# بهط (ب-ه-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والطاء والباء معهما
ه ب ط، بهط مستعملان فقط هبط:
هَبَطَ الإِنْسانُ يَهْبِطُ إذا انحدر في هَبْوطٍ من صَعُود والهّبْطةُ: ما تطامَنَ مِنَ الأرض، وقد هَبَطنا أرضَ كذا وكذا، أي نزلناها ، وُيقالُ للقوم إذا كانوا في سَفالٍ: قد هَبَطوا يَهْبِطون، وهو نقيض ارتفعوا. قال:
كلُّ بني حُرَّةٍ مَـصـيرهُـمُ		قُلٌّ وإنْ أكْثَرَتُ من العَـدَدِ
إنْ يُغْبَطوا يُهْبَطوا وإن أُمِرُوا		يوماً فهُمْ لِلْفَناءِ والـفَـنَـدِ
وفَرْقَ ما بين الهَبُوط والهُبُوط: أنّ الهَبُوطَ اسمٌ للحَدُور، وهو الموضع الّذي يهبطك من أَعْلَى إلى أَسْفَلَ. والهُبُوط: المصدر.
والمَهْبُوطُّ: الذي هبطه المرض إلى أن اضطرب لحمه.
بهط: البَهَطُّ: سِنْديّة، وهو الأَرُزُ يُطْبَُ باللَّبَنِ والسَّمْنِ بلا ماءٍ. وعرّبته العرب فقالوا: بَهَطَّةٌ طَيِّبةٌ، قال: من أَكْلِها الأَرُزَّ بالبَهَطَّ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الطاء** و**الباء** معهما
ه ب ط، **بهط** مستعملان فقط **هبط**:
**هَبَطَ** insan **يَهْبِطُ**; eğer bir **هَبْوطٍ** içinde bir **صَعُود**’dan aşağı inerse. Ve **الهّبْطةُ**: yerden alçalmış olan şeydir. Ve muhakkak biz **هبطنا** falanca falanca yere; yani ona indik. Ve kavme, eğer bir **سَفالٍ** içinde iseler, denilir: muhakkak **هَبَطوا** **يَهْبِطون**; ve o, “yükseldiler”in zıddıdır. Dedi ki:
كلُّ بني حُرَّةٍ مَـصـيرهُـمُ		قُلٌّ وإنْ أكْثَرَتُ من العَـدَدِ
إنْ يُغْبَطوا يُهْبَطوا وإن أُمِرُوا		يوماً فهُمْ لِلْفَناءِ والـفَـنَـدِ
Ve **الهَبُوط** ile **الهُبُوط** arasındaki fark: **الهَبُوط**’un iniş için bir isim olmasıdır; ve o, seni daha yukarıdan daha aşağıya indiren yerdir. Ve **الهُبُوط**: mastardır.
Ve **المَهْبُوطُّ**: hastalığın onu indirip de eti titreyinceye kadar (indirdiği) kimsedir.
**بهط**: **البَهَطُّ**: Sindî’dir; ve o, sudan ayrı olarak süt ve sadeyağ ile pişirilen pirinçtir. Ve Araplar onu Arapçalaştırdı da şöyle dediler: **بَهَطَّةٌ** hoş (olan). Dedi ki: **من أَكْلِها الأَرُزَّ بالبَهَطَّ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَهَطَّةُ: ضربٌ من الطعام: أرزٌ وماءٌ.

##### Türkçe

**البَهَطَّةُ**: yiyecekten bir tür: pirinç ve su.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ط ب
هبط ، بهط
استعمل من وجوهه : هبط ، بهط .
بهط : قال الليث : البَهَطُّ سِنْديّة وهو ، الأرُزُّ يُطْبَخُ باللبن والسَّمْن بلا ماء ، وعرَّبته العَرَب ، فقالوا : بَهَطَّةٌ طيبة . وأنشد :
من أَكلها الأَرُزَّ بالبَهَطِّ
وقال أبو تراب : سمعت الأشجعيَّ يقول : بَهَظَني الأمر وبَهَظَني بمعنى واحد قلت : ولم أسمعها بالطاء لغيره .
هبط : قال الليث : يقال : هَبَط الإنسان يَهْبِط : إذا انحدر في هَبُوط من صَعُود .
قال : والهَبْطَة : ما تَطامَن من الأرض ، وقد هَبَطْنا أرضَ كذا وكذا : أي نزَلْناها ، ويقال للقوم إذا كانوا في سَفالٍ : قد هَبَطُوا يهبِطون ، وهو نَقِيض ارتفَعُوا . قال : وفرق ما بين الهَبُوط والهُبُوط أنّ الهَبُوطَ اسمٌ للحَدُور ، وهو الموضع الذي يُهْبِطُك من أَعلى إلى أسفَل ، والهُبُوط المصدر .
قال : والمَهْبُوطُ : الذي مَرِض فهبَطه المَرَض إلى أن اضطَرَب لحمه .
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : الهَبِيط : الضامر من الإبل .
وقال شمر : ( يقال : ( هَبَطَ شَحْمُ الناقة : إذا اتّضع وقلّ ، وهَبَط ثمَنُ السِّلعة ، وهَبط فلان ، إذا اتّضع ، وهبط القوم : صاروا في هُبوط ، قال الهذلي :
ومِنْ أَيْنِها بعدَ إبْدَانها
ومن شَحْم أثْباجِها الهابِطِ
ويقال : هَبطتُه فهبط ، لازم وواقع ، أي أنْهبطَتْ أسْنِمَتُها وتواضَعَتْ .
وقال خالد بن جَنْبة : يقال : هبط فلانٌ في أرض كذا ، وهَبَط السُّوقَ : إذا أتاها ، وهَبَطَه الزّمانُ : إذا كان كثيرَ المال والمعروف فَذَهَب ماله ومعروفُه .
وقال الفراء : يقال : هَبَطه الله وأهْبَطه .
وجاء في الحديث : ( اللّهمّ غَبْطاً لا هَبْطاً ) : أي نسألك الغِبْطة ، ونعوذُ بك من أن تُهْبِطَنَا إلى حالٍ سَفَال .
وقال الفراء : الهَبْطُ : الذلّ .
وقال لبيد :
إن يُغْبَطُوا يُهبَطُوا وإن أُمِرُوا
يوماً يَصيرُوا لِلهُلكِ والنَّكَدِ
يقال : هَبَطَه فهَبط ، لفظ اللاّزم والمتعدي واحد : وقال عَبيد :
وكأنَّ أَقْتَادِي تضمَّنَ نِسْعَها
مِن وَحْشِ أوْرَالٍ هَبِيطٌ مُفْرَدُ
أراد بالهَبِيط ثَوْراً ضامراً ، ويقال : هَبَطْتُ بلدَ كذا : إذا أَتيتَه . وقال أبو النَّجم يصف إبلاً :
يَخُضْنَ مُلاَّحاً كذاوِي القَرْمَلِ
فهَبطَتْ والشمسُ لمْ تَرَجَّلِ
أي أَتَتها بالغداةِ قبْل ارتفاع الشمس .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : هبَط ثمنُ السِّلعة نقص ، وهبَطْتُه أنا أيضاً بغير ألف وهبَط الرجلُ من بلدٍ إلى بلدٍ ، وهَبَطْتُه .

##### Türkçe

ه ط ب
**هبط** , **بهط**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **هبط** , **بهط** .

**بهط** : Leys dedi: **البَهَطُّ** Sindîyye’dir; o da, **الأرُزُّ**’dur; süt ve sadeyağ ile, su olmaksızın pişirilir; Araplar onu Arapçalaştırdı; şöyle dediler: **بَهَطَّةٌ** tayyibedir. Şiir okudu:
**الأَرُزَّ**’u **البَهَطِّ** ile yiyen kimse(den)
Ve Ebû Turâb dedi: Eşca‘î’yi şöyle derken işittim: **بَهَظَني** iş (bana ağır geldi) ve **بَهَظَني** tek bir mânâdadır. Dedim: Onu **الطاء** ile ondan başkası için işitmedim.

**هبط** : Leys dedi: Denilir: **هَبَط** insan **يَهْبِط**: eğer bir **هَبُوط** içinde bir **صَعُود**’dan aşağı inerse.
Dedi: Ve **الهَبْطَة**: yerden alçalmış olan şeydir; ve muhakkak biz **هَبَطْنا** filân filân yere: yani ona indik; ve kavme, eğer bir alçaklıkta iseler, denilir: muhakkak **هَبَطُوا** **يهبِطون**; ve o, **ارتفَعُوا**’nun zıddıdır. Dedi: **الهَبُوط** ile **الهُبُوط** arasındaki fark şudur ki: **الهَبُوطَ** inişin ismidir; ve o, seni yukarıdan aşağıya indiren yerdir; **الهُبُوط** ise masdardır.
Dedi: Ve **المَهْبُوطُ**: hastalanan kimsedir; hastalık onu, eti çalkalanıncaya kadar aşağı indirmiştir.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الهَبِيط**: develerden zayıf olan(ıdır).
Ve Şemmer dedi: (Denilir:) **هَبَطَ شَحْمُ** dişi devenin: eğer alçaldı ve azaldıysa; ve **هَبَط** malın fiyatı; ve **هَبط** falan kimse, eğer alçaldıysa; ve **هبط** kavim: bir **هُبوط** içinde oldular; Huzelî dedi:
Onun zayıflatılmasından sonra onun neresi(nden)
ve onun **أثْباجِها**’sının **الهابِطِ** yağından
Ve denilir: **هَبطتُه** de, o da **هبط**; lâzım ve vâki‘dir; yani onun hörgüçleri alçaldı ve tevazu etti.
Ve Hâlid b. Cenbe dedi: Denilir: falan kimse filân yerde **هبط**; ve **هَبَط السُّوقَ**: eğer ona geldiyse; ve **هَبَطَه الزّمانُ**: eğer çok mal ve iyilik sahibi idi de malı ve iyiliği gitti ise.
Ve Ferrâ dedi: Denilir: Allah onu **هَبَطه** ve onu **أهْبَطه**.
Ve hadiste geldi: (Allah’ım, **غَبْطاً**; **هَبْطاً** değil): yani senden **الغِبْطة** isteriz; ve bizi bir alçaklık hâline indirivermenden sana sığınırız.
Ve Ferrâ dedi: **الهَبْطُ**: zillet( tir).
Ve Lebîd dedi:
Eğer **يُغْبَطُوا** olurlarsa **يُهبَطُوا** olurlar; ve eğer emrolunurlarsa
bir gün helâke ve sıkıntıya varırlar
Denilir: **هَبَطَه** de, o da **هَبط**; lâzımın ve müteaddînin lafzı birdir. Ve Ubeyd dedi:
Sanki benim yularlarım onun kayışını içine almış
**أوْرَالٍ** vahşîsinden, **هَبِيطٌ** tek başına
**الهَبِيط** ile zayıf bir boğa murad etti; ve denilir: filân beldeye **هَبَطْتُ**: eğer ona geldiysem. Ve Ebû’n-Necm, develeri vasfederek dedi:
**مُلاَّحاً**’a dalarlar, **القَرْمَلِ**’in sahipleri gibi
derken **فهَبطَتْ**; güneş ise henüz saçını taramamıştı
Yani sabahleyin, güneş yükselmeden önce ona geldi.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Malın fiyatı **هبَط**: eksildi; ve ben de onu, elifsiz olarak, **هبَطْتُه**; ve adam bir beldeden bir beldeye **هبَط**; ve ben onu **هَبَطْتُه**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَهَطُّ: كلمة سِنْدية وهي الأَرُزُّ يطبخ باللبن والسمن خاصّة بلا ماء، واستعملته العرب بالهاء فقالت بَهَطَّةٌ طيبة كأَنها ذهبت بذلك إِلى الطائفة منه، كما قالوا لَبَنَةٌ وعسَلَةٌ، وقيل: البَهَطَّة ضرب من الطعام أَرُزُّ وماءٌ، وهو معرب وبالفارسية بَتا؛ وينشد:
تَفَقَّأَتْ شَحْماً كما الإِوَزِّ،
من أَكلها البَهطَّ بالأَرُزِّ
وأَنشده الأَزهري:
من أَكلِها الأَرُزُّ بِالبَهَطِّ
قال ابن بري: ومثله قول أَبي الهندي:
فأَما البَهَطُّ وحِيتانُكم،
فما زِلْتُ منها كثيرَ السَّقَمْ
قال أَبو تراب: سمعت الأَشجعي يقول بَهَطَنِي هذا الأَمر وبَهَظَني بمعنىً واحد؛ قال الأَزهري: ولم أَسمعها بالطاء لغيره، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**البَهَطُّ**: Sindîce bir kelimedir; o, özellikle su olmaksızın süt ve sade yağ ile pişirilen **الأَرُزُّ**’dur. Araplar onu **الهاء** ile kullanmış ve “**بَهَطَّةٌ**” (lezzetli) demişlerdir; sanki bununla onun bir taifesine gitmiş gibidir; nitekim “**لَبَنَةٌ**” ve “**عسَلَةٌ**” dedikleri gibi. Ve denildi ki: **البَهَطَّة** bir tür yemektir: **أَرُزُّ** ve su; o, muarrebdir ve Farsçada **بَتا**’dır; ve şu şiir okunur:

Yağ fışkırdı, tıpkı **الإِوَزِّ** gibi,
Onu yiyenin, **البَهطَّ**ı **الأَرُزِّ** ile.

Ve Ezherî onu şöyle rivayet etti:
Onu yemekten: **الأَرُزُّ** **بِالبَهَطِّ**

İbn Berrî dedi ki: Bunun benzeri, Ebû’l-Hindî’nin sözüdür:
Ama **البَهَطُّ** ve sizin balıklarınız,
Ondan hâlâ çokça hastalık (içindeyim).

Ebû Turâb dedi ki: Eşca‘î’nin “Bu iş beni **بَهَطَنِي** etti ve beni **بَهَظَني** etti” dediğini işittim; tek bir anlamla. Ezherî dedi ki: Onu **الطاء** ile ondan başkası için işitmedim; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه ط * * البَهَطَّةُ * بوزن المجرة ضرب من الأطعمة أرز وماء وهو معرب

##### Türkçe

* ب ه ط * * **البَهَطَّةُ** * **المجرة** vezninde: yiyeceklerden bir tür; pirinç ve su; ve o, muarrabdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البهط، محركة مشددة الطاء: الأرز يطبخ باللبن والسمن خاصة، قاله الليث، وهو معرب هنديته بهتا. وقال الليث: سندية، واستعملته العرب، تقول: بهطة طيبة، وينشد:
  تفقأت شحما كما الإوز
  من أكلها البهط بالأرز وأنشد الليث:
  من أكلها الأرز بالبهط

  وفي الصحاح: البهط: ضرب من الطعام، أرز وماء، وهو معرب فارسيته بتا، وأنشد: تفقأت.إلخ وصرح الليث بأنه بلا هاء، واستعمال العرب إياه بالهاء كأنه ذهابا بذلك إلى الطائفة منه، كما قالوا لبنة وعسلة، وقيل: أصله نبطي، وأنشد ابن بري لأبي الهندي:
  فأما البهط وحيتـانـكـم                      فما زلت منها كثير السقم ومما يستدرك عليه: قال أبو تراب: سمعت الأشجعي يقول: بهطني هذا الأمر، وبهضني بمعنى واحد، قال الأزهري: ولم أسمعها بالطاء لغيره.

##### Türkçe

**البهط**; **الطاء**’ı harekeli (fethalı) ve şeddeli olarak: özellikle süt ve sade yağ ile pişirilen pirinçtir; bunu Leys söyledi; ve o, Hindîsi **بهتا** olan muarrebdir. Leys dedi: Sindîdir; Araplar onu kullanmıştır; şöyle derler: **بهطة** tayyibedir; ve şu şiir okunur:
  Yağı, kazlar gibi patlattı
  onu, pirinç ile **البهط** yiyen kimse. Ve Leys şu şiiri okudu:
  onu, **البهط** ile pirinç yiyen kimse

  Ve Sıhâh’ta: **البهط**: bir tür yiyecek; pirinç ve su; ve o, Fârisîsi **بتا** olan muarrebdir; ve şu şiir okundu: “Yağı patlattı...” ilh. Leys, onun **هاء**sız olduğunu açıkça söyledi; Arapların onu **هاء** ile kullanması, sanki bununla onun bir taifesine gitmek gibidir; nitekim **لبنة** ve **عسلة** dediler. Ve denildi ki: aslı Nabatîdir. İbn Berrî, Ebû’l-Hindî’den şu şiiri okudu:
  Amma **البهط** ve sizin balıklarınız,
  onlardan dolayı hep çok hastalık üzere kaldım. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Ebû Turâb dedi: Eşca‘î’yi şöyle derken işittim: “Bu iş beni **بهطني** etti”; ve “beni **بهضني** etti” bir mânâdadır. Ezherî dedi: Onu **الطاء** ile ondan başkası için işitmedim.
