# بهض (ب-ه-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ض ب
هضب ، ضهب ، بهض : مستعملان .
هضب : قال الليث : الهَضْبة : المَطْرة الدائمة ، وجمعُها هِضَب . قال : وتقول : إصابتْهم الهُضوبة من المطَرِ ، والجميعُ أهاضِيبِ ، وهضَبتْهم السماءُ : إذا بَلَّتهم بَلاً شديداً . قال : والهَضَبة : كلُّ جَبَل خُلِق من صَخْرة واحدة ، وكلُّ صَخْرة راسيةٍ ضَخْمة تُسَمَّى هَضَبة ، والجميع الهِضَاب ، والهِضَبُّ : الشديد الصُّلْب .
ضهب : وكل قُفَ أو حَزْن أو مَوْضع من الجَبَل تَحمَى عليه الشمسُ حتى يَنشوِيَ اللحمُ عليه فهو الضَّيْهَب ، وأنشد :
وَغْرتَجِيشُ قُدورُه بضَياهِبِ
هكذا أنشده الليث بالضاد والصّواب بصَياهب بالصاد ، جمع الصَّيْهب : وهو اليومُ الشديد الحرّ .
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : إذا أدخلتَ اللحمَ في النّار ولم تُبالِغ في نُضْجِه . قلت : صَهَّبْتُه تَضهيباً فهو مُضهَّب ، إذا ألقيتَه على الجَمْر .
وقال الليث : المضهَّب : اللحمُ الذي قد شُوِيَ على حَجَر مُحْمَى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الضَّهْباء من القسيِّ : التي عملتْ فيها النارُ . قال : والضَّبْحاء مثلُها .
وقال أبو عبيد : الهِضَبّ : الشديد الصُّلْب وكلُّ قُفّ أو حَزْن أو موضع من الجَبَل يَحْمَى فيه فهو ضَيْهب .
وقال أبو عبيد : الهِضَبّ من الخَيْل : الكثيرُ العَرَق ، وقال طَرَفة :
وهِضَبّاتٍ إذا ابتلّ العُذُرْ
أبو الهيثم : الهَضْبة : دَفعة واحدة من مَطَر ، ثم تَسْتَنّ ، وكذلك جَرْيَة واحدة ، وأنشد للكميت يصف فرساً :
مُخَيَّفٌ بعضُه وَرْدٌ وسائِرُه
جَوْنٌ أفانينُ إجِريّاهُ لا هَضَبُ
يريد إجريّاه أفانين لا هَضَب وإجرياه : جريه ، أفانين أي فنون ، لا هضب أي لا فن واحد .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : الهَضْبة : الجَبَل يَنبسِط على الأرض ، وجمعُها هِضاب .
وهَضَبت السماءُ : إذا دامَ مَطرُها .
وهَضَب فلان في الحديث : إذا اندفَع فيه فأكثَر ، وقال الشاعر :
لا أُكثِر القَوْلَ فيما يَهضِبُون به
من الكلامِ قليلٌ منه يَكْفِيني
وقال النضر : يقال : رجل هَضَبَة : أي كثيرُ الكلام .
وفي الحديث أنَّ أصحابَ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) كانوا معه في سَفَر فَعرَّسوا ولم يَنْتَبِهوا حتى طَلَعت الشمسُ والنبيُّ نائم ، فقالوا : اهضِبُوا معنى اهضبوا أي تكلموا وأفيِضوا في الحديث ، لكي يَنتبِه رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) بكلامهم . يقال : هَضَب وأَهْضَب واهْتَضَب : إذا فَعَل ذلك ، وقال الكُميت يصف قوساً :
في كفِّه نَبْعةُ مُوَتَّرةٌ
يَهْزِجِ إنْبَاضُها وَيَهْتَضِبُ
أي يرنّ فيُسمَع لرنينه صوت .
عمرو عن أبيه : هَضَب وأَهضَب وضبَّ وأَضَبَّ ، كلُّه : كلام فيه جَهارة .
وفي ( النوادر ) : هَضَب القومُ وضَهَبوا وهَلَبوا وأَلَبوا وحَطبوا ، كلّه : الإكثار والإسراع .
بهض : قال أبو تراب : سمعت أعرابياً من أشجَعَ يقول : بهضني هذا الأمر وبَهَظَنِي أي فَدَحَنِي . قال : ولم يتابعه على ذلك أحد والله أعلم .

##### Türkçe

ه ض ب
**هضب** ، **ضهب** ، **بهض** : ikisi kullanımdadır.

**هضب** : Leys dedi: **الهَضْبة**: sürekli yağmur; çoğulu **هِضَب**’dir. Dedi: Ve dersin: Yağmurdan **الهُضوبة** onlara isabet etti; hepsi **أهاضِيبِ**’dir. Ve **هضَبتْهم السماءُ**: onları şiddetli bir ıslatmayla ıslattığı zaman. Dedi: Ve **الهَضَبة**: tek bir kayadan yaratılmış her dağdır; ve yerleşik, iri her kaya **هَضَبة** diye adlandırılır; hepsi **الهِضَاب**’dır. Ve **الهِضَبُّ**: çok şiddetli sert olandır.

**ضهب** : Ve her **قُفَ** yahut **حَزْن** yahut dağdan bir yer ki güneş onun üzerinde etini kuruyuncaya kadar ısıtırsa, işte o **الضَّيْهَب**’tir. Şu beyit okunmuştur:
وَغْرتَجِيشُ قُدورُه بضَياهِبِ
Leys bunu **الضاد** ile böyle okuttu; doğrusu **صَياهب** ile **الصاد** iledir; **الصَّيْهب**’in çoğuludur: o, şiddetli sıcak gün’dür.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Eti ateşe soktuğun ve onun pişmesini abartmadığın zaman. Dedim: Onu közün üzerine attığın zaman: **صَهَّبْتُه** onu **تَضهيباً** (tazhib ederek) yaptım; o da **مُضهَّب** olur.

Leys dedi: **المضهَّب**: kızdırılmış bir taş üzerinde pişirilmiş et’tir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Yaylardan **الضَّهْباء**: ateşin işlendiği (ateşle yapılmış) olandır. Dedi: Ve **الضَّبْحاء** onun gibidir.

Ebû Ubeyd dedi: **الهِضَبّ**: çok şiddetli sert olandır; ve her **قُفّ** yahut **حَزْن** yahut dağdan bir yer ki onda ısınırsa, o **ضَيْهب**’tir.

Ebû Ubeyd dedi: Atlardan **الهِضَبّ**: teri çok olan’dır. Tarafe dedi:
وهِضَبّاتٍ إذا ابتلّ العُذُرْ

Ebû’l-Heysem: **الهَضْبة**: yağmurdan tek bir defa (bir sağanak), sonra durulur; aynı şekilde tek bir akış. Kümeyt’ten, bir atı vasfederken, şu okunmuştur:
مُخَيَّفٌ بعضُه وَرْدٌ وسائِرُه
جَوْنٌ أفانينُ إجِريّاهُ لا هَضَبُ
Yani: onun koşuşu çeşit çeşittir, **هَضَب** değildir. Ve **إجرياه**: onun koşuşudur. **أفانين** yani türler. **لا هضب** yani tek bir tür değil.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الهَضْبة**: yeryüzüne yayılıp uzanan dağdır; çoğulu **هِضاب**’dır.

Ve **هَضَبت السماءُ**: yağmuru devam ettiği zaman.

Ve **هَضَب** falan kimse hadiste: içine dalıp çokça yaptığı zaman. Şair dedi:
لا أُكثِر القَوْلَ فيما يَهضِبُون به
من الكلامِ قليلٌ منه يَكْفِيني

Nadr dedi: Denir ki: **رجل هَضَبَة**: yani sözü çok olan.

Hadiste: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) ashabı onunla bir seferde idi; konakladılar ve güneş doğuncaya kadar uyanmadılar; peygamber uyuyordu. Dediler: **اهضِبُوا**; **اهضبوا**’nun manası: konuşun ve hadiste taşkınca (bolca) akıtın; ta ki Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) onların sözleriyle uyansın. Denir: **هَضَب** ve **أَهْضَب** ve **اهْتَضَب**: bunu yaptığı zaman. Kümeyt bir yayı vasfederken dedi:
في كفِّه نَبْعةُ مُوَتَّرةٌ
يَهْزِجِ إنْبَاضُها وَيَهْتَضِبُ
Yani: çınlar; çınlamasından bir ses işitilir.

Amr, babasından: **هَضَب** ve **أَهضَب** ve **ضبَّ** ve **أَضَبَّ**; hepsi: içinde açıklık (yüksek seslilik) bulunan söz’dür.

( **النوادر** )’de: **هَضَب** kavim ve **ضَهَبوا** ve **هَلَبوا** ve **أَلَبوا** ve **حَطبوا**; hepsi: çoğaltma ve hızlandırma’dır.

**بهض** : Ebû Turâb dedi: Eşca‘dan bir bedevîyi işittim, diyordu: **بهضني** bu iş beni ve **بَهَظَنِي** yani beni ağırlaştırdı (bana yük oldu). Dedi: Buna hiç kimse onu takip etmedi; Allah daha iyi bilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَهْضُ: ما شَقَّ عليك؛ عن كراع، وهي عربية البتة. التهذيب: قال أَبو تراب سمعت أَعرابيّاً من أَشْجع يقول: بَهَضَني هذا الأَمر وبَهَظَني، قال: ولم يُتابِعْه على ذلك أَحد.

##### Türkçe

**البَهْضُ**: Sana ağır gelen şey; **كراع**’dan (naklen); ve o, bütünüyle Arapçadır. **التهذيب**: dedi ki: **أَبو تراب**: **أَشْجع**’dan bir bedevîyi işittim, şöyle diyordu: “Bu iş beni **بَهَضَني** etti ve beni **بَهَظَني** etti.” Dedi ki: “Buna dair onu hiçbir kimse takip etmedi.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بهضني  هذا  الأمر، كمنع  ، أهمله الجوهري، كذلك  أبهضني  ، بالألف، وهي لغة ضعيفة، كذا نقله ابن عباد عن الخارزنجي. وقال أبو تراب: سمعت أعرابيا من أشجع يقول: بهضني الأمر وبهظني،  أي فدحني  . قال الأزهري: ولم يتابعه على ذلك أحد. قلت: ولذا قال المصنف:  وبالظاء  أكثر  . وفي اللسان: البهض: ما شق عليك، عن كراع، وهي عربية البتة.

##### Türkçe

**بهضني** bu iş; **كمنع** (vezninde); el-Cevherî onu ihmal etti; yine bunun gibi **أبهضني** de, elif ile; ve o zayıf bir dildir; İbn Abbâd bunu el-Hârizencî’den böyle nakletti. Ebû Turâb dedi: Eşca‘dan bir bedevîyi işittim, diyordu ki: **بهضني** iş ve **بهظني**; yani beni ağırlaştırdı. el-Ezherî dedi: Buna hiç kimse onu takip etmedi. Dedim: ve bu sebeple musannif dedi ki: **وبالظاء أكثر**. Lisân’da: **البهض**: sana ağır gelen şey; Kurâ‘dan; ve o kesinlikle Arapçadır.
