# بهر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بهر

باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً		وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا عَظْمَ فيها.
والهبيرُ، والهَبيرةُ واحدها، :ما اطمأنَّ من الأرض وما حوله أشدّ ارتفاعاً منه.
والهِبْريَةُ والإِبْرِيَةُ: نُخالَةُ الرّأس. وهو ما تعلّق بأسفل شَعْر الرَّأْسِ كالنُخالة .
والهَبُّور: الشَّعَرُ النّابِتُ بالنَّبطيّة.
وهَوْبَر: اسم رجل.
وبنوهبّار: فخذ من قُريش من أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي.
رهب: رَهِبْتُ الشَّيءَ أَرْهَبُهُ رَهَباً ورَهْبةً، أي: خفته. وأَرْهَبْت فلانا.
والرَّهْبانِيّةُ: مصدرُ الرّاهب، والتَّرَهُبُ: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعةٍ، والجميع: الرَّهبان "والرَّهابِنةُ خطأ" .
والرَّهْبُ جزم لغة في الرَّهَب، والرَّهْباءُ: اسمٌ من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهباء من الله، والرَّغْباءُ إليه، والنَّعْماءُ منه.
ورَهَبُوت خيٌر من رَحَمُوت، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ.
والرَّهابةُ: عُظَيْمٌ في الصَّدْر يُشْرِف على البطن كأنَه ظَرَف لسانِ الكَلْب وناقة رَهْبٌ: مهزولةٌ جدّاً.
والرِّهابُ: الرِّقاقُ من النِّصالِ.
رَهْبَي: موضعٌ.
بهر: بَهَرْته: عالجته حتى انبهر، والاسم: البُهْر. وإذا عجز الشّيء عن الشّيء قيل: بَهَرَهُ.
وامرأةٌ بَهيرةٌ: قصيرةٌ ذليلةٌ الخِلْقة، ويقال: هي الضَّعيفة المشي.
وبَهْرَها بكذا: قَذَفها ببُهتانٍ.
والأَبْهرانِ: عِرْقان، ويقال: هما الأكحلان، ويُقالُ: بل هما عِرقان مُكْتَنِفا الصُّلب من الجانبين. والأبهر: عِرْقٌ في القلب يقال إنّ الصّلب متصل به.
قال:
وللفُؤادِ وَجيبٌ تحتَ أَبْـهَـرَهَ		لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله:"ومازالت أُكْلَةُ خَيْبَرَ تعاوِدُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَري" .
والأباهر من الرّيش: مايلي الخوافي، وهي الجوانب القصار .
والأَبْهَرُ من القوس: ما دون الطائف.
والبُهار قبطيّة : ثلاث مئةِ رِطْل. والبُهار: من الآنية كالإِبريق، قال في نعت الفرس:
"على العلياء كوبٌ أو بُهار"
وابْهارَّ اللّيلُ: أي: انتصف، وبُهْرَة الشَّيء: وَسَطه.
والبَهارُ: نوع من نَبات الرّبيع.
وبَهْراءُ: حيٌّ من اليمن.
بره: البُرْهان: بيانُ الحجة وإيضاحُها.
والبَرَهْرَهةُ: الجاريةُ البيضاء، وبَرَهُها: تَرارتُها وبَضاضتُها، وتصغير البرهرهة : بُرَيْهةٌ، ومَنْ أتمَّها قال: بُرَيْرِهةٌ، وأما بُرَيْهِرهة فقبيحة قلّما يُتَكَلَّمُ بها .
وأَبْرَهةُ: اسمُ أبي يَكْسومَ الحبشيّ ملك اليمن، الذي ساقَ الفيلَ إلى البَيْتِ فأهلكه الله ، قال:
مَنَعْتَ من أبرهةَ الحَطيما
وكَنْتَ فيما ساءَهُ زَعيما
ومعنى فيما: بما.

### Türkçe

باب **الهاء** ve**الراء** ve **الباء** onlarla birlikte

**ه ر ب**، **ه ب ر**، **ر ه ب**، **ب ه ر**، **ب ر ه** kullanımdadır; **ر ب ه** ise ihmaldir. **هرب**: **الهَرَبُ**: kaçıştır. Ve **المَهْرَب**: kaçış yeri; dersin ki: filan kimse bizim için bir **مَهْرَب**tır. Ve **المُهْرِب**: ürkmüş kaçandır. Dersin ki: filan kimse **مُهْرِباً** geldi; yani sana kaçmış, ürkmüş olarak geldiği zaman.

**هبر**: **الهَبْرُ**: ette kesmedir; dedi ki:
Bir kısrak bulursun, mızrak gibi dosdoğru;
ve keskin (kılıç) ki sallanınca **الهَبْرِ**e razı olmaz.
Ve **الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça ettir.
Ve **الهَبِيرُ** ve onun teki **الهَبيرةُ**: yerden yatışmış olan ve çevresi ondan daha şiddetli yükseklikte olan şeydir.
Ve **الهِبْريَةُ** ve **الإِبْرِيَةُ**: başın kepeğidir. O, baş saçının altına kepek gibi yapışan şeydir.
Ve **الهَبُّور**: Nabatî dilinde biten saçtır.
Ve **هَوْبَر**: bir adam adıdır.
Ve **بنوهبّار**: Kureyş’ten, **أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي**’den bir koldur.

**رهب**: **رَهِبْتُ** şeyi, onu **أَرْهَبُهُ** **رَهَباً** ve **رَهْبةً** (ile); yani: ondan korktum. Ve filanı **أَرْهَبْت**.
Ve **الرَّهْبانِيّةُ**: **الرّاهب**in mastarıdır; ve **التَّرَهُبُ**: bir **صَوْمَعةٍ** içinde ibadete kapanmadır; ve hepsi: **الرَّهبان**dır; “**الرَّهابِنةُ** hatadır”.
Ve **الرَّهْبُ**: **الرَّهَب** hakkında bir dilde cezmdir; ve **الرَّهْباءُ**: **الرَّهَبِ**den bir isimdir; dersin ki: Allah’tan **الرَّهباء**; O’na **الرَّغْباء**; O’ndan **النَّعْماء**.
Ve **رَهَبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır; yani: **تُرْهَبَ** (korkulman) **تُرْحَمَ**dan (merhamet olunmandan) hayırlıdır.
Ve **الرَّهابةُ**: göğüste, karın üzerine bakan bir büyük (şey)dir; sanki köpeğin dilinin zarfı gibidir. Ve **ناقة رَهْبٌ**: pek çok zayıf (deve)dir.
Ve **الرِّهابُ**: ok uçlarının ince olanlarıdır.
**رَهْبَي**: bir yerdir.

**بهر**: Onu **بَهَرْته**: onu tedavi ettim, ta ki **انبهر** oluncaya kadar; isim: **البُهْر**. Ve bir şey bir şeye karşı âciz kalınca “onu **بَهَرَهُ**” denir.
Ve **امرأةٌ بَهيرةٌ**: kısa, yaratılışı zelil (olan kadın)dır; ve denir ki: o yürüyüşü zayıf olandır.
Ve onu bununla **بَهْرَها**: onu bir iftira ile attı.
Ve **الأَبْهرانِ**: iki damardır; ve denir ki: onlar **الأكحلان**dır; ve denir ki: bilakis onlar, iki yandan belkemiğini kuşatan iki damardır. Ve **الأبهر**: kalpte bir damardır; belkemiğinin onunla bitişik olduğu söylenir.
Dedi ki:
Ve gönlün, **أَبْهَـرَهَ**sinin altında bir atışı vardır;
taşla, gaybın ötesinde delikanlının yaralaması (gibi).
Ve Allah’ın Elçisi صلى الله عليه وسلم ve âli üzerine dedi ki: “**خَيْبَرَ** lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَري**mi kestiği zamandır.”
Ve tüyden **الأباهر**: **الخوافي**ye bitişik olan şeydir; ve onlar kısa yanlardır.
Ve yaydan **الأَبْهَرُ**: **الطائف**in alt tarafıdır.
Ve **البُهار** Kıptîcedir: üç yüz **رِطْل**. Ve **البُهار**: kaplardan, **الإِبريق** gibi; atın vasfında dedi ki:
“Yüksekte bir kadeh yahut bir **بُهار**.”
Ve gece **ابْهارَّ**: yani ortalandı; ve bir şeyin **بُهْرَة**si: onun ortasıdır.
Ve **البَهارُ**: bahar bitkisinden bir türdür.
Ve **بَهْراءُ**: Yemen’den bir kabiledir.

**بره**: **البُرْهان**: delilin beyanı ve onun açıklanmasıdır.
Ve **البَرَهْرَهةُ**: beyaz cariyedir; ve onun **بَرَهُها**: onun tazeliği ve parlak beyazlığıdır. Ve **البرهرهة**nin küçültmesi: **بُرَيْهةٌ**; ve onu tamamlayan kimse dedi ki: **بُرَيْرِهةٌ**. Ama **بُرَيْهِرهة** çirkindir; onunla pek az konuşulur.
Ve **أَبْرَهةُ**: Yemen meliki Habeşî **يَكْسومَ**’un babasının adıdır; o, fili **البَيْتِ**e sevk etti de Allah onu helâk etti; dedi ki:
**الحَطيما**yı **أبرهةَ**’den men ettin,
ve onun kötü gördüğü şeyde önder oldun.
Ve **فيما**nın manası: **بما**dır.
