# بهرج (ب-ه-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَهْرَجُ: الباطِلُ والرديءُ من الشيء، وهو معرَّب. يقال دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ.

##### Türkçe

**البَهْرَجُ**: şeyden bâtıl ve kötü olan; ve o, Arapçalaştırılmıştır. Denilir: **دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب من الرباعي آخر)
ومن هذا الباب ما يجيءُ على الرّباعي وهو من الثلاثي على ما ذكرناه، لكنّهم يزيدون فيه حرفاً لمعنىً يريدونه مِنْ مبالغةٍ، كما يفعلون ذلك في زُرْقُمٍ([1]) وَخَلْبَنٍ([2]). لكن هذه الزيادَة تقع أوّلاً وغيرَ أوّلٍ.
وَمن ذلك (البَحْظَلَة) قالوا: أَنْ يَقْفِزَ الرَّجُل قَفَزَانَ اليَربوع. فالباءُ زائدةٌ([3]) قال الخليل: الحاظل الذي يمشي في شِقِّه. يقال مَرَّ بنا يَحْظَلُ ظالِعاً.
ومن ذلك (البِرْشاع) الذي لا فُؤاد لـه. فالرّاء زائدة، وإنما هو من الباء والشين والعين، وقد فُسِّرَ.
ومن ذلك (البَرْغَثَة)([4]) فالراءُ فيه زائدة وإنما الأصل الباء والغين والثاء. والأبغث من طير الماء كلون الرَّماد. فالبَرْغَثَةُ لونٌ شبيهٌ بالطُّحْلة ومنه البُرْغُوث.
ومن ذلك (البَرْجَمَةُ) غِلَظُ الكلام: فالراء زائدةٌ، وإنَّما الأصل البَجْم. قال ابنُ دريد: بَجَم الرّجُل يَبْجَم بُجُوماً، إذا سكَتَ من عِيٍّ أو هيْبَةٍ، فهو باجِمٌ.
(فأما النّبَهْرَجُ) فليست عربيّةٌ صحيحة، فلذلك لم يُطْلَبْ لها قياس. والبَهْرَج الرَّدِيّ. ويقال أرضٌ بَهْرَجٌ، إذا لم يكن لها مَن يحميها. وبَهْرَجَ الشّيءَ إذا أخَذَ به على غير الطريق. وإن كان فيه شاهدُ شعر([5]) فهو كما يقولون "السّمَرَّج"([6]). وليس بشَيْء.
ومما فيه حرف زائد (البَرْزَخ) الحائل بين الشيئين، كأنّ بينهما بَرَازاً * أي متَّسَعاً من الأرض، ثم صار كلُّ حائلٍ بَرْزَحاً. فالخاء زائدة لما قد ذكرنا.
ومن هذا الباب (البِرْدِس([7])) الرّجُل الخبيث. والباءُ زائدة، وإنما هو من الرَّدْسِ، وذاك أن تقتحم الأمور، مثل المِرْداس، وهي الصخرة. وقد فُسِّر في بابه.
ومن ذلك (بلذَمَ([8])) إذا فَرِقَ فسَكَتَ. والباءُ زائدة، وإنّما هو من لَذِمَ، إذا لَزِمَ بمكانه فَرَِقاً لا يتحرَّك.
ومن ذلك (بِرْقِعُ) اسم سَمَاءِ([9]) الدّنيا. فالباءُ زائدة والأصل الرّاء والقاف والعين؛ لأنَّ كلَّ سماءٍ رقيعٌ، والسّماواتُ أرقِعَةٌ.
ومن ذلك (بَرْعَمَ) النَّبْتُ إذا استدارَتْ رُؤوسُه. الأصل بَرَع إذا طال. ومن ذلك (البَرْكَلَةُ([10])) وهو مشْيُ الإنسان في الماء والطين، فالباءُ زائدةٌ، وإنما هو من تَرَكَّلَ إذا ضَرَبَ بإحدى رجليه فأدخلها في الأرض عند الحفْر. قال الأخطل:
ربَتْ وَرَبَا في حَجْرِها ابن مَدِينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِهِ يترَكَّلُ([11])ومن ذلك قولهم (بَلْسَمَ) الرّجُل كَرَّه وجهَه. فالميم فيه زائدة، وإنما هو من المُبْلِس، وهو الكئيب الحزين المتندِّم. قال
* وفي الوُجوهِ صُفْرَةٌ وإبْلاَسْ([12]) *
ومن ذلك الناقة (البَلْعَكُ) وهي المسترخيَة اللَّحم. واللام زائدةٌ، وهو البَعْك وهو التجمُّع. وقد ذُكِر.
ومن ذلك (البَلْقَع) الذي لا شيءَ به. فاللام زائدة، وهو من باب الباء والقاف والعين.
ومن ذلك (تَبَعثرَتْ نَفْسِي([13])) فالعين ([14]) زائدة، وإنما هو في الباء والثّاء والراء. وقد مرّ تفسيره.
 --------------ـــــ
([1]) الزرقم، بضم الزاي والقاف: الشديد الزرقة، كما في مادة (زرق) من المعاجم.
([2]) الخلبن، بفتح الخاء والباء: الخرقاء، كما في مادة (خلب) من المعاجم. يقال خلباء وخلبن بمعنى.
([3]) جعلت المعاجم الباء أصلية، فذكرت الكلمة في (بحظل) ولم تذكرها في (حظل). وكذلك سائر ما سيذكره جعلت المعاجم حروفه أصولاً.
([4]) في الأصل: "البرغث"، تحريف.
([5]) من شواهده قول العجاج في ديوانه 10 واللسان (بهرج):
* وكان ما اهتض الجحاف بهرجا *
([6]) يريد أن الشاهد لا يدل على أن الكلمة أصل في العربية، بل هي معربة، كما أن "السمرج" معربة، ومعناها استخراج الخراج في ثلاث مرات. وقد جاء فيها قول العجاج في ديوانه 8 واللسان (سمرج):
* يوم خراج يخرج السمرجا *
([7]) يقال بردس، كزبرج، وبرديس بزيادة ياء.
([8]) يقال بالدال والذال جميعاً، كما في المجمل.
([9]) في الأصل: "أسماء"، وللصواب الذي أثبت في المجمل.
([10]) لم تذكر في اللسان والقاموس، وذكرها ابن دريد في الجمهرة (3: 309) ومعها "الكربلة" بمعناها. وهذه الأخيرة وردت في اللسان والقاموس.
([11]) البيت في ديوانه 5 واللسان (دين، مدن، ركل)، وفي الأصل: "على مسحابة"، صوابه في (دين) والمراجع السابقة.
([12]) قبله، كما في اللسان (بلس): * وحضرت يوم خميس الأخماس *
([13]) يقال بالعين وبالغين أيضاً.
([14]) في الأصل: "فالباء"، وسائر الكلام يقتضي ما أثبت. وفي المجمل: "وتبغثرت نفسي غثت".

ـ (الباب الثالث من الرباعي الذي وضع وضعاً)
(البَُهْصَُلَة): المرأة القصيرة، وحمار بُهْصُلٌ([1]) قصير. والبُخْنُق: البُرْقُع القصير، وقال الفرّاء: البُخْنُق([2]) خِرْقَةٌ تَلْبَسُها المرأة تَقِي بها الخِمارَ الدُّهْنَ. البَلْعَثُ: السَّيِّئ الخُلُق([3]). البَهْكَثَة([4]): السُّرعة. البَحْزَج: وَلَدُ البَقَرة. وكذلك البَُرْغَُز. بَرْذَنَ الرّجُل: ثَقُل. البرازِق: الجماعات. البُرْزُلُ([5]): الضخم. ناقة بِرْعِس([6]): غزيرة. بَرْشَط اللّحْمَ: شَرْشَرَهُ([7]). بَرْشَمَ([8]) الرّجُلُ إذا وَجَمَ وأظهْرَ الحُزْن. وبَرْهَمَ، إذا أدامَ النظرَ. قال:
* ونَظَراً هَوْنَ الهُوَيْنَى بَرْهَما([9]) *
البَرْقَطَةُ: خَطْوٌ متقارب. والله أعلَمُ بالصّواب.
 (تمّ كتاب الباء)
 --------------ـــ
([1]) هذه بضم الياء والصاد، والتي لحقتها الهاء تقال بضمهما وفتحهما.
([2]) بوزن جندب وعصفر.
([3]) لم يرد لها رسم في اللسان. وفي القاموس: "البلعثة الرخاوة في غلظ جسم وسمن، والغليظة المسترخية، وهي بلعث".
([4]) في الأصل: "البهكنة" بالنون في آخرها، والصواب بالثاء.
([5]) في الأصل: "البرزك" صوابه باللام، كما في اللسان والقاموس والجمهرة (3: 305). قال ابن دريد: "وليس بثبت"، وكذا في اللسان.
([6]) بكسر الباء والعين، ويقال برعيس، بزيادة ياء.
([7]) لم تذكر في اللسان، وذكرت في القاموس. والشرشرة: التقطيع. وفي الأصل: "شرشر".
([8]) في الأصل: "برسم"، صوابه بالشين المعجمة.
([9]) البيت للعجاج في اللسان (14: 314) وليس في أرجوزته التي على هذا الروي. ويروى: "دون الهوينا".

كتاب التاء:
ـ

##### Türkçe

(باب dörtlüden olanın sonu)
Bu bâbdan, zikrettiğimiz üzere, üçlüden olduğu hâlde dörtlü üzere gelen şey vardır; lâkin onlar, istedikleri bir mânâdan, mübalağadan dolayı, ona bir harf ziyade ederler; bunu **زُرْقُمٍ** ve **وَخَلْبَنٍ**’de yaptıkları gibi. Ancak bu ziyade, evvelde de vâki olur, evvel olmayan yerde de.

Bundan **(البَحْظَلَة)**: “Adamın, **اليَربوع**’un sıçrayışı gibi sıçraması” dediler. O hâlde **الباء** ziyadedir. Halîl dedi: **الحاظل**: yanının yarığında yürüyen. “Bize uğradı, topallayarak **يَحْظَلُ**” denir.

Bundan **(البِرْشاع)**: kalbi olmayan kimse. O hâlde **الرّاء** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الشين** ve **العين**’dendir; ve tefsir edilmiştir.

Bundan **(البَرْغَثَة)**: onda **الرّاء** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الغين** ve **الثاء**’dır. **الأبغث** su kuşlarından, kül rengi gibi olan (renk). O hâlde **البَرْغَثَةُ** **الطُّحْلة**’ye benzer bir renktir; ondan **البُرْغُوث**.

Bundan **(البَرْجَمَةُ)**: sözün kalınlığı; o hâlde **الرّاء** ziyadedir; aslında **البَجْم**’dir. İbn Düreyd dedi: **بَجَم** adam **يَبْجَم** **بُجُوماً**; eğer aptallıktan yahut heybetten sustuysa; o, **باجِمٌ**’dir.

**(فأما النّبَهْرَجُ)** ise, sahih Arapça değildir; bu sebeple ona kıyas aranmadı. **البَهْرَج**: kötü (adi). “Koruyacak kimse yoksa **أرضٌ بَهْرَجٌ**” denir. Ve “şeyi, yolun dışında olarak onunla aldı” mânâsında **بَهْرَجَ الشّيءَ**. Eğer onda şiir şahidi varsa, onların “**السّمَرَّج**” dedikleri gibidir. Ve bir şey değildir.

Onda ziyade harf bulunanlardan: **(البَرْزَخ)** iki şey arasındaki engel; sanki ikisinin arasında bir **بَرَازاً** vardır; yani yerden bir genişlik; sonra her engel **بَرْزَحاً** oldu. O hâlde **الخاء** zikrettiğimiz şeyden dolayı ziyadedir.

Bu bâbdan **(البِرْدِس)**: habis adam. **الباء** ziyadedir; aslında **الرَّدْسِ**’dendir; o da, işlere dalmaktır; **المِرْداس** gibi; o da kayadır. Bâbında tefsir edilmiştir.

Bundan **(بلذَمَ)**: korktuğu zaman sustu. **الباء** ziyadedir; aslında **لَذِمَ**’dendir; “korkmuş olarak yerinde kaldı, hareket etmedi” mânâsında.

Bundan **(بِرْقِعُ)**: dünya semasının adı. **الباء** ziyadedir; aslında **الرّاء** ve **القاف** ve **العين**’dir; çünkü her sema **رقيعٌ**’dir; semalar **أرقِعَةٌ**’dir.

Bundan **(بَرْعَمَ)**: bitki, başları yuvarlaklaştığı zaman. Aslı **بَرَع**’dır; uzadığı zaman. Bundan **(البَرْكَلَةُ)**: insanın suda ve çamurda yürümesidir; **الباء** ziyadedir; aslında **تَرَكَّلَ**’dendir; eğer iki ayağından biriyle vurup onu kazıma sırasında yere soktuysa. Ahtal dedi:
ربَتْ وَرَبَا في حَجْرِها ابن مَدِينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِهِ يترَكَّلُ
Bundan onların “**(بَلْسَمَ)** adam yüzünü buruşturdu” sözüdür. **الميم** onda ziyadedir; aslında **المُبْلِس**’dendir; o, kederli, hüzünlü, pişman olandır. Dedi:
* وفي الوُجوهِ صُفْرَةٌ وإبْلاَسْ *

Bundan, deve **(البَلْعَكُ)**: eti gevşek olan. **اللام** ziyadedir; o, **البَعْك**’tır; o da toplanmadır. Zikredilmiştir.

Bundan **(البَلْقَع)**: onda hiçbir şey olmayan. **اللام** ziyadedir; ve o, **الباء** ve **القاف** ve **العين** bâbındandır.

Bundan **(تَبَعثرَتْ نَفْسِي)**: **العين** ziyadedir; aslında **الباء** ve **الثّاء** ve **الرّاء**’dadır. Tefsiri geçmiştir.

 --------------ـــــ
([1]) **الزرقم**: **الزاي** ve **القاف**’ın dammesiyle: şiddetli mavilik; sözlüklerde **(زرق)** maddesinde olduğu gibi.
([2]) **الخلبن**: **الخاء** ve **الباء**’ın fethasıyla: beceriksiz kadın; sözlüklerde **(خلب)** maddesinde olduğu gibi. **خلباء** ve **خلبن** aynı mânâda denir.
([3]) Sözlükler **الباء**’yı aslî kıldı; kelimeyi **(بحظل)** içinde zikretti, **(حظل)** içinde zikretmedi. Kezâ, onun zikredeceği diğerlerinin harflerini de sözlükler aslî kıldı.
([4]) Asılda: “**البرغث**”, tahrif.
([5]) Şahitlerinden, ‘Accâc’ın divanında 10 ve Lisân’da **(بهرج)**:
* وكان ما اهتض الجحاف بهرجا *
([6]) Muradı: şahit, kelimenin Arapçada asl olduğuna delâlet etmez; bilakis o, mu‘arrebdir; “**السمرج**” mu‘arreb olduğu gibi; mânâsı: haraç çıkarmak, üç defada. Onda ‘Accâc’ın divanında 8 ve Lisân’da **(سمرج)** şu söz gelmiştir:
* يوم خراج يخرج السمرجا *
([7]) **بردس** denir; **زبرج** gibi; ve **برديس** de, **ياء** ziyadesiyle.
([8]) **الدال** ve **الذال** ile ikisiyle de denir; **المجمل**’de olduğu gibi.
([9]) Asılda: “**أسماء**”; ve **المجمل**’de sabit kılınan doğruya göredir.
([10]) Lisân ve Kâmûs’ta zikredilmedi; İbn Düreyd onu **الجمهرة** (3: 309)’da zikretti; onunla beraber “**الكربلة**”yi de, mânâsıyla. Bu sonuncusu Lisân ve Kâmûs’ta vârid olmuştur.
([11]) Beyit, divanında 5 ve Lisân’da **(دين، مدن، ركل)**; asılda: “**على مسحابة**”; doğrusu **(دين)**’de ve önceki kaynaklardadır.
([12]) Ondan önce, Lisân’da **(بلس)**: * وحضرت يوم خميس الأخماس *
([13]) **العين** ile ve **الغين** ile de denir.
([14]) Asılda: “**فالباء**”; sözün geri kalanı, sabit kıldığımızı gerektirir. **المجمل**’de: “**وتبغثرت نفسي غثت**”.

ـ (vaz‘an vaz‘ olunan dörtlünün üçüncü bâbı)
**(البَُهْصَُلَة)**: kısa kadın; ve **حمار بُهْصُلٌ** kısa. Ve **البُخْنُق**: kısa **البُرْقُع**; Ferrâ dedi: **البُخْنُق**: kadının, **الخِمار**’ı yağdan korumak için giydiği bir bez parçasıdır. **البَلْعَثُ**: kötü huylu. **البَهْكَثَة**: sürat. **البَحْزَج**: ineğin yavrusu. Kezâ **البَُرْغَُز**. **بَرْذَنَ** adam: ağırlaştı. **البرازِق**: cemaatler. **البُرْزُلُ**: iri. **ناقة بِرْعِس**: bol (sütlü). **بَرْشَط** eti: onu **شَرْشَرَهُ** (parçaladı). **بَرْشَمَ** adam, kederlendi ve hüznü gösterdiği zaman. Ve **بَرْهَمَ**: bakışı sürdürdüğü zaman. Dedi:
* ونَظَراً هَوْنَ الهُوَيْنَى بَرْهَما *
**البَرْقَطَةُ**: birbirine yakın adım. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
 (bâ kitabı tamamlandı)
 --------------ـــ
([1]) Bu, **الياء** ve **الصاد**’ın dammesiyle; ona **الهاء**’nın eklendiği ise, ikisinin dammesiyle ve fethasıyla söylenir.
([2]) **جندب** ve **عصفر** vezninde.
([3]) Lisân’da ona bir yazım gelmedi. Kâmûs’ta: “**البلعثة**: kalın beden ve şişmanlık içinde gevşeklik; ve kalın, eti gevşek (dişi); o, **بلعث**” (denir).
([4]) Asılda: “**البهكنة**” sonunda **النون** ile; doğrusu **الثاء** iledir.
([5]) Asılda: “**البرزك**”; doğrusu **اللام** iledir; Lisân ve Kâmûs ve **الجمهرة** (3: 305)’te olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: “Ve sabit değildir”; Lisân’da da böyledir.
([6]) **الباء** ve **العين**’in kesresiyle; ve **برعيس** de denir, **ياء** ziyadesiyle.
([7]) Lisân’da zikredilmedi; Kâmûs’ta zikredildi. **الشرشرة**: parçalamadır. Asılda: “**شرشر**”.
([8]) Asılda: “**برسم**”; doğrusu **الشين** mu‘ceme iledir.
([9]) Beyit, ‘Accâc’ındır; Lisân’da (14: 314); ve onun bu kafiye üzere olan urcûzesinde değildir. Rivayet olunur: “**دون الهوينا**”.

تاء kitabı:
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ه ر ج
درهم بهرج ومبهرج‏:‏ رديء الفضة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كلام بهرج وعمل بهرج‏.‏
وكذلك كل موصوف بالرداءة‏.‏
ودم بهرج‏:‏ هدر‏.‏
وبهرج بهم الطريق إذا أخذ بهم في غير المحجة‏.‏
وماء مبهرج‏:‏ مهمل للواردة‏.‏
قال ثعلبـة ابـن أوس الكلابي‏:‏ فلو كنت ثوباً كنت سبعاً وأربعاً ولو كنت ماء كنت ماء له نخل مبهرجةً للوارديـن حياضـه وليـس لـه أهـل فيمنعـه الأهل

##### Türkçe

ب ه ر ج
**درهم بهرج** ve **مبهرج**: gümüşün kötüsü.
Mecazdan: **كلام بهرج** ve **عمل بهرج**.
Aynı şekilde kötülükle nitelenmiş her şey.
**ودم بهرج**: hederdir.
**وبهرج بهم الطريق**: onları yol ile, ana yol üzerinde olmayana götürdüğü zaman.
**وماء مبهرج**: gelenlere karşı ihmal edilmiş.
Kılâbî Sa‘lebe b. Evs dedi:
“Eğer bir elbise olsaydım, yedi ve dört olurdum;
ve eğer su olsaydım, gelenler için havuzları, gelenlere karşı ihmal edilmiş hurmalıkları olan bir su olurdum;
ve onun, ehlin onu engelleyeceği bir ehli yoktur.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مكانٌ بَهْرَجٌ: غيرُ حِمًى؛ وقد بَهْرَجه فَتَبَهْرَج.
والبَهْرجُ: الشيء المباحُ؛ يقال: بهرجَ دَمَهُ. ودِرْهَمٌ بَهْرَجٌ: رديء. والدرهمُ البَهْرَجُ: الذي فضَّته رديئة. وكلُّ رديء من الدراهم وغيرها: بَهْرَجٌ؛ قال: وهو إِعراب نبهره، فارسي. ابن الأَعرابي: البَهْرَجُ الدرهم المُبْطَلُ السِّكَّةِ، وكلُّ مردودٍ عند العرب بَهْرَجٌ ونَبَهْرَجٌ. والبَهْرَجُ: الباطلُ والرديء من الشيء؛ قال العجاج:
وكانَ ما اهْتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجا
أَي باطلاً.
وفي الحديث: أَنه بَهْرَجَ دَمَ ابن الحارث أَي أَبطله. وفي حديث أَبي مِحْجَنٍ: أَمَّا إِذْ بَهْرَجْتَني فلا أَشْرَبُها أَبداً؛ يعني الخمرَ، أَي أَهْدَرْتَني بإِسقاط الحَدِّ عني.
وفي الحديث: أَنه أَتى بجراب لُؤْلؤٍ بَهْرَجٍ أَي رديءٍ. قال وقال القتيبي: أَحسبه بِجِراب لؤْلؤٍ بُهْرِجَ أَي عُدِلَ به عن الطريق المسلوك خوفاً من العَشَّار، واللفظة معرّبة؛ وقيل: هي كلمة هندية أَصلها نَبَهْلَهْ، وهو الرديء، فنقلت إِلى الفارسية فقيل نَبَهْرَهْ، ثم عُرّبت بَهْرَج.الأَزهري: وبُهْرِجَ بهم إِذا أُخِذَ بهم في غير المَحَجَّةِ. والبَهْرَجُ: التعويجُ من الاستواء إِلى غير الاستواء.

##### Türkçe

**مكانٌ بَهْرَجٌ**: himâ olmayan (yer); ve onu **بَهْرَجَ** etti de o da **تَبَهْرَجَ** oldu.

**والبَهْرجُ**: mubah olan şey; denir ki: **بهرجَ دَمَهُ**. Ve **دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ**: kötü.

**والدرهمُ البَهْرَجُ**: gümüşü kötü olan (dirhem). Ve dirhemlerden ve başkalarından her kötü olan: **بَهْرَجٌ**; dedi ki: ve o, **نبهره**’nin i‘rabıdır; Farsçadır. İbnü’l-A‘râbî: **البَهْرَجُ** sikke (damga) bakımından iptal edilmiş dirhemdir; ve Araplar katında her reddedilmiş şey **بَهْرَجٌ** ve **نَبَهْرَجٌ**dur.

**والبَهْرَجُ**: şeyden bâtıl ve kötü olan; el-‘Accâc dedi:
وكانَ ما اهْتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجا
yani bâtıl.

Hadiste: onun **بَهْرَجَ دَمَ** İbnü’l-Hâris’i, yani onu iptal etti. Ebû Mihcen hadîsinde: “**أَمَّا إِذْ بَهْرَجْتَني** فلا أَشْرَبُها أَبداً”; yani şarabı; yani benden haddi düşürmek suretiyle beni heder ettin.

Hadiste: onun **بَهْرَجٍ** (yani kötü) bir inci torbası getirdiği (vardır). Dedi ve el-Kuteybî dedi: onu, **بُهْرِجَ** (yani aşşârdan korkarak gidilen yolun dışına onunla sapıldı) bir inci torbası ile (getirdiğini) sanıyorum; ve lafız mu‘arrebdir; ve denildi ki: o, aslı **نَبَهْلَهْ** olan, ve o kötü (olan), bir Hintçe kelimedir; sonra Farsçaya nakledildi de **نَبَهْرَهْ** denildi; sonra **بَهْرَج** diye Arapçalaştırıldı. el-Ezherî: **وبُهْرِجَ بهم**; onlarla ana yol dışında (bir yolda) gidildiği zaman (denir).

**والبَهْرَجُ**: düzgünlükten düzgün olmamaya doğru eğriltme.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه ر ج * * البَهْرَجُ * الباطل والرديء من الشيء يقال درهم بهرج

##### Türkçe

* ب ه ر ج * * **البَهْرَجُ** * şeyden bâtıl ve kötü olan; “**درهم بهرج**” denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البهرج  ، بالفتح: الباطل، والردئ  من كل شىء، قال العجاج:
  وكان ما اهتض الجحاف بهرجا

  أي باطلا. وفي شفاء الغليل: بهرج: معرب نبهره، أي باطل، ومعناه الزغل، ويقال: نبهرج وبهرج وجمعه نبهرجات وبهارج. وقال المرزوقي في شرح الفصيح: درهم بهرج ونبهرج، أي باطل زيف. وقال كراع في المجرد: درهم بهرج: ردئ. وحكى المطرزى عن ابن الأعرابي: أن الدرهم البهرج: الذي لا يباع به، قال أبو جعفر: وهو يرجع إلى قول كراع: لأنه إنما لا يباع به لرداءته. وفي الفصيح: درهم بهرج. قال شارحه اللبلى: يقال درهم بهرج، إذا ضرب في غير دار الأمير حكاه المطرزى عن ثعلب عن ابن الأعرابي. وقال ابن خالويه: درهم بهرج هو كلام العرب، قال: والعامة تقول: نبهرج. وفي اللسان: والدرهم البهرج الذي فضته رديئة، وكل ردىء من الدراهم وغيرها بهرج، قال: وهو إعراب نبهره، فارسي. وعن ابن الأعرابي: البهرج: الدرهم المبطل السكة، وكل مردود عند العرب بهرج، ونبهرج. وفي الحديث:  أنه بهرج دم ابن الحارث  أي أبطله، والشىء المبهرج كأنه طرح فلا يتنافس فيه، كذا في شرح الفصيح للمرزوقى. البهرج: الشىء  المباح  ، يقال: بهرج دمه. من المجاز:  البهرجة: أن يعدل بالشىء عن الجادة القاصدة إلى غيرها  . وفي الحديث:  أنه أتى بجراب لؤلؤ بهرج  أي ردىء، قال: وقال القتيبي، أحسبه بجراب لؤلؤ بهرج، أي عدل به عن الطريق المسلوك خوفا من العشار، واللفظة معربة وفيل: هي كلمة هندية، أصلها نبهله، وهو الردىء، فنقلت إلى الفارسية، فقيل: نبهره، ثم عربت بهرج. قال الأزهري: وبهرج بهم، إذا أخذ بهم في غير المحجة. من المجاز أيضا:  المبهرج من المياه: المهمل الذي لا يمنع عنه كل من ورد. المبهرج  من الدماء: المهدر، و  مه  قول أبي محجن  الثقفي  لابن أبي وقاص  رضى لله عنهما  : أما إذ  بهرجتنى  فلا أشربها أبدا  يعنى الخمر  أي أهدرتني بإسقاط الحد عنى  . وفي الأساس: ومن المجاز: كلام بهرج، وعمل بهرج: ردئ، ودم بهرج: هدر. وفي اللسان، وشرح الحماسة عن ابن الأعرابي: مكان بهرج: غير حمى، وقد بهرجه فتبهرج.

##### Türkçe

**البهرج**، fetih ile: bâtıl; ve her şeyden kötü olan. el-‘Accâc dedi ki:
  Ve **الجحاف**’ın ezdiği şey **بهرجا** oldu

  yani bâtıl. Ve **شفاء الغليل**’de: **بهرج**: **نبهره**’nin mu‘arrebidir; yani bâtıl; ve mânâsı **الزغل**’dır. Ve denilir: **نبهرج** ve **بهرج**; cem‘i **نبهرجات** ve **بهارج**’dır. Ve el-Merzûkî **شرح الفصيح**’te dedi: **درهم بهرج** ve **نبهرج**; yani bâtıl, sahte. Ve Kurâ‘ **المجرد**’de dedi: **درهم بهرج**: kötü. Ve el-Mutarrizî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: **الدرهم البهرج**: onunla alışveriş yapılmayan (dirhem)dir. Ebû Ca‘fer dedi: Bu, Kurâ‘ın sözüne döner; çünkü onunla ancak kötülüğünden dolayı alışveriş yapılmaz. Ve **الفصيح**’te: **درهم بهرج**. Şârihi el-Lebleî dedi: **درهم بهرج** denilir; eğer emir darı dışında basılmışsa; el-Mutarrizî bunu Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. Ve İbn Hâlaveyh dedi: **درهم بهرج** Arapların sözüdür; dedi ki: avam **نبهرج** der. Ve **اللسان**’da: **الدرهم البهرج** gümüşü kötü olan (dirhem)dir; ve dirhemlerden ve başkalarından her kötü olan **بهرج**’dır. Dedi ki: O, Farsça olan **نبهره**’nin i‘râbıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **البهرج**: sikkeyi iptal eden dirhem; ve Araplar katında her reddedilen **بهرج**’dır ve **نبهرج**’dır. Ve hadiste: “O, İbnü’l-Hâris’in kanını **بهرج** etti” yani onu iptal etti. Ve **الشىء المبهرج** sanki atılmıştır; onda rekabet edilmez; el-Merzûkî’nin **شرح الفصيح**’inde böyledir. **البهرج**: mubah olan şey; denilir: “Onun kanını **بهرج** etti.” Mecazdandır: **البهرجة**: bir şeyi doğru yoldan başka bir şeye çevirmektir. Ve hadiste: “Ona **بهرج** inci torbası getirildi” yani kötü. Dedi ki: el-Kuteybî dedi: Ben onu, **بهرج** inci torbası sanıyorum; yani onu, ‘aşşârlardan korkarak, gidilen yoldan çevirdi. Ve lafız mu‘arrebtir; ve denildi: O, Hintçe bir kelimedir; aslı **نبهله**’dir; o da kötü olandır; Farsçaya nakledildi, **نبهره** denildi; sonra **بهرج** diye Arapçalaştırıldı. el-Ezherî dedi: “Onlarla **بهرج** etti” yani onlarla, ana yol dışında bir yolda gitti. Mecazdan da: sulardan **المبهرج**: ihmal edilmiş olan; ona gelen herkes ondan men edilmez. Kanlardan **المبهرج**: heder olandır. Ve Ebû Mihcen es-Sekafî’nin, İbn Ebî Vakkâs’a (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: “Madem ki beni **بهرجتنى** ettin, onu asla içmem” yani şarap; yani benden haddi düşürmekle beni heder ettin. Ve **الأساس**’ta: Mecazdandır: **كلام بهرج** ve **عمل بهرج**: kötü; ve **دم بهرج**: heder. Ve **اللسان**’da ve İbnü’l-A‘râbî’den **شرح الحماسة**’de: **مكان بهرج**: himâ olmayan (yer); ve onu **بهرجه** etti de **فتبهرج**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بُهْرِجَ
Q. 1 بُهْرِجَ بهرج هرج , in the pass. form, (Kt, Msb,) inf. n. بَهْرَجَةٌ, (K,) (assumed tropical:) It (a thing) was taken otherwise than by, or in, the right way: (Msb:) or (tropical:) it was turned away, or conveyed by turning away, (Kt, K, TA,) from the beaten way or road, (Kt, TA,) or from the direct, or right, main road. (K, TA.) And بَهْرَجَ بِهِمْ (tropical:) It (the road, A) lead them otherwise than in the beaten track. (T, A, TA.) [See بَهْرَجٌ, from which the verb is derived.] ― -b2- (tropical:) It (a man's blood) was made to be of no account, to go for nothing, unretaliated, or uncompensated by a mulct; was made allowable to be taken or shed. (Mgh.) And بَهْرَجَ دَمَهُ (tropical:) He made his blood to be of no account, &c. (TA.) ― -b3- Hence, (TA,) أَمَا اـِذْ بَهْرَجْتَنِى فَلَا أَشْرَبُهَا أَبَدًا (K, * TA) (tropical:) Verily, since thou hast made me [meaning my offence] to pass unnoticed, or hast taken no account of me, (هَدَرْتَنِى,) by annulling in respect of me the prescribed castigation, (K, TA,) I will not drink it (i. e. wine) henceforth: (TA:) said by Aboo-Mihjen (K, TA) Eth-Tha- kafee, (TA,) to Ibn-Abee-Wakkلs. (TA.) ― -b4- You say also, بَهْرَجَ المَكَانِ (assumed tropical:) He made the place free to the people in general to pasture their beasts in it. (IAar, L.)

تَبَهْرَجَ
Q. 2 تَبَهْرَجَ بهرج تبهرج It (a place) became, or was made, free to the people in general to pasture their beasts in it. (IAar, L.)

بَهْرَجٌ
بَهْرَجٌ بهرج هرج an arabicized word, (T, S, Mgh, L, TA,) from نَبَهْرَهْ, (T, Mgh, L, TA,) which is Persian; (L, TA;) or, as some say, it is an Indian word, originally نَبَهْلَهْ, meaning Bad, whence the Persian نَبَهْرَهْ, and hence the arabicized بَهْرَجٌ; (TA;) applied to a dirhem, as meaning bad; (Kr, S;) false; (S, El-Marzookee;) adulterated; (Shifل el-Ghaleel, El-Marzookee;) of bad silver; (A, Mgh, L, Msb;) with which one cannot buy: (IAar, TA:) or, as some say, in which the silver is predominant: or, accord. to IAar, of which the die has been falsified: (Mgh:) or not coined in the government-mint: (Lb, TA:) and ↓ مُبْهَرَجٌ signifies the same, applied to a dirhem; (Lh, A, Mgh;) and so ↓ نَبَهْرَجٌ; (Lh, El-Marzookee;) but [Mtr says,] I have not found it with ن, except on the authority of Lh (Mgh;) and IKh says that it is a word of the vulgar: (TA:) the pl. [of بهرج] is بَهَارِجُ, and [of نبهرج,] نَبَهْرَجَاتُ. (TA.) ― -b2- Hence, metaphorically, (Mgh,) (tropical:) Bad; (S, A, Mgh, L, Msb, K;) and false, or of no account; (S, A, Mgh, K;) applied to a thing (S, A, Mgh, L, Msb) of any kind: (A, Mgh, L:) anything rejected; not received or accepted; rejected as wrong or bad; as also ↓ نَبَهْرَجٌ: (TA:) and a thing is termed ↓ مُبَهْرَجٌ when it is as though it were cast away, and not an object of emulous desire or envy, or not in request. (El-Marzookee, TA.) You say, كَلَامٌ بَهْرَجٌ (tropical:) Bad language. (A, L.) And عَمَلٌ بَهْرَجٌ (tropical:) A bad action. (A, L.) ― -b3- (assumed tropical:) Allowed or allowable [to any person, to be taken or let alone, or to be possessed or made use of or done]; made allowable, free, or lawful. (K.) You say, دَمٌ بَهْرَجٌ (tropical:) Blood made to be of no account, to go for nothing, unretaliated, or uncompensated by a mulct; allowed to be taken or shed; (A, L;) as also ↓ مُبَهْرَجٌ. (K.) And مَكَانٌ بَهْرَجٌ (assumed tropical:) A place free to the people in general to pasture their beasts in it. (IAar, L.) And ↓ مَآءٌ مُبَهْرَجٌ (assumed tropical:) A water left free to those who come to water at it. (A, K, * TA.)

مُبَهْرَجٌ
مُبَهْرَجٌ مبهرج : see بَهْرَجٌ, in four places.

نَبَهْرَجٌ
نَبَهْرَجٌ بهرج نبهرج : see بَهْرَجٌ, in two places.

##### Türkçe

بُهْرِجَ
Q. 1 **بُهْرِجَ** بهرج هرج, edilgen kalıpta, (Kt, Msb,) mastar ismi **بَهْرَجَةٌ**, (K,) (mecaz olduğu varsayılarak:) O (bir şey) doğru yoldan başka bir şekilde alındı: (Msb:) veya (mecaz:) o, (Kt, K, TA,) çiğnenmiş yoldan veya yoldan, (Kt, TA,) yahut dosdoğru, ya da doğru ana yoldan, (Kt, TA,) çevrilerek uzaklaştırıldı, yahut çevrilerek aktarılıp götürüldü. (K, TA.) Ve **بَهْرَجَ بِهِمْ** (mecaz:) O (yol, A) onları çiğnenmiş izde olmayan bir şekilde götürdü. (T, A, TA.) [Fiilin türetildiği **بَهْرَجٌ**’e bak.] ― -b2- (mecaz:) O (bir adamın kanı) hesaba katılmaz kılındı, boşa gitti, kısas yapılmaksızın, yahut bir diyet ile tazmin edilmeksizin; alınması veya dökülmesi helâl kılındı. (Mgh.) Ve **بَهْرَجَ دَمَهُ** (mecaz:) O, onun kanını hesaba katılmaz kıldı, vb. (TA.) ― -b3- Bundan dolayı, (TA,) **أَمَا اـِذْ بَهْرَجْتَنِى فَلَا أَشْرَبُهَا أَبَدًا** (K, * TA) (mecaz:) Şüphesiz, madem ki sen beni [yani suçumu] görmezden gelinir kıldın, yahut beni hesaba katmadın, (**هَدَرْتَنِى,**) benim hakkımda farz kılınmış cezayı düşürmek suretiyle, (K, TA,) artık onu (yani şarabı) ebediyen içmeyeceğim: (TA:) bunu, Aboo-Mihjen (K, TA) Eth-Tha- kafee, (TA,) İbn-Abee-Wakkلs’a söylemiştir. (TA.) ― -b4- Şunu da söylersin, **بَهْرَجَ المَكَانِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, mekânı, insanların geneli için, hayvanlarını orada otlatmalarına serbest kıldı. (IAar, L.)

تَبَهْرَجَ
Q. 2 **تَبَهْرَجَ** بهرج تبهرج O (bir yer) insanların geneli için, hayvanlarını orada otlatmalarına serbest oldu, yahut serbest kılındı. (IAar, L.)

بَهْرَجٌ
**بَهْرَجٌ** بهرج هرج Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (T, S, Mgh, L, TA,) **نَبَهْرَهْ**’den, (T, Mgh, L, TA,) ki bu Farsçadır; (L, TA;) yahut bazılarının dediğine göre, o Hintçe bir kelimedir, aslında **نَبَهْلَهْ**, “Kötü” anlamında; buradan Farsça **نَبَهْرَهْ**, ve buradan Arapçalaştırılmış **بَهْرَجٌ**; (TA;) bir dirheme, “kötü” anlamında uygulanır; (Kr, S;) sahte; (S, El-Marzookee;) tağşişli; (Shifل el-Ghaleel, El-Marzookee;) kötü gümüşten; (A, Mgh, L, Msb;) onunla satın alınamayan: (IAar, TA:) yahut bazılarının dediğine göre, içinde gümüşün baskın olduğu: yahut IAar’a göre, kalıbı tahrif edilmiş olan: (Mgh:) yahut devlet darphanesinde basılmamış: (Lb, TA:) ve ↓ **مُبْهَرَجٌ** aynı manaya gelir, bir dirheme uygulanarak; (Lh, A, Mgh;) ve yine ↓ **نَبَهْرَجٌ**; (Lh, El-Marzookee;) fakat [Mtr der ki,] onu **ن** ile, Lh’nin rivayeti dışında bulmadım (Mgh;) ve IKh onun avamın bir kelimesi olduğunu söyler: (TA:) [**بَهْرَجٌ**’ün] çoğulu **بَهَارِجُ**, ve [**نبهرج**’in] **نَبَهْرَجَاتُ**’tur. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, mecazen, (Mgh,) (mecaz:) Kötü; (S, A, Mgh, L, Msb, K;) ve sahte, yahut değersiz; (S, A, Mgh, K;) herhangi bir türden bir şeye uygulanır: (A, Mgh, L:) reddedilen herhangi bir şey; alınmayan veya kabul edilmeyen; yanlış veya kötü diye reddedilen; bunun gibi ↓ **نَبَهْرَجٌ**: (TA:) ve bir şey, sanki atılmış gibi olduğunda, ve rekabet edilen bir arzu veya kıskançlık konusu olmadığında, yahut rağbet görmediğinde, ↓ **مُبَهْرَجٌ** diye adlandırılır. (El-Marzookee, TA.) Şunu söylersin, **كَلَامٌ بَهْرَجٌ** (mecaz:) Kötü söz. (A, L.) Ve **عَمَلٌ بَهْرَجٌ** (mecaz:) Kötü bir iş. (A, L.) ― -b3- (mecaz olduğu varsayılarak:) Herhangi bir kimse için mubah kılınmış veya mubah; [alınması veya terk edilmesi, yahut sahip olunması veya kullanılması veya yapılması]; mubah kılınmış, serbest, yahut helâl. (K.) Şunu söylersin, **دَمٌ بَهْرَجٌ** (mecaz:) Hesaba katılmaz kılınmış kan; boşa giden; kısas yapılmaksızın, yahut bir diyet ile tazmin edilmeksizin; alınması veya dökülmesi mubah kılınmış; (A, L;) bunun gibi ↓ **مُبَهْرَجٌ**. (K.) Ve **مَكَانٌ بَهْرَجٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) İnsanların geneli için, hayvanlarını orada otlatmalarına serbest bir yer. (IAar, L.) Ve ↓ **مَآءٌ مُبَهْرَجٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Orada sulanmaya gelenlere serbest bırakılmış bir su. (A, K, * TA.)

مُبَهْرَجٌ
**مُبَهْرَجٌ** مبهرج : **بَهْرَجٌ**’e bak, dört yerde.

نَبَهْرَجٌ
**نَبَهْرَجٌ** بهرج نبهرج : **بَهْرَجٌ**’e bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَهْرَجَ
بَهْرَجَ
a.  Led astray, misdirected.

تَبَهْرَجَ
تَبَهْرَجَ II ,
a.  Strutted, swaggered.

بَهْرَج
بَهْرَج 51 ,
a.  Vain, futile.

b.  Bad, false, spurious.

بَهْرَمَان
بَهْرَمَان P. ,
a.  Carbuncle.

بَهْرَمَة
بَهْرَمَة
a.  Brahmanism.

بَهْرَامَج
بَهْرَامَج P. ,
a.  A species of willow.

##### Türkçe

**بَهْرَجَ**
**بَهْرَجَ**
a. Saptırdı, yanlış yola sevk etti.

**تَبَهْرَجَ**
**تَبَهْرَجَ** II ,
a. Salına salına yürüdü, böbürlendi.

**بَهْرَج**
**بَهْرَج** 51 ,
a. Boş, faydasız.

b. Kötü, yanlış, sahte.

**بَهْرَمَان**
**بَهْرَمَان** P. ,
a. Karbunkül.

**بَهْرَمَة**
**بَهْرَمَة**
a. Brahmanizm.

**بَهْرَامَج**
**بَهْرَامَج** P. ,
a. Bir tür söğüt.
