# بهط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بهط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بهط

ه ط ب
هبط ، بهط
استعمل من وجوهه : هبط ، بهط .
بهط : قال الليث : البَهَطُّ سِنْديّة وهو ، الأرُزُّ يُطْبَخُ باللبن والسَّمْن بلا ماء ، وعرَّبته العَرَب ، فقالوا : بَهَطَّةٌ طيبة . وأنشد :
من أَكلها الأَرُزَّ بالبَهَطِّ
وقال أبو تراب : سمعت الأشجعيَّ يقول : بَهَظَني الأمر وبَهَظَني بمعنى واحد قلت : ولم أسمعها بالطاء لغيره .
هبط : قال الليث : يقال : هَبَط الإنسان يَهْبِط : إذا انحدر في هَبُوط من صَعُود .
قال : والهَبْطَة : ما تَطامَن من الأرض ، وقد هَبَطْنا أرضَ كذا وكذا : أي نزَلْناها ، ويقال للقوم إذا كانوا في سَفالٍ : قد هَبَطُوا يهبِطون ، وهو نَقِيض ارتفَعُوا . قال : وفرق ما بين الهَبُوط والهُبُوط أنّ الهَبُوطَ اسمٌ للحَدُور ، وهو الموضع الذي يُهْبِطُك من أَعلى إلى أسفَل ، والهُبُوط المصدر .
قال : والمَهْبُوطُ : الذي مَرِض فهبَطه المَرَض إلى أن اضطَرَب لحمه .
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : الهَبِيط : الضامر من الإبل .
وقال شمر : ( يقال : ( هَبَطَ شَحْمُ الناقة : إذا اتّضع وقلّ ، وهَبَط ثمَنُ السِّلعة ، وهَبط فلان ، إذا اتّضع ، وهبط القوم : صاروا في هُبوط ، قال الهذلي :
ومِنْ أَيْنِها بعدَ إبْدَانها
ومن شَحْم أثْباجِها الهابِطِ
ويقال : هَبطتُه فهبط ، لازم وواقع ، أي أنْهبطَتْ أسْنِمَتُها وتواضَعَتْ .
وقال خالد بن جَنْبة : يقال : هبط فلانٌ في أرض كذا ، وهَبَط السُّوقَ : إذا أتاها ، وهَبَطَه الزّمانُ : إذا كان كثيرَ المال والمعروف فَذَهَب ماله ومعروفُه .
وقال الفراء : يقال : هَبَطه الله وأهْبَطه .
وجاء في الحديث : ( اللّهمّ غَبْطاً لا هَبْطاً ) : أي نسألك الغِبْطة ، ونعوذُ بك من أن تُهْبِطَنَا إلى حالٍ سَفَال .
وقال الفراء : الهَبْطُ : الذلّ .
وقال لبيد :
إن يُغْبَطُوا يُهبَطُوا وإن أُمِرُوا
يوماً يَصيرُوا لِلهُلكِ والنَّكَدِ
يقال : هَبَطَه فهَبط ، لفظ اللاّزم والمتعدي واحد : وقال عَبيد :
وكأنَّ أَقْتَادِي تضمَّنَ نِسْعَها
مِن وَحْشِ أوْرَالٍ هَبِيطٌ مُفْرَدُ
أراد بالهَبِيط ثَوْراً ضامراً ، ويقال : هَبَطْتُ بلدَ كذا : إذا أَتيتَه . وقال أبو النَّجم يصف إبلاً :
يَخُضْنَ مُلاَّحاً كذاوِي القَرْمَلِ
فهَبطَتْ والشمسُ لمْ تَرَجَّلِ
أي أَتَتها بالغداةِ قبْل ارتفاع الشمس .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : هبَط ثمنُ السِّلعة نقص ، وهبَطْتُه أنا أيضاً بغير ألف وهبَط الرجلُ من بلدٍ إلى بلدٍ ، وهَبَطْتُه .

### Türkçe

ه ط ب
**هبط** , **بهط**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **هبط** , **بهط** .

**بهط** : Leys dedi: **البَهَطُّ** Sindîyye’dir; o da, **الأرُزُّ**’dur; süt ve sadeyağ ile, su olmaksızın pişirilir; Araplar onu Arapçalaştırdı; şöyle dediler: **بَهَطَّةٌ** tayyibedir. Şiir okudu:
**الأَرُزَّ**’u **البَهَطِّ** ile yiyen kimse(den)
Ve Ebû Turâb dedi: Eşca‘î’yi şöyle derken işittim: **بَهَظَني** iş (bana ağır geldi) ve **بَهَظَني** tek bir mânâdadır. Dedim: Onu **الطاء** ile ondan başkası için işitmedim.

**هبط** : Leys dedi: Denilir: **هَبَط** insan **يَهْبِط**: eğer bir **هَبُوط** içinde bir **صَعُود**’dan aşağı inerse.
Dedi: Ve **الهَبْطَة**: yerden alçalmış olan şeydir; ve muhakkak biz **هَبَطْنا** filân filân yere: yani ona indik; ve kavme, eğer bir alçaklıkta iseler, denilir: muhakkak **هَبَطُوا** **يهبِطون**; ve o, **ارتفَعُوا**’nun zıddıdır. Dedi: **الهَبُوط** ile **الهُبُوط** arasındaki fark şudur ki: **الهَبُوطَ** inişin ismidir; ve o, seni yukarıdan aşağıya indiren yerdir; **الهُبُوط** ise masdardır.
Dedi: Ve **المَهْبُوطُ**: hastalanan kimsedir; hastalık onu, eti çalkalanıncaya kadar aşağı indirmiştir.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الهَبِيط**: develerden zayıf olan(ıdır).
Ve Şemmer dedi: (Denilir:) **هَبَطَ شَحْمُ** dişi devenin: eğer alçaldı ve azaldıysa; ve **هَبَط** malın fiyatı; ve **هَبط** falan kimse, eğer alçaldıysa; ve **هبط** kavim: bir **هُبوط** içinde oldular; Huzelî dedi:
Onun zayıflatılmasından sonra onun neresi(nden)
ve onun **أثْباجِها**’sının **الهابِطِ** yağından
Ve denilir: **هَبطتُه** de, o da **هبط**; lâzım ve vâki‘dir; yani onun hörgüçleri alçaldı ve tevazu etti.
Ve Hâlid b. Cenbe dedi: Denilir: falan kimse filân yerde **هبط**; ve **هَبَط السُّوقَ**: eğer ona geldiyse; ve **هَبَطَه الزّمانُ**: eğer çok mal ve iyilik sahibi idi de malı ve iyiliği gitti ise.
Ve Ferrâ dedi: Denilir: Allah onu **هَبَطه** ve onu **أهْبَطه**.
Ve hadiste geldi: (Allah’ım, **غَبْطاً**; **هَبْطاً** değil): yani senden **الغِبْطة** isteriz; ve bizi bir alçaklık hâline indirivermenden sana sığınırız.
Ve Ferrâ dedi: **الهَبْطُ**: zillet( tir).
Ve Lebîd dedi:
Eğer **يُغْبَطُوا** olurlarsa **يُهبَطُوا** olurlar; ve eğer emrolunurlarsa
bir gün helâke ve sıkıntıya varırlar
Denilir: **هَبَطَه** de, o da **هَبط**; lâzımın ve müteaddînin lafzı birdir. Ve Ubeyd dedi:
Sanki benim yularlarım onun kayışını içine almış
**أوْرَالٍ** vahşîsinden, **هَبِيطٌ** tek başına
**الهَبِيط** ile zayıf bir boğa murad etti; ve denilir: filân beldeye **هَبَطْتُ**: eğer ona geldiysem. Ve Ebû’n-Necm, develeri vasfederek dedi:
**مُلاَّحاً**’a dalarlar, **القَرْمَلِ**’in sahipleri gibi
derken **فهَبطَتْ**; güneş ise henüz saçını taramamıştı
Yani sabahleyin, güneş yükselmeden önce ona geldi.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Malın fiyatı **هبَط**: eksildi; ve ben de onu, elifsiz olarak, **هبَطْتُه**; ve adam bir beldeden bir beldeye **هبَط**; ve ben onu **هَبَطْتُه**.
