# بهر (ب-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً		وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا عَظْمَ فيها.
والهبيرُ، والهَبيرةُ واحدها، :ما اطمأنَّ من الأرض وما حوله أشدّ ارتفاعاً منه.
والهِبْريَةُ والإِبْرِيَةُ: نُخالَةُ الرّأس. وهو ما تعلّق بأسفل شَعْر الرَّأْسِ كالنُخالة .
والهَبُّور: الشَّعَرُ النّابِتُ بالنَّبطيّة.
وهَوْبَر: اسم رجل.
وبنوهبّار: فخذ من قُريش من أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي.
رهب: رَهِبْتُ الشَّيءَ أَرْهَبُهُ رَهَباً ورَهْبةً، أي: خفته. وأَرْهَبْت فلانا.
والرَّهْبانِيّةُ: مصدرُ الرّاهب، والتَّرَهُبُ: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعةٍ، والجميع: الرَّهبان "والرَّهابِنةُ خطأ" .
والرَّهْبُ جزم لغة في الرَّهَب، والرَّهْباءُ: اسمٌ من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهباء من الله، والرَّغْباءُ إليه، والنَّعْماءُ منه.
ورَهَبُوت خيٌر من رَحَمُوت، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ.
والرَّهابةُ: عُظَيْمٌ في الصَّدْر يُشْرِف على البطن كأنَه ظَرَف لسانِ الكَلْب وناقة رَهْبٌ: مهزولةٌ جدّاً.
والرِّهابُ: الرِّقاقُ من النِّصالِ.
رَهْبَي: موضعٌ.
بهر: بَهَرْته: عالجته حتى انبهر، والاسم: البُهْر. وإذا عجز الشّيء عن الشّيء قيل: بَهَرَهُ.
وامرأةٌ بَهيرةٌ: قصيرةٌ ذليلةٌ الخِلْقة، ويقال: هي الضَّعيفة المشي.
وبَهْرَها بكذا: قَذَفها ببُهتانٍ.
والأَبْهرانِ: عِرْقان، ويقال: هما الأكحلان، ويُقالُ: بل هما عِرقان مُكْتَنِفا الصُّلب من الجانبين. والأبهر: عِرْقٌ في القلب يقال إنّ الصّلب متصل به.
قال:
وللفُؤادِ وَجيبٌ تحتَ أَبْـهَـرَهَ		لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله:"ومازالت أُكْلَةُ خَيْبَرَ تعاوِدُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَري" .
والأباهر من الرّيش: مايلي الخوافي، وهي الجوانب القصار .
والأَبْهَرُ من القوس: ما دون الطائف.
والبُهار قبطيّة : ثلاث مئةِ رِطْل. والبُهار: من الآنية كالإِبريق، قال في نعت الفرس:
"على العلياء كوبٌ أو بُهار"
وابْهارَّ اللّيلُ: أي: انتصف، وبُهْرَة الشَّيء: وَسَطه.
والبَهارُ: نوع من نَبات الرّبيع.
وبَهْراءُ: حيٌّ من اليمن.
بره: البُرْهان: بيانُ الحجة وإيضاحُها.
والبَرَهْرَهةُ: الجاريةُ البيضاء، وبَرَهُها: تَرارتُها وبَضاضتُها، وتصغير البرهرهة : بُرَيْهةٌ، ومَنْ أتمَّها قال: بُرَيْرِهةٌ، وأما بُرَيْهِرهة فقبيحة قلّما يُتَكَلَّمُ بها .
وأَبْرَهةُ: اسمُ أبي يَكْسومَ الحبشيّ ملك اليمن، الذي ساقَ الفيلَ إلى البَيْتِ فأهلكه الله ، قال:
مَنَعْتَ من أبرهةَ الحَطيما
وكَنْتَ فيما ساءَهُ زَعيما
ومعنى فيما: بما.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الراء** ve **الباء** onlarla birlikte

**ه ر ب**، **ه ب ر**، **ر ه ب**، **ب ه ر**، **ب ر ه** kullanımdadır; **ر ب ه** ise ihmaldir. **هرب**: **الهَرَبُ**: kaçıştır. Ve **المَهْرَب**: kaçış yeri; dersin ki: filan kimse bizim için bir **مَهْرَب**tır. Ve **المُهْرِب**: ürkmüş kaçandır. Dersin ki: filan kimse **مُهْرِباً** geldi; yani sana kaçmış, ürkmüş olarak geldiği zaman.

**هبر**: **الهَبْرُ**: ette kesmedir; dedi ki:
Bir kısrak bulursun, mızrak gibi dosdoğru;
ve keskin (kılıç) ki sallanınca **الهَبْرِ**e razı olmaz.
Ve **الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça ettir.
Ve **الهَبِيرُ** ve onun teki **الهَبيرةُ**: yerden yatışmış olan ve çevresi ondan daha şiddetli yükseklikte olan şeydir.
Ve **الهِبْريَةُ** ve **الإِبْرِيَةُ**: başın kepeğidir. O, baş saçının altına kepek gibi yapışan şeydir.
Ve **الهَبُّور**: Nabatî dilinde biten saçtır.
Ve **هَوْبَر**: bir adam adıdır.
Ve **بنوهبّار**: Kureyş’ten, **أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي**’den bir koldur.

**رهب**: **رَهِبْتُ** şeyi, onu **أَرْهَبُهُ** **رَهَباً** ve **رَهْبةً** (ile); yani: ondan korktum. Ve filanı **أَرْهَبْت**.
Ve **الرَّهْبانِيّةُ**: **الرّاهب**in mastarıdır; ve **التَّرَهُبُ**: bir **صَوْمَعةٍ** içinde ibadete kapanmadır; ve hepsi: **الرَّهبان**dır; “**الرَّهابِنةُ** hatadır”.
Ve **الرَّهْبُ**: **الرَّهَب** hakkında bir dilde cezmdir; ve **الرَّهْباءُ**: **الرَّهَبِ**den bir isimdir; dersin ki: Allah’tan **الرَّهباء**; O’na **الرَّغْباء**; O’ndan **النَّعْماء**.
Ve **رَهَبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır; yani: **تُرْهَبَ** (korkulman) **تُرْحَمَ**dan (merhamet olunmandan) hayırlıdır.
Ve **الرَّهابةُ**: göğüste, karın üzerine bakan bir büyük (şey)dir; sanki köpeğin dilinin zarfı gibidir. Ve **ناقة رَهْبٌ**: pek çok zayıf (deve)dir.
Ve **الرِّهابُ**: ok uçlarının ince olanlarıdır.
**رَهْبَي**: bir yerdir.

**بهر**: Onu **بَهَرْته**: onu tedavi ettim, ta ki **انبهر** oluncaya kadar; isim: **البُهْر**. Ve bir şey bir şeye karşı âciz kalınca “onu **بَهَرَهُ**” denir.
Ve **امرأةٌ بَهيرةٌ**: kısa, yaratılışı zelil (olan kadın)dır; ve denir ki: o yürüyüşü zayıf olandır.
Ve onu bununla **بَهْرَها**: onu bir iftira ile attı.
Ve **الأَبْهرانِ**: iki damardır; ve denir ki: onlar **الأكحلان**dır; ve denir ki: bilakis onlar, iki yandan belkemiğini kuşatan iki damardır. Ve **الأبهر**: kalpte bir damardır; belkemiğinin onunla bitişik olduğu söylenir.
Dedi ki:
Ve gönlün, **أَبْهَـرَهَ**sinin altında bir atışı vardır;
taşla, gaybın ötesinde delikanlının yaralaması (gibi).
Ve Allah’ın Elçisi صلى الله عليه وسلم ve âli üzerine dedi ki: “**خَيْبَرَ** lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَري**mi kestiği zamandır.”
Ve tüyden **الأباهر**: **الخوافي**ye bitişik olan şeydir; ve onlar kısa yanlardır.
Ve yaydan **الأَبْهَرُ**: **الطائف**in alt tarafıdır.
Ve **البُهار** Kıptîcedir: üç yüz **رِطْل**. Ve **البُهار**: kaplardan, **الإِبريق** gibi; atın vasfında dedi ki:
“Yüksekte bir kadeh yahut bir **بُهار**.”
Ve gece **ابْهارَّ**: yani ortalandı; ve bir şeyin **بُهْرَة**si: onun ortasıdır.
Ve **البَهارُ**: bahar bitkisinden bir türdür.
Ve **بَهْراءُ**: Yemen’den bir kabiledir.

**بره**: **البُرْهان**: delilin beyanı ve onun açıklanmasıdır.
Ve **البَرَهْرَهةُ**: beyaz cariyedir; ve onun **بَرَهُها**: onun tazeliği ve parlak beyazlığıdır. Ve **البرهرهة**nin küçültmesi: **بُرَيْهةٌ**; ve onu tamamlayan kimse dedi ki: **بُرَيْرِهةٌ**. Ama **بُرَيْهِرهة** çirkindir; onunla pek az konuşulur.
Ve **أَبْرَهةُ**: Yemen meliki Habeşî **يَكْسومَ**’un babasının adıdır; o, fili **البَيْتِ**e sevk etti de Allah onu helâk etti; dedi ki:
**الحَطيما**yı **أبرهةَ**’den men ettin,
ve onun kötü gördüğü şeyde önder oldun.
Ve **فيما**nın manası: **بما**dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: يقال بَهْراً له، أي تَعْساً له. قال ابن ميادة:
تفَاقَدَ قَوْمي إذْ يَبيعون مُهْجَتيبَجَارِيةٍ بَهْراً لهم بَعْدَها بَهْرا
ويقال أيضاً: بَهْراً في معنى عَجَباً. قال عمر ابن أبي ربيعة:
ثم قالوا تحِبُّها قلـتُ بَـهْـراًعَدَدَ القَطرِ والحَصى والتُرابِ
وبَهَرَهُ بَهْراً، أي غلبه. والبُهْرُ بالضم: تتابُع النَفَسِ. وبالفتح المصدر، يقال: بَهَرَهُ الحِمْلُ يَبْهَرُهُ بَهْراً، أي أوقع عليه البُهْرَ فانْبَهَرَ، أي تتابع نَفَسُهُ. وبُهْرَةُ الليلِ والوادي والفرسِ: وَسَطُهُ. والأَبْهَرُ: عِرْقٌ إذا انقطع مات صاحبُه، وهما أَبْهَرانِ يَخرجان من القلب ثم يتشعَّبُ منهما سائر الشَرايين. وأنشد الأصمعيُّ لابن مُقْبل:
ولِلْفُؤَادِ وَجيبٌ تحت أبْـهَـرِهِلَدْمَ الغُلامِ وراء الغَيْبِ بالحَجَر
والأبْهَرُ من القوس: ما بين الطائف والكُلْيَةِ. والأَباهِرُ من ريش الطائر: ما يلي الكُلى، أولها القوادمُ، ثم المناكبُ، ثم الخوافي، ثم الأَباهِرُ، ثم الكُلى. والبُهارُ بالضم: شيء يوزن به، وهو ثلثمائةِ رطلٍ. وبَهَرَ القمرُ: أضاء حتَّى غلب ضَوْءَهُ ضَوْءَ الكواكب. يقال قمرٌ باهِرٌ. وبَهَرَ الرجل: بَرَعَ. وقال ذو الرمة:
وقد بَهَرْتَ فلا تَخْفى على أحَدٍإلاَّ على أَحَدٍ لا يَعْرِفُ القَمَرا
وقد بَهَرَتْ فلانةُ النساءَ: غلبتْهنّ حُسناً. والابْتِهارُ: ادِّعاءُ الشيءِ كذباً. قال الشاعر:
وَما بي إنْ مَدَحْتَهُمُ ابْتِهارُ
وابْتُهِرَ فلانٌ بفلانة: شُهِرَ بها. وابْهارَّ الليلُ ابْهيراراً، أي انتصف، ويقال ذهب مُعظمه وأكثره. وابهَارَّ علينا الليلُ ابْهيراراً: طالَ.

##### Türkçe

Ebû Amr: “Ona **بَهْراً** denir”; yani “ona **تَعْساً** (bedbahtlık) olsun.” İbn Miyâde dedi ki:
“Kavmim, canımı bir câriyeye satarlarken beni yokladılar; onlara **بَهْراً** olsun, ondan sonra da **بَهْرا**.”

Yine denir: **بَهْراً** “**عَجَباً** (şaşma)” mânâsındadır. Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
“Sonra dediler: ‘Onu seviyor musun?’ Dedim: **بَـهْـراً**; damlanın, çakılın ve toprağın sayısı kadar.”

Ve “**بَهَرَهُ** **بَهْراً**”: yani onu yendi. Ve **البُهْرُ** (ötre ile): nefesin ardı ardına gelmesidir. Fetha ile ise mastardır; denir: “**بَهَرَهُ** **الحِمْلُ** **يَبْهَرُهُ** **بَهْراً**”; yani ona **البُهْرَ**ı vâki kıldı da “**انْبَهَرَ**”; yani nefesi ardı ardına geldi. Ve **بُهْرَةُ** gecenin, vadinin ve atın: ortasıdır. Ve **الأَبْهَرُ**: bir damardır; kesilirse sahibi ölür; ikisi **أَبْهَرانِ**dır; kalpten çıkarlar, sonra onlardan sair atardamarlar dallanır. Asma‘î, İbn Mukbil’den şu beyti okudu:
“Ve kalbin, **أبْـهَـرِه** altında bir çarpıntısı vardır; taşta gaybın ötesinde delikanlının kanı için.”

Ve yaydan **الأبْهَرُ**: **الطائف** ile **الكُلْيَةِ** arasındaki şeydir. Ve kuş tüyünden **الأَباهِرُ**: böbreklere bitişik olan kısımdır; ilkinin adı **القوادمُ**, sonra **المناكبُ**, sonra **الخوافي**, sonra **الأَباهِرُ**, sonra **الكُلى**. Ve **البُهارُ** (ötre ile): kendisiyle tartılan bir şeydir; o, üç yüz rıtl’dır. Ve “**بَهَرَ** ay”: aydınlandı; ta ki onun ışığı yıldızların ışığına galip geldi. “**قمرٌ باهِرٌ**” denir. Ve “**بَهَرَ** adam”: üstün oldu. Zû’r-Rumme dedi ki:
“Ve gerçekten sen **بَهَرْتَ**; hiç kimseye gizli kalmazsın; ancak ayı tanımayan bir kimseye.”

Ve gerçekten falanca kadın, kadınlara **بَهَرَتْ**: onları güzellikçe yendi. Ve **الابْتِهارُ**: bir şeyi yalan olarak iddia etmektir. Şair dedi ki:
“Ve onlara medhetsem, bende **ابْتِهارُ** yoktur.”

Ve “**ابْتُهِرَ** falanca, falanca kadınla”: onunla meşhur edildi. Ve “**ابْهارَّ** gece, **ابْهيراراً**”: yani ortalandı; ve denir: onun çoğu ve ekserisi gitti. Ve “Gece bize **ابْهيراراً** **ابهَارَّ**”: uzadı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر ب
هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة .
هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ .
وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
ولا أحدٌ يقرُب منه ؛ أي فليس هو بشيء . أبو عبيد ، عنه في ( الأمثال ) .
وقال غيره : معنى قولهم : ماله هاربٌ ولا قاربٌ : أي ماله بعير يصدرُ عن الماء ، ولا بعيرٌ يقرُب الماءَ .
ويقال : هَرَب من الوَتدِ نصفُه في الأرض : أي غاب ، قال أبو وَجْزَة :
ورُمَّةً نَشِبَتْ في هارِبِ الوَتَدِ
وساح فلانٌ في الأرض ، وهرَب فيها ، قال : وهرَب الرجلُ وهَرِم بمعنًى واحد .
أبو عبيد ، عن الكسائي : أهْرَب الرجل إذا جَدَّ في الذّهاب .
وقال الليث : الهرَب : الفِرار . يقال : جاء فلانٌ مُهْرِباً : إذا أتاكَ هارباً فَزِعاً . وفلانٌ لنا مَهْرَب .
وقال غيره : أهرَب الرجُل : إذا أَبعَد في الأرض ، وأَهْرَب فلانٌ فلاناً : إذا اضْطرَّه إلى الهَرب ، وأَهربَت الرِّيحُ ما على وجهِ الأرض من التّراب والقَميم وغيره : إذا سَفَتْ به .
هبر : قال الليث : الهَبْر : قَطْع اللَّحم ، والهَبْرَة : نَحْضَةٌ مِن لحمٍ لا عَظْمَ فيها .
والهِبْرِيَة والإبْرِية : هي نُخالة الرأس .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : أعطيتُه هَبْرَةً من لحم : إذا أعطاه مُجتمِعاً منه ، وكذلك البِضْعَة والفِدْرَة .
الحَرّانيّ ، عن ابن السكيت : ضَرْبٌ هَبْرٌ : أي يُلقِي قطعةً من اللَّحْم إذا ضَرَبه . وطَعْنٌ نَتْرٌ : فيه اختلاس .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ الهَبْر : ما اطْمَأَنّ من الأرض . وأنشد غيره :
هُبورُ أَغْوَاطٍ إلى أَغْواطِ
شمِرٌ ، عن أبي عمرو : الهَبْر من الأرض أن يكون مطمئنّاً وما حوله أرفعُ منه ، وجمعُه هُبْر . قال عَدِيّ :
جَعَل القُفَّ شمالاً وانتَحى
وعلى الأيمنِ هُبْرٌ وبُرَقْ
ويقال : هُبْرَة وهُبْر أيضاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أهبَرَ الرجل : سَمِنَ سِمَناً حَسَناً .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : بعيرٌ أَهْبَرُ وهبِرٌ : أي كثيرُ اللّحْم ، وناقةٌ هبْراء وهَبِرَة .
وقال غيره : اهتَبَره بالسيف : إذا قطعه .
وقال اللّحيانيّ : يقال : لا آتيك هُبَيْرَة بنَ سعد ، ولا آتيك أَلْوَةَ هُبْيَرَةَ : ينصب على مذهب الصفات : أي لا آتيكَ أبداً . ويقال : إنَّ أَصْلَه أنَّ سعدَ بنَ زيدِ مَناةَ عُمِّرَ طويلاً وكَبِر ، فنظر يوماً إلى شائه وقد أُهملَتْ ولم تُرْعَ ، فقال لابنِه هُبَيْرة : ارْعَ شاءك ، فقال : لا أَرْعاها سِنَّ الحِسْل : أي أبداً ، فصار مَثلاً . وقيل : لا آتيك أَلْوَةَ هبَيرةَ .
وهُباريّةَ الرَّأسِ : نُخالَتُه ، مِثل الهِبرِيَة ، وريحٌّ هُبارِيّةٌ : ذاتُ غبار . وقال ابن أحمر :
هُباريةٌ هَوجاءُ موعدُها الضُّحَى
إذا أَرْزَمَتْ جاءت بوَرْدٍ غَشَمْشَم
أبو عبيدة : من آذان الخيل أذُنٌ مُهَوْبَرةٌ وهي التي يَحتَشِي جَوفُها وَبَراً وفيها شعَر ،
وتَكتسِي أَطْرافُها وَطُرَرُها أيضاً الشَّعَر . وقلّما تكون إلاّ في رَوائد الخيل ، وهِي الرَّوَاعي . والهَوْبَر والأَوبَر : الكثير الوبَرِ من الإبلِ وغيرِها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَوْبَر : القرد الكثير الشَّعَر . والهُبَيْرَةُ : الضَّبُع الصغيرة .
ويقال للكانُونَيْن : هما الهَبّاران والهَرَّاران .
عمرو عن أبيه : يقال للعنكبوت : الهَبُور والهَبُون .
وروَى سفيان ، عن السدّيّ ، عن عكرمة عن ابن عباس في قوله : ( سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ ) ( الفِيل : 5 ) .
قال : الهبُّور . قال سفيان : وهو الذَّرُّ الصغير .
ورَوَى أبو عوانَة ، عن عطاءٍ ، عن سعيد ، عن ابن عبَّاس قال : هو الهَبُّور عُصافَةُ الزَّرع الذي يُؤكل ، وقيل الهبُّور بالنَّبَطيّة : دُقاق الزَّرْع ، والعُصافة ما تَفتَّت من وَرَقِه ، والمأكول : ما أُخذ حَبُّه وبقي لا حَبَّ فيه .
بهر : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما زالت أُكلةُ خَيْبَرَ تُعاودُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَرِي ) .
قال أبو عبيد : الأبْهَر : عِرْقٌ مُسْتبطِنُ الصُّلْبِ ، والقَلْبُ مُتصلٌ به ، فإذا انقطع لم يكن معه حياة ، وأنشد الأصمعي :
وللفؤاد وَجِيبٌ تحتَ أَبْهَرِه
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْب بالحجَرِ
وفي حديث عمر أنّه رُفع إليه غلامٌ ابتهَرَ جاريةً في شعره ، فلم يُوجَد الثَّبَتُ ، فَدَرَأَ عنه الحَدَّ . قال أبو عبيد : الابتهار : أن يقذفها بنفسِه ، فيقول : فعلتُ بها ، كاذِباً ، فإن كان فَعَل فهو الابتيار .
وقال الكُمَيْت :
قَبِيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفتا
ةِ إما ابتهاراً وإمَّا ابتيَاراً
وقال شمر : البَهْر : التَّعْس قال : وهو الهلاَك .
قال : ويقال : ابتهَرَ فلانٌ : إذا بالَغ في الشيء ، ولم يَدَع جُهْداً .
ويقال : ابتهَرَ في الدعاء : إذا تَحوَّب وجَهِد . وابتهَرَ فلانٌ في فلان ولِفُلان : إذا لم يَدَع جَهْداً ممَّا لفلان أو عليه .
وكذلك يقال : ابتهَلَ في الدُّعاء ، وهذا ممّا اعتقب فيه اللاّم والراء .
وقال خالد بن جَنْبة : ابْتَهَر في الدعاءِ : إذا كان يدعو كلَّ ساعة لا يَسْكت . وابتُهِرَ يُشبِّب بامرأة : إذا كان لا يُفرّط عن ذلك ، ولا يُثْجَى . قال : لا يُثْجى : لا يُسْكَتُ عنه .
قال : وأنشدت عَجوز من بني دارِمٍ لشيخٍ من الحيِّ في قعيدته :
ولا يَنامُ الضَّيْفُ من حِذَارِها
وقولِها الباطِلَ وابتهارِها
وقال : الابتهار : قول الكذِبِ ، والحَلِفُ عليه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَبْهَرَ : إذا جاء بالعَجب . قال : والبَهْرُ : العَجب .
وأبْهَرَ : إذا استغنى بعد فَقْر .
وأَبْهَرَ : تزوّج سَيِّدةً ، وهي البهيرة ، يقال : فلانةُ بَهِيرةٌ مَهيرة .
وأَبهرَ : إذا تلوَّن في أخلاقه : دَماثةً مرَّة ، وخُبثاً أخْرى .
قال : والبَهْرُ : الغَلَبة . والبَهْر : المَلْءُ . والبَهْر : البُعْدُ ، والبَهْرُ : المباعدة من الخير ، والبَهْرُ الخيْبة . والبَهْر : الفَخْر ، وأنشد بيت عمرَ بن أبي ربيعة :
ثمَّ قالوا : تُحبُّها قلتُ : بَهْراً
عَدَدَ القَطْرِ والحصَا والتُّرابِ
قال أبو العباس : يجوز أن يكون جميع ما قاله ابن الأعرابي في وجوه البَهْر أن يكون معنى لما قاله عُمر ، وأحْسنها العَجَب .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سار ليلة حتّى ابهارَّ الليلُ .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله ابهارَّ الليلُ ، يعني انتَصَف ، وهو مأخوذ من بُهْرة الشيء ، وهو وَسَطُه .
وقال أبو سعيد الضّرير : ابهِيرَارُ اللَّيْل : طلوعُ نُجومه إذا تَتامَّت ، لأنّ اللّيل إذا أقبَل أقبلتْ فَحْمتُه ، فإذا استنارَتْ ذَهَبَتْ تِلْكَ الفحمة .
وقال غيره : بُهِرَ الرجُل : إذا عَدَا حتى غَلَبَه البُهْر ، وهو الرَّبْو ، فهو مَبْهُور وبَهير .
وقال الليث : امرأةٌ بَهِيرَةٌ ، وهي القصيرة الذَّليلة الْخِلْقة .
ويقال : هي الضعيفَةُ المَشْي . قلت : هذا تصحيف ، والذي أراده الليث : البُهتُرة بمعنى القصيرة ، وأما البهِيرَة من النِّساء فهي السّيِّدة الشَّريفة ، ويقال للمرأة إذا ثقُل أردافُها فإذا مَشَتْ وقع عليها البُهْر والرَّبو : بَهِير . وقال الأعشى :
تَهادَى كما قد رأَيْتَ البَهيرَا
ورُوِي عن عمرو بن العاص أنّه قال : إنّ ابن الصَّعْبة وهو طلحة بن عُبيد الله ترك مائة بُهار ، في كل بُهار ثلاثة قناطير من ذهب وفضة .
قال أبو عبيد : بُهارٌ أحسَبها كلمةً غيرَ عربيَّة ، وأراها قبطيَّة .
قال : والبُهار في كلامهم : ثَلاثُمائة رِطل . قلت : وهكذا رَوَى سَلَمة عن الفراء : قال البُهار ثلاثُمائة رِطل . وكذلك قال ابن الأعرابي ، قال : والمُجَلَّدُ : سِتّمائة رِطل .
قلت : وهذا يدلّ على أن البهار عربيّ ، وهو ما يُحمل على البعير بلُغة أهل الشام .
وقال بُريْقٌ الهذَليّ يصف سحاباً ثقيلاً :
بمُرتَجِزٍ كأنَّ على ذُراه
رِكابَ الشأْمِ يَحمِلنَ البُهارا
قال القُتَيبيُّ : كيف يُخلِّف في كل ثلثمائة رَطْلٍ ثلاثة قناطير ؟ ولكنّ البُهارَ الحِمْلُ ، وأنشد البيت للهُذَليّ . قال : وقال الأصمعيّ في قوله : ( يحملن البهارا ) يحملن الأحمال من مَتاع البيت . وأراد أنّه ترك مائة حِمْل مالٍ ، مقدار الحمل منه ثلاثة قناطير . قال : والقنطار مائة رَطْلٍ ، فكان كلّ حمل منها ثلاثمائة رَطل .
وقال ابن الأعرابي : البَهار لَبَب الفَرَس .
قال : والبِهار : المُفاخرة .
ويقال : بَهَر فلانٌ فلاناً : إذا علاه وغَلَبه ، وقمرٌ باهِر : إذا علا الكَواكِب ضوءُه ، وأنشد أبو عبيد :
وقد بَهَرْتَ فما تَخفى على أَحدٍ
إلاّ على أحدٍ لا يَعرِف القَمَرَا
أي علوتَ كلَّ من يُفاخِرُكَ ، فظهرتَ عليه .
ويقال لليالي البِيض : بُهْرٌ ، جمع باهِر ، ويقال : بُهَر بوزن ظُلَم جمع بُهْرة ، وكلّ ذلك من كلام العرب .
وبَهْراءُ : حيٌّ من قُضاعة .
وقال اللحياني : يقال لأربع رِيشاتٍ من مُقَدَّمِ الجناح : القوادِمُ ؛ ولأرْبع يليهنّ : المناكبُ ؛ ولأربع يَليهنّ بعد المَناكِب : الخوافي ؛ ولأربع بعد الخوافي : الأباهِرُ .
وقال الليث : البُهار : شيء من الآنية كالإبريق ، وأَنشد :
على العلياءِ كُوبٌ أو بُهار
قلت : لا أَعْرِف البهار بمعنى الآنية .
أبو عبيد ، عن الأصمعي . العَرارُ : بَهارُ البرّ .
قلت : العَرار : الْحَنوَة ، كأنّ البَهارَ فارسيّة .
وقال الليث : الأبهَرُ مِنَ القوْسِ : ما دُونَ الطَّائِف .
وروى أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : في القوس كَبِدُها ، وهو ما بين طرَفَي العِلاقة ، ثم الكُلْية تَلِي ذلك ، ثم الأبهَرُ يَلِي ذلك ، ثم الطَّائِفُ ، ثم السِّيَةُ ، وهو ما عُطِفَ من طَرَفَيها .
وقال شمر : بَهَرتُ فلاناً : إذا غلبتَه ببَطْش أو لِسَانٍ .
وبَهَرْتُ البَعِيرَ : إذا ما ركَضْتَه حتى ينقطع . وقال ابن قتادة :
ألا يا لقومي إذ يبيعون مُهجتِي
بجاريةٍ بَهْراً لهمْ بعدَها بَهْراً
ويقال : رأيتُ فلاناً بَهْرَةً : أي جَهْرةً عَلاَنية ، وأنشد :
وكم مِنْ شُجاعٍ بادَرَ الموتَ بَهْرَةً
يَمُوتُ على ظَهرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ
وقال ابن شميل : البُهْر : تكلُّف الجَهْدِ إذا كُلِّف فوق ذَرْعه ، يقال : بَهَرَهُ إذا قطع نَفسَه بضَرْبٍ أو خَنْقٍ ، أو ما كان ، وأنشد :
إن البَخيلَ إذا سأَلْتَ بَهَرْتَه
رهب : قال الليث : رَهِبْتُ الشيءَ رَهَبا ورهْبَةً : أي خِفْتُه ، وأَرْهَبْتُ فلاناً .
قال : والرَّهْبَانيَّة : مصدر الراهب . والترهُّبُ : التَّعَبُّد في صَوْمَعة . والجميع الرُّهبان ، والرَّهابِنة خطأ .
وأخبرني المنذري ، عن أبي الهيثم أنه قال : الرُّهبانُ يكونُ واحداً وجَمعاً ، فمن جعله واحداً جَعَله على بناء فُعلان ، وأنشد في ذلك :
لو عاينَتْ رُهبانَ دَيْرٍ في القُلَل
لانحدَرَ الرُّهبان يَمشِي ونَزَلْ
قال : ووجهُ الكلام أن يكون جَمعاً بالنّون . قال : وإن جَمَعْتَ الرُّهبانَ الواحدَ رَهابِينَ ورهابِنَة جاز . وإن قلت : رهبانيُّون كان صواباً . وأصلُ الرَّهبانيَّة من الرَّهبة ،
ثم صارت اسماً لِما فَضَل عن المقدار وأَفرَط فيه . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ ) ( الحَديد : 27 ) .
قلت : ومعنى هذه الآية عَوِيص .
قال أبو إسحاق : يَحتمل معناها ضَرْبينِ : أحدُهما أن يكون المعنى في قوله : ( وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ( وابتَدعُوا رَهبانيّةً ابتَدَعوها ، كما تقول : رأَيتُ زيداً وعَمْراً أَكْرَمْتُه . قال : ويكون ) ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا ( معناها : لم تُكْتَبْ عليهم البتّةَ ، ويكون ) عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ ( بدلاً من الهاء والألف ، فيكون المعنى : ما كَتَبْنَا عليهم إلاّ ابتغاءَ رِضْوان الله ، وابتغاءُ رِضْوان الله اتِّباعُ ما أَمَر به ، فهذا والله أعلم وَجْهٌ ، وفيها وجْهٌ آخرُ : ( وَرَهْبَانِيَّةً ( جاء في التفسير أنهم كانوا يَرون من مُلوكهم ما لا يصبرون عليه ، فاتّخَذَوا أسراباً وصَوامِع ، وابتَدعوا ذلك ، فلمّا ألْزَموا أنفسهم ذلك التَّطَوُّعَ ، ودخلوا فيه لزِمَهم تمامُه ، كما أنَّ الإنسان إذا جعَل على نفسِه صَوْماً لم يُفترَضْ عليه لزِمه أَن يُتمِّمَه ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ ) ( القَصَص : 32 ) ، فإنَّ أبا إسحاق قال : يقال : من الرُّهْب والرَّهَب ، إذا جُزِمَ الهاءُ ضُمَّ الراء ، وإذا حُرِّكَ الهاءُ فُتح الراء ، ومعناهما واحد مثل الرُّشْد والرَّشَد .
قال : ومعنى ) جَنَاحَكَ ( هاهنا يقال : العَضُد ويقال : اليدُ كلُّها جَناح .
قلت : وقال مُقاتلٌ في قوله : من الرَّهَب : الرَّهَبُ كُمُّ مِدْرَعَتِه .
وروى عمرو عن أبيه : يقال لكُمِّ القميص : القُنُّ ، والرُّدْنُ ، والرَّهَب ، والْخِلاف .
وقال ابن الأعرابيّ : أَرْهبَ الرجلُ : إذا أطال رَهَبَه : أي كُمَّه .
قال وأرْهب إذا رَكِب رَهْباً ، وهو الجمل العالي .
قلت : وأكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله : ( غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ ) ( القَصَص : 32 ) أنّه بمعنى الرّهبة ، ولو وَجدتُ إماماً من السَّلف يجعل الرَّهَب كُمّاً لذهبت إليه ؛ لأنه صحيح في العربية ، وهو أَشْبه بسياق الكلامِ والتفسيرِ ، والله أعلم بما أراد .
ويقال : استَرهبتُه وأرهبْتُه بمعنًى واحد . وترهَّبَ الرجلُ : إذا صار راهباً يَخْشَى الله . قال الله : ( وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَآءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍ ) ( الأعرَاف : 116 ) أي : أَرْهبوهم . وترهبَ غيرَه : إذا توعَّدَه ، وقال العجّاج يصف عَيْراً وأُتُنَه :
تُعْطِيه رَهباها إذا تَرَهَّبا
على اضطِمارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْربا
عُصارةَ الجَزءِ الذي تَحَلَّبا
رَهْباها : التي تَرهبُه ، كما يقال هالكٌ وهَلْكَى .
إذا ترهبا : إذا تَوَعَّدَها .
وقال الليث : الرَّهْب جَزْمٌ : لُغة في الرَّهَب . قال : والرَّهْباء : اسمٌ من الرَّهَب : تقول : الرَّهْباءُ من الله ، والرَّغْباء إليه .
وقال شمر : تقول العرب : رَهبُوت خيرٌ من رَحَمُوت . قال : و المعنى لأَن تُرْهَب خيرٌ مِن أن تُرحَم .
وقال الليث : الرَّهابةُ : عُظَيْمٌ في الصّدر مُشْرِفٌ على البَطن ، كأنّه طرَفُ لسان الكلب .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الرَّهابةُ : طَرَف المعِدة . قال : والكُلْكُل : طرَفُ الضِّلَع التي تُشْرِف على الرَّهابة .
وقال ابن شميل في قَصِّ الصّدر رَهابتُه ، قال : وهو لسان القَصِّ من أسفَل . قال والقَصُّ : مُشاشٌ .
وقال الليث : ناقةٌ رَهْب ، وهي المَهزولة جِدّاً ، وأنشد قول الأعشى :
وأَلْوَاحُ رَهْبٍ كأنَّ النُّسُو
عَ أَثْبَتْنَ في الدَّفّ منها سِطارا
وأمّا قوله في قصيدةٍ أخرى :
ولا بُدَّ مِن غزوَةٍ بالمَصِيف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا
فإنَّ الرَّهْبَ من نعت الغَزْوة ، وهي التي كَلَّ ظهرُها وهُزِل .
وحكي عن ابن الأعرابي أنه قال : رهَّبَتْ ناقةُ فلانٍ ، فقعد عليها يُحايِيها : أي جَهَدَها السيرُ فَعلَفَها ، وأحْسَنَ إليها حتى ثابت إليها نفسُها .
وقال الليث : رَهبَى : مَوْضع .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الرِّهاب : الرِّقاق من النِّصال ، واحدُها رَهْب ، وأنشد :
بِيضٌ رِهَابٌ ومُجْنَأٌ أُجُدُ
قال : وناقةٌ رَهْبٌ : ضامِر
قال أبو عُبيد في باب ( البخيل يعطي من غير طبعِ جُودٍ ) : قال أبو زيد : يقال في مثل هذا : رَهْبَاك خيرٌ من رَغْباك . يقول : فَرَقُهُ منك خير من حُبِّه ، وأَحْرَى أن يُعطِيَكَ عليه . ومثله : الطَّعنُ يَطأَرُ .
وقال غيرُه : يقال فعلتُ ذلك من رُهبَاك : أي من رَهبتَك ، والرُّغْبَى ؛ الرَّغْبَة . وقال : يقال : رُهباك خيرٌ من رُغباك ، بالضم أيضاً فيهما .
ربه : أهمله الليث .
ورَوى ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَرْبَهَ الرجُلُ : إذا استَغنى بتعبٍ شديد .
بره : أَبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ قال : بَرِهَ الرجلُ : إذا ثاب جسْمُه بعد تغيُّرٍ من عِلَّة .
قال : وأَبْرَه الرجل : غَلَبَ الناسَ ، وأتى بالعجائب .
وقال اللّيث : البُرْهان : الحجّة ، وإيضَاحُها .
قلتُ : ونون البُرْهان ليست أصليّة ، وقولُهم : بَرْهَن فلانٌ : إذا جاء بالبُرْهان ، مُوَلَّد ، والصواب أن يقال : أَبْرَه : إذا جاء بالبُرْهان كما قاله ابن الأعرابيّ إن صحّ عنه ، وهي في رواية أبي عمرو ، ويجوز أن تكون النون في البُرْهان نون جمعٍ على فُعْلاَن ، ثمّ جُعلت كالنُّون الأصليّة ، كما جمعوا مُصَاداً على مُصْدَانٍ ، ومَصيراً عَلَى مُصْرانٍ ، ثمّ جَمَعُوا مُصرانَ على مَصَارين ، على توهّم أنّها أصليّة .
وقال اللّيث : أبْرَهة : اسم أبي يَكْسُومَ مَلكِ الحَبَشةِ الّذي ساقَ الفِيلَ إلى البَيْتَ فَأَهلكَه الله .
قال : والبَرَهْرَهة : الجارية البيضاء قال : وبَرَهُها : تَرارَتُها وبَضَاضَتها .
قال : وتصغير بَرَهْرَهة بُرَيْهَةَ . ومَن أَتمَّها قال : بُرَيْرِهة وأمّا بُرَيْهِرَهةٌ فقبيحة قلّما يُتكلَّم بها .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : البَرَهْرَهَة : الّتي كأنها تُرْعَدُ من الرّطوبة .
شمر ، عن ابن الأعرابيّ قال : البَرَهْرَهة : التي لها بَريق من صَفائِها .
وقال غيرُه : هي الرقيقة الجِلد ، كأنّ الماء يَجري فيها من النَّعْمة . قلتُ : ومعنَى أقاويلِهم متقارب .
أبو عُبيد : البُرْهة : الزَّمان ، يقال : أقمتُ عندَه بُرهةً من الدَّهر ، كقولك : أقمتُ عنده سَبَّةً من الدَّهر .
وقال ابن السكّيت : أقمتُ عنده بُرهة من الدَّهر وبَرهة من الدهر .
وقال غيرُه : يُصغَّر إبراهيم بُرَيها ، وذلك أنّ الميم عنده زائدة ، وبعضهم يقول : بُرَيْهِيم .

##### Türkçe

ه ر ب
**هرب** ، **هبر** ، **رهب** ، **بره** ، **بهر** ، **ربه** : kullanımdadır.

**هرب** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Araplar, adamdan malı nefyetmede şöyle der: “Falancanın **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok”; yine “Onun **سَعْنَةٌ**’si de yok, **مَعْنَة**’si de yok.”

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الهارب**: sudan dönen (çıkan) kimsedir; bundan onların sözü: “Onun **هارِبٌ**’ı da yok, **قارب**’ı da yok”: yani onun hiçbir şeyi yoktur, dedi. **القارب** ise suyu arayan kimsedir.

Asmaî, onların “Onun **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok” sözünde dedi: manası, ondan kaçılan bir kimse yoktur,
ve ona yaklaşan bir kimse yoktur; yani o bir şey değildir. Ebû Ubeyd, ondan, (Emsâl)’de.

Başkası dedi ki: onların “Onun **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok” sözünün manası: yani onun sudan dönen bir devesi yoktur, suya yaklaşan bir devesi de yoktur.

Ve denir: kazığın yarısı yerde iken ondan **هَرَب** etti: yani kayboldu. Ebû Vecze dedi ki:
ورُمَّةً نَشِبَتْ في هارِبِ الوَتَدِ

Falanca yeryüzünde dolaştı, onda **هرَب** etti (kayboldu/uzaklaştı). Dedi ki: adam **هرَب** etti ve **هَرِم** (aynı) bir manadadır.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: adam **أهْرَب** etti; gidişte ciddileştiği zaman.

Leys dedi ki: **الهرَب**: kaçıştır. Denir: falanca **مُهْرِباً** geldi: sana kaçmış, korkmuş olarak geldiği zaman. Ve falanca bizim için bir **مَهْرَب**’dır.

Başkası dedi ki: adam **أهرَب** etti: yeryüzünde uzaklaştığı zaman. Ve falanca falancayı **أَهْرَب** etti: onu kaçmaya mecbur ettiği zaman. Ve rüzgâr, yeryüzünün yüzündeki toprak ve **القَميم** ve başkasını **أَهربَت**: onunla savurduğu zaman.

**هبر** : Leys dedi ki: **الهَبْر**: et kesmektir. **الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça ettir.

**والهِبْرِيَة** ve **الإبْرِية**: başın kepeğidir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: ona etten bir **هَبْرَةً** verdim: ondan toplu (bir arada) olarak verdiği zaman; yine **البِضْعَة** ve **الفِدْرَة** de böyledir.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ضَرْبٌ هَبْرٌ**: yani onu vurduğu zaman bir et parçası düşürür. **وطَعْنٌ نَتْرٌ**: onda kapıp alma vardır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الهَبْر**: yerden alçalmış (çukurlaşmış) olandır. Başkası inşad etti:
هُبورُ أَغْوَاطٍ إلى أَغْواطِ

Şemmir, Ebû Amr’dan: yerden **الهَبْر**, alçak olması ve çevresinin ondan daha yüksek olmasıdır; çoğulu **هُبْر**’dür. Adî dedi ki:
جَعَل القُفَّ شمالاً وانتَحى
وعلى الأيمنِ هُبْرٌ وبُرَقْ

Ve denir: **هُبْرَة** ve **هُبْر** da.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أهبَر** etti: güzel bir semizlikle semirdi.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **بعيرٌ أَهْبَرُ** ve **هبِرٌ**: yani eti çok. Ve **ناقةٌ هبْراء** ve **هَبِرَة**.

Başkası dedi ki: onu kılıçla **اهتَبَره**: onu kestiği zaman.

Lihyânî dedi ki: denir: “Sana Sa‘d’ın **هُبَيْرَة**’si kadar gelmem” ve “Sana **أَلْوَةَ هُبْيَرَةَ** kadar gelmem”: sıfatlar mezhebine göre nasb edilir; yani sana asla gelmem. Ve denir: aslı, **سعدَ بنَ زيدِ مَناةَ**’nın uzun yaşayıp ihtiyarlaması; bir gün koyunlarına baktı, ihmal edilmiş ve güdülmemişti; oğlu **هُبَيْرة**’ye dedi: koyununu güt. O dedi ki: “Onu **سِنَّ الحِسْل** kadar gütmem”: yani asla. Böylece mesel oldu. Ve denildi: “Sana **أَلْوَةَ هبَيرةَ** kadar gelmem.”

Ve **هُباريّةَ الرَّأسِ**: onun kepeği; **الهِبرِيَة** gibi. Ve **ريحٌّ هُبارِيّةٌ**: tozlu. İbn Ahmer dedi ki:
هُباريةٌ هَوجاءُ موعدُها الضُّحَى
إذا أَرْزَمَتْ جاءت بوَرْدٍ غَشَمْشَم

Ebû Ubeyde: atların kulaklarından bir kulak **مُهَوْبَرةٌ**’dir; o, iç boşluğu **وَبَراً** ile dolan ve içinde kıl bulunan kulaktır;
ve uçları ve kenarları da kılı giyinir. Pek az olur; ancak atların **رَوائد**’inde olur; o da **الرَّوَاعي**’dir. Ve **الهَوْبَر** ve **الأَوبَر**: develerden ve başkalarından **الوبَر**’i çok olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الهَوْبَر**: kılı çok maymundur. **الهُبَيْرَةُ**: küçük sırtlandır.

Ve **الكانُونَيْن** için denir: ikisi **الهَبّاران** ve **الهَرَّاران**’dır.

Amr, babasından: örümceğe **الهَبُور** ve **الهَبُون** denir.

Süfyân rivayet etti; Suddî’den, İkrime’den, İbn Abbâs’tan, şu sözü hakkında: ( **سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ** ) (Fil: 5).
Dedi ki: **الهبُّور**. Süfyân dedi ki: o, küçük **الذَّرُّ**’dür.

Ebû Avâne rivayet etti; Atâ’dan, Saîd’den, İbn Abbâs’tan dedi ki: o, yenilen ekinin **عُصافَةُ**’si olan **الهَبُّور**’dur. Ve denildi: **الهبُّور** Nabatîce: ekinin ufak kırıntılarıdır. **العُصافة**: yaprağından ufalanandır. **المأكول**: tanesi alınmış ve içinde tane kalmamış olandır.

**بهر** : Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu ki dedi: ( “Hayber lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَرِي**’mi kestiği zamandır.” ).

Ebû Ubeyd dedi ki: **الأبْهَر**: omurganın içinde bulunan bir damardır; kalp ona bitişiktir; kesilirse onunla beraber hayat olmaz. Asmaî inşad etti:
وللفؤاد وَجِيبٌ تحتَ أَبْهَرِه
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْب بالحجَرِ

Ömer’in hadisinde: kendisine, şiirinde bir cariyeyi **ابتهَرَ** etmiş bir oğlan getirildi; sabit (delil) bulunmadı; ondan haddi defetti. Ebû Ubeyd dedi ki: **الابتهار**: onu kendi nefsiyle itham etmesidir; “Onunla yaptım” der; yalan olarak. Eğer yapmışsa o **الابتيار**’dır.

Kümeyt dedi ki:
قَبِيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفتا
ةِ إما ابتهاراً وإمَّا ابتيَاراً

Şemmir dedi ki: **البَهْر**: **التَّعْس**’tır; dedi: o helâktir.

Dedi: ve denir: falanca **ابتهَرَ** etti: bir şeyde mübalağa ettiği ve hiçbir gayret bırakmadığı zaman.

Ve denir: duada **ابتهَرَ** etti: günaha girdi ve çabaladı (zahmet çekti)ği zaman. Ve falanca falanca hakkında ve falanca için **ابتهَرَ** etti: falancanın lehine veya aleyhine olan şeyden hiçbir gayret bırakmadığı zaman.

Ve yine denir: duada **ابتهَلَ** etti; bu, içinde **اللاّم** ile **الراء**’ın birbirinin yerine geçtiği şeylerdendir.

Hâlid b. Cenbe dedi ki: duada **ابْتَهَر** etti: her saat dua ediyor, susmuyor olduğu zaman. Ve bir kadınla **يُشبِّب** olmakta **ابتُهِرَ**: bundan gevşemediği ve **لا يُثْجَى** olduğu zaman. Dedi ki: **لا يُثْجى**: hakkında susturulmaz.

Dedi: Benî Dârim’den bir yaşlı kadın, mahalleden bir şeyhe, oturduğu yerde inşad etti:
ولا يَنامُ الضَّيْفُ من حِذَارِها
وقولِها الباطِلَ وابتهارِها

Dedi: **الابتهار**: yalan söz ve onun üzerine yemin etmektir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَبْهَرَ**: acayip getirdiği zaman. Dedi: **البَهْرُ**: acayiptir.

Ve **أبْهَرَ**: fakirlikten sonra zengin olduğu zaman.

Ve **أَبْهَرَ**: bir hanımefendiyle evlendi; o **البهيرة**’dir. Denir: falanca kadın **بَهِيرةٌ مَهيرة**’dir.

Ve **أَبهرَ**: ahlâkında renk değiştirdiği zaman: bir kere yumuşaklık, başka bir kere kötülük.

Dedi: **البَهْرُ**: galebedir. **والبَهْر**: doluluktur. **والبَهْر**: uzaklıktır. **والبَهْرُ**: hayırdan uzaklaştırmadır. **والبَهْرُ**: hüsrandır. **والبَهْر**: övünmedir. Ömer b. Ebî Rebîa’nın beytini inşad etti:
ثمَّ قالوا : تُحبُّها قلتُ : بَهْراً
عَدَدَ القَطْرِ والحصَا والتُّرابِ

Ebû’l-Abbâs dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’nin **البَهْر**’in vecihlerinde söylediği şeylerin hepsinin, Ömer’in söylediğine bir mana olması caizdir; en güzeli acayiptir.

Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: bir gece yürüdü; ta ki gece **ابهارَّ** etti.

Ebû Ubeyd dedi ki: Asmaî dedi: “gece **ابهارَّ** etti” sözü, yani yarı oldu; bu, şeyin **بُهْرة**’sinden alınmıştır; o da onun ortasıdır.

Ebû Saîd ed-Darîr dedi ki: gecenin **ابهِيرَارُ**’ı: yıldızlarının, tamamlandığı zaman doğmasıdır; çünkü gece geldiğinde onun karalığı gelir; aydınlandığı zaman o karalık gider.

Başkası dedi ki: adam **بُهِرَ** oldu: koştu da **البُهْر** ona galip geldiği zaman; o **الرَّبْو**’dur. O, **مَبْهُور** ve **بَهير**’dir.

Leys dedi ki: **امرأةٌ بَهِيرَةٌ**: o, yaratılışça kısa ve zelildir.

Ve denir: o, yürüyüşü zayıf olandır. Dedim: bu bir tashiftir; Leys’in muradı: **البُهتُرة** “kısa” manasındadır. Kadınlardan **البهِيرَة** ise hanımefendi, şerefli olandır. Ve kadına, kalçaları ağır olduğu zaman denir; yürüdüğünde ona **البُهْر** ve **الرَّبو** düşer: **بَهِير**. A‘şâ dedi ki:
تَهادَى كما قد رأَيْتَ البَهيرَا

Amr b. Âs’tan rivayet olundu ki dedi: İbnü’s-Sa‘be, o da Talha b. Ubeydullah’tır, yüz **بُهار** bıraktı; her **بُهار**’da altın ve gümüşten üç kantar vardır.

Ebû Ubeyd dedi ki: **بُهارٌ**’ı, zannederim Arapça olmayan bir kelimedir; onu Kıptîce görüyorum.

Dedi: onların sözünde **البُهار**: üç yüz **رِطل**’dür. Dedim: Seleme, Ferrâ’dan böyle rivayet etti: dedi: **البُهار** üç yüz **رِطل**’dür. İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi. Dedi: **والمُجَلَّدُ**: altı yüz **رِطل**’dür.

Dedim: Bu, **البهار**’ın Arapça olduğuna delalet eder; Şam ehlinin dilinde deveye yüklenen şeydir.

Bureyk el-Hüzelî, ağır bir bulutu vasfederek dedi:
بمُرتَجِزٍ كأنَّ على ذُراه
رِكابَ الشأْمِ يَحمِلنَ البُهارا

Kuteybî dedi ki: Her üç yüz **رَطْل**’da üç kantarı nasıl bırakır? Lakin **البُهار** yük’tür. Hüzelî’nin beytini inşad etti. Dedi: Asmaî, “**يحملن البهارا**” sözünde dedi: ev eşyasından yükleri taşırlar. Muradı: yüz yük mal bıraktı; yükün miktarı üç kantardır. Dedi: kantar yüz **رَطْل**’dür; böylece her yük üç yüz **رَطْل** oldu.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **البَهار**: atın göğüs altı (gıdık) kısmıdır.

Dedi: **والبِهار**: övüşmedir.

Ve denir: falanca falancayı **بَهَر** etti: ona üstün geldiği ve onu yendiği zaman. Ve **قمرٌ باهِر**: ışığı yıldızlara üstün geldiği zaman. Ebû Ubeyd inşad etti:
وقد بَهَرْتَ فما تَخفى على أَحدٍ
إلاّ على أحدٍ لا يَعرِف القَمَرَا

Yani sen, seninle övüşeni aştın; ona üstün geldin.

Ve beyaz gecelere **بُهْرٌ** denir; **باهر**’in çoğuludur. Ve **بُهَر** denir; **ظُلَم** vezninde, **بُهْرة**’nin çoğuludur. Bunların hepsi Arapların sözündendir.

Ve **بَهْراءُ**: Kudâa’dan bir kabiledir.

Lihyânî dedi ki: kanadın önünden dört teleğe **القوادِمُ** denir; onların ardından gelen dörde **المناكبُ**; **المَناكِب**’den sonra onların ardından gelen dörde **الخوافي**; **الخوافي**’den sonra gelen dörde **الأباهِرُ**.

Leys dedi ki: **البُهار**: ibrik gibi kaplardan bir şeydir. Ve inşad etti:
على العلياءِ كُوبٌ أو بُهار

Dedim: **البهار**’ı kap manasında bilmem.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **العَرارُ**: buğdayın **بَهارُ**’ıdır.

Dedim: **العَرار**: **الْحَنوَة**’dir; sanki **البَهار** Farsçadır.

Leys dedi ki: yaydan **الأبهَرُ**: **الطَّائِف**’in alt tarafıdır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti: yayda **كَبِدُها** vardır; o, **العِلاقة**’nın iki ucu arasındadır. Sonra **الكُلْية** onu takip eder. Sonra **الأبهَرُ** onu takip eder. Sonra **الطَّائِفُ**. Sonra **السِّيَةُ**; o, iki ucundan bükülmüş olandır.

Şemmir dedi ki: falancayı **بَهَرتُ**: onu el gücüyle veya dille yendiğim zaman.

Ve deveyi **بَهَرْتُ**: onu koşturduğumda, ta ki kesilinceye kadar. İbn Kutâde dedi ki:
ألا يا لقومي إذ يبيعون مُهجتِي
بجاريةٍ بَهْراً لهمْ بعدَها بَهْراً

Ve denir: falancayı **بَهْرَةً** gördüm: yani açıkça, alenen. Ve inşad etti:
وكم مِنْ شُجاعٍ بادَرَ الموتَ بَهْرَةً
يَمُوتُ على ظَهرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ

İbn Şümeyl dedi ki: **البُهْر**: gücünün üstünde yükletildiğinde gayreti zorlamaktır. Denir: onu **بَهَرَهُ**: bir vuruşla veya boğmayla yahut her ne ise nefesini kestiği zaman. Ve inşad etti:
إن البَخيلَ إذا سأَلْتَ بَهَرْتَه

**رهب** : Leys dedi ki: **رَهِبْتُ** şeyi **رَهَبا** ve **رهْبَةً**: yani ondan korktum. Ve falancayı **أَرْهَبْتُ**.

Dedi: **الرَّهْبَانيَّة**: râhibin masdarıdır. **والترهُّبُ**: bir hücrede ibadet etmektir. Hepsi **الرُّهبان**’dır; **الرَّهابِنة** hatadır.

Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den: dedi ki: **الرُّهبانُ** tekil de olur, çoğul da. Onu tekil yapan, onu **فُعلان** binası üzerine yapar. Bunun hakkında inşad etti:
لو عاينَتْ رُهبانَ دَيْرٍ في القُلَل
لانحدَرَ الرُّهبان يَمشِي ونَزَلْ

Dedi: sözün yönü, **النّون** ile çoğul olmasıdır. Dedi: eğer tekil olan **الرُّهبان**’ı **رَهابِينَ** ve **رهابِنَة** diye çoğul yaparsan caiz olur. Ve eğer **رهبانيُّون** dersen doğru olur. **الرَّهبانيَّة**’nin aslı **الرَّهبة**’dendir;
sonra miktardan fazla olan ve onda aşırı giden şeye isim oldu. Allah azze ve celle dedi: ( **وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ** ) (Hadîd: 27).

Dedim: Bu âyetin manası güçtür.

Ebû İshâk dedi ki: manası iki tarzı ihtimal eder: birincisi, “( **وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً** )” sözünde mana, “bir **رَهبانيّةً** icat ettiler; onu icat ettiler” olmasıdır; senin “Zeyd’i ve Amr’ı gördüm; onu ikram ettim” demen gibi. Dedi: ve “( **ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا** )” manası: onlara asla yazılmadı. Ve “( **عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ** )” **الهاء** ve **الألف**’ten bedel olur; böylece mana: Biz onlara ancak Allah’ın rızasını istemeyi yazdık. Allah’ın rızasını istemek, emrettiğine uymaktır. Bu, Allah daha iyi bilir, bir veçhedir. Ve onda başka bir veçih daha vardır: “( **وَرَهْبَانِيَّةً** )” tefsirde geldiğine göre, krallarından sabredemeyecekleri şeyler görüyorlardı; böylece mağaralar ve hücreler edindiler ve bunu icat ettiler. Kendilerine bu gönüllü işi ilzam edip içine girdiklerinde, tamamlaması onlara lazım oldu; tıpkı insanın, farz kılınmamış bir orucu kendine gerekli kılması halinde onu tamamlamasının lazım olması gibi.

Allah azze ve celle’nin sözüne gelince: ( **غَيْرِ سُو ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ** ) (Kasas: 32); Ebû İshâk dedi ki: **الرُّهْب** ve **الرَّهَب**’den denir; **الهاء** cezmedilirse **الراء** damme yapılır; **الهاء** harekelenirse **الراء** fetha yapılır; ikisinin manası birdir; **الرُّشْد** ve **الرَّشَد** gibi.

Dedi: Burada “( **جَنَاحَكَ** )” manası: **العَضُد** denir; ve bütün ele **جَناح** denir.

Dedim: Mukâtil, “**الرَّهَب**” hakkında dedi: **الرَّهَبُ** onun zırhının koludur.

Amr, babasından rivayet etti: gömleğin koluna **القُنُّ** ve **الرُّدْنُ** ve **الرَّهَب** ve **الْخِلاف** denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **أَرْهبَ** etti: **رَهَب**’ini uzattığı zaman; yani kolunu. Dedi: ve **أرْهب**: **رَهْباً**’a bindiği zaman; o, yüksek devedir.

Dedim: insanların çoğu, “( **غَيْرِ سُو ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ** )” tefsirinde onun **الرّهبة** manasında olduğuna gittiler. Eğer seleften bir imam bulsaydım ki **الرَّهَب**’i kol yapsın, ona giderdim; çünkü Arapçada sahihdir; sözün ve tefsirin siyakına daha benzer. Allah, muradını daha iyi bilir.

Ve denir: onu **استَرهبتُه** ve onu **أرهبْتُه** bir manadadır. Adam **ترهَّبَ** etti: Allah’tan korkan bir râhib olduğu zaman. Allah dedi: ( **وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَآءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍ** ) (A‘râf: 116) yani: onları **أَرْهبوهم**. Ve başkasını **ترهبَ** etti: onu tehdit ettiği zaman. A‘câc, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi:
تُعْطِيه رَهباها إذا تَرَهَّبا
على اضطِمارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْربا
عُصارةَ الجَزءِ الذي تَحَلَّبا

**رَهْباها**: onu korkutan (dişi)dir; “**هالكٌ** ve **هَلْكَى**” denildiği gibi.
“**إذا تَرَهَّبا**”: onu tehdit ettiği zaman.

Leys dedi ki: **الرَّهْب** cezmdir: **الرَّهَب**’de bir lugattır. Dedi: **الرَّهْباء**: **الرَّهَب**’den bir isimdir. Dersin ki: Allah’tan **الرَّهْباءُ**, O’na **الرَّغْباء**.

Şemmir dedi ki: Araplar der: **رَهبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır. Dedi: mana, korkutulman, merhamet edilmanden hayırlıdır.

Leys dedi ki: **الرَّهابةُ**: göğüste büyük bir şeydir; karın üzerine çıkıntılıdır; sanki köpeğin dilinin ucudur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الرَّهابةُ**: midenin ucudur. Dedi: **الكُلْكُل**: **الرَّهابة** üzerine çıkıntı yapan kaburganın ucudur.

İbn Şümeyl dedi ki: göğsün alt kısmında onun **رَهابتُه**’si vardır. Dedi: o, alttan **القَصِّ**’ın dilidir. Dedi: **القَصُّ**: kıkırdaktır.

Leys dedi ki: **ناقةٌ رَهْب**: o, pek zayıf olandır. A‘şâ’nın sözünü inşad etti:
وأَلْوَاحُ رَهْبٍ كأنَّ النُّسُو
عَ أَثْبَتْنَ في الدَّفّ منها سِطارا

Ama başka bir kasidesindeki sözü:
ولا بُدَّ مِن غزوَةٍ بالمَصِيف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا
Şüphesiz **الرَّهْب** gazvenin sıfatındandır; o, sırtı yorulmuş ve zayıflamış olandır.

İbnü’l-A‘râbî’den nakledildi ki dedi: falancanın devesi **رهَّبَتْ**; üzerine oturdu, onu **يُحايِيها**: yani yürüyüş onu yordu; ona yem verdi ve ona iyi davrandı; ta ki nefsi ona geri dönünceye kadar.

Leys dedi ki: **رَهبَى**: bir yerdir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الرِّهاب**: ok uçlarının ince olanlarıdır; tekili **رَهْب**’dir. Ve inşad etti:
بِيضٌ رِهَابٌ ومُجْنَأٌ أُجُدُ

Dedi: **ناقةٌ رَهْبٌ**: zayıf (ince)dir.

Ebû Ubeyd, “(cimrilik tabiatı olmaksızın verir)” babında dedi: Ebû Zeyd dedi: bunun gibisinde denir: “**رَهْبَاك** **رَغْباك**’tan hayırlıdır.” Yani: onun senden korkusu, onun sevgisinden hayırlıdır; bunun üzerine sana vermesi daha layıktır. Benzeri: “**الطَّعنُ يَطأَرُ**.”

Başkası dedi ki: “Bunu senin **رُهبَاك**’ından yaptım”: yani senin **رَهبتَك**’inden. Ve **الرُّغْبَى**: **الرَّغْبَة**’dir. Dedi: “**رُهباك** **رُغباك**’tan hayırlıdır” denir; ikisinde de damme ile de.

**ربه** : Leys onu ihmal etti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: adam **أَرْبَهَ** etti: şiddetli bir yorgunlukla zengin olduğu zaman.

**بره** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: adam **بَرِهَ** etti: bir hastalıktan değişimden sonra bedeni geri döndüğü (toparlandığı) zaman.

Dedi: adam **أَبْرَه** etti: insanlara galip geldi ve acayipler getirdi.

Leys dedi ki: **البُرْهان**: hüccettir ve onun açıklanmasıdır.

Dedim: **البُرْهان**’ın **نون**’u aslî değildir. Onların “falanca **بَرْهَن** etti” sözü: burhan getirdiği zaman; muvelleddir. Doğrusu, “**أَبْرَه** etti” denmesidir: burhan getirdiği zaman; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi, eğer ondan sahihse. Bu, Ebû Amr’ın rivayetindedir. Ve caizdir ki **البُرْهان**’daki **نون**, **فُعْلاَن** üzere bir cem‘ **نون**’u olsun; sonra aslî **النُّون** gibi kılınmış olsun; tıpkı **مُصَاداً**’ı **مُصْدَانٍ** üzerine, **مَصيراً**’ı **مُصْرانٍ** üzerine cem‘ ettikleri gibi; sonra **مُصرانَ**’ı **مَصَارين** üzerine cem‘ ettiler; onun aslî olduğu vehmi üzerine.

Leys dedi ki: **أبْرَهة**: Habeş meliki **يَكْسُومَ**’un babasının adıdır; fili Beyt’e sevk eden; Allah onu helâk etti.

Dedi: **البَرَهْرَهة**: beyaz cariyedir. Dedi: **وبَرَهُها**: onun dolgunluğu ve parlak beyazlığıdır.

Dedi: **بَرَهْرَهة**’nin tasğîri **بُرَيْهَةَ**’dir. Onu tamamlayan kimse dedi ki: **بُرَيْرِهة**. Ama **بُرَيْهِرَهةٌ** çirkindir; onunla pek az konuşulur.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **البَرَهْرَهَة**: sanki rutubetten titriyormuş gibi olan.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **البَرَهْرَهة**: saflığından bir parıltısı olan.

Başkası dedi ki: o, ince derilidir; sanki nimet yüzünden su onun içinde akıyor. Dedim: onların sözlerinin manası birbirine yakındır.

Ebû Ubeyd: **البُرْهة**: zamandır. Denir: onun yanında dehrden bir **بُرهةً** kaldım; senin “onun yanında dehrden bir **سَبَّةً** kaldım” demen gibi.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: onun yanında dehrden bir **بُرهة** kaldım ve dehrden bir **بَرهة**.

Başkası dedi ki: İbrâhîm, **بُرَيها** diye tasğîr edilir; çünkü onun yanında **الميم** ziyadedir. Bazıları der: **بُرَيْهِيم**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ.
(بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس.
(بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب.
(بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة.
(بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً.
(بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء.
فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال :
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر.
وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]).
فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً.
(بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ.
(بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً.
(بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر.
فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن.
(بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ.
(بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *
(بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء.
فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها.
وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل.
(بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه.
ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ.
--------------ــــ
([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة.
([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان.
([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة".
([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً.
 ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم".
([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان.
 ([7])البيت في اللسان (5: 152-154).
 ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321.
([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه".
([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل *
([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد".
([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72).
([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة.
([14]) كذا في الأصل.
([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

##### Türkçe

(باء, **الباء** ve **الهاء** ve onlardan sonra gelenler bâbı, üçlüde)
(**بهو**) **الباء** ve **الهاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da ev ve ona benzeyen şeydir. Şu hâlde **البَهْو** evlerin önünde öne alınmış evdir. Ve **البَهْو** boğanın barınağıdır. Ve denilir ki **البَهْو** hamilede iki kalça arasındaki çocuğun oturma yeridir. Ve denilir ki insanın ve başkasının iç boşluğuna **البَهْو**.

(**بهي**) **الباء** ve **الهاء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şeyin boş kalması ve işlemez hâle gelmesidir. Denilir: **بيتٌ باهٍ**; içinde hiçbir şey olmayan boş ise. Ve derler: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" ve bu, onun kıllarından evler edinilmemesindendir; o, çadırların üzerine çıkar da onları yırtar. Ve bazı hadiste: "أَبْهُوا الخَيْل" yani onları atıl bırakın. Ve bazen derler: **بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً**, eğer delik deşik olduysa.

(**بهأ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da ünsiyettir. Araplar der: **بَهأْتُ بالرَّجُلِ**; eğer onunla ünsiyet ettiysen. Asmaî deve kitabında dedi: **ناقةٌ بَهَاءٌ** (uzatmalı), eğer sağana ünsiyet etmiş ise. Dedi: ve o, **بهأتُ**’tendir; eğer onunla ünsiyet ettiysen. Ve **البَهاء** güzellik ve cemâldir; ve o da bâbdandır; çünkü bakan ona ünsiyet eder.

(**بهت**) **الباء** ve **الهاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da şaşkınlık ve hayret gibidir. Denilir: **بُهِتَ** adam, **يُبْهَتُ** **بَهْتاً**. Ve **البَهْتَةُ** hayrettir. Amma **البُهْتان** ise yalandır. Araplar der: **يا لَلبَهيتة**; yani ey yalana!

(**بهث**) **الباء** ve **الهاء** ve **الثاء** asıl değildir; ve ( [2] ) adama **بُهثَة** adı verilmiştir.

(**بهج**) **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sevinç ve tazeliktir. Denilir: **نباتٌ بهيجٌ**, yani taze, güzel. Allah تعالى dedi: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. Ve **الابتهاج** da bundan sevinçtir.

(**بهر**) **الباء** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: biri galebe ve üstün gelme, diğeri şeyin ortasıdır.
Birincisine gelince, [dedi] dil ehli: **البَهْر** galebedir. Denilir: **ضوءٌ باهر**. Ve bundan, sövmede sözleri: **بَهْراً**, yani galebe ( [3] ). Dedi:
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])
Onlara beddua eder. Ve İbn Ebî Rabîa dedi:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
Bir kavim dedi: manası **بهراً لكم**’dur. Başkaları dedi: manası, galip gelip bastırmış bir sevgidir. Başkaları dedi: manası, bunu gizlemeyip ilan ederek söyledim. Dedi: ve ondan **ابتُهر** falan, falancayla; yani onunla meşhur oldu. Ve denilir: **ابتُهر بالشيء**; onunla meşhur oldu ve ona galip geldi. Ve ondan **القَمر الباهر**, yani görünen. Ve Araplar der: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
**البَهْر**, güzelliğiyle gözleri bastıran kimse için söylenir; ve ondan, zamana ve onun musibetlerine karşı bir hazırlık kılınan kimse; ve onlardan, içinde ancak ondan **المَهْر** alınacak olmaktan başka bir şey olmayan kimse.
Ve bu bâba döner sözleri: **ابتُهِرَ** falan, falancayla. Ve bunun iddia edileni yalan olabilir. Temîm dedi:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])
Yani bunda yalan bir iddianın galip gelmesi yoktur. Ve Kümeyt dedi:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])
Ve [amma] diğer asıl ise, vadinin ortasına ve her şeyin ortasına **بُهْرَةٌ** demeleridir. Ve denilir: **ابهَارَّ الليلُ**, eğer yarı olduysa. Ve ondan hadis: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". Ve **الأباهر** kuşun tüylerindedir. Ve bunun bir kısmından **بَهْرَاء** adının اشتقاقı ( [8] ).
Amma tartılan **البُهار** ise, aslı bence bedevî değildir.

(**بهز**) **الباء** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da galebe ve şiddetle itmedir.

(**بهس**) **الباء** ve **الهاء** ve **السين** tek bir kelimedir; denilir ki aslana **بَيْهساً** denir.

(**بهش**) **الباء** ve **الهاء** ve **الشين**: iki şeydir; biri sevince benzer, diğeri ağaçtan bir cinstir.
Birincisi, sözleri: **بَهَش إليه**; onu gördüğünde onunla sevindi ve ona güldü. Ve ondan Hasan’ın hadisi*: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". Ve ondan sözü:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
İkincisi **البَهْش**’tir; o, yaş olduğu sürece **المُقْل**’dür; kuruduğunda ise **خَشْل**’dir. Ve Ömer dedi; ve ona ulaştı ki Ebû Mûsâ kavminin diliyle bir harf okudu; dedi: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". Der ki: o Hicaz ehli değildir; ve **المقْل** biter; der ki: Kur’an Hicaz diliyle inmiştir, Yemen’le değil.

(**بهظ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الظاء** tek bir kelimedir; o, sözleridir: **بَهَظه الأمرُ**, eğer ona ağır geldiyse. Ve bu ağır bir iştir: **أَمْرٌ باهظ**.

(**بهق**) **الباء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, deriye arız olan bir karalıktır; yahut onun rengine muhalif bir renktir. Rü’be dedi:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *

(**بهل**) **الباء** ve **الهاء** ve **اللام**: üç asıl: biri salıverme, ikincisi duadan bir cins, üçüncüsü suda azlıktır.
Birincisine gelince, derler: **بَهَلْتُه**; eğer onu ve iradesini salıverdiysen. Ve bundan **النّاقة الباهِلُ**; o, üzerinde nişan olmayan devedir. Ve denilir: üzerinde **صِرَارَ** olmayan [deve]. Ve ondan kadının ( [12] ) kocasına hadisi: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، ve onu boşamak istemişti.
Ve diğerine gelince, **الابتهال** ve duada yalvarmadır. Ve **المباهلة** buna döner; çünkü **المُتَبَاهِلَين**’den her biri arkadaşına beddua eder. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
Üçüncüsü **البَهْل**’dir; o, az sudur.

(**بهم**) **الباء** ve **الهاء** ve **الميم**: şeyin, kendisine varılacak yönü bilinmez olarak kalmasıdır. Denilir: bu, **أمرٌ مُبْهَم**’dır. Ve ondan **البُهْمةُ**: içinde yarık olmayan kaya; ve onunla, hangi taraftan istense kendisine güç yetirilemeyen yiğit adam benzetilmiştir. Ve bir kavim dedi: **البُهْمةُ** atlıların topluluğudur. Ve ondan **البَهيمُ**: içine başkası karışmayan renk; siyah olsun yahut başkası. Ve **أبْهَمْتُ البابَ**: onu kapattım.
Ve bu bâbdan şâz olanlardandır: parmaklardan **الإبهام**. Ve **البَهْم** koyunun küçükleridir. Ve **البُهْمَى** bir bitkidir; ve **أبْهَمَتِ الأرضُ**: **بُهْمَاهَا** çoğaldı. Dedi:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])

(**بهن**) **الباء** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir; ve onda da bir ردّة vardır ( [14] ). Denilir: **البَهْنانة** çok gülen kadındır; ve denilir: güzel kokulu. Ve onun sözü:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])
Şu hâlde o, zikrettiğimiz ismi kastetti; onu **فَعَالِ** üzere çıkardı.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ه ر
بهره‏:‏ غلبه‏.‏
وبهراً له‏:‏ دعاء عليه بأن يغلب‏.‏
قال ابن ميادة‏:‏ فبهراً لقومي إذ يبيعون مهجتي بجاريـة بهـراً لهـم بعدها بهراً ويقولون‏:‏ بهراً له ما أسخاه كما يقولون‏:‏ تعساً له جميماً‏.‏
وسرينا حتى ابهار الليل إذا انتصف ومن المجاز‏:‏ قمر باهر وهو الذي بهر ضوءه ضوء الكواكب‏.‏
وطاول الرجل صاحبه فبهره أي طاله‏.‏
وبهره الحمل أو العدو فانبهر وعلاه البهر فهو مبهور وبهير ومنبهر‏.‏
وبهرت السيف فما حاك فيه أي أكرهته في الضرب‏.‏
ومازال يراجعه الألم حتى قطع أبهره أي أهلكه وهو عرق مستبطن الصلب إذا انقطع لم يبق صاحبه‏.‏
قال بشر بن أبي حازم‏:‏ على كل ذي ميعة سابـح يقطع ذو أبهريه الحزامـا أي بطنه‏.‏

##### Türkçe

ب ه ر
**بهره**: yendi.
Ve **بهراً له**: ona karşı, “galip gelsin” diye beddua.
İbn Meyyâde dedi:
“Cemaatime **بهراً**; zira canımı bir câriye karşılığında satıyorlar; onlara **بهراً**; sonra da ona **بهراً**; ve derler ki: **بهراً له** ne kadar cömert! tıpkı dedikleri gibi: **تعساً له** **جميماً**.”
Ve gecenin **ابهار**’ına kadar yürüdük; (bu) ortalandığı zaman. Ve mecazdandır: **قمر باهر**; o, ışığı yıldızların ışığını bastıran (ay)dır.
Ve adam arkadaşına boy ölçüştü de onu **بهره**; yani onu geçti.
Ve yük yahut düşman onu **بهره** de o **فانبهر**; ve ona **البهر** galip geldi; artık o **مبهور** ve **بهير** ve **منبهر**’dir.
Ve kılıcı **بهرت**; onda **حاك** etmedi; yani onu vuruşta zorladın.
Ve acı onu durmadan geri döndürdü; nihayet onun **أبهر**’ini kesti; yani onu helâk etti; o, omurganın içinde gizli bir damardır; kesildiği zaman sahibi kalmaz.
Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
“Her çevik yüzücü üzerinde; iki **أبهر** sahibi kemeri keser”
yani karnını.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البُهْرُ: ما اتسع من الأَرض. والبُهْرَةُ: الأَرضُ السَّهْلَةُ، وقيل هي الأَرض الواسعة بين الأَجْبُلِ. وبُهْرَةُ الوادي: سَرارَتُه وخيره. وبُهْرَةُ كل شيء: وسطُه. وبُهْرَةُ الرَّحْلِ كزُفْرَتِه أَي وسطه. وبُهْرَةُ الليل والوادي والفرس: وسطه. وابْهارَّ النهارُ: وذلك حين ترتفع الشمس. وابْهارَّ الليلُ وابْهِيراراً إِذا انتصف؛ وقيل: ابْهارَّ تراكبت ظلمته، وقيل: ابْهارَّ ذهبت عامّته وأَكثره وبقي نحو من ثلثه. وابْهارَّ علينا أَي طال. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه سار ليلةً حتى ابْهارَّ الليلُ. قال الأَصمعي: ابْهارَّ الليلُ يعني انتصف، وهو مأْخوذ من بُهْرَةِ الشيء وهو وسطه. قال أَبو سعيد الضرير: ابْهِيرارُ الليل طلوعُ نجومه إِذا تنامّت واستنارت، لأَن الليل إِذا أَقبل أَقبلت فَحْمَتُه، وإِذا استنارت النجوم ذهبت تلك الفحمة.
وفي الحديث: فلما أَبْهَرَ القومُ احترقوا أَي صاروا في بُهْرَةِ النهار وهو وسطه.
وتَبَهَّرَتِ السحابةُ: أَضاءت. قال رجل من الأَعراب وقد كبر وكان في داخل بينه فمرّت سحابة: كيف تراها يا بنيّ؟ فقال: أَراها قد نَكَّبتْ وتَبَهَّرَتْ؛ نَكَّبَتْ: عَدَلَتْ.
والبُهْرُ: الغلبة. وبَهَرَهُ يَبْهَرُهُ بَهْراً: قَهَرَهُ وعلاه وغلبه. وبَهَرَتْ فُلانةُ النساء: غلبتهن حُسْناً. وبَهَرَ القمرُ النجومَ بُهُوراً: غَمَرَها بضوئه؛ قال:
غَمَّ النجومَ ضَوؤُه حِينَ بَهَرْ،
فَغَمَرَ النَّجْمَ الذي كان ازْدَهَرْ
وهي ليلة البُهْرِ. والثلاث البُهْرُ: التي يغلب فيها ضوءُ القمر النجومَ، وهي الليلة السابعة والثامنة والتاسعة. يقال: قمر باهر إِذا علا الكواكبُ ضَوؤه وغلب ضوؤُه ضوأَها؛ قال ذو الرمة يمدح عمر بن هبيرة: ما زِلْتَ في دَرَجاتِ الأَمْرِ مُرْتَقِياً،
تَنْمي وتَسْمُو بك الفُرْعانُ مِنْ مُضَرَا (قوله الفرعان هكذا في الأَصل، ولعلها القُرعان: ويريد بهم الأَقرع بن حابس الصحابي وأَخاه مرثداً وكانا من سادات العرب).
حَتَّى بَهَرْتَ فما تَخْفَى على أَحَدٍ،
إِلاَّ على أَكْمَهٍ، لا يَعْرِفُ القَمَرَا.
أَي علوت كل من يفاخرك فظهرت عليه. قال ابن بري: الذي أَورده الجوهري وقد بَهرْتَ، وصوابه حتى بَهرْتَ كما أَوردناه، وقوله: على أَحد؛ أَحد ههنا بمعنى واحد لأَن أَحداً المستعمل بعد النفي في قولك ما أَحد في الدار لا يصح استعماله في الواجب. وفي الحديث: صلاة الضحى إِذا بَهَرَت الشَّمسُ الأَرضَ أَي غلبها نورها وضوْؤُها. وفي حديث عليّ: قال له عَبْدُ خَيْرٍ: أُصَلِّي إِذا بَزَغَتِ الشمسُ؟ قال: لا، حتى تَبْهَرَ البُتَيْراءُ أَي يستبين ضوؤُها. وفي حديث الفتنة: إِنْ خَشِيتَ أَن يَبْهَرَك شُعاعُ السيف. ويقال لليالي البيض: بُهْرٌ، جمع باهر. ويقال: بُهَرٌ بوزن ظُلَمٍ بُهْرَةٍ، كل ذلك من كلام العرب. وبَهَرَ الرجلُ: بَرَعَ؛ وأَنشد البيت أَيضاً:
حتى بهرتَ فما تخفي على أَحد
وبَهْراً له أَي تَعْساً وغَلَبَةً؛ قال ابن ميادة:
تَفَاقَدَ قَوْمي إِذ يَبِيعُونَ مُهْجَتي
بجاريةٍ، بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرا
وقال عمر بن أَبي ربيعة:
ثم قالوا: تُحِبُّها؟ قُلْتُ: بَهْراً
عَدَدَ الرَّمْلِ والحَصَى والتُّرابِ
وقيل: معنى بَهْراً في هذا البيت جمّاً، وقيل: عَجَباً. قال سيبويه: لا فعل لقولهم بَهْراً له في حدّ الدعاء وإنما نصب على توهم الفعل وهو مما ينتصب على إضمار الفعل غَيْرَ المُسْتَعْمَلِ إِظهارُه. وبَهَرَهُم الله بَهْراً: كَرَبَهُم؛ عن ابن الأَعرابي. وبَهْراً لَهُ أَي عَجَباً. وأَبْهَرَ إِذا جاء بالعَجَبِ. ابن الأَعرابي: البَهْرُ الغلبة. والبَهْرُ: المَلْءُ، والبَهْرُ: البُعْدُ، والبَهْرُ: المباعدة من الخير، والبَهْرُ: الخَيْبَةُ، والبَهْرُ: الفَخْرُ. وأَنشد بيت عمر بن أَبي ربيعة؛ قال أَبو العباس: يجوز أَن يكون كل ما قاله ابن الأَعرابي في وجوه البَهْرِ أَن يكون معنى لما قال عمر وأَحسنها العَجَبُ. والبِهارُ: المفاخرة. شمر: البَهْرُ التَعْسُّ، قال: وهو الهلاك.
وأَبْهَرَ إِذا استغنى بعد فقر. وأَبْهَرَ: تزوج سيدة، وهي البَهِيرَةُ. ويقال: فلانة بَهِيرَةٌ مَهِيرَةٌ. وأَبْهَرَ إِذا تلوّن في أَخلاقه دَمًّاثَةً مَرّةً وخُبْثاً أُخْرى. والعرب تقول: الأَزواج ثلاثة: زوجُ مَهْرٍ، وزوجُ بَهْرٍ، وزوج دَهْرٍ؛ فأَما زوج مهرٍ فرجل لا شرف له فهو يُسنْي المهرَ ليرغب فيه، وأَما زوج بهر فالشريف وإِن قل ماله تتزوجه المرأَة لتفخر به، زووج دهر كفؤها؛ وقيل في تفسيرهم: يَبْهَرُ العيون بحسنه أَو يُعدّ لنوائب الدهر أَو يؤخذ منه المهر.
والبُهْرُ: انقطاع النَّفَسِ من الإِعياء؛ وقد انْبَهَرَ وبُهِرَ فهو مَبْهُورٌ وبَهِيرٌ؛ قال الأَعشى:
إِذا ما تَأَتَّى يُرِيدُ القيام
تَهادى، كما قَدْ رَأَيْتَ البَهِيرَا
والبُهْرُ بالضم: تتابع النَّفَسِ من الإِعياء، وبالفتح المصدر؛ بَهَرَهُ الحِمْلُ يَبْهَرُهُ بَهْراً أَي أَوقع عليه البُهْرَ فانْبَهَرَ أَي تتابع نفسه. ويقال: بُهِرَ الرجل إِذا عدا حتى غلبه البُهْرُ وهو الرَّبْوُ، فهو مبهور وبهير. شمر: بَهَرْت فلاناً إِذا غلبته ببطش أَو لسان. وبَهَرْتُ البعيرَ إِذا ما رَكَضْتَهُ حتى ينقطع؛ وأَنشد ببيت ابن ميادة:أَلا يا لقومي إِذ يبيعون مِهْجَتي
بجاريةٍ، بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا
ابن شميل: البَهْرُ تَكَلُّف الجُهْدِ إِذا كُلِّفَ فوق ذَرْعِهِ؛ يقال بَهَرَه إِذا قطع بُهْرَهُ إِذا قطع نَفَسَه بضرب أَو خنق أَو ما كان؛ وأَنشد:
إِنَّ البخيل إِذَا سَأَلْتَ إِذَا سَأَلْتَ بَهَرْتَهُ
وفي الحديث: وقع عليه البُهْرُ، هو بالضم ما يعتري الإِنسان عند السعي الشديد والعدو من النهيج وتتابع النَّفَس؛ ومنه حديث ابن عمر: إِنه أَصابه قَطْعٌ أَو بُهْرٌ.
وبَهَرَه: عالجه حتى انْبَهَرَ. ويقال: انبهر فلان إِذا بالغ في الشيء ولم يَدَعْ جُهْداً. ويقال: انْبَهَرَ في الدعاء إِذا تحوّب وجهد، وابْتَهَرَ فُلانٌ في فلان ولفلان إِذا لم يدع جهداً مما لفلان أَو عليه، وكذلك يقال ابتهل في الدعاء؛ قال: وهذا مما جعلت اللام فيه راء. وقال خالد بن جنبة: ابتهل في الدعاء إِذا كان لا يفرط عن ذلك ولا يَثْجُو، قال: لا يَثْجُو لا يسكت عنه؛ قال: وأَنشد عجوز من بني دارم لشيخ من الحي في قعيدته:ولا ينامُ الضيف من حِذَارِها،
وقَوْلِها الباطِلِ وابْتِهارِها
وقال: الابْتِهارُ قول الكذب والحلف عليه. والابتهار: ادّعاء الشيء كذباً؛ قال الشاعر:
وما بي إِنْ مَدَحْتُهُمُ ابْتِهارُ
وابْتُهر فُلانٌ بفلانَةَ: شُهِرَ بها.
والأَبْهرُ: عِرْق في الظهر، يقال هو الوَرِيدُ في العُنق، وبعضهم يجعله عرْقاً مُسْتَبْطِنَ الصُّلْب؛ وقيل: الأَبْهَرانِ الأَكْحَلانِ، وفلان شديد الأَبْهَرِ أَي الظهر. والأَبْهَرُ: عِرْقٌ إِذا انقطع مات صاحبه؛ وهما أَبْهَرانِ يخرجان من القلب ثم يتشعب منهما سائر الشَّرايين. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: ما زالت أُكْلَةُ خيبر تعاودني فهذا أَوان قَطَعَتْ أَبْهَرِي؛ قال أَبو عبيد: الأَبْهَرُ عرق مستبطن في الصلب والقلب متصل به فإِذا انقطع لم تكن معه حياة؛ وأَنشد الأَصمعي لابن مقبل:
وللفؤادِ وَجِيبٌ تَحْتَ أَبَهرِه،
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
الوجيب: تحرُّك القلب تحت أَبهره. والَّلدْمُ: الضَّرْب. والغيب: ما كان بينك وبينه حجاب؛ يريد أَن للفؤاد صوتاً يسمعه ولا يراه كما يسمع صوت الحجر الذي يرمي به الصبي ولا يراه، وخص الوليد لأَن الصبيان كثيراً ما يلعبون برمي الحجارة، وفي شعره لدم الوليد بدل لدم الغلام. ابن الأَثير: الأَبهر عرق في الظهر وهما أَبهران، وقيل: هما الأَكحلان اللذان في الذراعين، وقيل: الأَبهر عرق منشؤه من الرأْس ويمتد إِلى القدم وله شرايين تتصل بأكثر الأَطراف والبدن، فالذي في الرأْس منه يسمى النَّأْمَةَ، ومنه قولهم: أَسْكَتَ اللهُ نَأْمَتَه أَي أَماته، ويمتدُ إِلى الحلق فيسمى الوريد، ويمتد إِلى الصدر فيسمى الأَبهر، ويمتد إِلى الظهر فيسمى الوتين والفؤاد معلق به، ويمتد إِلى الفخذ فيسمى النَّسَا، ويمتدّ إِلى الساق فيسمى الصَّافِنَ، والهمزة في الأَبهر زائدة، قال: ويجوز في أَوان الضم والفتح، فالضم لأَنه خبر المبتدإِ، والفتح على البناء لإِضافته إِلى مبني كقوله: على حِينَ عاتبتُ المَشيبَ عَلى الصِّبا
وقلتُ: أَلمَّا تَصْحُ والشَّيْبُ وازِعُ؟
وفي حديث علي، كرم الله وجهه: فيُلْقى بالفضاء منقطعاً أَبْهَراهُ. والأَبْهَرُ من القوس: ما بين الطائف والكُلْية. الأَصمعي: الأَبهر من القوس كبدها وهو ما بين طرفي العِلاقَةِ ثم الكلية تلي ذلك ثم الأَبهر يلي ذلك ثم الطائف ثم السِّيَةُ وهو ما عطف من طرفيها. ابن سيده: والأَبهر من القوس ما دون الطائف وهما أَبهِران، وقيل: الأَبهر ظهر سية القوس، والأَبهر الجانب الأَقصر من الريش، والأَباهر من ريش الطائر ما يلي الكُلَى أَوّلها القَوادِمُ ثم المَنَاكِبُ ثم الخَوافي ثم الأَباهِرُ ثم الكلى؛ قال اللحياني: يقال لأَربع ريشات من مقدّم الجناح القوادم، ولأَربع تليهن المناكب، ولأَربع بعد المناكب الخوافي، ولأَربع بعد الخوافي الأَباهر. ويقال: رأَيت فلاناً بَهْرَةً أَي جَهْرَةً علانية؛ وأَنشد:
وكَمْ مِنْ شُجاع بادَرَ المَوْتَ بَهْرَةً،
يَمُوتُ على ظَهْرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ
وتَبَهَّر الإِناءُ: امْتَلأَ؛ قال أَبو كبير الهذلي:
مُتَبَهّراتٌ بالسِّجالِ مِلاؤُها،
يَخْرُجْنَ مِنْ لَجَفٍ لهَا مُتَلَقَّمِ
والبُهار: الحِمْلُ، وقيل: هو ثلثماه رطل بالقبطية، وقيل: أَربعمائة رطل، وقيل: ستمائة رطل، عن أَبي عمرو، وقيل: أَلف رطل، وقال غيره: البهار، بالضم، شيء يوزن به وهو ثلثمائة رطل. وروي عن عمرو بن العاص أَنه قال: إِنّ ابن الصَّعْبَةِ، يعني طلحة ابن عبيد الله، كان يقال لأُمه الصعبة؛ قال: إِنّ ابن الصعبة ترك مائة بُهار في كل بُهار ثلاثة قناطير ذهب وفضة فجعله وعاء؛ قال أَبو عبيد: بُهار أَحسبها كلمة غير عربية وأُراها قبطية. الفرّاء: البُهارُ ثلثمائة رطل، وكذلك قال ابن الأَعرابي، قال: والمُجَلَّدُ ستمائة رطل، قال الأَزهري: وهذا يدل على أَن البُهار عربي صحيح وهو ما يحمل على البعير بلغة أَهل الشأْم؛ قال بُرَيْقٌ الهُذَليّ يصف سحاباً ثقيلاً:
بِمُرْتَجِزٍ كَأَنَّ على ذُرَاهُ
رِكاب الشَّأْمِ، يَحْمِلْنَ البُهارا
قال القتيبي: كيف يُخْلفُ في كل ثلثمائة رطل ثلاثة قناطير؟ ولكن البُهار الحِمْلُ؛ وأَنشد بيت الهذلي. وقال الأَصمعي في قوله يحملن البهارا: يحملن الأَحمال من متاع البيت؛ قال: وأَراد أَنه ترك مائة حمل. قال: مقدار الحمل منها ثلاثة قناطير، قال: والقنطار مائة رطل فكان كل حمل منها ثلثمائة رطل. والبُهارُ: إِناءٌ كالإِبْريق؛ وأَنشد:
على العَلْياءِ كُوبٌ أَو بُهارُ
قال الأَزهري: لا أَعرف البُهارَ بهذا المعنى.
ابن سيده: والبَهارُ كُلُّ شيء حَسَنٍ مُنِيرٍ. والبَهارُ: نبت طيب الريح. الجوهري: البَهارُ العَرارُ الذي يقال له عين البقر وهو بَهارُ البَرْ، وهو نبت جَعْدٌ له فُقَّاحَةٌ صفراء بنبت أَيام الربيع يقال له العرارة. الأَصمعي: العَرارُ بَهارُ البر. قال الأَزهري: العرارة الحَنْوَةُ، قال: وأُرى البَهار فارسية. والبَهارُ: البياض في لبب الفرس. والبُهارُ: الخُطَّاف الذي يطير تدعوه العامّة عصفور الجنة. وامرأَة بَهِيرَةٌ: صغيرة الخَلْقِ ضعيفة. قال الليث: وامرأَةٌ بَهِيرَةٌ وهي القصيرة الذليلة الخلقة، ويقال: هي الضعيفة المشي. قال الأَزهري: وهذا خطأٌ والذي أَراد الليث البُهْتُرَةُ بمعنى القصيرة، وأَما البَهِيرَةُ من النساء فهي السيدة الشريفة؛ ويقال للمرأَة إِذا ثقلت أَردافها فإِذا مشت وقع عليها البَهْرُ والرَّبْوُ: بَهِيرَةٌ؛ ومنه قول الأَعشى: تَهادَى كما قد رأَيتَ البَهِيرَا
وبَهَرَها بِبُهْتانٍ: قذفها به. والابتهار: أَن ترمي المرأَة بنفسك وأَنت كاذب، وقيل: الابْتِهارُ أَن ترمي الرجل بما فيه، والابْتِيارُ أَن ترميه بما ليس فيه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه رفع إِليه غلام ابْتَهَرَ جارية في شعره فلم يُوجَدِ الثِّبَتُ فدرأَ عنه الحدّ؛ قال أَبو عبيد: الابتهار أَن يقذفها بنفسه فيقول فعلت بها كاذباً، فإِن كان صادقاً قد فعل فهو الإِبتيار على قلب الهاء ياء؛ قال الكميت:
قَبيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفَتَا
ة، إِمَّا ابْتِهاراً وإِمَّا ابْتِيارَا
ومنه حديث العوّام: الابتهار بالذنب أَعظم من ركوبه وهو أَن يقول فعلت ولم يفعل لأَنه لم يدّعه لنفسه إِلاَّ وهو لو قدر فعل، فهو كفاعله بالنية وزاد عليه بقبحه وهتك ستره وتبجحه بذنب لم يفعله. وبَهْراءُ: حَيٌّ من اليمن. قال كراع: بهراء، ممدودة، قبيلة، وقد تقصر؛ قال ابن سيده: لا أَعلم أَحداً حكى فيه القصر إِلا هو وإِنما المعروف فيه المدّ؛ أَنشد ثعلب: وقد عَلِمَتْ بَهْرَاءُ أَنَّ سُيوفَنا
سُيوفُ النَّصارَى لا يَلِيقُ بها الدَّمُ
وقال معناه: لا يليق بنا أَن نقتل مسلماً لأَنهم نصارى معاهدون، والنسب إِلى بَهْرَاءَ بَهْراوِيٌّ، بالواو على القياس، وبَهْرَانِيُّ مثلُ بَحْرانِيّ على غير قياس، النون فيه بدل من الهمزة؛ قال ابن سيده: حكاه سيبويه. قال ابن جني: من حذاقق أَصحابنا من يذهب إِلى أَن النون في بهراني إِنما هي بدل من الواو التي تبدل من همزة التأْنيث في النسب، وأَن الأَصل بهراوي وأَن النون هناك بدل من هذه الواو، كما أَبدلت الواو من النون في قولك؛ من وافد، وإِن وقفت وقفت ونحو ذلك، وكيف تصرفت الحال فالنون بدل من الهمزة؛ قال: وإِنما ذهب من ذهب إِلى هذا لأَنه لم ير النون أُبدلت من الهمزة في غير هذا، وكان يحتج في قولهم إِن نون فعلان بدل من همزة فعلاء، فيقول ليس غرضهم هنا البدل الذي هو نحو قولهم في ذئب ذيب وفي جؤْنة جونة، إِنما يريدون أَن النون تعاقب في هذا الموضع الهمزة كما تعاقب لام المعرفة التنوين أَ لا تجتمع معه فلما لم تجامعه قيل: إِنها بدل منه، وكذلك النون والهمزة؛ قال: وهذا مذهب ليس بقصد.

##### Türkçe

**البُهْرُ**: yerden genişlemiş olan şey. Ve **البُهْرَةُ**: düz yer;
ve denildi ki: dağlar arasında geniş yer. Ve **بُهْرَةُ الوادي**: onun iç kısmı
ve hayrı. Ve **بُهْرَةُ كل شيء**: onun ortası. Ve **بُهْرَةُ الرَّحْلِ** onun **زُفْرَتِه**si gibi, yani onun ortası.
Ve **بُهْرَةُ الليل والوادي والفرس**: onun ortası. Ve **ابْهارَّ النهارُ**: bu, güneş yükseldiği zamandır.
Ve **ابْهارَّ الليلُ** ve **ابْهِيراراً**: yarılandığı zaman; ve denildi ki: **ابْهارَّ**
karanlığı üst üste bindi; ve denildi ki: **ابْهارَّ** onun geneli ve çoğu gitti ve yaklaşık üçte biri kaldı.
Ve **ابْهارَّ علينا**: yani uzadı. Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: onun bir gece yürüdüğü,
ta ki **ابْهارَّ الليلُ**. **الأَصمعي** dedi: **ابْهارَّ الليلُ** yani yarılandı, ve o
**بُهْرَةِ** şeyden alınmıştır ve o onun ortasıdır. **أَبو سعيد الضرير** dedi: **ابْهِيرارُ الليل**
onun yıldızlarının doğmasıdır; büyüyüp aydınlandıkları zaman; çünkü gece geldiğinde
onun kömür karalığı gelir; yıldızlar aydınlandığında o karalık gider.
Hadiste: “Ne zaman ki kavim **أَبْهَرَ** oldu, yandılar” yani gündüzün **بُهْرَةِ**sinde oldular
ve o onun ortasıdır.
Ve **تَبَهَّرَتِ السحابةُ**: aydınlandı. Bedevîlerden bir adam dedi—yaşlanmıştı ve
kendi içinde (bir hâlde) idi—derken bir bulut geçti: “Onu nasıl görüyorsun ey oğulcuğum?” dedi. O da dedi ki:
“Onu **نَكَّبتْ** ve **تَبَهَّرَتْ** görürüm”; **نَكَّبَتْ**: saptı.

Ve **البُهْرُ**: galebe. Ve **بَهَرَهُ يَبْهَرُهُ بَهْراً**: onu kahretti, üstüne çıktı
ve ona galip geldi. Ve “Falanca kadın kadınlara **بَهَرَتْ**”: güzellikçe onlara galip geldi. Ve **بَهَرَ القمرُ النجومَ
بُهُوراً**: onları ışığıyla kapladı; dedi ki:
غَمَّ النجومَ ضَوؤُه حِينَ بَهَرْ،
فَغَمَرَ النَّجْمَ الذي كان ازْدَهَرْ
Ve o **ليلة البُهْرِ**dir. Ve **الثلاث البُهْرُ**: ay ışığının yıldızlara galip geldiği (üç gece)dir;
ve o yedinci, sekizinci ve dokuzuncu gecedir. Denilir: **قمر باهر**; yıldızlara onun ışığı yükseldiği ve
onun ışığı onların ışığına galip geldiği zaman; **ذو الرمة** dedi, **عمر بن هبيرة**’yi överken:
ما زِلْتَ في دَرَجاتِ الأَمْرِ مُرْتَقِياً،
تَنْمي وتَسْمُو بك الفُرْعانُ مِنْ مُضَرَا (Onun “**الفرعان**” sözü asılda böyledir; belki de **القُرعان**dır:
onlarla sahabî **الأَقرع بن حابس**’i ve kardeşi **مرثداً**’ı kasteder; ikisi de Arapların efendilerindendi).
حَتَّى بَهَرْتَ فما تَخْفَى على أَحَدٍ،
إِلاَّ على أَكْمَهٍ، لا يَعْرِفُ القَمَرَا.
Yani: seninle övünen herkesin üstüne çıktın da ona karşı ortaya çıktın. **ابن بري** dedi: **الجوهري**’nin getirdiği
“**وقد بَهرْتَ**”tır; doğrusu ise “**حتى بَهرْتَ**”tır, bizim getirdiğimiz gibi; ve onun “**على أَحد**” sözü:
buradaki **أَحد** “bir” manasındadır; çünkü olumsuzdan sonra kullanılan **أَحد**—“evde kimse yok” sözündeki gibi—
vâcip (olumlu)da kullanılması sahih olmaz. Hadiste: kuşluk namazı, güneş yeri **بَهَرَت** ettiği zaman,
yani onun nuru ve ışığı ona galip geldiği zaman. **عليّ** hadîsinde: **عَبْدُ خَيْرٍ** ona dedi ki:
“Güneş **بَزَغَتِ** ettiği zaman namaz kılayım mı?” Dedi: “Hayır; ta ki **تَبْهَرَ البُتَيْراءُ**” yani
onun ışığı belirginleşsin. Fitne hadîsinde: “Eğer kılıcın parıltısının seni **يَبْهَرَك** etmesinden korkarsan.”
Ve beyaz gecelere **بُهْرٌ** denilir; **باهر**’in cem‘i. Ve denilir: **بُهَرٌ** **ظُلَمٍ** vezninde, **بُهْرَةٍ**;
bunların hepsi Arapların sözündendir. Ve **بَهَرَ الرجلُ**: üstün oldu; ve beyti de inşad etti:
حتى بهرتَ فما تخفي على أَحد
Ve **بَهْراً له**: yani “yazıklar olsun” ve “galebe”; **ابن ميادة** dedi:
تَفَاقَدَ قَوْمي إِذ يَبِيعُونَ مُهْجَتي
بجاريةٍ، بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرا
Ve **عمر بن أَبي ربيعة** dedi:
ثم قالوا: تُحِبُّها؟ قُلْتُ: بَهْراً
عَدَدَ الرَّمْلِ والحَصَى والتُّرابِ
Ve denildi ki: bu beyitte **بَهْراً**’nın manası “çokça”dır; ve denildi ki: “hayret”tir. **سيبويه** dedi:
onların “**بَهْراً له**” sözünde dua sınırında bir fiil yoktur; ancak fiili vehmetme üzerine nasb edilmiştir;
ve o, fiilin gizlenmesi üzerine nasb olunanlardandır; onun izharı kullanılmayan fiildir. Ve **بَهَرَهُم الله
بَهْراً**: onları sıkıntıya soktu; **ابن الأَعرابي**’den. Ve **بَهْراً لَهُ**: yani “hayret”.
Ve **أَبْهَرَ**: hayret verici şey getirdiği zaman. **ابن الأَعرابي**: **البَهْرُ** galebedir. Ve **البَهْرُ**:
doluluk; ve **البَهْرُ**: uzaklık; ve **البَهْرُ**: hayırdan uzaklaştırma; ve **البَهْرُ**:
boşa çıkma; ve **البَهْرُ**: övünme. Ve **عمر بن أَبي ربيعة**’nin beytini inşad etti; **أَبو
العباس** dedi: **ابن الأَعرابي**’nin **البَهْرِ**’in vecihlerinde söylediği her şeyin,
**عمر**’un söylediğine bir mana olması caizdir; ve onların en güzeli “hayret”tir. Ve **البِهارُ**:
övünüşme. **شمر**: **البَهْرُ** “uğursuzluk/helâk dileme”dir; dedi: ve o helâktir.
Ve **أَبْهَرَ**: fakirlikten sonra zengin olduğu zaman. Ve **أَبْهَرَ**: bir hanımefendiyle evlendi; o **البَهِيرَةُ**dur.
Ve denilir: falanca **بَهِيرَةٌ مَهِيرَةٌ**. Ve **أَبْهَرَ**: ahlâkında renkten renge girdiği zaman;
bir defa yumuşak huyluluk, başka bir defa kötülük. Ve Araplar der: eşler üçtür: **زوجُ مَهْرٍ**,
ve **زوجُ بَهْرٍ**, ve **زوج دَهْرٍ**; **زوج مهرٍ** ise: şerefi olmayan adamdır; ona rağbet edilsin diye
mehri yükseltir; **زوج بهر** ise: soyludur; malı az olsa da kadın onunla övünmek için onunla evlenir;
**زووج دهر**: onun dengi; ve onların tefsirinde denildi ki: gözleri güzelliğiyle **يَبْهَرُ** eder,
yahut zamanın musibetlerine hazırlanır, yahut ondan mehir alınır.

Ve **البُهْرُ**: yorgunluktan nefesin kesilmesi; ve **انْبَهَرَ** ve **بُهِرَ** olmuştur; o hâlde o
**مَبْهُورٌ** ve **بَهِيرٌ**dür; **الأَعشى** dedi:
إِذا ما تَأَتَّى يُرِيدُ القيام
تَهادى، كما قَدْ رَأَيْتَ البَهِيرَا
Ve **البُهْرُ** (ötre ile): yorgunluktan nefesin ardı ardına gelmesi; fetha ile ise masdardır;
**بَهَرَهُ الحِمْلُ يَبْهَرُهُ بَهْراً**: yani ona **البُهْرَ**ı düşürdü de **انْبَهَرَ** oldu; yani
nefesi ardı ardına geldi. Ve denilir: adam **بُهِرَ** oldu; koştu da **البُهْرُ** ona galip geldiği zaman;
ve o **الرَّبْوُ**dur; o hâlde o **مبهور** ve **بهير**dir. **شمر**: “Falancayı **بَهَرْت**”:
onu güçle yahut dille yendiğim zaman. Ve “Deveyi **بَهَرْتُ**”: onu koşturduğum zaman, ta ki nefesi kesilinceye kadar;
ve **ابن ميادة**’nin beytiyle inşad etti:
أَلا يا لقومي إِذ يبيعون مِهْجَتي
بجاريةٍ، بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا
**ابن شميل**: **البَهْرُ** gücü yettiğinden fazlası yüklendiğinde çabayı zorlamaktır; denilir:
onu **بَهَرَه**: onun **بُهْرَ**ını kesti; yani vurma yahut boğma yahut her ne ise nefesini kesti;
ve inşad etti:
إِنَّ البخيل إِذَا سَأَلْتَ إِذَا سَأَلْتَ بَهَرْتَهُ
Hadiste: “Üzerine **البُهْرُ** düştü”; o (ötre ile) şiddetli koşma ve koşudan insana arız olan
hırıltı ve nefesin ardı ardına gelmesidir; ondan **ابن عمر** hadîsi: ona bir **قَطْعٌ** yahut **بُهْرٌ** isabet etti.
Ve **بَهَرَه**: onu tedavi etti, ta ki **انْبَهَرَ** oluncaya kadar. Ve denilir: falanca **انبهر** oldu;
bir işte aşırıya gittiği ve hiçbir çabayı bırakmadığı zaman. Ve denilir: duada **انْبَهَرَ**;
yani yüzünü buruşturdu ve çabaladı. Ve falanca, falancada ve falanca için **ابْتَهَرَ**;
falancanın lehine yahut aleyhine olan şeylerden hiçbir çabayı bırakmadığı zaman; ve duada **ابتهل** de böyledir;
dedi: bu, içinde **اللام**’ı **راء** yaptığım şeylerdendir. Ve **خالد بن جنبة** dedi: duada **ابتهل**;
yani bundan gevşemediği ve **يَثْجُو** etmediği zaman; dedi: **لا يَثْجُو**: ondan susmaz;
dedi: ve **بني دارم**’den bir yaşlı kadın, mahallenin bir şeyhine, onun oturuş yerinde, inşad etti:
ولا ينامُ الضيف من حِذَارِها،
وقَوْلِها الباطِلِ وابْتِهارِها
Ve dedi: **الابْتِهارُ** yalan söz ve onun üzerine yemin etmektir. Ve **الابتهار**: bir şeyi
yalan olarak iddia etmektir; şair dedi:
وما بي إِنْ مَدَحْتُهُمُ ابْتِهارُ
Ve falanca, falanca kadınla **ابْتُهر** oldu: onunla meşhur oldu.
Ve **الأَبْهرُ**: sırtta bir damardır; denilir: o boyundaki **الوَرِيدُ**dir; ve bazısı onu
omurganın içindeki bir damar yapar; ve denildi ki: **الأَبْهَرانِ** **الأَكْحَلانِ**dır; ve falanca
**شديد الأَبْهَرِ**: yani sırtı (kuvvetli). Ve **الأَبْهَرُ**: bir damardır; kesilirse sahibi ölür;
ve onlar iki **أَبْهَرانِ**dır; kalpten çıkarlar, sonra onlardan diğer bütün atardamarlar dallanır. Nebî’den,
sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi: “Hayber lokması bana durmadan dönüp durdu;
işte bu, **أَبْهَرِي**mi kestiği zamandır.” **أَبو عبيد** dedi: **الأَبْهَرُ** omurganın içinde bir damardır
ve kalp ona bitişik olarak bağlıdır; kesilirse onunla hayat olmaz; ve **الأَصمعي**,
**ابن مقبل**’e ait olarak inşad etti:
وللفؤادِ وَجِيبٌ تَحْتَ أَبَهرِه،
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
**الوجيب**: kalbin **أَبهر**inin altında hareket etmesi. Ve **الَّلدْمُ**: vurmadır. Ve **الغيب**:
seninle onun arasında perde olan şeydir; yani: kalbin bir sesi vardır, onu işitir ve onu görmez;
tıpkı çocuğun attığı taşın sesini işitip onu görmemesi gibi; ve **الوليد**’i özellikle andı,
çünkü çocuklar çoğu kez taş atarak oynarlar; ve onun şiirinde “**لدم الوليد**”,
“**لدم الغلام**” yerine (gelmiştir). **ابن الأَثير**: **الأَبهر** sırtta bir damardır ve onlar iki **أَبهران**dır;
ve denildi ki: onlar kollardaki iki **الأَكحلان**dır; ve denildi ki: **الأَبهر** başlangıcı baştan olan bir damardır,
ayağa kadar uzanır ve bedenin uçlarının ve bedenin çoğuna bağlanan damarları vardır; ondan baştaki kısmına
**النَّأْمَةَ** denir; ondan “**أَسْكَتَ اللهُ نَأْمَتَه**” sözleri: yani onu öldürdü; ve boğaza uzanır da
**الوريد** diye adlandırılır; ve göğse uzanır da **الأَبهر** diye adlandırılır; ve sırta uzanır da
**الوتين** diye adlandırılır ve kalp ona asılıdır; ve uyluğa uzanır da **النَّسَا** diye adlandırılır;
ve bacağa uzanır da **الصَّافِنَ** diye adlandırılır; ve **الأَبهر**’deki hemze ziyadedir. Dedi:
**أَوان**’da zamme ve fetha caizdir; zamme, mübtedânın haberi olduğu içindir; fetha ise,
mabnîye izafe edilmesi sebebiyle bina üzerinedir; onun sözü gibi:
على حِينَ عاتبتُ المَشيبَ عَلى الصِّبا
وقلتُ: أَلمَّا تَصْحُ والشَّيْبُ وازِعُ؟
**علي** hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Boşluğa atılır; iki **أَبْهَراهُ** kopmuş olarak.”
Ve yaydan **الأَبْهَرُ**: **الطائف** ile **الكُلْية** arasındaki şeydir. **الأَصمعي**: yaydan **الأَبهر**
onun ciğeridir; ve o, iki **العِلاقَةِ** ucunun arasıdır; sonra **الكلية** onu takip eder; sonra **الأَبهر**
onu takip eder; sonra **الطائف**; sonra **السِّيَةُ** ve o, iki ucundan bükülen şeydir. **ابن سيده**:
yaydan **الأَبهر** **الطائف**’in altındaki şeydir ve onlar iki **أَبهِران**dır; ve denildi ki: **الأَبهر**
yayın **سية**sinin sırtıdır; ve **الأَبهر** tüyün daha kısa yanıdır; ve kuş tüylerinden **الأَباهر**,
**الكُلَى**ya bitişik olanlardır: ilkin **القَوادِمُ**, sonra **المَنَاكِبُ**, sonra **الخَوافي**, sonra **الأَباهِرُ**,
sonra **الكلى**; **اللحياني** dedi: kanadın önünden dört tüye **القوادم** denilir; onları takip eden dörde
**المناكب**; **المناكب**’den sonra olan dörde **الخوافي**; **الخوافي**’den sonra olan dörde **الأَباهر** denilir.
Ve denilir: “Falancayı **بَهْرَةً** gördüm”: yani **جَهْرَةً** açıkça; ve inşad etti:
وكَمْ مِنْ شُجاع بادَرَ المَوْتَ بَهْرَةً،
يَمُوتُ على ظَهْرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ
Ve **تَبَهَّر الإِناءُ**: doldu; **أَبو كبير الهذلي** dedi:
مُتَبَهّراتٌ بالسِّجالِ مِلاؤُها،
يَخْرُجْنَ مِنْ لَجَفٍ لهَا مُتَلَقَّمِ
Ve **البُهار**: yük; ve denildi ki: Kıptîce ile iki rıtlın üçte ikisidir; ve denildi ki: dört yüz
rıtl; ve denildi ki: altı yüz rıtl; **أَبي عمرو**’dan; ve denildi ki: bin rıtl. Ve başkası dedi:
**البهار** (ötre ile) onunla tartılan bir şeydir ve üç yüz rıtl’dır. Ve **عمرو بن العاص**’tan rivayet edildi:
dedi ki: “**ابن الصَّعْبَةِ**—yani **طلحة ابن عبيد الله**; annesine **الصعبة** denilirdi—**ابن الصعبة**
her bir **بُهار**da üç **قناطير** altın ve gümüş olmak üzere yüz **بُهار** bıraktı; onu kap yaptı.”
**أَبو عبيد** dedi: **بُهار**’ı, zannederim Arapça olmayan bir kelimedir ve onu Kıptîce görürüm.
**الفرّاء**: **البُهارُ** üç yüz rıtl’dır; **ابن الأَعرابي** de böyle dedi; dedi:
ve **المُجَلَّدُ** altı yüz rıtl’dır. **الأَزهري** dedi: bu, **البُهار**’ın sahih Arapça olduğuna delalet eder;
ve o, Şam ehlinin dilinde deveye yüklenen şeydir; **بُرَيْقٌ الهُذَليّ** ağır bir bulutu vasfederken dedi:
بِمُرْتَجِزٍ كَأَنَّ على ذُرَاهُ
رِكاب الشَّأْمِ، يَحْمِلْنَ البُهارا
**القتيبي** dedi: her üç yüz rıtl’da üç **قناطير** nasıl bırakılır? Lakin **البُهار** yüktür;
ve Hüzeli’nin beytini inşad etti. Ve **الأَصمعي** “**يحملن البهارا**” sözünde dedi:
ev eşyasından yükleri taşırlar; dedi: yani yüz yük bıraktı. Dedi: o yükün miktarı üç **قناطير**dır;
dedi: ve **القنطار** yüz rıtl’dır; böylece her yük üç yüz rıtl olur. Ve **البُهارُ**: **الإِبْريق** gibi bir kaptır;
ve inşad etti:
على العَلْياءِ كُوبٌ أَو بُهارُ
**الأَزهري** dedi: bu manada **البُهار**’ı bilmem.
**ابن سيده**: ve **البَهارُ** her güzel, nurlu şeydir. Ve **البَهارُ**: güzel kokulu bir bitkidir.
**الجوهري**: **البَهارُ** **العَرارُ**dır; ona “inek gözü” denilir; ve o **بَهارُ البَرْ**dır; ve o,
bahar günlerinde biten, sarı çiçekli, kıvırcık bir bitkidir; ona **العرارة** denilir. **الأَصمعي**:
**العَرارُ** **بَهارُ البر**’dır. **الأَزهري** dedi: **العرارة** **الحَنْوَةُ**dur; dedi: ve ben **البَهار**’ı
Farsça görürüm. Ve **البَهارُ**: atın göğüs altındaki beyazlıktır.
Ve **البُهارُ**: halkın “cennet serçesi” diye çağırdığı, uçan **الخُطَّاف**tır.
Ve **امرأَة بَهِيرَةٌ**: yaratılışı küçük, zayıf. **الليث** dedi: ve **امرأَةٌ بَهِيرَةٌ**; o, kısa,
zelil yaratılışlıdır; ve denilir: yürüyüşü zayıf olandır. **الأَزهري** dedi:
bu hatadır; **الليث**’in kastettiği, “kısa” manasında **البُهْتُرَةُ**dur; kadınlardan **البَهِيرَةُ** ise
hanımefendi soyludur; ve kadının kalçaları ağırlaştığında ona **بَهِيرَةٌ** denilir; yürüdüğünde üzerine
**البَهْرُ** ve **الرَّبْوُ** düşer; **الأَعشى**’nın sözü ondandır:
تَهادَى كما قد رأَيتَ البَهِيرَا
Ve onu bir **بُهْتانٍ** ile **بَهَرَها**: onu onunla iftira etti. Ve **الابتهار**: kadına kendinle
iftira atmandır, sen yalancı iken; ve denildi ki: **الابْتِهارُ** adamı onda olanla suçlamandır;
ve **الابْتِيارُ** onu onda olmayanla suçlamandır. **عمر**’un, Allah ondan razı olsun, hadisinde:
ona bir oğlan getirildi; bir cariyeyi şiirinde **ابْتَهَرَ** etti; fakat **الثِّبَتُ** bulunmadı da
ondan had cezasını düşürdü. **أَبو عبيد** dedi: **الابتهار** onu kendinle zina isnadıyla suçlamandır;
“onunla yaptım” dersin, yalancı olarak; eğer doğru ise, yapmışsa, o **الإِبتيار**dır; he’nin yâ’ya çevrilmesiyle.
**الكميت** dedi:
قَبيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفَتَا
ة، إِمَّا ابْتِهاراً وإِمَّا ابْتِيارَا
Ve ondan **العوّام** hadîsi: günahla **الابتهار** ona binmekten daha büyüktür; ve o, “yaptım” demendir,
hâlbuki yapmamıştır; çünkü onu kendine isnat etmez, ancak yapmaya güç yetirseydi yapardı; böylece niyetle
onu yapan gibidir; ve onun çirkinliği, örtüsünü yırtması ve yapmadığı günahla övünmesiyle onun üstüne fazlalık yaptı.
Ve **بَهْراءُ**: Yemen’den bir kabiledir. **كراع** dedi: **بهراء** meddlidir, kabiledir; ve kısaltılabilir.
**ابن سيده** dedi: onda kısaltmayı, ondan başka kimsenin naklettiğini bilmem; bilinen ise onda medd’dir;
**ثعلب** inşad etti:
وقد عَلِمَتْ بَهْرَاءُ أَنَّ سُيوفَنا
سُيوفُ النَّصارَى لا يَلِيقُ بها الدَّمُ
Ve manasını söyledi: bize bir Müslümanı öldürmek yakışmaz; çünkü onlar ahidli Hristiyanlardır. Ve **بَهْرَاءَ**’ya nisbet:
kıyas üzere vav ile **بَهْراوِيٌّ**; ve kıyas dışı olarak **بَهْرَانِيُّ**, **بَحْرانِيّ** gibi; ondaki nûn,
hemzenin bedelidir. **ابن سيده** dedi: bunu **سيبويه** nakletti. **ابن جني** dedi: bizim ashabımızın
ustalarından kimi, **بهراني**’deki nûn’un, nisbet hemzesinden bedel olan vavdan bedel olduğuna gider;
ve aslın **بهراوي** olduğuna; ve oradaki nûn’un bu vavdan bedel olduğuna; tıpkı vavın nûn’dan bedel kılındığı gibi,
senin “**من وافد**” sözünde; “**وإِن وقفت وقفت**” ve benzeri; hâl nasıl tasarruf ederse etsin, nûn hemzeden bedeldir.
Dedi: buna giden kimse, hemzeden nûn’un bunun dışında bedel kılındığını görmediği için gitti; ve onların
“**إِن نون فعلان بدل من همزة فعلاء**” sözünde delil getirirdi; der ki: onların burada maksadı,
“**ذئب ذيب**” ve “**جؤْنة جونة**” sözlerindeki gibi bedel değildir; ancak isterler ki nûn bu yerde hemzeyle
birbirinin yerine geçer; tıpkı marifelik **لام**’ının tenvinle birbirinin yerine geçmesi gibi; onunla birleşmez;
onunla birleşmediği için “ondan bedeldir” denildi; nûn ve hemze de böyledir; dedi: bu, kastı olmayan bir mezheptir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه ر * * بَهَرَهُ * غلبه وبابه قطع و * البُهْرُ * بالضم تتابع النفس وبالفتح المصدر يقال * فانْبَهَرَ * أي تتابع نفسه و * البَهَارُ * بالفتح العرار الذي يقال له عين البقر وهو بهار البر وهو نبت جعد له فقاحة صفراء تنبت أيام الربيع يقال لها العرارة و * بَهَرَ * القمر أضاء حتى غلب ضوءه ضوء الكواكب يقال قمر * باهِرٌ * و * بَهَر * الرجل برع وبابهما قطع

##### Türkçe

* ب ه ر * **بَهَرَهُ**: onu yendi; babı **قطع**’tır. Ve **البُهْرُ**: (ضم ile) nefesin peş peşe gelmesidir; (فتح ile) masdardır; denir ki: **فانْبَهَرَ** yani nefesi peş peşe geldi. Ve **البَهَارُ**: (فتح ile) **العرار**’dır; ona “inek gözü” denir; o, kara **بهار**’ıdır; o, kıvırcık bir bitkidir; onun sarı bir çiçeği vardır; bahar günlerinde biter; ona **العرارة** denir. Ve **بَهَرَ**: ay aydınlandı; ta ki onun ışığı yıldızların ışığına galip gelinceye kadar; denir ki: **قمر باهِرٌ**. Ve **بَهَر**: adam üstün oldu; ikisinin de babı **قطع**’tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البهر، بالضم: ما اتسع من الأرض. البهر: شر الوادي وخيره، هكذا في النسخ بالشين المعجمة، والصواب: سر الوادي، بالسين، أي سرارته، كما في الأصول المصححة، كالبهرة، فيهما، وفي اللسان: والبهرة: الأرض السهلة، وقيل: هي الأرض الواسعة بين الأجبل.
 البهر: البلد أو وسطه، ويقال: من أي بهر أنت? أي من أي بلد? من المجاز: البهر: انقطاع النفس من الإعياء، وبالفتح مصدر بهره الحمل يبهر بهرا.
 وقد انبهر وابتهر، أي تتابع نفسه. يقال: بهر الرجل كعني، إذا عدا حتى غلبه البهر، وهو الربو، فهو مبهور وبهير، وفي الحديث:  وقع عليه البهر  هو بالضم: ما يعتري الإنسان عند السعي الشديد والعدو، من النهيج وتتابع النفس، ومنه حديث ابن عمر  أنه أصابه قطع أو بهر  . وبهره: عالجه حتى انبهر.
 من المجاز: البهر: الإضاءة، كالبهور، بالضم، وفي حديث علي رضي الله عنه:  قال له عبد خير: أصلي الضحى إذا بزغت الشمس? قال: لا، حتى تبهر البتيراء  ، أي يستبين ضوءها.
 من المجاز: البهر: الغلبة، بهره يبهره بهرا: قهره وعلاه وغلبه. وبهرت فلانة النساء: غلبتهن حسنا، وقال ذو الرمة يمدح عمر بن هبيرة:
  ما زلت في درجات الأمر مرتقياتنمى وتسمو بك الفرعان من مضرا.
  حتى بهرت فما تخفى على أحد                      إلا عـلـى أكـــمـــه لا يعـــرف الـــقـــمـــرا. أي علوت كل من يفاخرك فظهرت عليه. وفي الحديث:  صلاة الضحى إذا بهرت الشمس الأرض  ، أي غلبها نورها وضوءها.
 عن ابن الأعرابي: البهر: الملء. البهر: البعد. والبهر: المباعدة من الخير.
 البهر: الحب، هكذا في النسخ، والذي نقل عن ابن الأعرابي أنه قال: والبهر: الخيبة. والبهر الفخر، وأنشد بيت عمر بن أبي ربيعة، ولعل ما ذكره المصنف تصحيف، فلينظر، وبيت عمر ابن أبي ربيعة الذي أشار إليه هو قوله:
  ثم قالوا: تحبها  قلت: بـهـرا                      عدد الرمل والحصى والتراب. وقيل: معنى بهرا في هذا البيت: جما، وقيل: عجبا، قال أبو العباس: يجوز أن كل ما قاله ابن الأعرابي في وجوه البهر أن يكون معنى لما قال عمر، وأحسنها العجب.
 البهر: الكرب المعتري للبعير عند الركض، أو للإنسان، إذا كلف فوق الجهد.
 البهر: القذف والبهتان، يقال: بهرها ببهتان، إذا قذفها به. البهر: التكليف فوق الطاقة يقال: بهره، إذا قطع بهره، وذلك إذا قطع نفسه بضرب أو خنق، أو ما كان، قاله ابن شميل، وأنشد:
  إن البخيل إذا سألت بهـرتـه                      وترى الكريم يراح كالمختال. البهر: العجب، وبهرا له، أي عجبا، قاله ابن الأعرابي، وبه فسر أبو العباس الزجاج بيت عمر بن أبي ربيعة المتقدم ذكره، وأنشد ابن شميل بيت ابن ميادة:
  ألا يا لقومي إذ يبيعون مهجتي                      بجارية بهرا لهم بعدها بهرا. أي تعسا وغلبة، هكذا فسره غير واحد، قال سيبويه: لا فعل لقولهم: بهرا له، في حد الدعاء، وإنما نصب على توهم الفعل، وهو مما ينتصب على إضمار الفعل غير المستعمل إظهاره.
 من المجاز: بهر القمر كمنع النحوم بهورا: بهرها بضوئه، قال:

  غم النجوم ضوءه حين بـهـر                      فغمر النجم الذي كان ازدهر. يقال: قمر باهر، إذا علا، وغلب ضوءه ضوء الكواكب.
 بهر فلان، إذا برع وفاق نظراءه، وأنشدوا قول ذي الرمة:
  حتى بهرت فما تخفى على أحد. أي برعت وعلوت.
 يقال: فلان شديد الأبهر، أي الظهر. الأبهر أيضا: عرق فيه، و يقال: هو وريد العنق، وبعضهم يجعله عرقا مستبطن الصلب والقلب. قلت: وهو قول أبي عبيد، وتمامه: فإذا انقطع لم تكن معه حياة. قيل: الأبهر: الأكحل، وهما الأبهران يخرجان من القلب، ثم يتشعب منهما سائر الشرايين، وروى من النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:  ما زالت أكلة خيبر تعاودني فهذا أوان قطعت أبهري  . وفي الأساس: ومن المجاز: وما زل يراجعه الألم حتى قطع أبهره، أي أهلكه، انتهى.
 وأجمع من ذلك قول ابن الأثير، فإنه قال: الأبهر عرق منشؤه من الرأس، ويمتد إلى القدم، وله شرايين تتصل بأكثر الأطراف والبدن، فالذي في الرأس منه يسمى النأمة، ومنه قولهم: أسكت الله نأمته، أي أماته، ويمتد إلى الحلق فيسمى فيه الوريد، ويمتد إلى الصدر فيسمى الأبهر ويمتد إلى الظهر فيسمى الوتين، والفؤاد معلق به، ويمتد إلى الفخذ فيسمى النسا، ويمتد إلى الساق فيسمى الصافن، والهمزة في الأبهر زائدة، انتهى.
 وأنشد الأصمعي لابن مقبل:
  وللفؤاد وجيب تحـت أبـهـره                      لدم الغلام وراء الغيب بالحجر. الأبهر: الجانب الأقصر من الريش. والأباهر من ريش الطائر: ما يلي الكلى أولها القوادم، ثم الخوافي، ثم الأباهر ثم الكلى، وقال اللحياني: يقال لأربع ريشات من مقدم الجناح: القوادم، ولأربع يليهن: المناكب، ولأربع بعد المناكب: الخوافي، ولأربع بعد الخوافي: الأباهر.
 قيل: الأبهر: ظهر سية القوس، أو الأبهر من القوس ما بين طائفها والكلية. وفي حديث علي رضي الله عنه:  فيلقى بالفضاء منقطعا أبهراه  . قال الأصمعي: في القوس كبدها، وهو ما بين طرفي العلاقة، ثم الكلية تلي ذلك، ثم الأبهر يلي ذلك، ثم الطائف، ثم السية، وهو ما عطف من طرفيها. الأبهر: الطيب من الأرض السهل منها، لا يعلوه السيل، ومنهم من قيده بما بين الأجبل. الأبهر: الضريع اليابس نقله الصغاني. أبهر، بلا لام: معرب آب هر، أي ماء الرحى: د، عظيم بين قزوين وزنجان، منها إلى قزوين اثنا عشر فرسخا، ومنها إلى زنجان خمسة عشر فرسخا، ذكره ابن خرداذبه.
 أبهر: بليدة بنواحي أصبهان، ذكره أبو سعيد الماليني، ونسب إليها أبو بكر محمد بن عبد الله بن صالح التميمي، الفقيه المقري، توفي سنة 375، ونسب إليها أيضا أبو بكر محمد بن أحمد بن الحسن بن ماجه الأبهري، طال عمره، وأكثروا عنه الحديث، توفي سنة 481.
 أبهر: جبل بالحجاز. وبهراء: قبيلة: من اليمن، قال كراع: وقد يقصر، قال ابن سيده: لا أعلم أحدا حكى فيه القصر إلا هو، وإنما المعروف فيه المد، أنشد ثعلب:
  وقد علمت بهراء أن سـيوفـنـا                      سيوف النصارى لا يليق بها الدم.

  والنسبة بهراني مثل بحراني، على غير قياس، والنون فيه بدل من الهمز، قال ابن سيده: حكاه سيبويه. وبهراوي، على القياس، قال ابن جني: من حذاق أصحابنا من يذهب إلى أن النون في بهراني إنما هي بدل من الواو، التي تبدل من همزة التأنيث في النسب، وأن الأصل بهراوي، وأن النون هناك بدل من هذه الواو، كما أبدلت الواو من النون في قولك: من وافد، وإن وقفت وقفت، ونحو ذلك، وكيف تصرفت الحال فالنون بدل من الهمزة، قال: وإنما ذهب من ذهب إلى هذا، لأنه لم ير النون أبدلت من الهمزة في غير هذا، وكان يحتج في قولهم: إن نون فعلان بدل من همزة فعلاء، فنقول: ليس غرضهم هنا البدل الذي هو نحو قولهم في ذئب: ذيب، وفي جؤنة: جونة، إنما يريدون أن النون تعاقب في هذا الموضع الهمزة، كما تعاقب لام المعرفة التنوين، أي لا تجتمع معه، فلما لم تجامعه قيل: إنها بدل منه، وكذلك النون والهمزة، قال: وهذا مذهب ليس بقصد.
 والبهار كسحاب: نبت طيب الريح، قال الجوهري: وهو العرار الذي يقال له: عين البقر، وهو بهار البر، وهو نبت جعد له فقاحة صفراء ينبت أيام الربيع، يقال لها: العرارة، وقال الأصمعي: العرار: بهار البر، وقال الأزهري: العرارة: الحنوة، قال: وأرى البهار فارسية.
 البهار: كل شيء حسن منير. البهار: لبب الفرس، عن ابن الأعرابي، و الصحيح أنه البياض فيه، أي في اللبب، والذي في الأمهات اللغوية: هو البياض في لبان الفرس، فلينظر.
 البهار: ة بمرو، ويقال لها: بهارين أيضا، منها: رقاد، كذا في النسخ، والصواب ورقاء بن إبراهيم المحدث، مات سنة ست وأربعين ومائتين، هكذا ضبطه الحافظ.
 البهار بالضم: الصنم. البهار بالضم: الصنم. البهار: الخطاف، وهو الذي تدعوه العامة: عصفور الجنة. البهار: حوت أبيض. البهار: القطن المحلوج، وهذه عن الصغاني.
 البهار: شيء يوزن به، وهو ثلاثمائة رطل، قاله الفراء وابن الأعرابي.
 وروي عن عمرو بن العاص، أنه قال:  إن ابن الصعبة يعني طلحة بن عبيد الله ترك مائة بهار، في كل بهار ثلاثة قناطير ذهب وفضة  فجعله وعاء. قال أبو عبيد: بهار أحسبها كلمة غير عربية، وأراها قبطية. أو أربعمائة رطل، أو ستمائة رطل، عن أبي عمرو، أو ألف رطل. البهار: متاع البحر. قيل: هو العدل يحمل على البعير، فيه أربعمائة رطل، بلغة أهل الشام. ونقل الأزهري عن الفراء وابن الأعرابي قولهما: إن البهار ثلاثمائة رطل.
 وقال ابن الأعرابي: والمجلد ستمائة رطل، قال الأزهري: وهذا يدل على أن البهار عربي صحيح، وقال بريق الهذلي يصف سحابا:
  بمرتجز كان عـلـى ذراه                      ركاب الشام يحملن البهارا. قال القتيبي: كيف يخلف في كل ثلاثمائة رطل ثلاثة قناطير، ولكن البهار الحمل، وأنشد بيت الهذلي، وقال الأصمعي في قوله:  يحملن البهارا:  يحملن الأحمال من متاع البيت، قال: وأراد أنه ترك مائة حمل، قال: مقدار الحمل منها ثلاثة قناطير، قال: والقنطار مائة رطل فكان كل حمل منها ثلاثمائة رطل. البهار: إناء كالإبريق، وأنشد:
  على العلياء كوب أو بهار.

  قال الأزهري: لا أعرف البهار بهذا المعنى. والبهيرة من النساء: السيدة الشريفة، ويقال: هي بهيرة مهيرة. البهيرة: الصغيرة الخلق الضعيفة، وقال الليث: امرأة بهيرة، وهي القصيرة الذليلة الخلقة، ويقال: هي الضعيفة المشي، قال الأزهري: وهذا خطأ، والذي أراد الليث البهترة بمعنى القصيرة، وأما البهيرة من النساء فهي السيدة الشريفة.
 وأبهر الرجل: جاء بالعجب. أبهر، إذا استغنى بعد فقر كلاهما عن ابن الأعرابي.
 أبهر، إذا احترق من حر بهرة النهار، وفي الحديث:  فلما أبهر القوم احترقوا  ، أي صاروا في بهرة النهار، أي وسطه. وتعبير المصنف لا يخلو عن ركاكة، ولو قال: وأبهر: صار في بهرة النهار، كان أحسن. وأبهر، إذا تلون في أخلاقه: دماثة مرة، وخبثا أخرى.
 أبهر، إذا تزوج بهيرة مهيرة، كلاهما عن الصغاني. وابتهر الرجل: ادعى كذبا، قال الشاعر:
  وما بي إن مدحتهم ابتهار. وأنشد عجوز من بني دارم لشيخ من الحي في قعيدته:
  ولا ينام الضيف من حذارها                      وقولها الباطل وابتهارها. قالوا: الابتهار: قول الكذب، والحلف عليه. وفي المحكم: الابتهار: أن ترمى المرأة بنفسك وأنت كاذب. ابتهر: قال: فجرت ولم يفجر، وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أنه رفع إليه غلام ابتهر جارية في شعره، فلم يوجد أنبت، فدرأ عنه الحد  . قال: الابتهار أن تقذفها بنفسك فتقول: فعلت بها، كاذبا، فإن كان صادقا قد فعل فهو الابتيار، على قلب الهاء ياء، قال الكميت:
  قبيح لمثلي نعت الفـتـا                      ة إما ابتهارا وإما ابتيارا. قيل: ابتهر، إذا رماه بما فيه، وابتأر، إذا رماه بما ليس فيه. وفي حديث العوام:  الابتهار بالذنب أعظم من ركوبه  . وهو أن يقول فعلت، ولم يفعل، لأنه لم يدعه لنفسه إلا وهو لو قدر فعل، فهو كفاعله بالنية، وزاد عليه بقبحه وهتك ستره، وتبحبحه بذنب لم يفعله.
 يقال: ابتهر في الدعاء إذا تحوب وجهد، وكذلك يقال: ابتهل في الدعاء، وهذا مما جعلت اللام فيه راء. أو ابتهر في الدعاء، إذا كان يدعو كل ساعة، ولا يسكت عنه، قاله خالد بن جنبة، وقال خالد بن جنبة: ابتهر في الدعاء، إذا كان لا يفرط عن ذلك ولا يثجو، قال: لا يثجو: لا يسكت عنه. ابتهر: نام على ما خيل، وفي التكملة: على ما خيلت. ابتهر لفلان وفيه، أي في فلان، إذا لم يدع جهدا مما له أو عليهن نقله الصغاني. وابتهر، إذا بالغ في شيء ولم يدع جهدا. يقال: ابتهر فلان بفلانة بالضم، أي مبنيا للمجهول: شهر بها. وتبهر الإناء: امتلأ.
 قال أبو كبير الهذلي:
  متبهرات بالسجال ملاؤهـا                      يخرجن من لجف لها متلقم. من المجاز: تبهرت السحابة إذا أضاءت، قال رجل من الأعراب، وقد كبر وكان في داخل بيته، فمرت سحابة: كيف تراها يا بني? فقال: أراها قد نكبت وتبهرت. نكبت: عدلت.

  وباهر مباهرة وبهارا: فاخر. وباهر صاحبه فبهره: طاوله. وانبهر السيف: انكسر نصفين، مأخوذ من البهرة: الوسط. وابهار النهار، وذلك حين ترتفع الشمس. وابهار الليل ابهيرارا، إذا انتصف، قاله الأصمعي، مأخوذ من بهرة الشيء، وهو وسطه. أو ابهار الليل: تراكبت ظلمته. أو ابهار: ذهبت عامته وأكثره أو بقي نحو من ثلثه، وهما قول واحد،فإنه إذا ذهبت عامته وأكثره فلا يبقى إلا نحو ثلثه، ف أو هنا ليس للترديد كما لا يخفى. وقال أبو سعيد الضرير: ابهيرار الليل: طلوع نجومه، إذا تتامت واستنارت، لأن الليل إذا أقبل أقبلت فحمته، وإذا استنارت النجوم ذهبت تلك الفحمة، وبكل ما ذكر فسر الحديث:  أنه صلى الله عليه وسلم سار حتى ابهار الليل  .
 والباهرات: السفن، سميت بذلك لشقها الماء وغلبتها عليه. والباهر: عرق ينفذ شواة الرأس إلى اليافوخ من الدماغ، نقله الصغاني. والبهور، كجرول: الأسد، نقله الصغاني، لغلبته. وبهرة، بالضم: ع بنواحي المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. وبهرة: ع باليمامة، عن الصغاني. البهرة من الليل، و من الوادي، ومن الفرس، والرحل والحلقة: وسطه، وتقدم بهرة الوادي: سرارته وخيره. والبهير كعثير، كذا وقع ضبطه في نسخ الكتاب، والصواب كأمير: الثقيلة الأرادف التي إذا مشت انبهرت، والذي في التهذيب: ويقال للمرأة إذا ثقل أرادفها فإذا مشت وقع عليها البهر والربو: بهير ومنه قول الأعشى:
  إذا ما تـأيا تـريد الـقـيام                      تهادى كما قد رأيت البهيرا. ومما يستدرك عليه: البهار: بالكسر: المفاخرة. وابهار علينا الليل، أي طال. وليلة البهر: السابعة والثامنة والتاسعة، وهي الليالي التي يغلب فيها ضوء القمر النحوم، وهي كظلم جمع ظلمة، ويقال بضم فسكون جمع باهر. ويقال لليالي البيض: بهر. وقال شمر: البهر هو الهلاك.
 والعرب تقول: الأزواج ثلاثة: زوج مهر، وزوج بهر وزوج دهر، فأما زوج مهر فرجل لا شرف له فهو يسني المهر ليرغب فيه، وأما زوج بهر، فالشريف وإن قل ماله تتزوجه المرأة لتفخر به، وزوج دهر كفؤها. وقيل في تفسيرهم: يبهر العيون لحسنه أو يعد لنوائب الدهر، أو يؤخذ منه المهر. ويقال: رأيت فلانا بهرة، أي جهرة علانية، وأنشد:
  وكم من شجاع بادر الموت بهـرة                      يموت على ظهر الفراش ويهرم. والأبهر: فرس أبي الحكم القيني وبهارة: جد أبي نصر أحمد بن الحسين بن علي بن بهارة البكراباذي الجرجاني، المحدث، وأبو الحسن محمد بن عمر بن أحمد بن علي بن الحسن بن بهر، البقال محركة الأصبهاني، ذكره ابن نقطة. وبهر بن سعد بن الحارث، جد سالم بن وابصة الأسدي. وأم بهر بنت ربيعة بن سعد بن عجل. وعبد السلام بن الحسن بن نصر بن بهار المقير، عن ابن ناصر. وبهار: امرأة كان يشبب بها المؤمل بن أميل الشاعر النصري. وأبو البهار محمد بن القاسم الثقفي، كان يعجب بالبهار فكني به. قاله المرزباني.
 وبهار، ككتاب: مدينة عظيمة بالهند.

##### Türkçe

**البهر**، ötre ile: yerden genişlemiş olan şey. **البهر**: vadinin şerri ve hayrı; nüshalarda **الشين** mu‘ceme ile böyle; doğrusu: **سر الوادي**، **السين** ile; yani onun gizlisi, içi; tashih edilmiş asıllarda olduğu gibi; **البهرة** gibi; ikisinde de. Ve **اللسان**’da: **والبهرة**: düz yer; ve denildi ki: o, dağlar arasında geniş yer(Dir).

**البهر**: belde yahut onun ortası; ve denir: “من أي بهر أنت?” yani: “hangi beldendensin?” Mecazdan: **البهر**: yorgunluktan nefesin kesilmesi; ve fetha ile, **بهره الحمل يبهر بهرا**’nın masdarı.

Ve **انبهر** ve **ابتهر**; yani nefesi ardı ardına geldi. Denir: **بهر الرجل كعني**; eğer koştu da **البهر** ona galip geldi ise; ve o **الربو**’dur; o hâlde o **مبهور** ve **بهير**’dir. Ve hadiste: “وقع عليه البهر”؛ o, ötre ile: şiddetli yürüyüş ve koşu sırasında insana arız olan; hırıltıdan ve nefesin ardı ardına gelmesinden (olan şey)dir. Ve ondan, İbn Ömer hadisi: “أنه أصابه قطع أو بهر”. Ve **بهره**: onu tedavi etti, ta ki **انبهر** oldu.

Mecazdan: **البهر**: aydınlık; **البهور** gibi, ötre ile. Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: “قال له عبد خير: أصلي الضحى إذا بزغت الشمس? قال: لا، حتى تبهر البتيراء”؛ yani onun ışığı belirginleşinceye kadar.

Mecazdan: **البهر**: galebe. **بهره يبهره بهرا**: onu kahretti, üstüne çıktı ve ona galip geldi. Ve **بهرت فلانة النساء**: güzellikçe onlara galip geldi. Ve Zü’r-Rumme, Ömer b. Hubeyre’yi överken dedi:

ما زلت في درجات الأمر مرتقياتنمى وتسمو بك الفرعان من مضرا.
حتى بهرت فما تخفى على أحد                      إلا عـلـى أكـــمـــه لا يعـــرف الـــقـــمـــرا.

Yani: seninle övünen herkesin üstüne çıktım da ona karşı göründüm. Ve hadiste: “صلاة الضحى إذا بهرت الشمس الأرض”؛ yani onun nuru ve ışığı ona galip geldiğinde.

İbnü’l-A‘râbî’den: **البهر**: doluluk. **البهر**: uzaklık. Ve **البهر**: hayırdan uzaklaştırma.

**البهر**: sevgi; nüshalarda böyle. İbnü’l-A‘râbî’den nakledilen ise, onun dediği: “**والبهر**: hüsran.” Ve **البهر**: övünme. Ve Ömer b. Ebî Rebîa’nın beytini şâhid getirdi; musannifin zikrettiği şey muhtemelen tashîftir; bakılsın. Ve Ömer b. Ebî Rebîa’nın işaret ettiği beyti şudur:

ثم قالوا: تحبها  قلت: بـهـرا                      عدد الرمل والحصى والتراب.

Ve denildi ki: bu beyitte **بهرا**’nın manası: çokça. Ve denildi ki: hayret! Ebü’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin **البهر** vecihlerinde söylediği her şeyin, Ömer’in söylediğine bir mana olması caizdir; ve onların en güzeli hayrettir.

**البهر**: deveye koşma sırasında arız olan sıkıntı; yahut insana, eğer gücün üstünde yükletilirse.

**البهر**: atma ve iftira; denir: **بهرها ببهتان**; eğer onu onunla itham ettiyse. **البهر**: tâkatin üstünde yükleme; denir: **بهره**; eğer onun **بهر**’ini kesti ise; ve bu, onu vurma yahut boğma yahut her ne ise, nefesini kesmesiyle olur; İbn Şümeyl söyledi. Ve şunu şâhid getirdi:

إن البخيل إذا سألت بهـرتـه                      وترى الكريم يراح كالمختال.

**البهر**: hayret; ve “**بهرا له**” yani: hayret! İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve Ebü’l-Abbâs ez-Zeccâc, Ömer b. Ebî Rebîa’nın yukarıda zikredilen beytini bununla tefsir etti. Ve İbn Şümeyl, İbn Miyâde’nin beytini şâhid getirdi:

ألا يا لقومي إذ يبيعون مهجتي                      بجارية بهرا لهم بعدها بهرا.

Yani: helâk ve galebe; birden çok kimse böyle tefsir etti. Sîbeveyh dedi: “**بهرا له**” sözleri için, dua sınırında bir fiil yoktur; ancak fiili vehmetme üzerine nasb edilmiştir; ve o, izharı kullanılmayan fiilin hazfi üzerine mansub olanlardandır.

Mecazdan: **بهر القمر كمنع النحوم بهورا**: onu ışığıyla bastırdı. Dedi:

غم النجوم ضوءه حين بـهـر                      فغمر النجم الذي كان ازدهر.

Denir: **قمر باهر**; eğer yükseldi ve onun ışığı yıldızların ışığına galip geldiyse.

**بهر فلان**: eğer üstün oldu ve emsallerini geçtiyse. Ve Zü’r-Rumme’nin sözünü şâhid getirdiler:

حتى بهرت فما تخفى على أحد.

Yani: üstün oldun ve yükseldin.

Denir: “فلان شديد **الأبهر**” yani sırt. **الأبهر** ayrıca: bir damardır; ve denir: o, boynun şahdamarıdır. Bazıları onu, omurga ve kalbin içinde gizli bir damar kılar. Dedim: bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür; ve tamamı: “فإذا انقطع لم تكن معه حياة”. Denildi ki: **الأبهر**: **الأكحل**’dir; ve ikisi **الأبهران**’dır; kalpten çıkarlar, sonra onlardan sair atardamarlar dallanır. Ve Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet olundu ki o dedi: “ما زالت أكلة خيبر تعاودني فهذا أوان قطعت أبهري”. Ve **الأساس**’ta: “ومن المجاز: وما زل يراجعه الألم حتى قطع أبهره” yani onu helâk etti; bitti.

Ve bunun daha toplu olanı, İbnü’l-Esîr’in sözüdür; zira o dedi: **الأبهر** bir damardır; menşei baştandır ve ayağa kadar uzanır; ve onun, uzuvların ve bedenin çoğuna bağlanan şubeleri vardır. Başta olan kısmına **النأمة** denir; ve ondan onların sözü: “أسكت الله نأمته” yani onu öldürdü. Ve boğaza uzanır da onda **الوريد** diye adlandırılır. Ve göğse uzanır da **الأبهر** diye adlandırılır. Ve sırta uzanır da **الوتين** diye adlandırılır; ve **الفؤاد** ona asılıdır. Ve uyluğa uzanır da **النسا** diye adlandırılır. Ve bacağa uzanır da **الصافن** diye adlandırılır. Ve **الأبهر**’deki hemze zâiddir; bitti.

Ve Asma‘î, İbn Mukbil’den şunu inşâd etti:

وللفؤاد وجيب تحـت أبـهـره                      لدم الغلام وراء الغيب بالحجر.

**الأبهر**: tüyün daha kısa yanı. Ve kuş tüyünden **الأباهر**: böbreklere bitişik olan(lar)dır; ilkin **القوادم**; sonra **الخوافي**; sonra **الأباهر**; sonra **الكلى**. Lihyânî dedi: kanadın önünden dört tüye **القوادم** denir; onların bitişiğindeki dörde **المناكب**; **المناكب**’den sonraki dörde **الخوافي**; **الخوافي**’den sonraki dörde **الأباهر**.

Denildi ki: **الأبهر**: yayın **سية**’sinin sırtıdır; yahut yaydan **الأبهر**: onun **طائف**’i ile **الكلية** arasındaki şeydir. Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: “فيلقى بالفضاء منقطعا أبهراه”. Asma‘î dedi: yayda onun **كبد**’i vardır; ve o, **العلاقة**’nın iki ucu arasındaki şeydir; sonra **الكلية** onu takip eder; sonra **الأبهر** onu takip eder; sonra **الطائف**; sonra **السية**; ve o, iki ucundan bükülmüş olandır. **الأبهر**: düz yerin toprağından iyi olanı; sel onu aşmaz. Onlardan kimi onu, dağlar arasındakiyle kayıtladı. **الأبهر**: kuru **الضريع**; Sığânî nakletti. **أبهر**، lamsız: **آب هر**’in mu‘arrebidir; yani değirmen suyu: **د**; Kazvîn ile Zencân arasında büyük (yer); ondan Kazvîn’e on iki fersah, ondan Zencân’a on beş fersah; İbn Hurdâzbih zikretti.

**أبهر**: İsfahân havalisinde bir kasabacık; Ebû Saîd el-Mâlînî zikretti. Ve ona nisbet edildi: Ebû Bekir Muhammed b. Abdillah b. Sâlih et-Temîmî, fakih, mukrî; 375 yılında vefat etti. Ve ona nisbet edildi ayrıca: Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. el-Hasen b. Mâce el-Ebherî; ömrü uzun oldu; ondan hadisi çokça aldılar; 481 yılında vefat etti.

**أبهر**: Hicaz’da bir dağ. Ve **بهراء**: bir kabile; Yemen’dendir. Kurâ‘ dedi: ve kısaltılabilir. İbn Sîde dedi: onda kısaltmayı, ondan başka birinin naklettiğini bilmiyorum; bilinen ise onda uzatmadır. Sa‘leb inşâd etti:

وقد علمت بهراء أن سـيوفـنـا                      سيوف النصارى لا يليق بها الدم.

Ve nisbet **بهراني** (şöyle) **بحراني** gibi(dir); kıyasa aykırı olarak; ve ondaki **النون**, **الهمز**’in bedelidir. İbn Sîde dedi: Sîbeveyh onu nakletti. Ve **بهراوي**, kıyas üzere(dir). İbn Cinnî dedi: Ashabımızın mahirlerinden, **بهراني**’deki **النون**’un ancak **الواو**’nun bedeli olduğuna giden kimse vardır; ki o **الواو**, nisbet(te)ki dişillik **همزة**’sinden bedel kılınır; ve aslın **بهراوي** olduğu; ve oradaki **النون**’un bu **الواو**’nun bedeli olduğu; senin “**من وافد**” sözünde **الواو**’nun **النون**’dan bedel kılınması gibi; ve eğer vakfedersen vakfedersin, ve bunun benzeri; ve hâl nasıl tasarruf ederse etsin, **النون** **الهمز**’in bedelidir. Dedi: Ancak buna giden kimsenin buna gitmesi, çünkü **النون**’un **الهمز**’den bunun dışında bedel kılındığını görmemiş olması sebebiyledir; ve onların “**فعلان**’ın **نون**’u **فعلاء**’ın **همزة**’sinin bedelidir” sözünde delil getirirdi; biz deriz: onların burada maksadı, onların **ذئب** hakkında “**ذيب**”, ve **جؤنة** hakkında “**جونة**” demeleri gibi olan bedel değildir; ancak isterler ki **النون** bu yerde **الهمزة** ile nöbetleşir; **لام**-ı marife’nin **التنوين** ile nöbetleşmesi gibi; yani onunla birlikte bulunmaz; onunla birlikte bulunmadığı zaman “ondan bedeldir” denildi; ve aynı şekilde **النون** ve **الهمزة**. Dedi: Bu, kast olunan bir mezhep değildir.

Ve **البهار** (vezni) **سحاب** gibi: güzel kokulu bir bitki. Cevherî dedi: O, kendisine “**عين البقر**” denilen **العرار**’dır; ve o, **بهار البر**’dır; ve o, kıvırcık bir bitkidir; onun sarı bir çiçeği vardır; bahar günlerinde biter; ona **العرارة** denir. Asmaî dedi: **العرار**: **بهار البر**’dır. Ezherî dedi: **العرارة**: **الحنوة**’dur. Dedi: Ve ben **البهار**’ı Farsça görüyorum.

**البهار**: parlak, aydınlık her şey. **البهار**: atın **لبب**’leri; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve sahih olan, onun ondaki beyazlık olmasıdır; yani **اللبب**’de. Ve lugavî ana kaynaklarda olan: o, atın **لبان**’ındaki beyazlıktır; öyleyse bakılsın.

**البهار**: Merv’de bir (yer); ve ona **بهارين** de denir. Ondan: **رقاد**; nüshalarda böyle(dir); ve doğru olan: muhaddis **ورقاء بن إبراهيم**’dir; iki yüz kırk altı senesinde öldü; hâfız onu böyle ضبط etti.

**البهار** (damme ile): put. **البهار** (damme ile): put. **البهار**: **الخطاف**; ve o, avamın “**عصفور الجنة**” diye çağırdığıdır. **البهار**: beyaz balık. **البهار**: çırçırlanmış pamuk; ve bu, Sığânî’dendir.

**البهار**: kendisiyle tartılan bir şey; ve o, üç yüz **رطل**’dür; Ferrâ ve İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ve Amr b. el-Âs’tan rivayet olundu: dedi ki: “**ابن الصعبة** —yani Talha b. Ubeydullah— yüz **بهار** bıraktı; her **بهار**’da üç **قناطير** altın ve gümüş (vardı).” Böylece onu kap yaptı. Ebû Ubeyd dedi: **بهار**’ı, zannederim Arapça olmayan bir kelime(dir); ve onu Kıptîce görüyorum. Yahut dört yüz **رطل**; yahut altı yüz **رطل**; Ebû Amr’dan; yahut bin **رطل**. **البهار**: deniz eşyası. Denildi: o, deve üzerine yüklenen **العدل**’dür; onda dört yüz **رطل** vardır; Şam ehlinin diliyle. Ezherî, Ferrâ ve İbnü’l-A‘râbî’nin sözünü nakletti: **البهار** üç yüz **رطل**’dür.

İbnü’l-A‘râbî dedi: ve **المجلد** altı yüz **رطل**’dür. Ezherî dedi: bu, **البهار**’ın sahih Arapça olduğuna delâlet eder. Ve Hüzeylî Berîk, bir bulutu vasfederek dedi:
  “Bir **مرتجز** ile ki onun tepesinde
  Şam’ın binekleri **البهارا** taşırlar.”
Kuteybî dedi: her üç yüz **رطل**’da üç **قناطير** nasıl halef olur? Lâkin **البهار** yük(tür). Ve Hüzeylî’nin beytini inşad etti. Asmaî, onun “**يحملن البهارا**” sözünde dedi: ev eşyasından yükleri taşırlar. Dedi: ve muradı, onun yüz yük bırakmış olmasıdır. Dedi: o yükün miktarı, ondan üç **قناطير**’dır. Dedi: ve **القنطار** yüz **رطل**’dür; böylece her yük ondan üç yüz **رطل** oldu. **البهار**: ibrik gibi bir kap. Ve inşad etti:
  “Yücelik üzerinde bir kadeh yahut **بهار**.”

Ezherî dedi: **البهار**’ı bu mânâ ile bilmem. Ve kadınlardan **البهيرة**: şerefli hanımefendi. Ve denir: o, **بهيرة مهيرة**’dir. **البهيرة**: yaratılışı küçük, zayıf (olan). Leys dedi: **امرأة بهيرة**; ve o, kısa, zelil yaratılışlıdır; ve denir: o, yürüyüşü zayıf olandır. Ezherî dedi: bu hatadır; Leys’in muradı, “kısa” mânâsıyla **البهترة**’dir; kadınlardan **البهيرة** ise şerefli hanımefendidir.

Ve **أبهر** adam: acayip olanı getirdi. **أبهر**, fakirlikten sonra zengin oldu(ğunda); ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir.

**أبهر**, gündüzün **بهرة**’sinin sıcağından yandı(ğında). Ve hadiste: “**فلما أبهر القوم احترقوا**”; yani gündüzün **بهرة**’sinde oldular; yani onun ortasında. Ve musannifin ifadesi, gevşeklikten hâlî değildir; eğer “Ve **أبهر**: gündüzün **بهرة**’sinde oldu” deseydi daha iyi olurdu. Ve **أبهر**, ahlâkında renkten renge girdi(ğinde): bir kere yumuşaklık, başka bir kere kötülük.

**أبهر**, **بهيرة مهيرة** ile evlendi(ğinde); ikisi de Sığânî’dendir. Ve **ابتهر** adam: yalan olarak iddia etti. Şair dedi:
  “Ve bende, onları övdüğümde **ابتهار** yoktur.”
Ve Benî Dârim’den bir yaşlı kadın, mahallenin bir şeyhine, oturduğu yerde inşad etti:
  “Misafir, onun korkusundan uyumaz;
  ve onun bâtıl sözü ve **ابتهار**’ı (yüzünden).”
Dediler: **الابتهار**: yalan söylemek ve onun üzerine yemin etmektir. Ve **المحكم**’de: **الابتهار**: kadını kendinle itham etmen, hâlbuki sen yalancısın. **ابتهر**: dedi: “zina etti” ve zina etmedi. Ve Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Kendisine, şiirinde bir cariyeyi **ابتهر** eden bir oğlan kaldırıldı; fakat (kıl) bitirmiş bulunulmadı; böylece ondan haddi defetti.” Dedi: **الابتهار**, onu kendinle kazfetmendir; “onunla yaptım” dersin; yalancı olarak. Eğer doğru ise, yapmışsa, o **الابتيار**’dır; **الهاء**’yı **ياء**’ya çevirme üzere. Kumeyt dedi:
  “Benim gibisine, genç kızın vasfı çirkindir;
  ya **ابتهارا** ya da **ابتيارا**.”
Denildi: **ابتهر**, onda olanla onu attı(ğında); ve **ابتأر**, onda olmayanla onu attı(ğında). Ve Avvâm hadîsinde: “**الابتهار بالذنب أعظم من ركوبه**.” Ve o, “yaptım” demendir; hâlbuki yapmadı; çünkü onu kendine nisbet etmez, ancak eğer gücü yetseydi yapardı; böylece niyetle onu yapan gibidir; ve ona, çirkinliğiyle, örtüsünü yırtmasıyla, yapmadığı bir günahla genişlemesiyle ziyade etti.

Denir: duada **ابتهر** etti(ğinde), eğer günaha girdi ve çabaladı. Ve aynı şekilde denir: duada **ابتهل** etti; ve bu, içinde **اللام**’ın **راء** kılındığı şeylerdendir. Yahut duada **ابتهر** etti(ğinde), eğer her saat dua ediyor ve ondan susmuyorsa; Hâlid b. Cunbe söyledi. Ve Hâlid b. Cunbe dedi: duada **ابتهر** etti(ğinde), eğer bundan gevşemez ve **يثجو** etmezse. Dedi: **لا يثجو**: ondan susmaz. **ابتهر**: hayal olunduğu üzere uyudu. Ve **التكملة**’de: hayal ettiğin üzere. Sığânî nakletti: **ابتهر** falan için ve onda; yani falanda; eğer kendisine ait veya aleyhlerine olan bir çabadan hiçbirini bırakmadıysa. Ve **ابتهر**, bir şeyde mübalağa etti(ğinde) ve bir çabayı bırakmadı(ğında). Denir: falan, falanca kadınla **ابتهر** etti (damme ile); yani meçhule binaen: onunla teşhir olundu. Ve **تبهر** kap: doldu.

Ebû Kebîr el-Hüzeylî dedi:
  “**متبهرات**; kovalarla dolulukları;
  bir **لجف**’ten çıkarlar; onun için bir **متلقم** (vardır).”
Mecazdan: bulut **تبهرت** etti(ğinde), eğer aydınlandıysa. Bedevîlerden bir adam dedi; yaşlanmıştı ve evinin içinde idi; bir bulut geçti: “Onu nasıl görüyorsun, ey oğul?” dedi. O dedi: “Onu, sapmış ve **تبهرت** etmiş görüyorum.” **نكبت**: saptı.

Ve **باهر** (fiili) **مباهرة** ve **بهارا**: övündü. Ve **باهر** arkadaşıyla; böylece onu **بهره** etti: onunla boy ölçüştü. Ve kılıç **انبهر** etti: iki yarıya kırıldı; **البهرة**’den alınmıştır: orta. Ve gündüzün **ابهار**’ı: güneş yükseldiği vakit. Ve gecenin **ابهار**’ı, **ابهيرارا** (olarak): yarılandı(ğında); Asmaî söyledi; şeyin **بهرة**’sinden alınmıştır; ve o, onun ortasıdır. Yahut gecenin **ابهار**’ı: karanlığı üst üste bindi. Yahut **ابهار**: onun çoğu ve ekserisi gitti; yahut onun yaklaşık üçte biri kaldı; ve ikisi tek sözdür; çünkü onun çoğu ve ekserisi gittiğinde ancak yaklaşık üçte biri kalır; öyleyse buradaki “yahut”, gizli olmadığı üzere, tereddüt için değildir. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: gecenin **ابهيرار**’ı: yıldızlarının doğmasıdır; tamamlandığında ve aydınlandığında; çünkü gece geldiğinde kömür karası gelir; yıldızlar aydınlandığında o kömür karası gider. Ve zikredilenlerin hepsiyle hadis tefsir edildi: “O (sallallahu aleyhi ve sellem) yürüdü, ta ki gecenin **ابهار**’ı oluncaya kadar.”

Ve **الباهرات**: gemiler; suyu yarmaları ve ona galip gelmeleri sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve **الباهر**: başın **شواة**’sını beyne ait **اليافوخ**’a kadar delen bir damar; Sığânî nakletti. Ve **البهور**, (vezni) **جرول** gibi: aslan; Sığânî nakletti; galebesi sebebiyle. Ve **بهرة**, damme ile: Medine civarında bir (yer); üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm. Ve **بهرة**: Yemâme’de bir (yer); Sığânî’den. Geceden, vadiden, attan, semerden ve halkadan **البهرة**: onun ortasıdır. Ve vadinin **بهرة**’si öne geçti: onun özü ve hayrı. Ve **البهير** (vezni) **عثير** gibi; kitabın nüshalarında onun ضبطı böyle vaki oldu; ve doğru olan, (vezni) **أمير** gibi: ağır kalçalı; yürüdüğünde **انبهرت** eden. Ve **التهذيب**’de olan: kadına, kalçaları ağırlaştığında, yürüdüğünde üzerine **البهر** ve **الربو** düştüğünde: **بهير** denir. Ve ondan A‘şâ’nın sözü:
  “Kalkmayı istediğinde,
  gördüğün **البهيرا** gibi salınır.”
Ve ona istidrâk olunanlardan: **البهار**: kesra ile: övünme. Ve “gece bize **ابهار** etti” yani uzadı. Ve **ليلة البهر**: yedinci, sekizinci ve dokuzuncu; ve onlar, ay ışığının yıldızlara galip geldiği gecelerdir; ve o, **ظلم** gibi, **ظلمة**’nin cem‘idir; ve damme sonra sükûn ile, **باهر**’in cem‘i olarak da söylenir. Ve beyaz gecelere **بهر** denir. Şemmer dedi: **البهر** helâktir.

Ve Araplar der: eşler üçtür: **زوج مهر** ve **زوج بهر** ve **زوج دهر**. **زوج مهر**’e gelince: şerefi olmayan bir adamdır; böylece rağbet edilsin diye mehri iki katlar. **زوج بهر**’e gelince: şerif (kimsedir); malı az olsa da kadın onunla övünmek için onunla evlenir. Ve **زوج دهر**: onun dengi. Ve onların tefsirinde denildi: güzelliğiyle gözleri **يبهر** eder; yahut zamanın musibetlerine hazırlanır; yahut ondan mehir alınır. Ve denir: falanı **بهرة** gördüm; yani açıkça, alenen. Ve inşad edildi:
  “Nice yiğit, ölümü **بهرة** olarak karşıladı;
  döşeğin üstünde ölür ve ihtiyarlardı.”
Ve **الأبهر**: Ebû’l-Hakem el-Kaynî’nin atı. Ve **بهارة**: Cürcânî, muhaddis, Ebû Nasr Ahmed b. el-Hüseyn b. Ali b. Behâre el-Bekrâbâzî’nin dedesi. Ve Ebû’l-Hasen Muhammed b. Ömer b. Ahmed b. Ali b. el-Hasen b. **بهر**, hareketli (nisbe ile) İsfahânî bakkal; İbn Nukta onu zikretti. Ve **بهر** b. Sa‘d b. el-Hâris: Esedî Sâlim b. Vâbısa’nın dedesi. Ve **أم بهر**: Rebîa b. Sa‘d b. Acl’ın kızı. Ve Abdüsselâm b. el-Hasen b. Nasr b. Behâr el-Mukayyer; İbn Nâsır’dan. Ve **بهار**: Nusrî şair Müemmel b. Ümeyl’in kendisiyle teşebbüb ettiği bir kadın. Ve **أبو البهار** Muhammed b. el-Kâsım es-Sekafî; **البهار**’ı beğenirdi; böylece onunla künyelendi. Merzübânî söyledi.

Ve **بهار**, (vezni) **كتاب** gibi: Hind’de büyük bir şehir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَهَرَهُ
1 بَهَرَهُ بهر بهره بهرة هر هرة , (S, A, Msb,) aor. بَهَرَ , (Msb,) inf. n. بَهْرٌ, (S, Msb, K,) He overcame him: (S, A, Msb, K:) he overpowered him; subdued him: (TA:) he surpassed him; excelled him. (Msb.) See also 3. You say, بَهَرَتْ فُلَانَةُ النِّسَآءَ Such a woman surpassed the [other] women in beauty. (S.) And بَهَرَ [alone] He excelled in knowledge &c.; or he was, or became, accomplished, or perfect, in every excellence, and in goodliness. (S, K.) And بَهَرَ القَمَرُ, (S, K,) or بَهَرَ القَمَرُ النُّجُومَ, (TA,) aor. بَهَرَ , (K,) inf. n. بُهُورٌ, (TA,) (tropical:) The moon overcame with its light the light of the stars. (S, K, TA.) And بَهَرَتِ الشَّمْسُ الأَرْضَ (assumed tropical:) The light of the sun overspread the earth. (TA.) ― -b2- [Hence,] بَهَرَ, aor. بَهَرَ , (TA,) inf. n. بَهْرٌ and بُهُورٌ, (K,) (tropical:) It shone, or shone brightly: (K, TA:) and السَّحَابَةُ ↓ تَبَهَّرَتِ (tropical:) The cloud shone, or shone brightly. (K.) -A2- بَهَرَهُ, (S, A,) aor. بَهَرَ , inf. n. بُهْرٌ, (S,) also signifies (tropical:) It (a load, or burden, S, A, and running, A) [caused him to be out of breath; interrupted his breathing; (see بُهْرٌ;)] caused to pant, or breathe [shortly or] uninterruptedly. (S, A.) ― -b2- Also, (ISh, JK, TA,) inf. n. بَهْرٌ, (K, TA,) (assumed tropical:) He stopped his breath by beating, or by squeezing his throat, or throttling him, or by any other means: (ISh, TA:) (assumed tropical:) he plied him, or worked him, (عَالَجَهُ,) until he became out of breath, or until he panted: (JK, TA:) (assumed tropical:) he imposed upon him a thing that was above his power, or ability. (K, TA.) A poet says,
اـِنَّ البَخِيلَ اـِذَا سَأَلْتَ بَهَرْتَهُ
 Verily the niggardly, when thou askest of him, thou stoppest his breath. (ISh, TA.) ― -b3- [Hence,] بُهِرَ, i. q. انبهر, as explained below. (K.) -A3- بَهَرَهَا, (JK,) or بَهَرَهَا بِبُهْتَانٍ, (TA,) inf. n. بَهْرٌ, (K,) He reproached her, or accused her, falsely; (JK;) he aspersed her; calumniated her; or brought a false accusation against her. (K, * TA.) You say, بَهَرَهَا بِكَذَا He reproached her falsely with, or accused her falsely of, such a thing. (JK.) [See also 8.]

3 بَاْهَرَ ↓ باهر صَاحِبَهُ فَبَهَرَهُ (K, * TA,) inf. n. مُبَاهَرَةٌ and بِهَارٌ, (TA,) [aor. of the latter verb, accord. to rule, بَهُرَ , not بَهَرَ ,] He contended, or disputed, or vied, with his companion for glory, or superiority, or excellence, and overcame him. (K, * TA.)

ابهر
4 ابهر أبهر ابهر بهر He did, or effected, or he said, or uttered, what was wonderful; syn. جَآءَ بِالعَجَبِ. (K.)

5 تَبَهَّرَ see 1.

انبهر
7 انبهر أنبهر انبهر ٱنبهر , (S, A, K,) and ↓ ابتهر, (TA,) and ↓ بُهِرَ, like عُنِىَ, (K,) (tropical:) He was, or became, out of breath; his breath became interrupted, by reason of fatigue [or running, or by hard work, or bearing a heavy load; see 1]: (K:) he panted, or breathed [shortly or] uninterruptedly. (S, A.)

ابتهر
8 ابتهر أبتهر ابتهر ٱبتهر He arrogated to himself, or professed, a thing falsely. (S, K.) El-Akhtal says,
وَمَا بِى اـِنْ مَدَحْتُهُمُ ابْتِهَارُ
 And there is not in me, if I praise them, false profession: (S:) or ابتهر signifies he said what was false, and swore to it. (TA.) ― -b2- He said that he had transgressed, or acted vitiously, or committed adultery or fornication, when he had not done so. (K.) And ابتهر بِذَنْبٍ He asserted himself to have committed a crime, or sin, when he had not done so. (TA, from a trad.) ― -b3- ابتهرها He asserted falsely that he had had sexual intercourse with her: (M, TA:) ابتارها signifies “ he asserted the same with truth: ” (TA:) or ابتهر signifies he charged, or upbraided, a person with that which was in him; (K, TA;) and ابتار, “ he charged, or upbraided, with that which was not in him. ” (TA.) See an ex. voce بَارَ in art. بور. ― -b4- Also He (a poet) mentioned her (a girl) in his poetry. (JK.) اُبْتُهِرَ بِفُلَانَةَ He became, or was rendered, notorious, or infamous, on account of such a woman [with whom he was said to have had an illicit connexion]. (S, K.) -A2- See also 7.

ابهارّ اللَّيْلُ
11 ابهارّ اللَّيْلُ ابهار الليل , (S, A, K,) inf. n. اِبْهِيرَارٌ, (S,) The night reached its middle point; (As, S, A, K;) from بُهْرَةٌ signifying the “ middle ” of a thing: (A:) or reached the point when all its stars appeared and shone: (Aboo-Sa'eed Ed-Dareer:) or became thickly dark: (K:) or for the most part passed: (S, K:) or reached the point when about one third of it remained. (K.) And ابهارّ عَلَيْنَا اللَّيْلُ The night became long to us. (S.) And ابهارّ النَّهَارُ The day reached the point when the sun had become high. (TA.)

بَهْرٌ
بَهْرٌ بهر هر inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Msb, K.) You say, بَهْرًا لَهُ, an imprecation, meaning May he be overcome! (A:) or i. q. تَعْسًا لَهُ [may he fall, having stumbled! or stumble and fall! &c.]: (AA, S, K:) and thus used [app. in the latter sense] as an imprecation, accord. to Sb, it has no verb, but is put in the accus. case on the supposition of a verb. (TA.) One says also, ↓ قُهْرًا وَبُهْرًا, with damm to each. (TA in art. قهر.) And بَهْرًا مَا أَسْخَاهُ [May he fall, having stumbled! &c.: how bountiful is he!], like as one says تَعْسًا لَهُ [when not meaning it to be understood as an imprecation]. (A.) ― -b2- It also signifies Distance, or remoteness: (K:) and remoteness from good or prosperity. (TA.) ― -b3- Disappointment. (IAar, TA.) ― -b4- Wonder; syn. عَجَبٌ. (K.) One says, بَهْرا meaning عَجَبًا [for أَعْجَبُ عَجَبًا I do wonder: or wonderful!]. (S.) So [sometimes] in the phrase بَهْرًا لَهُ [I do wonder at him, or it]. (IAar, TA.) ― -b5- Love. (K.) Accord. to some, بَهْرًا لَكُمْ means Love to you. (JK.) ― -b6- الأَزْوَاجُ ثَلاَثَةٌ زَوْجُ بَهْرٍ وَزَوْجُ دَهْرٍ وَزَوْجُ مَهْرٍ is a saying of the Arabs, meaning Husbands are three: a husband who overcomes the eyes by his goodliness, (S,) or a husband of noble race, though he may be of little wealth; (TA;) and a husband prepared for the accidents, or calamities, of fortune; and a husband from whom a dowry is got, (S,) or a husband who has not nobility of race, and who therefore doubles the dowry to make himself desired. (TA.) -A2- (assumed tropical:) Distress that affects the breath or respiration, syn. كَرْبٌ, (K, TA,) [particularly] of a camel when he is spurred on, or of a man when a labour above his power is imposed upon him. (TA.)

بُهْرٌ
بُهْرٌ بهر هر : see بَهْرٌ. ― -b2- Also (tropical:) The state of being out of breath; interruption of the breath, by reason of fatigue, (K, TA,) [or by bearing a heavy load, (see 1,)] or by hard work, and by running: (TA:) a panting, or breathing [shortly or] uninterruptedly. (S, A, TA,) -A2- Wide-spreading land; a wide tract of land; as also ↓ بُهْرَةٌ [q. v.]. (K.) ― -b2- A country, or district; or a city, or town; syn. بَلَدٌ: (K:) or the middle thereof. (TA.) ― -b3- The middle, and best part, (سِرّ, and خَيْر, for the former of which words we find شَرّ erroneously put in the copies of the K, TA,) of a valley; as also ↓ بُهْرَةُ [q. v.]. (K, TA.)

بُهْرَةٌ
بُهْرَةٌ بهر بهره بهرة هر هرة Plain, or even, or soft, land or ground: or a wide tract of land between mountains. (L.) ― -b2- See also بُهْرٌ, in two places. ― -b3- The middle (S, A, K) of a valley, and of the night, and of a horse, (S, K,) and of a camel's saddle, (TA,) and of a ring, (K,) or of a thing. (A.)

بَهَارٌ
بَهَارٌ بهار هاري A certain plant, of sweet odour; (K;) the [plant called] عَرَار, which is also called عَيْنُ البَقَرِ; [buphthalmum, or ox-eye;] it is the بَهَارُ البَرِّ, a crisping, or curling, plant, having a yellow flower; growing in the days of the spring (الرَّبِيع), and called عَرَارَةٌ: (S:) As says, The عَرَار is the بَهَارُ البَرِّ: and Az says, The عَرَارَة is the خَسْوَة; and I regard بهار as a Persian word. (TA.) ― -b2- Perfume. (Msb.) ― -b3- And hence applied to The flowers of the desert. (Msb.) ― -b4- And Anything goodly, or beautiful, and bright, or shining. (K, TA.)

بُهَارٌ
بُهَارٌ بهار هاري A certain thing with which one weighs; (S, Msb, K;) the weight of three hundred pounds: (Fr, IAar, A'Obeyd, S, K:) thought by A'Obeyd to be not Arabic, but Coptic; (S;) having this signification in Coptic; (JK;) but thought by Az to be pure Arabic: (TA:) or four hundred pounds: or six hundred: or a thousand: (K:) and, (K,) or as some say, (TA,) one half of a load (K, TA) borne by a camel, (TA,) containing four hundred pounds, (K, TA,) in the dial. of Syria: (TA:) or a load borne by a camel: (Kt:) or a camel-load of household-goods or furniture and utensils: (As:) and commodities, or utensils, or the like, of the sea; expl. by مَتَاعَ البَحْرِ [perhaps a mistranscription for مَتَاعَ التَّجْرِ or التُّجُرِ, commodities, or goods, of the merchants: the poet Bureyk El-Hudhalee speaks of camels bearing بُهَار]. (JK, K.) It is said that Talhah the son of 'Obeyd-Allah left a hundred بُهَار, in each بهار of which was three hundred-weight of gold (S, TA) and silver; (TA;) بهار being thus made to signify a receptacle: (S, TA:) accord. to As and Kt, the meaning is, a hundred camel-loads. (TA.)

بَهِيرٌ
بَهِيرٌ بهير هير and ↓ مَبْهُورٌ (A, K) and ↓ مَنْبَهِرٌ (A) [and ↓ مُبْتَهِرٌ] (tropical:) Out of breath; having his breath interrupted, by reason of fatigue [or running, or by hard work, or bearing a heavy load; see 1 and 7]; panting, or breathing [shortly or] uninterruptedly. (A.)

بَاهِرٌ
بَاهِرٌ باهر [act. part. n. of 1, Overcoming; &c. And particularly,] (assumed tropical:) Overcoming in light. (JK.) [Hence,] قَمَرٌ بَاهِرٌ (tropical:) A moon that overcomes with its light the light of the stars. (S, A.) And البَاهِرُ (tropical:) The moon; because it outshines the stars: (Msb:) or the full moon. (JK.)

أَبْهَرُ
أَبْهَرُ ذ [The aorta; so in the present day;] a certain vein [or artery], (S, A, K,) in the back, (K,) lying within, or at the inner side of, the back-bone (A'Obeyd, A, TA) and the heart, (A'Obeyd, TA,) the severing of which causes death: (A'Obeyd, S, A:) it is name given to each of two veins [or arteries, or the two portions of the aorta which are called the aorta ascendens and aorta descendens,] which issue from the heart, and from which then branch off all the other arteries: (S:) and, (K,) or as some say, (TA,) the وَرِيد [i. e. either the carotid artery or the external jugular vein] of the neck: (K:) and, (K,) or as some say, (TA,) [the vein in the arm called] the أَكْحَل: (K:) or, accord. to the more full description of IAth, a certain vein [or artery] arising from the head, and extending to the foot, and having arteries which communicate with most of the extremities and the body: what is in the head is called the نَامَّة; and hence the saying, أَسْكَتَ اللّٰهُ نَامَّتَهُ, meaning “God killed him,” or “may God kill him!” and it extends to the throat, and is there called the وَرِيد; and to the chest, and is there called [especially] the أَبْهَر [meaning the aorta ascendens]; and to the back, and is there called the وَتِين [meaning the aorta descendens]; and the heart is suspended to it; and it extends to the thigh, and is there called the نَسَا; and to the shank, and is there called the صَافِن: the ء in it is augmentative. (TA.) You say, قَطَعَ أَبْهَرَهُ [It severed his aorta]; meaning (tropical:) it (pain) destroyed him. (A.) ― -b2- Also The back: (K:) or the place of the vein [or artery] so called. (As, in art. خدع of the S.) One says, فُلَانٌ شَدِيدٌ الأَبْهَرِ Such a one is strong in the back: (TA:) or strong in the place of the vein [or artery] called the ابهر. (As, ubi suprà.) ― -b3- And The back of the curved part of the extremity of a bow: (K:) or the part between the طائِف and the كُلْيَة: (S, K:) in the bow is its كَبِد, which is the part between the two extremities of its string or the like; then, next to this, the كُلْيَة; then, next to this, the أَبْهَر; then, the طَائِف; then, the سِئَة, which is the curved part of the extremity. (As.) ― -b4- And A tent-pole. (JK.) ― -b5- And The shorter side of a feather: (K:) [or] so أَبَاهِرُ [which is the pl.]: (JK:) [or] the latter signifies the feathers (Lh, S) of the wing (Lh) of a bird (Lh, S) next after those called الخَوَافِى, (Lh,) [and] next [before] those called الكُلَى: (S:) the first of them are those called القَوَادِمُ, (S,) four in number, in the fore part of the wing; (Lh;) the next, المَنَاكِبُ, (Lh, S,) also four; (Lh;) the next, الخَوَافِى, (Lh, S,) also four; (Lh;) the next, الأَبَاهِرُ, (Lh, S,) also four; (Lh;) and the next, الكُلَى [which are also four]. (S.)

مَبْهُورٌ
مَبْهُورٌ مبهور : see بَهِيرٌ.

مُبْتَهِرٌ
مُبْتَهِرٌ مبتهر : see بَهِيرٌ.

مُنْبَهِر
مُنْبَهِر منبهر : see بَهِيرٌ.

##### Türkçe

**بَهَرَهُ**
1 **بَهَرَهُ** (S, A, Msb,) muzârîsi **بَهَرَ**, (Msb,) mastarı **بَهْرٌ**, (S, Msb, K,) Ona galip geldi: (S, A, Msb, K:) onu yendi; boyun eğdirdi: (TA:) onu geçti; ona üstün geldi. (Msb.) 3’e de bak. Sen dersin ki, **بَهَرَتْ فُلَانَةُ النِّسَآءَ** Böyle bir kadın [öteki] kadınları güzellikte geçti. (S.) Ve **بَهَرَ** [yalnız] İlim vb. hususlarda üstün oldu; yahut her fazilette ve güzellikte mahir, yahut kâmil oldu veya kâmil hâle geldi. (S, K.) Ve **بَهَرَ القَمَرُ**, (S, K,) yahut **بَهَرَ القَمَرُ النُّجُومَ**, (TA,) muzârîsi **بَهَرَ**, (K,) mastarı **بُهُورٌ**, (TA,) (mecaz:) Ay, ışığıyla yıldızların ışığına galip geldi. (S, K, TA.) Ve **بَهَرَتِ الشَّمْسُ الأَرْضَ** (farz edilen mecaz:) Güneşin ışığı yeryüzünü kapladı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **بَهَرَ**, muzârîsi **بَهَرَ**, (TA,) mastarı **بَهْرٌ** ve **بُهُورٌ**, (K,) (mecaz:) Parladı, yahut parlak parladı: (K, TA:) ve **السَّحَابَةُ** ↓ **تَبَهَّرَتِ** (mecaz:) Bulut parladı, yahut parlak parladı. (K.) -A2- **بَهَرَهُ**, (S, A,) muzârîsi **بَهَرَ**, mastarı **بُهْرٌ**, (S,) ayrıca (mecaz:) O (yük yahut ağırlık, S, A, ve koşma, A) [onu nefessiz bıraktı; nefesini kesti; (bk. **بُهْرٌ**;)] soluk soluğa bıraktı, yahut [kısa kısa veya] kesintisiz nefes aldırdı. (S, A.) ― -b2- Yine, (ISh, JK, TA,) mastarı **بَهْرٌ**, (K, TA,) (farz edilen mecaz:) Döverek, yahut boğazını sıkarak, yahut boğarak, yahut başka herhangi bir yolla onun nefesini kesti: (ISh, TA:) (farz edilen mecaz:) onu ( **عَالَجَهُ** ) nefessiz kalıncaya kadar, yahut soluk soluğa kalıncaya kadar zorladı, yahut çalıştırdı: (JK, TA:) (farz edilen mecaz:) ona gücünün, yahut takatinin üstünde bir şey yükledi. (K, TA.) Bir şair der ki,
اـِنَّ البَخِيلَ اـِذَا سَأَلْتَ بَهَرْتَهُ
Gerçekten cimri, ondan istediğinde, onun nefesini kesersin. (ISh, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **بُهِرَ**, aşağıda açıklandığı üzere **انبهر** ile aynı. (K.) -A3- **بَهَرَهَا**, (JK,) yahut **بَهَرَهَا بِبُهْتَانٍ**, (TA,) mastarı **بَهْرٌ**, (K,) Ona (kadına) yalan yere ayıpladı, yahut yalan yere suç isnat etti; (JK;) ona iftira attı; kara çaldı; yahut ona karşı yalan bir itham getirdi. (K, * TA.) Sen dersin ki, **بَهَرَهَا بِكَذَا** Ona şu şeyle yalan yere ayıpladı, yahut şu şeyle yalan yere suçladı. (JK.) [8’e de bak.]

3 **بَاْهَرَ** ↓ **باهر** **صَاحِبَهُ فَبَهَرَهُ** (K, * TA,) mastarı **مُبَاهَرَةٌ** ve **بِهَارٌ**, (TA,) [son fiilin muzârîsi kaideye göre **بَهُرَ**’dur, **بَهَرَ** değil,] Şan, yahut üstünlük, yahut fazilet hususunda arkadaşıyla çekişti, yahut tartıştı, yahut yarıştı ve ona galip geldi. (K, * TA.)

**ابهر**
4 **ابهر** He did, or effected, or he said, or uttered, what was wonderful; eş anlamlısı **جَآءَ بِالعَجَبِ**. (K.)

5 **تَبَهَّرَ** 1’e bak.

**انبهر**
7 **انبهر** (S, A, K,) ve ↓ **ابتهر**, (TA,) ve ↓ **بُهِرَ**, **عُنِىَ** gibi, (K,) (mecaz:) Nefessiz kaldı, yahut nefessiz oldu; yorgunluk sebebiyle [yahut koşma sebebiyle, yahut ağır iş sebebiyle, yahut ağır yük taşıma sebebiyle; bk. 1]: (K:) soluk soluğa kaldı, yahut [kısa kısa veya] kesintisiz nefes aldı. (S, A.)

**ابتهر**
8 **ابتهر** Kendisine bir şeyi yalan yere isnat etti, yahut yalan yere iddia etti. (S, K.) el-Ahtal der ki,
وَمَا بِى اـِنْ مَدَحْتُهُمُ ابْتِهَارُ
Ve bende yoktur, eğer onları översem, yalan iddia. (S:) yahut **ابتهر** şu mânaya gelir: yalan söyledi ve ona yemin etti. (TA.) ― -b2- Yapmadığı hâlde, azgınlık ettiğini, yahut fısk işlediğini, yahut zina ettiğini söyledi. (K.) Ve **ابتهر بِذَنْبٍ** Yapmadığı hâlde bir suç, yahut günah işlediğini kendisi hakkında ileri sürdü. (TA, bir rivayetten.) ― -b3- **ابتهرها** Onunla cinsel ilişkide bulunduğunu yalan yere ileri sürdü: (M, TA:) **ابتارها** “bunu doğru olarak ileri sürdü” mânasınadır: (TA:) yahut **ابتهر** şu mânaya gelir: bir kimseyi, kendisinde bulunan şeyle itham etti, yahut azarladı; (K, TA;) ve **ابتار**, “kendisinde bulunmayan şeyle itham etti, yahut azarladı.” (TA.) بور maddesinde **بَارَ** lafzı altında bir örneğe bak. ― -b4- Yine O (şair) onu (bir kızı) şiirinde andı. (JK.) **اُبْتُهِرَ بِفُلَانَةَ** Böyle bir kadın sebebiyle [onunla haram bir ilişki kurduğu söylenerek] meşhur oldu, yahut kötü şöhretli oldu. (S, K.) -A2- 7’ye de bak.

**ابهارّ اللَّيْلُ**
11 **ابهارّ اللَّيْلُ** (S, A, K,) mastarı **اِبْهِيرَارٌ**, (S,) Gece orta noktasına ulaştı; (As, S, A, K;) bir şeyin “ortası” mânasına gelen **بُهْرَةٌ**’den: (A:) yahut bütün yıldızları görünüp parladığı vakte ulaştı: (Aboo-Sa'eed Ed-Dareer:) yahut koyu karanlık oldu: (K:) yahut çoğu geçti: (S, K:) yahut yaklaşık üçte biri kalmış olduğu noktaya ulaştı. (K.) Ve **ابهارّ عَلَيْنَا اللَّيْلُ** Gece bize uzun geldi. (S.) Ve **ابهارّ النَّهَارُ** Gün, güneşin yükselmiş olduğu noktaya ulaştı. (TA.)

**بَهْرٌ**
**بَهْرٌ** 1’in mastarıdır [bk.]. (S, Msb, K.) Sen dersin ki, **بَهْرًا لَهُ**, bir beddua olarak; mânası: Galip gelinsin ona! (A:) yahut **تَعْسًا لَهُ** ile aynı [tökezleyip düşsün! yahut tökezleyip düşsün! vb.]: (AA, S, K:) ve böyle kullanılır [görünüşe göre ikinci mânada] bir beddua olarak; Sb’ye göre bunun fiili yoktur; fakat bir fiil takdiri üzerine mansup konur. (TA.) Şöyle de denir: ↓ **قُهْرًا وَبُهْرًا**, her ikisine de damme ile. (TA, قهر maddesinde.) Ve **بَهْرًا مَا أَسْخَاهُ** [tökezleyip düşsün! vb.: ne cömerttir o!], tıpkı birinin **تَعْسًا لَهُ** demesi gibi [bunu beddua olarak anlaşılmasını kastetmediğinde]. (A.) ― -b2- Yine Uzaklık, yahut ıssızlık: (K:) ve hayırdan yahut refahtan uzaklık. (TA.) ― -b3- Hayal kırıklığı. (IAar, TA.) ― -b4- Hayret; eş anlamlısı **عَجَبٌ**. (K.) **بَهْرا** denir, **عَجَبًا** mânasında [**أَعْجَبُ عَجَبًا** yerine: hayret ederim; yahut: ne acayip!]. (S.) Böylece [bazen] **بَهْرًا لَهُ** terkibinde [ona, yahut ona dair, hayret ederim]. (IAar, TA.) ― -b5- Sevgi. (K.) Bazılarına göre **بَهْرًا لَكُمْ** “size sevgi” demektir. (JK.) ― -b6- **الأَزْوَاجُ ثَلاَثَةٌ زَوْجُ بَهْرٍ وَزَوْجُ دَهْرٍ وَزَوْجُ مَهْرٍ** Arapların bir sözüdür; mânası: Kocalar üçtür: güzelliğiyle gözleri yenen bir koca, (S,) yahut soylu nesep sahibi bir koca, malı az olsa bile; (TA;) ve zamanın olaylarına, yahut felaketlerine hazırlanmış bir koca; ve kendisinden mehir alınan bir koca, (S,) yahut soylu nesep sahibi olmayan ve bu yüzden arzu edilir kılmak için mehri iki kat yapan bir koca. (TA.) -A2- (farz edilen mecaz:) Nefes yahut solunumu etkileyen sıkıntı; eş anlamlısı **كَرْبٌ**, (K, TA,) [özellikle] deve için, mahmuzlandığında; yahut insan için, gücünün üstünde bir iş yüklendiğinde. (TA.)

**بُهْرٌ**
**بُهْرٌ**: **بَهْرٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Nefessiz kalma hâli; yorgunluk sebebiyle nefesin kesilmesi, (K, TA,) [yahut ağır yük taşımak sebebiyle, (bk. 1,)] yahut ağır iş ve koşma sebebiyle: (TA:) soluk soluğa kalma, yahut [kısa kısa veya] kesintisiz nefes alma. (S, A, TA,) -A2- Genişçe yayılan arazi; geniş bir arazi parçası; bunun gibi ↓ **بُهْرَةٌ** [bk.]. (K.) ― -b2- Bir ülke, yahut bölge; yahut bir şehir, yahut kasaba; eş anlamlısı **بَلَدٌ**: (K:) yahut onun ortası. (TA.) ― -b3- Bir vadinin orta ve en iyi kısmı, ( **سِرّ** ve **خَيْر**, K nüshalarında yanlışlıkla **شَرّ** konmuştur, TA,) bunun gibi ↓ **بُهْرَةُ** [bk.]. (K, TA.)

**بُهْرَةٌ**
**بُهْرَةٌ** Düz, yahut eşit, yahut yumuşak arazi yahut yer: yahut dağlar arasında geniş bir arazi parçası. (L.) ― -b2- İki yerde **بُهْرٌ**’e de bak. ― -b3- Bir vadinin, (S, A, K) ve gecenin, ve bir atın, (S, K,) ve devenin semerinin, (TA,) ve bir yüzüğün, (K,) yahut bir şeyin ortası. (A.)

**بَهَارٌ**
**بَهَارٌ** Tatlı kokulu bir bitki; (K;) **عَرَار** denilen [bitki], ki ona **عَيْنُ البَقَرِ** de denir; [buphthalmum, yahut ox-eye;] o, **بَهَارُ البَرِّ**’dir; sarı çiçekli, kıvırcık yahut kıvrılan bir bitkidir; bahar günlerinde ( **الرَّبِيع** ) biter ve **عَرَارَةٌ** diye adlandırılır: (S:) As der ki: **عَرَار**, **بَهَارُ البَرِّ**’dir: ve Az der ki: **عَرَارَة** **خَسْوَة**’dir; ve ben **بهار**’ı Farsça bir kelime sayarım. (TA.) ― -b2- Koku. (Msb.) ― -b3- Ve bundan dolayı çölün çiçeklerine uygulanır. (Msb.) ― -b4- Ve güzel, yahut güzel görünümlü, ve parlak, yahut parlayan her şey. (K, TA.)

**بُهَارٌ**
**بُهَارٌ** Tartıda kullanılan belirli bir şey; (S, Msb, K;) üç yüz rıtl ağırlığı: (Fr, IAar, A'Obeyd, S, K:) A'Obeyd’e göre Arapça değil, Kıptîcedir; (S;) Kıptîcede bu mânaya sahiptir; (JK;) fakat Az’a göre saf Arapçadır: (TA:) yahut dört yüz rıtl: yahut altı yüz: yahut bin: (K:) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (TA,) bir devenin taşıdığı yükün (K, TA) yarısı, (TA,) Şam lehçesinde dört yüz rıtl içeren: (TA:) yahut devenin taşıdığı bir yük: (Kt:) yahut ev eşyası, yahut mobilya ve kap-kacak yüklü bir deve yükü: (As:) ve denizin malları, yahut eşyası, yahut benzeri; **مَتَاعَ البَحْرِ** ile açıklanmıştır [muhtemelen **مَتَاعَ التَّجْرِ** yahut **التُّجُرِ** için bir yanlış yazımdır: tüccarların malları yahut eşyası; şair Bureyk El-Hudhalee, **بُهَار** taşıyan develerden söz eder]. (JK, K.) Talhah b. 'Obeyd-Allah’ın her bir **بهار**’ında üç yüz rıtl altın (S, TA) ve gümüş bulunan yüz **بُهَار** bıraktığı söylenir; (TA;) böylece **بهار** “kap” mânasına getirilmiştir: (S, TA:) As ve Kt’ye göre mânası: yüz deve yükü. (TA.)

**بَهِيرٌ**
**بَهِيرٌ** ve ↓ **مَبْهُورٌ** (A, K) ve ↓ **مَنْبَهِرٌ** (A) [ve ↓ **مُبْتَهِرٌ**] (mecaz:) Nefessiz; yorgunluk sebebiyle [yahut koşma sebebiyle, yahut ağır iş sebebiyle, yahut ağır yük taşıma sebebiyle; bk. 1 ve 7] nefesi kesilmiş; soluk soluğa, yahut [kısa kısa veya] kesintisiz nefes alan. (A.)

**بَاهِرٌ**
**بَاهِرٌ** [1’in ism-i fâili: galip gelen; vb. Ve özellikle,] (farz edilen mecaz:) Işıkta galip gelen. (JK.) [Bundan dolayı,] **قَمَرٌ بَاهِرٌ** (mecaz:) Işığıyla yıldızların ışığına galip gelen bir ay. (S, A.) Ve **البَاهِرُ** (mecaz:) Ay; çünkü yıldızlardan daha parlaktır: (Msb:) yahut dolunay. (JK.)

**أَبْهَرُ**
**أَبْهَرُ** ذ [bugün “aort”] Sırtta bulunan belirli bir damar [yahut atardamar], (S, A, K,) (K,) omurganın (A'Obeyd, A, TA) ve kalbin (A'Obeyd, TA) iç tarafında yahut iç yanında bulunan; kesilmesi ölüm getiren: (A'Obeyd, S, A:) kalpten çıkan iki damardan her birine verilen addır [yahut aortanın iki kısmı: aorta ascendens ve aorta descendens], ve sonra onlardan bütün öteki atardamarlar dallanır: (S:) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (TA,) boynun **وَرِيد**’i [yani şah damarı yahut dış juguler toplardamar]: (K:) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (TA,) koldaki **أَكْحَل** denilen damar: (K:) yahut IAth’ın daha ayrıntılı tarifine göre, baştan çıkıp ayağa uzanan ve uzuvların ve bedenin çoğuyla bağlantı kuran atardamarlara sahip belirli bir damar [yahut atardamar]: baştaki kısmına **نَامَّة** denir; buradan **أَسْكَتَ اللّٰهُ نَامَّتَهُ** sözü gelir; mânası “Allah onu öldürdü” yahut “Allah onu öldürsün!”; boğaza uzanır ve orada **وَرِيد** diye adlandırılır; göğse uzanır ve orada [özellikle] **أَبْهَرُ** diye adlandırılır; sırta uzanır ve orada **وَتِين** diye adlandırılır; kalp ona asılıdır; uyluğa uzanır ve orada **نَسَا** diye adlandırılır; incik kısmına uzanır ve orada **صَافِن** diye adlandırılır: içindeki ء ziyadedir. (TA.) Sen dersin ki, **قَطَعَ أَبْهَرَهُ** [onun aortunu kesti]; mânası (mecaz:) o (acı) onu helâk etti. (A.) ― -b2- Ayrıca Sırt: (K:) yahut bu adla anılan damarın yeri. (As, S’nin خدع maddesinde.) Denir ki, **فُلَانٌ شَدِيدٌ الأَبْهَرِ** Böyle biri sırtça kuvvetlidir: (TA:) yahut **ابهر** denilen damarın yerinde kuvvetlidir. (As, yukarıda geçtiği yerde.) ― -b3- Ve yayın ucunun eğri kısmının sırtı: (K:) yahut **طائِف** ile **كُلْيَة** arasındaki kısım: (S, K:) yayda onun **كَبِد**’i vardır; o, kirişinin iki ucu yahut benzeri iki uç arasındaki kısımdır; sonra bunun yanında **كُلْيَة**; sonra bunun yanında **أَبْهَر**; sonra **طَائِف**; sonra **سِئَة** ki o, ucun eğri kısmıdır. (As.) ― -b4- Ve bir çadır direği. (JK.) ― -b5- Ve bir tüyün kısa tarafı: (K:) [yahut] böyle **أَبَاهِرُ** [çoğulu]: (JK:) [yahut] ikincisi, bir kuşun kanadının (Lh) **الخَوَافِى** denilenlerden sonra gelen, (Lh,) [ve] **الكُلَى** denilenlerden önce gelen tüyleridir: (S:) bunların ilki **القَوَادِمُ** denilenlerdir, (S,) kanadın ön tarafında dört adettir; (Lh;) sonra **المَنَاكِبُ**, (Lh, S,) yine dört; (Lh;) sonra **الخَوَافِى**, (Lh, S,) yine dört; (Lh;) sonra **الأَبَاهِرُ**, (Lh, S,) yine dört; (Lh;) sonra **الكُلَى** [ki onlar da dörttür]. (S.)

**مَبْهُورٌ**
**مَبْهُورٌ**: **بَهِيرٌ**’e bak.

**مُبْتَهِرٌ**
**مُبْتَهِرٌ**: **بَهِيرٌ**’e bak.

**مُنْبَهِر**
**مُنْبَهِر**: **بَهِيرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَهَرَ
بَهَرَ A ( n. ac. بَهْر 1 ,  بُهُوْر 27 ),
a.  Shone, glittered.

b.  Dazzled, outshone; surpassed, excelled, outdid.

c.  Aspersed, accused falsely.

d.  [ pass. ], Was dazzled, blinded, dazed.

بَهَّرَ
بَهَّرَ II ,
a.  Peppered, seasoned, spiced.

أَبْهَرَ
أَبْهَرَ IV ,
a.  Was fortunate; was wedded to fortune.

b.  see I (d) .

تَبَهَّرَ
تَبَهَّرَ V ,
a.  Glowed ( sky ).

اِبْتَهَرَ
اِبْتَهَرَ VIII ,
a.  Was infamous.

اِسْتَبْهَرَ
اِسْتَبْهَرَ X ,
a.  Was gloomy, overcast ( sky ).

بَهْر
بَهْر 1 ,
a.  Beauty; splendour.

b.  Triumph.

c.  Wonder.

d.  Disappointment, distress.

بُهْر
بُهْر 3 ,
a.  Breathlessness.

b.  Middle; best part of.

c.  Wide tract of land.

بُهْرَة
بُهْرَة 3t ,
a.  see 3 (b) .

أَبْهَرُ
أَبْهَرُ 14 ,
a.  Artery.

بَاْهِر
بَاْهِر 21 ,
a.  Surpassing, excelling.

b.  Clear, unclouded, bright.

بَهَاْر
بَهَاْر 22 ,
a.  Pepper, spice.

b.  Buphthalmum, ox-eye.

c.  Periume.

d.  Beauty, comeliness.

بُهَاْر
بُهَاْر 24 ,
a.  Certain weight ( about 600 lbs. ).

b.  Swallow.

c.  Raw cotton.

d.  Tackle, rigging.

بَهِيْرَة
بَهِيْرَة 25t ,
a.  Lady of rank.

b.  Buxom.

##### Türkçe

**بَهَرَ**
**بَهَرَ** A ( n. ac. **بَهْر** 1 ,  **بُهُوْر** 27 ),
a. Parladı, ışıldadı.

b. Göz kamaştırdı, gölgede bıraktı; geçti, üstün geldi, geride bıraktı.

c. İftira etti, yalan yere suçladı.

d. [edilgen], Göz kamaştı, kör oldu, sersemledi.

**بَهَّرَ**
**بَهَّرَ** II ,
a. Biberledi, çeşnilendirdi, baharatladı.

**أَبْهَرَ**
**أَبْهَرَ** IV ,
a. Talihli oldu; talihe nikâhlı oldu.

b. I (d)’ye bak.

**تَبَهَّرَ**
**تَبَهَّرَ** V ,
a. Parladı (gök).

**اِبْتَهَرَ**
**اِبْتَهَرَ** VIII ,
a. Kötü şöhretli oldu.

**اِسْتَبْهَرَ**
**اِسْتَبْهَرَ** X ,
a. Kasvetli oldu, kapalı oldu (gök).

**بَهْر**
**بَهْر** 1 ,
a. Güzellik; ihtişam.

b. Zafer.

c. Hayret.

d. Hayal kırıklığı, sıkıntı.

**بُهْر**
**بُهْر** 3 ,
a. Nefes darlığı.

b. Orta; -ın en iyi kısmı.

c. Geniş arazi parçası.

**بُهْرَة**
**بُهْرَة** 3t ,
a. 3 (b)’ye bak.

**أَبْهَرُ**
**أَبْهَرُ** 14 ,
a. Atardamar.

**بَاْهِر**
**بَاْهِر** 21 ,
a. Üstün gelen, mümtaz olan.

b. Berrak, bulutsuz, parlak.

**بَهَاْر**
**بَهَاْر** 22 ,
a. Biber, baharat.

b. Buphthalmum, öküzgözü.

c. Koku.

d. Güzellik, endam.

**بُهَاْر**
**بُهَاْر** 24 ,
a. Belli bir ağırlık (yaklaşık 600 libre).

b. Kırlangıç.

c. Ham pamuk.

d. Donanım, teçhizat.

**بَهِيْرَة**
**بَهِيْرَة** 25t ,
a. Rütbeli hanım.

b. Dolgun.
