serbest bıraktıysan. Ve bundan **النّاقة الباهِلُ**; o, üzerinde damga olmayan (deve)dir. Ve denir: üzerinde **صِرَار** olmayan [deve]. Ve ondan kadının([12]) kocasına hadisi: "**أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ**"; hâlbuki onu boşamak istemişti.
Ve diğerine gelince, **الابتهال** ve duada yalvarmadır. Ve **المباهلة** buna döner; çünkü **المُتَبَاهِلَين**’den her biri arkadaşına beddua eder. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
Üçüncüsü **البَهْل**; o az sudur.

(**بهم**) **الباء** ve **الهاء** ve **الميم**: şeyin, kendisine gidiş yolu bilinmez hâlde kalmasıdır. Denir: bu, **أمرٌ مُبْهَم**’dır. Ve ondan **البُهْمةُ**: içinde yarık olmayan kaya; ve onunla, hangi taraftan istense kendisine güç yetirilemeyen yiğit adam benzetilmiştir. Ve bir kavim dedi: **البُهْمةُ** süvariler topluluğudur. Ve ondan **البَهيمُ**: kendisine başkası karışmayan renk; ister siyah olsun ister başkası. Ve **أبْهَمْتُ البابَ**: onu kapattım.
Ve bu bâbdan şâz olan şeylerdendir: parmaklardan **الإبهام**. Ve **البَهْم** koyunun küçükleridir. Ve **البُهْمَى** bir bitkidir; ve yer **أبْهَمَتِ**; **بُهْمَاهَا** çoğaldı. Dedi:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])

(**بهن**) **الباء** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir; ve onda da bir dönüş([14]) vardır. Denir: **البَهْنانة** çok gülen kadındır; ve denir: güzel kokulu. Ve onun sözü:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])
Şu hâlde o, zikrettiğimiz ismi kastetti; onu **فَعَالِ** vezni üzerine çıkardı.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- البهجة: حسن اللهو وظهور السرور، وفيه قال عز وجل: ﴿حدائق ذات بهجة﴾ [النمل/60]، وقد بهج فهو بهيج، قال: ﴿وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج﴾ [ق/7]، ويقال: بهج، كقول الشاعر:
*ذات خلق بهج*
(لم أجده)
ولا يجيء منه بهوج، وقد ابتهج بكذا، أي: سر به سرورا بان أثره على وجهه، وأبهجه كذا.

##### Türkçe

- **البهجة**: eğlencenin güzelliği ve sevincin ortaya çıkması; onda (bu hususta) Aziz ve Celil olan (Allah) şöyle dedi: ﴿حدائق ذات **بهجة**﴾ [النمل/60]. Ve **بهج** oldu; o, **بهيج**tir. Dedi: ﴿وأنبتنا فيها من كل زوج **بهيج**﴾ [ق/7]. Ve denilir: **بهج**; şairin sözü gibi:
*ذات خلق **بهج***
(onu bulmadım)
Ve ondan **بهوج** gelmez. Ve **ابتهج** بكذا, yani: onun eseri yüzünde belirecek şekilde bir sevinçle sevindi. Ve **أبهجه** كذا.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ه ج
نبات بهيج وروضة ذات بهجة وهي الحسن والنضارة‏.‏
وأبهجه الأمر‏:‏ سره فبهج به وابتهج وهو بهج به ومبتهج‏.‏
قال النابغة‏:‏ كمضيئة صدفية غواصهـا بهـج متـى يرهـا يهل ويسجد وجئتهم فتباهشوا إليّ وتباهجوا بي‏.‏
وأبهجت الأرض‏:‏ بهج نباتها‏.‏
وامرأة مبهاج‏:‏ ذات بهجة غالبة ونساء مباهيج‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ وبيـض مباهـج كـأن خدودها خدود مهاً آلفن من عالج هجلاً وباهجه مباهجة إذا باهاه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رأيت ناقة لها سنام مبهاج ونوقاً لها أسنمة مباهيج أي سمـان لـأن البهجـة مـن السمن‏.‏

##### Türkçe

ب ه ج
**نبات بهيج** ve **روضة ذات بهجة**: ve o, **البهجة**dır; o da güzellik ve tazeliktir.
Ve **أبهجه الأمر**: onu sevindirdi; böylece onunla **بهج** oldu ve **ابتهج**; ve o, onunla **بهج** olan ve **مبتهج** olandır.
**النابغة** dedi ki:
Sedefî, ışık saçan gibi; dalgıcı **بهج**; onu ne zaman görse sevinir ve secde eder
Ve onlara geldim de bana karşı **فتباهشوا** ettiler ve benimle **تباهجوا** ettiler.
Ve **أبهجت الأرض**: onun bitkisi **بهج** oldu.
Ve **امرأة مبهاج**: galip bir **بهجة** sahibi; ve **نساء مباهيج**.
**ابن مقبل** dedi ki:
Ve beyaz **مباهج**; sanki yanakları, ‘Âlic’den ürkekçe alışmış ceylanların yanakları;
Ve onu, onunla övündüğü zaman **مباهجة** ile **باهجه** eder.
Ve mecazdan: **رأيت ناقة لها سنام مبهاج** ve hörgüçleri **مباهيج** olan develer; yani semiz; çünkü **البهجة** semizliktendir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَهْجَةُ: الحُسْنُ؛ يقال: رجل ذو بَهْجَةٍ. البَهْجَةُ: حُسْنُ لون الشيء ونَضَارَتُه؛ وقيل: هو في النبات النَّضارَةُ، وفي الإِنسان ضَحِكُ أَسارير الوجه، أَو ظهورُ الفَرَحِ البتة.
بَهِجَ بَهَجاً، فهو بَهِجٌ، وبَهُجَ، بالضم، بَهْجَةً وبَهاجَةً وبَهَجاناً، فهو بَهِيجٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:
فذَلك سُقْيا أُمِّ عَمْرٍو، وإِنَّني،
بما بَذَلَتْ من سَيْبها، لبَهِيجُ
أَشار بقوله ذلك إِلى السحاب الذي استسقى لأُم عمرو، وكانت صاحبته التي يشبب بها في غالب الأَمر.
ورجلٌ بَهِجٌ أَي مُسْتَبْهِجٌ بأمرٍ يَسُّرُّه؛ وأَنشد:
وقد أَراها، وَسْطَ أَتْرابِها،
في الحَيِّ ذي البَهْجَةِ والسَّامِرِ
وامرأَةٌ بَهِجَةٌ: مبتهجةٌ؛ وقد بَهُجَتْ بَهْجَةً، وهي مِبْهاجٌ، وقد غَلَبَتْ عليها البهجةُ. وبَهُجَ النباتُ، فهو بَهيجٌ: حَسُنَ. قال الله تعالى: من كُلِّ زَوْجٍ بهيج.
وتباهَجَ الرَّوْضُ إِذا كَثُرَ نَوْرُه؛ وقال:
نُوَّارُهُ مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ
وقوله: من كل زوج بَهِيج أَي من كل ضَرْب من النبات حَسَنٍ ناضر. أَبو زيد: بَهيج حسنٌ؛ وقج بَهُجَ بَهاجةً وبَهْجَةً. وفي حديث الجنة: فإِذا رأَى الجنةَ وبَهْجَتَها أَي حُسْنَها وحُسْنَ ما فيها من النعيم. وأَبهجتِ الأَرضُ: بَهُجَ نباتُها. وتباهَجَ النُّوَّارُ: تضاحك: وبهِج بالشيء وله، بالكسر، بَهاجةً، وابتَهَج: سُرَّ به وفَرح؛ قال الشاعر: كانَ الشبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ به،
فقد تطايَرَ، منه لِلبِلَى، خِرَقُ
والابتهاجُ: السُّرور. وبَهَجَني الشيءُ وأَبْهَجَني، وهي بالأَلف أَعلى: سَرَّني. وأَبْهَجَت الأَرضُ: بَهُجَ نباتُها. ورجلٌ بَهِجٌ مُبتهج: مسرورٌ؛ قال النابغة:
أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ، غَوَّاصُها
بَهِجٌ، متى يَرَها يُهِلَّ ويَسْجُدِ
وامرأَةٌ بهِجةٌ ومِبْهاجٌ: غلب عليها الحُسْنُ؛ وقول العجاج: دَعْ ذا، وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا
قال ابن سيده: لم أَسمع ببَهْجْ إِلاَّ ههنا، ومعناه حَسِّنْ وجَمِّلْ، وكأَنَّ معناه: زِدْ هذا الحَسَبَ جمالاً بوصفك له، وذكرك إِياه. وسَنِّنْ: حَسِّنْ كما يُسَنَّنُ السيفُ أَو غيرُه بالمِسَنِّ، وإِن شئت قلت: سَنِّنْ سَهِّلْ. وقوله مُزَوِّجاً أَي مقروناً بعضُه ببعض؛ وقيل: معناه مَنْطِقاً يُشْبه بعضُه بعضاً في الحُسْنِ، فكأَنَّ حُسْنَهُ يتضاعف لذلك. الأَصمعي: باهَجْتُ الرجلَ وباهيته وبازَجْتُه وبارَيْتُه، بمعنى واحد.

##### Türkçe

**البَهْجَةُ**: güzellik; denir ki: **رجل ذو بَهْجَةٍ**. **البَهْجَةُ**: şeyin renginin güzelliği ve tazeliği; ve denildi: o, bitkide tazeliktir; insanda ise yüz çizgilerinin gülmesi, yahut sevincin bütünüyle ortaya çıkmasıdır.

**بَهِجَ** **بَهَجاً**, o hâlde o **بَهِجٌ**’dir; ve **بَهُجَ**, (ötre ile), **بَهْجَةً** ve **بَهاجَةً** ve **بَهَجاناً**, o hâlde o **بَهِيجٌ**’dir; Ebû Züeyb dedi:
فذَلك سُقْيا أُمِّ عَمْرٍو، وإِنَّني،
بما بَذَلَتْ من سَيْبها، لبَهِيجُ
“**ذلك**” sözüyle, Ümmü Amr için yağmur duası yapılan buluta işaret etti; ve o, çoğu durumda kendisiyle teşbîb ettiği (aşk şiiri söylediği) kadındı.

Ve **رجلٌ بَهِجٌ**: yani kendisini sevindiren bir işten dolayı **مُسْتَبْهِجٌ**; ve şu beyit okundu:
وقد أَراها، وَسْطَ أَتْرابِها،
في الحَيِّ ذي البَهْجَةِ والسَّامِرِ
Ve **امرأَةٌ بَهِجَةٌ**: **مبتهجةٌ**; ve gerçekten **بَهُجَتْ** **بَهْجَةً**, ve o **مِبْهاجٌ**’dır; ve gerçekten sevinç ona galip gelmiştir. Ve **بَهُجَ النباتُ**, o hâlde o **بَهيجٌ**’dir: güzelleşti. Yüce Allah dedi: **من كُلِّ زَوْجٍ بهيج**.

Ve **تباهَجَ الرَّوْضُ**: çiçeği çoğaldığı zaman; ve dedi:
نُوَّارُهُ مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ
Ve O’nun sözü: **من كل زوج بَهِيج** yani her bir türden, güzel, taze bitkiden. Ebû Zeyd: **بَهيج** güzeldir; ve gerçekten **بَهُجَ** **بَهاجةً** ve **بَهْجَةً**. Ve cennet hadîsinde: “Cenneti ve **بَهْجَتَها**’yı gördüğü zaman” yani onun güzelliğini ve içinde nimetten olanın güzelliğini. Ve **أَبهجتِ الأَرضُ**: bitkisi **بَهُجَ** oldu. Ve **تباهَجَ النُّوَّارُ**: gülüşüp durdu. Ve **بهِج** şey ile ve onunla, (kesre ile), **بَهاجةً**; ve **ابتَهَج**: onunla sevindi ve ferahladı; şair dedi:
كانَ الشبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ به،
فقد تطايَرَ، منه لِلبِلَى، خِرَقُ
Ve **الابتهاجُ**: sevinçtir. Ve şey beni **بَهَجَني** ve beni **أَبْهَجَني**; ve bu (elifli olan) daha üstündür: beni sevindirdi. Ve **أَبْهَجَت الأَرضُ**: bitkisi **بَهُجَ** oldu. Ve **رجلٌ بَهِجٌ مُبتهج**: sevinçli; Nâbiga dedi:
أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ، غَوَّاصُها
بَهِجٌ، متى يَرَها يُهِلَّ ويَسْجُدِ
Ve **امرأَةٌ بهِجةٌ** ve **مِبْهاجٌ**: güzellik ona galip gelmiştir; ve Accâc’ın sözü:
دَعْ ذا، وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا
İbn Sîde dedi: **بَهْجْ**’i ancak burada işitmişimdir; ve mânâsı: güzelleştir ve süsle; ve sanki mânâsı: onu vasfetmen ve onu anmanla bu soya güzellik artır.

Ve **وسَنِّنْ**: kılıcın yahut başkasının bileği taşıyla bilenmesi gibi güzelleştir; ve istersen dersin ki: **سَنِّنْ** yumuşat. Ve onun sözü **مُزَوِّجاً**: yani bir kısmı bir kısmına bitişik; ve denildi: mânâsı, güzellikte bir kısmı bir kısmına benzeyen bir söz; sanki bunun için onun güzelliği katlanır.

Asmaî: **باهَجْتُ** adamı ve **باهيته** ve **بازَجْتُه** ve **بارَيْتُه**, tek bir mânâdadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه ج * * البَهْجَةُ * الحسن وبابه ظرف فهو * بَهيِجٌ * و * بَهِجَ * به فرح وسر وبابه طرب فهو * بَهِجٌ * بكسر الهاء و * بَهِيجٌ * أيضا و * بَهَجَهُ * الأمر من باب قطع و * أَبْهَجَهُ * أي سره و * الابْتِهاجُ * السرور

##### Türkçe

* ب ه ج * * **البَهْجَةُ** * güzellik; kapısı zarf’tır; bu yüzden o **بَهيِجٌ**’dir. Ve **بَهِجَ** onunla sevindi ve neşelendi; kapısı طرب’tır; bu yüzden o **بَهِجٌ** (هاء’nın kesresiyle) ve ayrıca **بَهِيجٌ**’dir. Ve **بَهَجَهُ** iş, قطع بابından (gelir). Ve **أَبْهَجَهُ** yani onu sevindirdi. Ve **الابْتِهاجُ** sevinçtir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البهجة: الحسن  يقال: رجل ذو بهجة، ويقال: هو حسن لون الشىء ونضارته، وقيل: هو في النبات النضارة، وفي الإنسان: ضحك أسارير الوجه، أو ظهور الفرح البتة.  بهج، ككرم  بهجة و  بهاجة  وبهجانا  فهو بهيج، و  امرأة بهجة: مبتهجة، وقد بهجت بهجة، و  هي مبهاج  ، وقد غلبت عليها البهجة. وامرأة بهجة ومبهاج: غلب عليها الحسن. بهج بالشىء، وله،  كخجل  بهاجة: سر به و  فرح  ، قال الشاعر:
  كان الشباب رداء قد بهجت به                      فقد تطاير منه للبلى خـرق  فهو بهيج  ، قال أبو ذؤيب:
  فذلك سقيا أم عمرو، وإنني                      بما بذلت من سيبها لبهيج أشار بقوله ذلك إلى السحاب الذي استسقى لام عمرو، وكانت صاحبته التي يشبب بها في غالب الأمر. رجل  بهج  أي مبتهج بأمر يسره، قال النابغة:
  أو درة صدفية غواصهـا                      بهج متى يرها يهل ويسجد بهجنى الشىء،  كمنع: أفرح وسر  ني،  كأبهج  ، بالألف وهي أعلى.  والابتهاج: السرور  والفرح.  وتباهج الروض  إذا  كثر نوره  بالفتح، أي زهره، وقال:
  نواره متباهج يتوهج  والتبهيج: التحسين  ، في قول العجاج:
  دع ذا وبهج حسبا مبهجا
  فخما وسنن منطقا مزوجا قال ابن سيده: لم أسمع ببهج إلا ها هنا، ومعناه حسن وجمل، وكأن معناه: زد هذا الحسب جمالا بوصفك له، وذكرك إياه، وسنن: حسن كما يسنن السيف أو غيره بالمسن، وإن شئت قلت: سنن: سهل، وقوله: مزوجا، أي مقرونا بعضه ببعض، وقيل: معناه منطقا يشبه بعضه بعضا في الحسن، فكأن حسنه يتضاعف لذلك.  وباهجه  وبازجه و  باراه وباهاه  بمعنى واحد.  واستبهج: استبشر  .  والمبهاج  سنام الناقة السمين، تقول: رأيت ناقة لها سنام مبهاج، ونوقا لها أسنمة مباهيج، أي  السمينة من الأسنمة  ، لأن البهجة مع السمن، وهو مجاز. بهج النبات، بالكسر فهو بهيج: حسن، قال الله تعالى:  من كل زوج بهيج  أي من كل ضرب من النبات حسن ناضر. وعن أبي زيد: بهيج: حسن، وقد بهج بهاجة وبهجة، وفي حديث الجنة:  فإذا رأى الجنة وبهجتها  أي حسنها وحسن ما فيها من النعيم.  أبهجت الأرض: بهج نباتها  .
 ومما يستدرك عليه: نساء مباهيج، قال ابن مقبل:
  وبيض مباهيج كأن خـدودهـا                      خدود مها آلفن من عالج هجلا

##### Türkçe

**البهجة**: güzellik; denilir: “**رجل ذو بهجة**”; ve denilir: o, şeyin renginin güzelliği ve tazeliğidir; ve denildi: o, bitkide tazeliktir; insanda ise: yüz çizgilerinin gülmesi, yahut sevincin bütünüyle ortaya çıkmasıdır. **بهج**, **كرم** gibi: **بهجة** ve **بهاجة** ve **بهجانا**; o hâlde o **بهيج**tir. Ve **امرأة بهجة**: **مبتهجة**; ve gerçekten o, **بهجة** ile **بهجت**. Ve o, **مبهاج**tır; ve gerçekten **البهجة** ona galip gelmiştir. Ve **امرأة بهجة** ve **مبهاج**: güzellik ona galip gelmiştir. **بهج بالشىء**, ve onunla, **خجل** gibi: **بهاجة**; onunla sevindi ve ferahladı, şair dedi ki:
  Gençlik bir elbise idi; onunla **بهجت**;                      artık ondan eskimeye yırtıklar uçuştu.

O hâlde o **بهيج**tir. Ebû Züeyb dedi ki:
  İşte bu, Ümmü Amr’a bir sulamadır; ve şüphesiz ben                      onun bulutundan verdiğim akışla elbette **لبهيج**im.

“**ذلك**” sözüyle, Ümmü Amr için yağmur istenen buluta işaret etti; ve o, çoğu hâlde kendisiyle teşbîb ettiği sevgilisiydi. **رجل بهج**: yani, kendisini sevindiren bir iş ile **مبتهج**. Nâbiga dedi ki:
  Yahut sedefî bir inci; dalgıcı                      **بهج**; onu ne vakit görse tekbir getirir ve secde eder.

**بهجنى الشىء**, **منع** gibi: beni sevindirdi ve ferahlattı; **كأبهج** gibi; elif ile, ve o daha üstündür. Ve **الابتهاج**: sevinç ve ferahlıktır. Ve **تباهج الروض**: onun nuru çoğaldığı zaman; fetih ile; yani çiçeği. Ve dedi ki:
  Onun çiçeği **متباهج**tir, parıldar.

Ve **التبهيج**: güzelleştirme; A‘câc’ın sözü içinde:
  Bunu bırak; ve bir soyluluğu **بهج** et, **مبهجا**;
  iri; ve bir söyleyişi **سنن**; **مزوجا**.

İbn Sîde dedi: **بهج** ile ancak burada işittim; ve manası: güzel oldu ve güzelleşti; ve sanki manası: onu vasfetmen ve onu anman ile bu soyluluğa güzellik artır. Ve **سنن**: bileği taşıyla kılıç yahut başkası nasıl bilenirse öyle güzel; ve istersen dedin: **سنن**: kolay. Ve onun sözü **مزوجا**: yani, bir kısmı bir kısmına bağlanmış. Ve denildi: manası, güzellikte birbirine benzeyen bir söyleyiş; böylece onun güzelliği bunun için katlanır gibi olur. Ve **باهجه** ve **بازجه** ve **باراه** ve **باهاه**: tek bir mana üzeredir. Ve **استبهج**: sevindi. Ve **المبهاج**: devenin semiz hörgücüdür; dersin: “Semiz bir **مبهاج** hörgücü olan bir deve gördüm”; ve “**مباهيج** hörgüçleri olan develer”; yani, hörgüçlerden semiz olanlar; çünkü **البهجة** semizlikle beraberdir; ve o mecazdır. **بهج النبات**, kesre ile; o hâlde o **بهيج**tir: güzel. Allah Teâlâ dedi ki: **من كل زوج بهيج**; yani, bitkiden her türden güzel, taze. Ebû Zeyd’den: **بهيج**: güzel; ve gerçekten o, **بهاجة** ve **بهجة** ile **بهج** etti. Ve cennet hadîsinde: “**فإذا رأى الجنة وبهجتها**”; yani, onun güzelliği ve içindeki nimetin güzelliği. **أبهجت الأرض**: onun bitkisi **بهج** etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **نساء مباهيج**. İbn Mukbil dedi ki:
  Ve beyazlar, **مباهيج**; sanki yanakları                      Hicaz ceylanlarının yanakları; ‘Âlic’ten keklikler edinmişler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَهُجَ
1 بَهُجَ بهج , aor. بَهُجَ , (AZ, S, Msb, &c.,) inf. n. بَهَاجَةٌ (AZ, S, L, K) and بَهْجَةٌ (AZ, L, [but some seem to regard this as a simple subst.,]) and بَهَجَانٌ, (L,) He, or it, was, or became, beautiful, or goodly: (AZ, S, L, Msb, K:) or beautiful in colour: or beautiful and bright or splendid: or it (a plant) was, or became, beautiful and bright; and he (a man) was, or became, characterized by a laughing, or happy, appearance of the beautiful parts of the face, as the cheeks, and the lines of the forehead: or by the appearance of joy, gladness, or happiness; or by a joyful, glad, or happy, aspect, or appearance. (L.) You say also, بَهِجَ النَّبَاتُ, with kesr, meaning (assumed tropical:) The plant, or herbage, was, or became, beautiful [&c.]. (TA, [but this is probably a tropical signification, from بَهِجَ in the sense here following.]) ― -b2- بَهِجَ, (S, A, L, K,) with kesr, (S,) aor. بَهَجَ , (K,) inf. n. بَهَجٌ; (L;) and ↓ ابتهج; (S, A, L, Msb, K;) He was, or became, joyful, glad, or happy. (S, A, L, Msb, K.) You say, بَهِجَ بِهِ, (S, A,) and لَهُ; (TA;) and ↓ ابتهج بِهِ; (A, Msb;) He rejoiced in it, or at it; or became rejoiced by it, or at it. (S, A, Msb, TA.) [See also 10.] -A2- بَهَجَ, (S, K,) aor. بَهَجَ ; (K;) and ↓ ابهج; (S, A, K;) the latter of which is the more approved; (TA;) It (a thing, TA, or an affair or event, S, A) rejoiced; or made joyful, glad, or happy; (S, A, K;) a person. (S, A.)

بهّج
2 بهّج بهج , (ISd, L,) inf. n. تَبْهِيجٌ, (K,) He beautified; rendered beautiful, or goodly. (ISd, L, K.) ISd says, I have not heard this, except in the saying of El-'Ajjلj,
دَعْ ذَا وَبَهِّجْ حَسَبًا مُبَهَّجَا
as though meaning [Leave thou this subject, and] beautify, or adorn, the more this nobility [already beautified, or adorned,] by thy describing it. (L.)

بَاهجهُ
3 بَاهجهُ باهجه باهجة , (A, K,) inf. n. مُبَاهَجَةٌ, (A,) He vied, or competed, with him, or contended with him for superiority, in beauty, or goodliness; [as expl. in the TK; or in glory, or excellence;] syn. بَاهَاهُ (A, K) and بَارَاهُ, (K,) both of these meaning the same. (TA.)

4 أَبْهَجَ see 1, last sentence. ― -b2- أَبْهَجَتِ الأَرْضُ The land, or earth, became beautiful, or goodly, (S, L, K,) or beautiful and bright or splendid, (L,) in its plants, or herbage. (S, L, K.)

تباهج الرَّوْضُ
6 تباهج الرَّوْضُ تباهج الروض (assumed tropical:) The meadows, or gardens, became abundant in blossoms or flowers [as though vying, one with another, in beauty, or goodliness: see 3]. (K, TA.)

8 اـِبْتَهَجَ see 1, in two places.

استبهج
10 استبهج استبهج i. q. اِسْتَبْشَرَ [i. e. He rejoiced, or became rejoiced; بِهِ at it, or by it; or at, or by, the annunciation of it]. (K.) [See also بَهِجَ.]

بَهْجٌ
بَهْجٌ بهج , fem. with ة: see بَهِيجٌ, in two places.

بَهِجٌ
بَهِجٌ بهج Joyful, glad, or happy; (S, K;) as also ↓ بَهِيجٌ (S, A, K) and ↓ مُبْتَهِجٌ. (A, TA.) ― -b2- See also بَهِيجٌ.

بَهْجَةٌ
بَهْجَةٌ بهج بهجه بهجة Beauty, or goodliness: (S, A, L, Msb, K:) or beauty of colour of a thing: or its beauty and brightness or splendour: or in plants or herbage, beauty and brightness or splendour; and in a man, the laughing, or happy, appearance of the beautiful parts of the face, as the cheeks, and the lines of the forehead: or the appearance of joy, gladness, or happiness; or joyfulness, gladness, or happiness, of aspect or appearance. (L.) You say رَوْضَةٌ ذَاتُ بَهْجَةٍ غَالِبَةٍ [A meadow, or garden, of surpassing beauty, &c.]. (A.) And رَجُلٌ ذُو بَهْجَةٍ A man possessed of beauty, or goodliness: (S:) or of beauty and brightness, &c. (L.) ― -b2- Also Happiness, joy, or gladness. (Ham p. 403.)

بَهِيجٌ
بَهِيجٌ بهيج هيج Beautiful, or goodly; (S, A, L, Msb, K;) as also ↓ بَهِجٌ (Ham p. 403) and ↓ بَهْجٌ: (AZ, TA:) or beautiful in colour: or beautiful and bright or splendid: or, applied to a plant, it has this last meaning; and, applied to a man, characterized by a laughing, or happy, appearance of the beautiful parts of the face, as the cheeks, and the lines of the forehead: or characterized by the appearance of joy, gladness, or happiness; having a joyful, glad, or happy, aspect or appearance: (L:) the fem. epithet is ↓ مِبْهَاجٌ. (A, K, TA: [in the CK مَبْهاجٌ.]) It is applied to a plant, or herbage, (S, A,) in the Kur xxii. 5 and l. 7. (S.) And ↓ مِبْهَاجٌ is applied to a woman, as meaning One in whom beauty, or goodliness, &c., predominates; (L, TA;) as also ↓ بَهْجَةٌ; (TA;) pl. of the former, مَبَاهِيجُ: (A, TA:) and to a camel's hump, meaning (tropical:) fat; (A, K;) because beauty, or goodliness, is combined [in this case] with fatness; pl. as above. (A, TA.) ― -b2- See also بَهِجٌ.

مِبْهَاجٌ
مِبْهَاجٌ مبهاج : see بَهِيجٌ, in two places.

مُبْتَهِجٌ
مُبْتَهِجٌ مبتهج : see بَهِجٌ.

##### Türkçe

بَهُجَ
1 **بَهُجَ** (aor. **بَهُجَ**; inf. n. **بَهَاجَةٌ** ve **بَهْجَةٌ** [fakat bazıları bunu basit bir isim sayıyor gibi görünür] ve **بَهَجَانٌ**) O, yahut o (şey), güzel oldu veya güzel hâle geldi; yahut iyi görünümlü oldu: yahut renkte güzel oldu: yahut güzel ve parlak yahut görkemli oldu: yahut o (bitki) güzel ve parlak oldu veya güzel ve parlak hâle geldi; ve o (adam), yüzün güzel kısımlarının, yanaklar ve alnın çizgileri gibi, gülen yahut mesut görünüşüyle nitelenmiş oldu veya nitelenmiş hâle geldi: yahut sevinç, memnuniyet yahut mutluluk görünüşüyle; yahut sevinçli, memnun yahut mutlu bir çehre yahut görünüş ile. Sen ayrıca **بَهِجَ النَّبَاتُ** dersin, kesr ile, (mecaz olduğu varsayılarak:) Bitki yahut ot güzel oldu veya güzel hâle geldi [&c.]. (Fakat bu muhtemelen, burada ardından gelen mânâdaki **بَهِجَ**’den, mecazî bir anlamdır.) ― -b2- **بَهِجَ**, kesr ile, (aor. **بَهَجَ**; inf. n. **بَهَجٌ**;) ve **ابتهج**; O, sevinçli oldu veya sevinçli hâle geldi; memnun oldu veya memnun hâle geldi; mutlu oldu veya mutlu hâle geldi. Sen **بَهِجَ بِهِ** ve **لَهُ** dersin; ve **ابتهج بِهِ**; O, onunla sevindi yahut ona sevindi; yahut onunla sevinmiş oldu yahut ona sevinmiş oldu. [10’a da bak.] -A2- **بَهَجَ**, (aor. **بَهَجَ**;) ve **ابهج**; bunun ikincisi daha makbul olandır; O (bir şey, yahut bir iş veya olay) bir kimseyi sevindirdi; yahut memnun etti; yahut mutlu etti.

بهّج
2 **بهّج** (inf. n. **تَبْهِيجٌ**) O, güzelleştirdi; güzel kıldı yahut iyi görünümlü kıldı. ISd der ki: Bunu, ancak El-’Ajjلj’in sözünde işittim:
دَعْ ذَا وَبَهِّجْ حَسَبًا مُبَهَّجَا
sanki mânâsı [Sen bu konuyu bırak ve] bu soyluluğu—[zaten güzelleştirilmiş yahut süslenmiş olanı]—onu vasfetmenle daha da güzelleştir yahut süsle, gibidir.

بَاهجهُ
3 **بَاهجهُ** (inf. n. **مُبَاهَجَةٌ**) O, güzellik yahut iyi görünüş bakımından onunla yarıştı yahut rekabet etti; [TK’de açıklandığı üzere; yahut şan yahut üstünlükte;] eş anlamlısı **بَاهَاهُ** ve **بَارَاهُ**; bu ikisinin her biri de aynı mânâdadır.

4 **أَبْهَجَ**: 1’in son cümlesine bak. ― -b2- **أَبْهَجَتِ الأَرْضُ** Arazi yahut yer, bitkileri yahut otu bakımından güzel oldu yahut iyi görünümlü oldu; yahut güzel ve parlak yahut görkemli oldu.

تباهج الرَّوْضُ
6 **تباهج الرَّوْضُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Çayırlar yahut bahçeler, çiçekler yahut çiçeklenme bakımından bol oldu [sanki güzellik yahut iyi görünüşte birbirleriyle yarışır gibi: 3’e bak].

8 **اـِبْتَهَجَ**: 1’e, iki yerde, bak.

استبهج
10 **استبهج** **اِسْتَبْشَرَ** ile aynı mânâdadır [yani: O sevindi yahut sevinmiş oldu; **بِهِ**: ona yahut onunla; yahut onun müjdelenmesiyle]. [**بَهِجَ**’e de bak.]

بَهْجٌ
**بَهْجٌ**, müennesi ة ile: **بَهِيجٌ**’e, iki yerde, bak.

بَهِجٌ
**بَهِجٌ** Sevinçli, memnun yahut mutlu; bunun gibi **بَهِيجٌ** ve **مُبْتَهِجٌ**. ― -b2- **بَهِيجٌ**’e de bak.

بَهْجَةٌ
**بَهْجَةٌ** Güzellik yahut iyi görünüş: yahut bir şeyin renk güzelliği: yahut onun güzelliği ve parlaklığı yahut görkemi: yahut bitkilerde yahut otlarda güzellik ve parlaklık yahut görkem; ve bir adamda, yüzün güzel kısımlarının, yanaklar ve alnın çizgileri gibi, gülen yahut mesut görünüşü: yahut sevinç, memnuniyet yahut mutluluk görünüşü; yahut çehre yahut görünüş bakımından sevinçlilik, memnunluk yahut mutluluk. Sen **رَوْضَةٌ ذَاتُ بَهْجَةٍ غَالِبَةٍ** dersin [üstün güzelliğe sahip bir çayır yahut bahçe, &c.]. Ve **رَجُلٌ ذُو بَهْجَةٍ**: güzellik yahut iyi görünüş sahibi bir adam: yahut güzellik ve parlaklık, &c. sahibi. ― -b2- Ayrıca: mutluluk, sevinç yahut memnunluk.

بَهِيجٌ
**بَهِيجٌ** Güzel yahut iyi görünümlü; bunun gibi **بَهِجٌ** ve **بَهْجٌ**: yahut renkte güzel: yahut güzel ve parlak yahut görkemli: yahut, bir bitkiye uygulandığında, bu son mânâya gelir; ve bir adama uygulandığında, yüzün güzel kısımlarının, yanaklar ve alnın çizgileri gibi, gülen yahut mesut görünüşüyle nitelenmiş; yahut sevinç, memnuniyet yahut mutluluk görünüşüyle nitelenmiş; sevinçli, memnun yahut mutlu bir çehre yahut görünüşe sahip: müennes sıfatı **مِبْهَاجٌ**’dır. Kur’ân xxii. 5 ve l. 7’de bitkiye yahut ota uygulanır. Ve **مِبْهَاجٌ**, bir kadına, güzellik yahut iyi görünüş, &c. kendisinde baskın olan kimse mânâsıyla uygulanır; bunun gibi **بَهْجَةٌ**; birincisinin çoğulu **مَبَاهِيجُ**: ve bir devenin hörgücüne, (mecaz:) yağlı mânâsıyla uygulanır; çünkü güzellik yahut iyi görünüş, [bu durumda] yağlılıkla birleşmiştir; çoğulu yukarıdaki gibidir. ― -b2- **بَهِجٌ**’e de bak.

مِبْهَاجٌ
**مِبْهَاجٌ**: **بَهِيجٌ**’e, iki yerde, bak.

مُبْتَهِجٌ
**مُبْتَهِجٌ**: **بَهِجٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَهَجَ
بَهَجَ A ( n. ac. بَهْج 1 ),
a.  Delighted, gladdened, charmed.

بَهِجَ
بَهِجَ A ( n. ac. بَهَج 4 ),
a.  Was glad, joyful, delighted.

بَهُجَ
بَهُجَ U ( n. ac. بَهْجَة 1t ,  بَهَاْجَة 22t ),
a.  Was comely, beautiful, elegant, graceful, handsome, winning.

بَهَّجَ
بَهَّجَ II ,
a.  Rendered beautiful, elegant, handsome.

تَبَهَّجَ
تَبَهَّجَ V ,
a.  Was glad, joyous.

تَبَاْهَجَ
تَبَاْهَجَ VI ,
a.  Blossomed, bloomed.

اِنْبَهَجَ
اِنْبَهَجَ VII
a.  [ Bi ], Was astonished, amazed at.

اِبْتَهَجَ
اِبْتَهَجَ VIII
a.  [ Bi ], Was delighted, pleased with; was hopeful.

اِسْتَبْهَجَ
اِسْتَبْهَجَ X ,
a.  see VIII .

بَهْجَة
بَهْجَة 1t ,
a.  Beauty; brightness, splendour; joy.

بَهِجَة
بَهِجَة 5t ,
a.  Glad, joyful, joyous.

بَهِيْج
بَهِيْج 25 ,
a.  see 5 .

b.  Beautiful, handsome.

##### Türkçe

بَهَجَ
بَهَجَ A ( n. ac. **بَهْج** 1 ),
a. Sevindi, ferahladı, hoşlandı.

بَهِجَ
بَهِجَ A ( n. ac. **بَهَج** 4 ),
a. Sevinçli oldu, neşeli oldu, sevindi.

بَهُجَ
بَهُجَ U ( n. ac. **بَهْجَة** 1t ,  **بَهَاْجَة** 22t ),
a. Güzel oldu, güzel yüzlü oldu, zarif oldu, latif oldu, yakışıklı oldu, cazip oldu.

بَهَّجَ
بَهَّجَ II ,
a. Güzel kıldı, zarif kıldı, yakışıklı kıldı.

تَبَهَّجَ
تَبَهَّجَ V ,
a. Sevinçli oldu, neşeli oldu.

تَبَاْهَجَ
تَبَاْهَجَ VI ,
a. Çiçek açtı, açıldı.

اِنْبَهَجَ
اِنْبَهَجَ VII
a. [ Bi ], -e şaştı, -e hayret etti.

اِبْتَهَجَ
اِبْتَهَجَ VIII
a. [ Bi ], -den sevindi, -den hoşnut oldu; ümitli oldu.

اِسْتَبْهَجَ
اِسْتَبْهَجَ X ,
a. bkz. VIII .

بَهْجَة
بَهْجَة 1t ,
a. Güzellik; parlaklık, ihtişam; sevinç.

بَهِجَة
بَهِجَة 5t ,
a. Sevinçli, neşeli, şen.

بَهِيْج
بَهِيْج 25 ,
a. bkz. 5 .

b. Güzel, yakışıklı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بهج
بَهَجَ - يَبْهَجُ - بَهْجَة - بَهيْج
بَهَجَ - يَبْهَجُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: يسره ويرضيه بحسنه وجماله: يجعله يشعرفي نفسه بالاستحسان والإعجاب بالحُسْن والجمال فتظهر علامات ذلك على وجهه وشكله
بَهْجَة: على وزن " فـَعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَهَجَ - يَبْهَجُ ": البهج لمرة واحدة معلومة من أمر أو شيء خاص
ذات بَهْجَة: ذات أثر قوي في إحداث البهجة والسرور
بَهيْج: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " بَهَجَ - يَبْهَجُ ": الذي يسبب ويحدث السرور والرضا والبهجة في الآخرين بشكله وحسنه وجماله
أَبْهَجَ - يُبْهِجُ + كائن + كائناً + بشيء: يجعله " يِبْهَجُ " به : يجعله يشعر بالاستحسان والإعجاب بالحسن والجمال به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبهجة والسرور والفرح والمتعة "، وهي:
فَرِحَ - يَفْرَحُ، سَعَدَ - يَسْعَدُ (سَعِدَ - يَسْعَدُ)، سَرَّ - يَسُرُّ (المتعدي)، نَعِمَ - يَنْعَمُ، بَهَجَ - يَبْهَجُ، حَبَرَ - يَحْبُرُ
بهيج
 	﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج (5)﴾ الحج ﴿والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج (7)﴾ ق
بهجة - ذات بهجة
 ﴿أمن خلق السماوات والأرض وأنزل لكم من السماء ماء فأنبتنا به حدائق ذات بهجة ما كان لكم أن تنبتوا شجرها أئله مع الله بل هم قوم يعدلون(60)﴾ النمل
جاء في التفسير : بهيج : منظر حسن - نضير - يبهج من يراه ، والبهجة : الحسن ، بهجه : أعجبه بحسنه
مختار الصحاح
● [بهج] ب ه ج: البَهْجَةُ الحسن وبابه ظرف فهو بَهيِجٌ و بَهِجَ به فرح وسر وبابه طرب فهو بَهِجٌ بكسر الهاء و بَهِيجٌ أيضا و بَهَجَهُ الأمر من باب قطع و أَبْهَجَهُ أي سره و الابْتِهاجُ السرور
الراغب
بهج
- البهجة: حسن اللهو وظهور السرور، وفيه قال عز وجل: }حدائق ذات بهجة﴿[النمل/60]، وقد بهج فهو بهيج، قال:﴾وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج{ [ق/7]، ويقال: بهج، كقول الشاعر:
- 69 - ذات خلق بهج
(لم أجده)
ولا يجيء منه بهوج، وقد ابتهج بكذا، أي: سر به سرورا بان أثره على وجهه، وأبهجه كذا.
ملخص اللسان
1.    وأَبهجتِ  الأَرضُ: بَهُجَ نباتُها
2.    البَهْجَةُ: الحُسْنُ؛
3.    البَهْجَةُ: حُسْنُ  لون الشيء ونَضَارَتُه؛
4.    وابتَهَج: سُرَّ به وفَرح؛
5.    والابتهاجُ: السُّرور.
6.    البَهْجَةُ: هو في النبات النَّضارَةُ،
7.     البَهْجَةُ وفي الإِنسان  ضَحِكُ أَسارير الوجه،
8.    ورجلٌ بَهِجٌ أَي مُسْتَبْهِجٌ بأمرٍ يَسُّرُّه؛
9.    من كل زوج بَهِيج أَي من كل ضَرْب من النبات حَسَنٍ ناضر.
10.                       فإِذا  رأَى الجنةَ وبَهْجَتَها أَي حُسْنَها وحُسْنَ ما فيها من النعيم.
11.                       . وتباهَجَ النُّوَّارُ: تضاحك
12.                       وبَهَجَني الشيءُ وأَبْهَجَني: سَرَّني.
13.                       ورجلٌ بَهِجٌ مُبتهج:  مسرورٌ؛
14.                        وامرأَةٌ بهِجةٌ ومِبْهاجٌ: غلب عليها الحُسْنُ؛
15.                       وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا  فَخْماً،
16.                       لم أَسمع ببَهْجْ إِلاَّ ههنا، ومعناه حَسِّنْ وجَمِّلْ،
لسان العرب
● -   بهج: البَهْجَةُ: الحُسْنُ؛ يقال: رجل ذو بَهْجَةٍ. البَهْجَةُ: حُسْنُ  لون الشيء ونَضَارَتُه؛ وقيل: هو في النبات النَّضارَةُ، وفي الإِنسان  ضَحِكُ أَسارير الوجه، أَو ظهورُ الفَرَحِ البتة.  بَهِجَ بَهَجاً، فهو بَهِجٌ، وبَهُجَ، بالضم، بَهْجَةً وبَهاجَةً  وبَهَجاناً، فهو بَهِيجٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:  فذَلك سُقْيا أُمِّ عَمْرٍو، وإِنَّني،  بما بَذَلَتْ من سَيْبها، لبَهِيجُ  أَشار بقوله ذلك إِلى السحاب الذي استسقى لأُم عمرو، وكانت صاحبته التي  يشبب بها في غالب الأَمر.  ورجلٌ بَهِجٌ أَي مُسْتَبْهِجٌ بأمرٍ يَسُّرُّه؛ وأَنشد:  وقد أَراها، وَسْطَ أَتْرابِها،  في الحَيِّ ذي البَهْجَةِ والسَّامِرِ  وامرأَةٌ بَهِجَةٌ: مبتهجةٌ؛ وقد بَهُجَتْ بَهْجَةً، وهي مِبْهاجٌ، وقد  غَلَبَتْ عليها البهجةُ. وبَهُجَ النباتُ، فهو بَهيجٌ: حَسُنَ. قال الله  تعالى: من كُلِّ زَوْجٍ بهيج.  وتباهَجَ الرَّوْضُ إِذا كَثُرَ نَوْرُه؛ وقال:  نُوَّارُهُ مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ  وقوله: من كل زوج بَهِيج أَي من كل ضَرْب من النبات حَسَنٍ ناضر. أَبو  زيد: بَهيج حسنٌ؛ وقج بَهُجَ بَهاجةً وبَهْجَةً. وفي حديث الجنة: فإِذا  رأَى الجنةَ وبَهْجَتَها أَي حُسْنَها وحُسْنَ ما فيها من النعيم. وأَبهجتِ  الأَرضُ: بَهُجَ نباتُها. وتباهَجَ النُّوَّارُ: تضاحك: وبهِج بالشيء  وله، بالكسر، بَهاجةً، وابتَهَج: سُرَّ به وفَرح؛ قال الشاعر:  كانَ الشبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ به،  فقد تطايَرَ، منه لِلبِلَى، خِرَقُ  والابتهاجُ: السُّرور. وبَهَجَني الشيءُ وأَبْهَجَني، وهي بالأَلف  أَعلى: سَرَّني. وأَبْهَجَت الأَرضُ: بَهُجَ نباتُها. ورجلٌ بَهِجٌ مُبتهج:  مسرورٌ؛ قال النابغة:  أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ، غَوَّاصُها  بَهِجٌ، متى يَرَها يُهِلَّ ويَسْجُدِ  وامرأَةٌ بهِجةٌ ومِبْهاجٌ: غلب عليها الحُسْنُ؛ وقول العجاج:  دَعْ ذا، وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا  فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا  قال ابن سيده: لم أَسمع ببَهْجْ إِلاَّ ههنا، ومعناه حَسِّنْ وجَمِّلْ،  وكأَنَّ معناه: زِدْ هذا الحَسَبَ جمالاً بوصفك له، وذكرك إِياه.  وسَنِّنْ: حَسِّنْ كما يُسَنَّنُ السيفُ أَو غيرُه بالمِسَنِّ، وإِن شئت قلت:  سَنِّنْ سَهِّلْ. وقوله مُزَوِّجاً أَي مقروناً بعضُه ببعض؛ وقيل: معناه  مَنْطِقاً يُشْبه بعضُه بعضاً في الحُسْنِ، فكأَنَّ حُسْنَهُ يتضاعف لذلك.  الأَصمعي: باهَجْتُ الرجلَ وباهيته وبازَجْتُه وبارَيْتُه، بمعنى واحد.
مقاييس اللغة:
بهج الباء والهاء والجيم أصلٌ واحدٌ، وهو السُّرور والنَّضْرة. يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن، قال الله تعالىٹ: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ (قٹ7). وَالابتهاج السُّرورُ، من ذلك أيضاً.
القاموس المحيط:
البَهْجَةُ الحُسْنُ، بَهُجَ، كَكَرُمَ، بَهاجَةً، فهو بَهِيجٌ، وهي مِبْهاجٌ. وكخَجِلَ فَرِحَ، فهو بَهِيجٌ وبَهِجٌ. وكمَنَعَ أفْرَحَ وسَرَّ، كأَبْهَجَ. والابْتِهاجُ السُّرورُ. وتَباهَجَ الرَّوْضُ كثُرَ نَوْرُهُ. والتَّبْهِيجُ التَّحْسِينُ. وباهَجَهُ باراهُ وباهاهُ. واسْتَبْهَجَ اسْتَبْشَرَ. والمِبْهاجُ السَّمِينَةُ من الْأَسْنِمَةِ.
وأبْهَجَتِ الأرضُ: بَهُجَ نَباتُها.
تاج العروس:
ب - ه - ج
" البَهْجَةُ : الحُسْنُ " يقال : رَجُلٌ ذُو بَهْجَةٍ ويقال : هو حُسْنُ لَونِ الشىْءِ ونَضَارَتُه وقيل : هو في النّباتِ النضَارَةُ وفي الإِنسانِ : ضَحِكُ أَسارِيرِ الوَجْهِ أَو ظُهُورُ الفَرَحِ البَتّة . " بَهُجَ ككَرُمَ " بَهْجَةً و " بَهاجَةً " وبَهَجَاناً " فهو بَهِيجٌ و " امرأَةٌ بَهِجَةٌ : مُبْتَهِجَةٌ وقد بَهُجَتْ بَهْجَةً و " هي مِبْهَاجٌ " وقَدْ غَلَبَتْ عليها البَهْجَةُ . وامرأَةٌ بَهِجَةٌ ومِبْهَاجٌ : غَلَبَ عليها الحُسْنُ . بَهِجَ بالشْىء ولَه " كخَجِلَ " بَهاجَةً : سُرَّ بِهِ و " فَرِحَ " قال الشاعر :
كانَ الشّبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ بهِ ... فقَدْ تَطَايَرَ مِنْهُ لِلْبِلَى خِرَقُ " فهُو بَهِيجٌ " قال أَبو ذُؤَيب :
فذلِكَ سُقْيَا أُمِّ عَمْرٍو وإِنّنِي ... بمَا بَذَلَتْ من سَيْبِها لَبَهيجُ أَشار بقوله ذلك إِلى السّحاب الذي استَسقَى لامِّ عمرٍو وكانت صاحِبَتَه التي يُشَبِّبُ بها في غالِبِ الأَمرِ . رجُلٌ " بَهِجٌ " أَي مُبْتَهِجٌ بأَمرٍ يَسُرُّه قال النّابغَة :
أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ غَوّاصُها ... بَهِجٌ مَتى يَرَهَا يُهِلَّ ويَسْجُدِ بَهَجَنِى الشّىءُ " كَمَنَعَ : أَفْرَحَ وسَرَّ " نِي " كأَبْهَجَ " بالأَلف وهي أَعَلى . " والابْتِهَاج : السُّرُورُ " والفَرَح . " وتَبَاهَجَ الرَّوْضُ " إِذا " كَثُرَ نَوْرَهُ " بالفتح أَي زَهْرُه وقال :
" نَوّارُه مُتَبَاهِجٌ يَتَوَهَّجُ " والتَّبْهِيج : التَّحْسِينُ " في قول العَجّاج :
" دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
" فَخْماً وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجَا قال ابن سِيدَه : لم أَسْمَعْ ببَهِّجْ إِلاَّ ها هنا ومعناه حَسِّنْ وجَمِّلْ وكأَنّ معناه : زِدْ هذا الحَسَب جَمالاً بَوصفِك له وذِكْرِكَ إِيّاه وسَنِّنْ : حَسِّنْ كما يُسَنَّنُ السَّيفُ أَو غيرُه بالمِسَنِّ وإِن شِئتَ قلتَ : سَنِّنْ : سَهِّل وقوله : مُزَوَّجَا أَي مَقرُوناً بعضُه ببعضٍ وقيل : معناه مَنْطِقاً يُشْبِهُ بعضُه بعضاً في الحُسْن فكأَنَّ حُسْنَه يَتَضاعفُ لذلك . " وباهَجَهُ " وبازَجَهُ و " بَاراهُ وباهَاهُ " بمعنىً واحدٍ . " واسْتَبْهَجَ : اسْتَبْشَرَ " . " والمِبْهَاجُ " سَنَامُ النّاقَةِ السَّمِينُ تقول : رأَيت ناقَةً لها سَنَامٌ مِبْهَاجٌ ونُوقاً لها أَسْنِمَةٌ مَباهِيجُ أَي " السَّمِينَةُ من الأَسْنِمَة " لأَنَّ البَهْجَةَ مع السِّمَنِ وهو مَجاز . بَهجَ النّباتُ بالكسر فهو بَهِيجٌ : حَسُنَ قال الله تعالى : " مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ " أَي من كُلِّ ضَرْبٍ من النّباتِ حَسَنٍ ناضِرٍ . وعن أَبي زيد : بَهِيجٌ : حَسَنٌ وقد بَهُجَ بَهَاجَةً وبَهْجَةً وفي حديث الجَنَّة : " فإِذا رَأَى الجَنَّةَ وبَهْجَتَهَا " أَي حُسْنَهَا وحُسْنَ ما فيها من النّعيمِ . " أَبْهَجَتِ الأَرْضُ : بَهُجَ نَبَاتُها "
ومما يستدرك عليه : نِساءٌ مَباهِيجُ قال ابنُ مُقْبِلٍ :
وبِيضٍ مَبَاهِيجٍ كأَنَّ خُدودَها ... خُدُودُ مَهاً آلَفْنِ مِنْ عالِجٍ هَجْلاَ

##### Türkçe

بهج
**بَهَجَ** - **يَبْهَجُ** - **بَهْجَة** - **بَهيْج**
**بَهَجَ - يَبْهَجُ** + bir varlık veya şey veya iş + bir varlığı: onu sevindirir ve güzelliği ve cemaliyle onu razı eder: onda, güzellik ve cemal ile beğenme ve hayranlık duygusunu kendinde hissettirir; bunun alametleri onun yüzünde ve şeklinde ortaya çıkar.

**بَهْجَة**: “فـَعـْلـَة” vezni üzere, **بَهَجَ - يَبْهَجُ**’den bir defaya mahsus mef‘ûl manasında fiil ismi: bir işten veya özel bir şeyden bilinen tek seferlik sevinç.

ذات **بَهْجَة**: sevinç ve süruru meydana getirmede güçlü etkiye sahip olan.

**بَهيْج**: “فـَعيل” vezni üzere, **بَهَجَ - يَبْهَجُ**’den mübalağa ism-i fâil: şekli, güzelliği ve cemaliyle başkalarında sürur, rıza ve sevinci sebep olan ve meydana getiren.

**أَبْهَجَ - يُبْهِجُ** + bir varlık + bir varlığı + bir şey ile: onu onunla “**يِبْهَجُ**” kılar: onu, onunla güzellik ve cemal ile beğenme ve hayranlık duygusunu hissettirir.

Ve lafız, “sevinç, sürur, ferah ve haz duygusu” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرِحَ - يَفْرَحُ**، **سَعَدَ - يَسْعَدُ** (**سَعِدَ - يَسْعَدُ**)، **سَرَّ - يَسُرُّ** (müteaddî), **نَعِمَ - يَنْعَمُ**، **بَهَجَ - يَبْهَجُ**، **حَبَرَ - يَحْبُرُ**

bهيج
﴿Ey insanlar! Eğer diriltilmeden şüphede iseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alaktan, sonra şekillenmiş ve şekillenmemiş bir mudgadan yarattık ki size açıklayalım; ve dilediğimizi rahimlerde belirlenmiş bir süreye kadar yerleştiririz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişmeniz için; içinizden vefat ettirilen vardır, içinizden de en aşağı ömre geri çevrilen vardır ki bildikten sonra hiçbir şey bilmesin; ve yeri kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde kıpırdanır ve kabarır ve her **زوج بهيج**’den bitirir (5)﴾ Hac ﴿ve yeri uzattık ve onda sabit dağlar bıraktık ve onda her **زوج بهيج**’den bitirdik (7)﴾ ق

**بهجة** - ذات **بهجة**
﴿Gökleri ve yeri yaratan ve sizin için gökten su indiren kimdir? Onunla, **حدائق ذات بهجة** bahçeler bitirdik; sizin için onun ağaçlarını bitirmeniz mümkün değildi; Allah ile beraber bir ilâh mı? Bilakis onlar sapan bir kavimdir (60)﴾ Neml

Tefsirde geldi: **بهيج**: güzel manzara - taze/parlak - onu göreni sevindirir; ve **البهجة**: güzellik; **بهجه**: güzelliğiyle onu hayran bıraktı.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [بهج] ب ه ج: **البَهْجَةُ** güzelliktir; kapısı **ظرف**tır; bu sebeple o **بَهيِجٌ**’dir. Ve **بَهِجَ به**: sevindi ve sürur duydu; kapısı **طرب**tır; bu sebeple o, **الهاء**’nın kesriyle **بَهِجٌ**’dir ve ayrıca **بَهِيجٌ**’dir. Ve **بَهَجَهُ** iş, **قطع** babındandır. Ve **أَبْهَجَهُ** yani onu sevindirdi. Ve **الابْتِهاجُ** sürurdur.

Râgıb
بهج
- **البهجة**: eğlencenin güzelliği ve sürurun ortaya çıkması; onda Aziz ve Celil şöyle dedi: }**حدائق ذات بهجة**﴿[Neml/60]. Ve **قد بهج**; o halde o **بهيج**’dir. Dedi:﴾**وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج**{ [ق/7]. Ve denir: **بهج**; şairin sözü gibi:
- 69 - ذات خلق بهج
(Bulamadım)
Ve ondan **بهوج** gelmez. Ve **قد ابتهج بكذا**: yani onunla sevindi; onun eseri yüzünde görünecek şekilde bir sürur ile sevindi. Ve **أبهجه كذا**.

Lisân özeti
1. Ve **أَبهجتِ  الأَرضُ**: onun bitkisi **بَهُجَ** oldu.
2. **البَهْجَةُ**: güzelliktir;
3. **البَهْجَةُ**: bir şeyin renginin güzelliği ve tazeliğidir;
4. Ve **ابتَهَج**: onunla sevindi ve ferahladı;
5. Ve **الابتهاجُ**: sürurdur.
6. **البَهْجَةُ**: bitkide tazeliktir,
7. Ve **البَهْجَةُ** insanda: yüz çizgilerinin gülmesidir,
8. Ve bir adam **بَهِجٌ**: yani kendisini sevindiren bir işle **مُسْتَبْهِجٌ**;
9. her **زوج بَهِيج**’den: yani bitkiden her güzel, taze türden.
10. Böylece cenneti ve onun **بَهْجَتَها**’sını gördüğünde: yani onun güzelliğini ve içindeki nimetin güzelliğini.
11. Ve **تباهَجَ النُّوَّارُ**: gülüştü.
12. Ve **بَهَجَني** şey ve **أَبْهَجَني**: beni sevindirdi.
13. Ve bir adam **بَهِجٌ مُبتهج**: sevinçlidir;
14. Ve bir kadın **بهِجةٌ** ve **مِبْهاجٌ**: güzellik ona galip gelmiştir;
15. Ve **وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا  فَخْماً**،
16. **بَهْجْ**’i yalnız burada işittim; manası: güzelleştir ve cemalleştir.

Lisânü’l-ʿArab
● - بهج: **البَهْجَةُ**: güzelliktir; denir: **رجل ذو بَهْجَةٍ**. **البَهْجَةُ**: bir şeyin renginin güzelliği ve tazeliğidir; denildi ki: bitkide tazeliktir; insanda ise yüz çizgilerinin gülmesidir yahut ferahın bütünüyle ortaya çıkmasıdır. **بَهِجَ بَهَجاً**; o halde o **بَهِجٌ**’dir. Ve **بَهُجَ** (damme ile) **بَهْجَةً** ve **بَهاجَةً** ve **بَهَجاناً**; o halde o **بَهِيجٌ**’dir. Ebû Züeyb dedi:
فذَلك سُقْيا أُمِّ عَمْرٍو، وإِنَّني،
بما بَذَلَتْ من سَيْبها، لبَهِيجُ
Onun bu sözüyle, Ümmü Amr için yağmur duası yapılan buluta işaret etti; o, çoğu durumda kendisiyle teşbîb ettiği sahibesi idi. Ve bir adam **بَهِجٌ**: yani kendisini sevindiren bir işle **مُسْتَبْهِجٌ**; ve şu beyit okundu:
وقد أَراها، وَسْطَ أَتْرابِها،
في الحَيِّ ذي البَهْجَةِ والسَّامِرِ
Ve bir kadın **بَهِجَةٌ**: **مبتهجةٌ**; ve **قد بَهُجَتْ بَهْجَةً**; ve o **مِبْهاجٌ**’dır; ve sevinç ona galip gelmiştir. Ve bitki **بَهُجَ**; o halde o **بَهيجٌ**’dir: güzelleşti. Allah Teâlâ dedi: **من كُلِّ زَوْجٍ بهيج**. Ve **تباهَجَ الرَّوْضُ**: çiçeği çoğaldığında; ve dedi:
نُوَّارُهُ مُتَباهجٌ يَتَوَهَّجُ
Ve “her **زوج بَهِيج**’den” sözü: yani bitkiden her güzel, taze türden. Ebû Zeyd: **بَهيج** güzeldir; ve **قد بَهُجَ بَهاجةً وبَهْجَةً**. Ve cennet hadîsinde: “Böylece cenneti ve onun **بَهْجَتَها**’sını gördüğünde” yani onun güzelliğini ve içindeki nimetin güzelliğini. Ve **أَبهجتِ الأَرضُ**: onun bitkisi **بَهُجَ** oldu. Ve **تباهَجَ النُّوَّارُ**: gülüştü. Ve **بهِج بالشيء وله** (kesre ile) **بَهاجةً**; ve **ابتَهَج**: onunla sevindi ve ferahladı; şair dedi:
كانَ الشبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ به،
فقد تطايَرَ، منه لِلبِلَى، خِرَقُ
Ve **الابتهاجُ**: sürurdur. Ve **بَهَجَني الشيءُ** ve **أَبْهَجَني**—elif ile olan daha üstündür—: beni sevindirdi. Ve **أَبْهَجَت الأَرضُ**: onun bitkisi **بَهُجَ** oldu. Ve bir adam **بَهِجٌ مُبتهج**: sevinçlidir; Nâbiga dedi:
أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ، غَوَّاصُها
بَهِجٌ، متى يَرَها يُهِلَّ ويَسْجُدِ
Ve bir kadın **بهِجةٌ** ve **مِبْهاجٌ**: güzellik ona galip gelmiştir; ve Accâc’ın sözü:
دَعْ ذا، وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا
İbn Sîde dedi: **بَهْجْ**’i yalnız burada işittim; manası: güzelleştir ve cemalleştir; sanki manası: bu soya, onu vasfetmen ve onu anmanla güzellik artır. Ve **سَنِّنْ**: kılıç yahut başkası bileği taşıyla bilenir gibi güzelleştir; istersen dersin: **سَنِّنْ** kolaylaştır. Ve onun sözü **مُزَوِّجاً**: yani bir kısmı bir kısmına bitişik; denildi ki: manası, güzellikte bir kısmı bir kısmına benzeyen söz; sanki onun güzelliği bununla katlanır. Asmaî: **باهَجْتُ** adamı ve **باهيته** ve **بازَجْتُه** ve **بارَيْتُه**; tek manadadır.

Mekâyîsü’l-luğa:
**بهج**: **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sürur ve tazeliktir. Denir: **نباتٌ بهيجٌ**: yani taze, güzel. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ**﴾ (ق 7). Ve **الابتهاج** sürurdur; bu da ondandır.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**البَهْجَةُ** güzelliktir. **بَهُجَ**—**ككَرُمَ** gibi—**بَهاجَةً**; o halde o **بَهِيجٌ**’dir; ve o (**هي**) **مِبْهاجٌ**’dır. Ve **كخَجِلَ** gibi: sevindi; o halde o **بَهِيجٌ** ve **بَهِجٌ**’dir. Ve **كمَنَعَ** gibi: daha çok sevindirdi ve sevindirdi; **كأَبْهَجَ** gibi. Ve **الابْتِهاجُ** sürurdur. Ve **تَباهَجَ الرَّوْضُ**: çiçeği çoğaldı. Ve **التَّبْهِيجُ** güzelleştirmedir. Ve **باهَجَهُ**: onunla yarıştı ve onunla övündü. Ve **اسْتَبْهَجَ**: sevindirici haber aldı. Ve **المِبْهاجُ**: hörgüçlerden semiz olanıdır.
Ve **وأبْهَجَتِ الأرضُ**: onun bitkisi **بَهُجَ** oldu.

Tâcü’l-ʿArûs:
ب - ه - ج
“**البَهْجَةُ : الحُسْنُ**” denir: **رَجُلٌ ذُو بَهْجَةٍ**; ve denir: o, şeyin renginin güzelliği ve tazeliğidir. Ve denildi: bitkide tazeliktir; insanda: yüz çizgilerinin gülmesi yahut ferahın bütünüyle ortaya çıkmasıdır. “**بَهُجَ ككَرُمَ**” **بَهْجَةً** ve “**بَهاجَةً**” ve “**بَهَجَاناً**”; o halde o **بَهِيجٌ**’dir. Ve “bir kadın **بَهِجَةٌ**: **مُبْتَهِجَةٌ**; ve **قد بَهُجَتْ بَهْجَةً**; ve “o **هي مِبْهَاجٌ**”; ve sevinç ona galip gelmiştir. Ve bir kadın **بَهِجَةٌ** ve **مِبْهَاجٌ**: güzellik ona galip gelmiştir. **بَهِجَ بالشْىء ولَه** “**كخَجِلَ**” **بَهاجَةً**: onunla sevindi; ve “**فَرِحَ**”; şair dedi:
كانَ الشّبابُ رِداءً قد بَهِجْتُ بهِ ... فقَدْ تَطَايَرَ مِنْهُ لِلْبِلَى خِرَقُ
“o halde o **فهُو بَهِيجٌ**”; Ebû Züeyb dedi:
فذلِكَ سُقْيَا أُمِّ عَمْرٍو وإِنّنِي ... بمَا بَذَلَتْ من سَيْبِها لَبَهيجُ
Onun bu sözüyle, Ümmü Amr’ın annesi için yağmur duası yapılan buluta işaret etti; o, çoğu durumda kendisiyle teşbîb ettiği sahibesi idi. Bir adam “**بَهِجٌ**”: yani kendisini sevindiren bir işle **مُبْتَهِجٌ**; Nâbiga dedi:
أَو دُرَّةٌ صَدَفِيَّةٌ غَوّاصُها ... بَهِجٌ مَتى يَرَهَا يُهِلَّ ويَسْجُدِ
**بَهَجَنِى الشّىءُ** “**كَمَنَعَ**: sevindirdi ve sevindirdi” beni; “**كأَبْهَجَ**” (elif ile; o daha üstündür). “Ve **الابْتِهَاج : السُّرُورُ**” ve ferah. “Ve **تَبَاهَجَ الرَّوْضُ**” eğer “**كَثُرَ نَوْرَهُ**” (fetha ile) yani çiçeği; ve dedi:
" نَوّارُه مُتَبَاهِجٌ يَتَوَهَّجُ "
Ve **التَّبْهِيج**: güzelleştirmedir; Accâc’ın sözü:
" دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
" فَخْماً وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجَا
İbn Sîde dedi: **بَهِّجْ**’i yalnız burada işittim; manası: güzelleştir ve cemalleştir; sanki manası: bu soya, onu vasfetmen ve onu anmanla güzellik artır. Ve **سَنِّنْ**: kılıç yahut başkası bileği taşıyla bilenir gibi güzelleştir; istersen dersin: **سَنِّنْ**: kolaylaştır. Ve onun sözü: **مُزَوَّجَا**: yani bir kısmı bir kısmına bitişik; denildi ki: manası, güzellikte bir kısmı bir kısmına benzeyen söz; sanki onun güzelliği bununla katlanır. “Ve **وباهَجَهُ**” ve **وبازَجَهُ** ve “**بَاراهُ وباهَاهُ**” tek manadadır. “Ve **اسْتَبْهَجَ : اسْتَبْشَرَ**”. “Ve **المِبْهَاجُ**” dişi devenin semiz hörgücüdür; dersin: semiz bir hörgücü olan bir deve gördüm; ve hörgüçleri **مَباهِيجُ** olan develer: yani “hörgüçlerden semiz olan”; çünkü sevinç semizlikle beraberdir; bu mecazdır. Bitki **بَهجَ** (kesre ile); o halde o **بَهِيجٌ**’dir: güzelleşti. Allah Teâlâ dedi: “**مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ**”: yani bitkiden her güzel, taze türden. Ebû Zeyd’den: **بَهِيجٌ**: güzeldir; ve **قد بَهُجَ بَهَاجَةً وبَهْجَةً**. Ve cennet hadîsinde: “Böylece cenneti ve onun **بَهْجَتَهَا**’sını gördüğünde”: yani onun güzelliğini ve içindeki nimetin güzelliğini. “**أَبْهَجَتِ الأَرْضُ : بَهُجَ نَبَاتُها**”.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **نِساءٌ مَباهِيجُ**; İbn Mukbil dedi:
وبِيضٍ مَبَاهِيجٍ كأَنَّ خُدودَها ... خُدُودُ مَهاً آلَفْنِ مِنْ عالِجٍ هَجْلاَ
