# بهظ (ب-ه-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والظاء والباء معهما
ب ه ظ مستعمل فقط بهظ: بهظني هذا الأمرُ، أي: ثَقُل عليّ، وبلغ منّي مشقّته.

##### Türkçe

هاء ve ظاء ve باء ile birlikte olan باب

**ب ه ظ**: Yalnızca **بهظ** kullanılır: **بهظني هذا الأمرُ**; yani: bana ağır geldi ve meşakkati benden (bana) ulaştı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

بَهَظَهُ الحِمْلُ يَبْهَظُهُ بَهْظاً، أي أثقله وعجز عنه، فهو مَبْهوظٌ. وهذا أمرٌ باهِظٌ، أي شاقٌّ.

##### Türkçe

**بَهَظَهُ** yük **يَبْهَظُهُ** **بَهْظاً**; yani onu ağırlaştırdı ve ondan âciz kaldı; o hâlde o **مَبْهوظٌ**dur. Ve bu, **باهِظٌ** bir iştir; yani meşakkatli.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ظ ب
بهظ
استعمل من وجوهها : بهظ .
بهظ : قال الليث وغيره : يقال : بَهظَني هذا الأمرُ : أي ثَقُل عليّ وبلَغَ منِّي مشقّته وكلّ شيء ثقُل عليك ، فقد بَهظك .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : بَهظْتُه : أخذتُ بفُقْمِه وفُغْمِه .
قال شمر : أراد بفُقْمِه فَمَه ، وبِفُغْمِه أنْفَه .
والفُقْمان : هما اللَّحيَّان . وأخَذَ بفَغْوِه : أي بِفَمه ، ورجل أفْغَى ، وامرأة فغواء : إذا كان في فَمه مَيَلٌ .

##### Türkçe

ه ظ ب
**بهظ**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **بهظ**.

**بهظ**: Leys ve başkaları dedi: Denilir ki: **بَهظَني هذا الأمرُ**: yani bana ağır geldi ve benden meşakkatini ulaştırdı; sana ağır gelen her şey, muhakkak seni **بَهظك** etmiştir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **بَهظْتُه**: onun **فُقْمِه**’i ve **فُغْمِه**’i ile tuttum.

Şemmer dedi: **فُقْمِه** ile onun ağzını, **فُغْمِه** ile onun burnunu kastetti.

**الفُقْمان**: ikisi iki çenedir. Ve onun **فَغْوِه**’i ile tuttu: yani onun ağzı ile. Ve **أفْغَى** bir adam, ve **فغواء** bir kadın: ağzında bir meyil olduğu zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ.
(بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس.
(بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب.
(بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة.
(بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً.
(بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء.
فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال :
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر.
وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]).
فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً.
(بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ.
(بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً.
(بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر.
فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن.
(بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ.
(بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *
(بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء.
فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها.
وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل.
(بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه.
ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ.
--------------ــــ
([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة.
([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان.
([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة".
([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً.
 ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم".
([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان.
 ([7])البيت في اللسان (5: 152-154).
 ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321.
([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه".
([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل *
([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد".
([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72).
([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة.
([14]) كذا في الأصل.
([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الهاء** ve onlardan sonra gelenler, ثلاثي’de)

(**بهو**) **الباء** ve **الهاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da evdir ve ona benzeyen şeydir. Şu hâlde **البَهْو** evlerin önünde, evlerin önüne takdim edilmiş evdir. Ve **البَهْو** boğanın barınağıdır. Ve denir ki **البَهْو** hamilede, iki kalça arasındaki çocuğun **مَقِيل**’idir. Ve denir ki insanın ve başkasının iç boşluğuna **البَهْو**.

(**بهي**) **الباء** ve **الهاء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şeyin boş olması ve işlemez kalmasıdır. Denir ki: içinde hiçbir şey bulunmayan boş ise **بيتٌ باهٍ**. Ve derler: “**المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي**” ve bu, onun kıllarından evler edinilmemesindendir; o, çadırlara tırmanır da onları yırtar. Ve bazı hadiste: “**أَبْهُوا الخَيْل**” yani onları atıl bırakın. Ve bazen derler: **بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً**; eğer delik deşik olduysa.

(**بهأ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da ünsiyettir. Araplar der: **بَهأْتُ بالرَّجُلِ**; eğer onunla ünsiyet ettiysen. **الأصمعيُّ** deve kitabında dedi: **ناقةٌ بَهَاءٌ** (memdûd), eğer sağana ünsiyet etmiş ise. Dedi: ve o, “**بهأتُ**”tendir; yani onunla ünsiyet ettim. Ve **البَهاء** güzellik ve cemâldir; o da bu bâbdandır; çünkü bakan ona ünsiyet eder.

(**بهت**) **الباء** ve **الهاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da şaşkınlık ve hayret gibidir. Denir ki: **بُهِتَ** adam, **يُبْهَتُ** **بَهْتاً**. Ve **البَهْتَةُ** hayrettir. Amma **البُهْتان** ise yalandır. Araplar der: **يا لَلبَهيتة**; yani: ey yalana!

(**بهث**) **الباء** ve **الهاء** ve **الثاء** asıl değildir; ve ([2]) adama **بُهثَة** adı verilmiştir.

(**بهج**) **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sevinç ve tazeliktir. Denir ki: **نباتٌ بهيجٌ**; yani taze, güzel. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. Ve **الابتهاج** da bundan sevinçtir.

(**بهر**) **الباء** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: biri galebe ve üstün gelme, diğeri şeyin ortasıdır.
Birincisine gelince, [dedi] dil ehli: **البَهْر** galebedir. Denir ki: **ضوءٌ باهر**. Ve bundan onların sövmede sözleri: **بَهْراً**; yani galebe ([3]). Dedi:
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])
Onlara beddua eder. Ve **ابنُ أبي ربيعة** dedi:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
Bir kavim dedi: manası “**بهراً لكم**”dur. Başkaları dedi: manası, galip gelen ve üstün gelen bir sevgidir. Başkaları dedi: manası, bunu gizlemeyen, ilan ederek söyledim. Dedi: ve ondan **ابتُهر** falan, falancayla; yani onunla meşhur oldu. Ve denir: **ابتُهر بالشيء**; onunla meşhur oldu ve ona galip geldi. Ve ondan **القَمر الباهر**; yani zahir olan. Ve Araplar der: “**الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر**”.
**البَهْر** denir: güzelliğiyle gözleri kamaştırana; ve ondan, dehre ve onun musibetlerine karşı hazırlık kılınan; ve onlardan, onda ancak mehir alınacak olmasından başka bir şey bulunmayan.
Ve bu bâba döner onların sözü: **ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة**. Ve bunun iddia edileni bazen yalan olabilir. **تميم** dedi:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])
Yani bunda yalan bir iddianın galebesi yoktur. Ve **الكميت** dedi:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])
Ve [amma] diğer asıl ise, onların vadinin ortasına ve her şeyin ortasına **بُهْرَةٌ** demeleridir. Ve denir: **ابهَارَّ الليلُ**; eğer yarı olduysa. Ve ondan hadis: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir gece yürüdü; ta ki **ابهَارَّ الليل**.” Ve **الأباهر** kuşun tüylerindedir. Ve bunun bir kısmından **بَهْرَاء** adının اشتقاق’ı.
Amma tartılan **البُهار** ise, bence onun aslı bedevî değildir.

(**بهز**) **الباء** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da galebe ve şiddetle itmedir.

(**بهس**) **الباء** ve **الهاء** ve **السين** tek bir kelimedir; denir ki aslan **بَيْهساً** diye adlandırılır.

(**بهش**) **الباء** ve **الهاء** ve **الشين**: iki şeydir; biri sevince benzer, diğeri ağaçtan bir cinstir.
Birincisi onların sözü: **بَهَش إليه**; onu gördüğünde onunla sevindi ve ona güldü. Ve ondan **الحسن** hadisi*: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم onun için dilini çıkarırdı da çocuk ona **فَيَبْهَش** ([9])”. Ve ondan onun sözü:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
İkincisi **البَهْش**’tir; o, yaş olduğu sürece **المُقْل**’dür; kuruduğunda ise **خَشْل**’dür. Ve **عُمَرُ** dedi; ve ona, **أبو موسى**’nın kavminin diliyle bir harf okuduğu ulaştı da dedi: “Şüphesiz **أبا موسى** **مِنْ أَهْل البَهْش** değildi.” Diyor ki: o Hicaz ehli değildir; ve **المقْل** biter; diyor ki: Kur’an Hicaz diliyle inmiştir, Yemen’le değil.

(**بهظ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الظاء** tek bir kelimedir; o da onların sözü: **بَهَظه الأمرُ**; eğer ona ağır geldiyse. Ve bu ağır bir iştir: **أَمْرٌ باهظ**.

(**بهق**) **الباء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, deriye arız olan bir siyahlık yahut onun rengine muhalif bir renktir. **رؤبة** dedi:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *

(**بهل**) **الباء** ve **الهاء** ve **اللام**: üç asıl: biri salıverme, ikincisi duadan bir cins, üçüncüsü suda azlıktır.
Birincisine gelince, derler: **بَهَلْتُه**; eğer onu ve iradesini serbest bıraktıysan. Ve bundan **النّاقة الباهِلُ**; o, üzerinde nişan olmayan (deve)dir. Ve denir: üzerinde **صِرَار** olmayan [deve]. Ve ondan kadının([12]) kocasına hadisi: “**أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ**”; ve onu boşamak istemişti.
Ve diğerine gelince, **الابتهال** ve duada yalvarmadır. Ve **المباهلةُ** buna döner; çünkü **المُتَبَاهِلَين**’den her biri arkadaşına beddua eder. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
Üçüncüsü **البَهْل**’dir; o az sudur.

(**بهم**) **الباء** ve **الهاء** ve **الميم**: şeyin, kendisine varılacak yönü bilinmez olarak kalmasıdır. Denir ki: bu, **أمرٌ مُبْهَم**’dır. Ve ondan **البُهْمةُ**: içinde yarık olmayan kaya; ve onunla, hangi taraftan istense kendisine güç yetirilemeyen yiğit adam benzetilmiştir. Ve bir kavim dedi: **البُهْمةُ** atlıların topluluğudur. Ve ondan **البَهيمُ**: başka bir şeyin karışmadığı renk; siyah olsun yahut başkası. Ve **أبْهَمْتُ البابَ**: onu kapattım.
Ve bu bâbdan şâz olanlardandır: parmaklardan **الإبهام**. Ve **البَهْم** koyunun küçükleridir. Ve **البُهْمَى** bir bitkidir; ve yer **أبْهَمَتِ**; **بُهْمَاهَا** çoğaldı. Dedi:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])

(**بهن**) **الباء** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir; ve onda da bir ردّة([14]) vardır. Denir: **البَهْنانة** çok gülen kadındır; ve denir: güzel kokuludur. Ve onun sözü:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])
Şüphesiz o, zikrettiğimiz ismi kastetti; onu **فَعَالِ** üzere çıkardı.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ه ظ
بهظه الحمل‏:‏ أثقله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بهظني هذا الأمر وهذا أمر باهظ‏.‏
قال‏:‏ تألـى علينـا لا تجـوز وقـد دنـا من الماء ورد يبهظ المـاء باكـر أي لا نشرب‏.‏
قال‏:‏ كلي هدب الأرطى فقد منع الغضا وجُوزِي بأمْلاحٍ فقد مُنعَ العَذْبُ وأجازَه: سَقَاه.

##### Türkçe

ب ه ظ
**بهظه الحمل**: Onu ağırlaştırdı.

Mecazdan: Bu iş beni **بهظني**; ve bu, **أمر باهظ** (ağır/çok ağır) bir iştir.

Dedi ki:
“Bize karşı yemin etti; geçmeyiz; hâlbuki suya yaklaştı; suya varış, suyu **يبهظ** (engeller) — **باكر** yani: içmeyiz.”

Dedi ki:
“**الأرطى**’nın püskülünü ye; çünkü **الغضا** engellendi; tuzlarla cezalandırıldı; böylece tatlı (su) engellendi.”

Ve onu **أجازَه**: Ona su içirdi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بَهَظَنِي الأَمْرُ والحِمْل يَبْهَظُني بَهْظاً: أَثقلني وعجزت عنه وبلغ مني مَشَقّة، وفي التهذيب: ثقُل عليّ وبلَغ منِّي مشقَّتَه. وكلُّ شيء أَثقلك، فقد بَهَظك، وهو مَبْهُوظ. وأَمر باهِظ أَي شاقٌّ. قال أَبو تراب: سمعت أَعرابيّاً من أَشجع يقول: بَهَضني الأَمر وبهظني، قال: ولم يتابعه أَحد على ذلك. ويقال: أَبْهَظَ حوْضَه ملأَه. والقِرْنُ المَبْهوظ: المغلوب. وبهَظ راحلَته يَبْهَظُها بَهْظاً: أَوْقَرها وحمل عليها فأَتعبها. وكل من كُلّف ما لا يُطيقه أَو لا يجده، فهو مهبوظ. وبَهَظَ الرجلَ: أَخذ بفُقْمه أَي بذَقَنه ولِحْيته. وفي التهذيب عن أَبي زيد: بَهَظته أَخذت بفُقْمه وبفُغْمه. قال شمر: أَراد بفُقْمه فمه، وبفُغْمه أَنفه، والفُقْمانِ هما اللَّحْيانِ. وأَخذ بفغْوه أَي بفمه. ورجل أَفْغَى وامرأَة فَغْواء إِذا كان في فمه مَيَلٌ.

##### Türkçe

**بَهَظَنِي** iş ve yük beni **يَبْهَظُني** **بَهْظاً**: beni ağırlaştırdı; ona karşı âciz kaldım ve benden bir meşakkat derecesine ulaştı. Ve **التهذيب**’de: bana ağır geldi ve benden meşakkatine ulaştı. Ve seni ağırlaştıran her şey, muhakkak seni **بَهَظك** etmiştir; ve o **مَبْهُوظ**tur. Ve **أَمر باهِظ** yani meşakkatli. Ebû Turâb dedi: Eşca‘dan bir a‘râbîyi işittim, diyordu: **بَهَضني** iş ve **بهظني**; dedi ki: buna hiç kimse onu takip etmedi. Ve denir: **أَبْهَظَ** havuzunu: onu doldurdu. Ve **القِرْنُ المَبْهوظ**: mağlup olandır. Ve **بهَظ** binitini **يَبْهَظُها** **بَهْظاً**: onu yükledi ve üzerine yük taşıttı da onu yordu. Ve gücünün yetmediği yahut bulamadığı şeyle yükümlü kılınan herkes, o **مهبوظ**tur. Ve **بَهَظَ الرجلَ**: **فُقْمه** ile, yani çenesi ve sakalı ile tuttu. Ve **التهذيب**’de Ebû Zeyd’den: **بَهَظته**: **فُقْمه** ile ve **فُغْمه** ile tuttum. Şemmer dedi: **فُقْمه** ile ağzını, **فُغْمه** ile burnunu kastetti; ve **الفُقْمانِ** iki çenedir. Ve **أَخذ بفغْوه** yani ağzıyla tuttu. Ve **رجل أَفْغَى** ve **امرأَة فَغْواء**: ağzında bir eğrilik olduğu zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ه ظ * * بَهَظَهُ * الحمل أثقله وعجز عنه فهو * مَبْهُوظٌ * وبابه قطع وأمر * باهِظٌ * أي شاق

##### Türkçe

* ب ه ظ * * **بَهَظَهُ** * yük onu ağırlaştırdı ve ondan âciz kaldı; o ise * **مَبْهُوظٌ** *dur; babı **قطع**’tır; ve bir iş * **بَاهِظٌ** *dur; yani meşakkatli.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بهظه الأمر، كمنع، وبهضه، قال أبو تراب: هكذا سمعت أعرابيا من أشجع يقول.
 قال الأزهري: ولم يتابعه أحد على ذلك، وهو مجاز كما في الأساس، أي غلبه وثقل عليه، وبلغ به مشقة، كما في الجمهرة.
 وفي الصحاح: بهظه الحمل يبهظه بهظا، أي أثقله وعجز عنه، فهو مبهوظ.
 وفي المحكم: بهظني الأمر والحمل: أثقلني، وعجزت عنه وبلغ مني مشقة.
 وفي التهذيب: ثقل علي، وبلغ مني مشقة، وكل شيء أثقلك فقد بهظك.
 وبهظ الراحلة: أوقرها وحمل عليها فأتعبها، وكل من كلف ما لا يطيقه أو لا يجده فهو مبهوظ.

  وبهظ فلانا: أخذ بفقمه، أي بذقنه ولحيته. وفي التهذيب عن أبي زيد: بهظته: أخذت بفقمه، وبفعمه، قال شمر: أراد بفقمه: فمه، وبفغمه: أنفه. والفقمان: هما اللحيان، وأخذ بفغوه أي بفمه. ومما يستدرك عليه: أمر باهظ، أي شاق. نقله الجوهري و الأزهري، وهو مجاز.
 والقرن المبهوظ: المغلوب. ويقال: أبهظ حوضه، إذا ملأه.
 والباهظة: الداهية، كما في العباب.

##### Türkçe

**بهظه** iş, **كمنع**; ve **بهضه**. Ebû Turâb dedi: “İşte böyle işittim; Eşca‘dan bir bedevî söylüyordu.”

Ezherî dedi: “Buna hiç kimse onu takip etmedi; ve bu, **الأساس**’ta olduğu gibi mecazdır; yani ona galip geldi ve ona ağır geldi ve onunla meşakkate ulaştı; **الجمهرة**’de olduğu gibi.”

**الصحاح**’ta: **بهظه** yük, onu **يبهظه** **بهظا**; yani onu ağırlaştırdı ve ondan âciz kaldı; o hâlde o **مبهوظ**tur.

**المحكم**’de: **بهظني** iş ve yük: beni ağırlaştırdı; ve ondan âciz kaldım ve benden meşakkate ulaştı.

**التهذيب**’de: Bana ağır geldi ve benden meşakkate ulaştı; ve seni ağırlaştıran her şey, muhakkak seni **بهظ** etmiştir.

Ve **بهظ** binek: onu yükledi ve üzerine yük taşıttı da onu yordu; ve gücünün yetmediği yahut bulamadığı şeyle yükümlü kılınan herkes **مبهوظ**tur.

Ve **بهظ** falancayı: **فقمه**’sinden tuttu; yani çenesinden ve sakalından. **التهذيب**’de Ebû Zeyd’den: **بهظته**: **فقمه**’sinden tuttum; ve **بفعمه**’sinden. Şemmer dedi: **فقمه** ile muradı: ağzı; ve **بفغمه** ile: burnu. Ve **الفقمان**: ikisi iki çenedir. Ve **بفغوه** ile tuttu; yani ağzıyla. Ve kendisine ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **أمر باهظ**; yani meşakkatli. Cevherî ve Ezherî nakletti; ve o mecazdır.

Ve **القرن المبهوظ**: mağlup olan. Ve denilir: **أبهظ حوضه**; onu doldurduğu zaman.

Ve **الباهظة**: musibet; **العباب**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَهَظَهُ
1 بَهَظَهُ بهظ بهظه بهظة , aor. بَهَظَ , inf. n. بَهْظٌ, It (a load, or burden,) oppressed him by its weight, and he was unable to bear it: (S, M, TA:) or pressed heavily upon him, and distressed him. (T, TA.) [And hence,] (tropical:) It (an affair, M, K, or anything, T) oppressed him by its weight, (T, M,) and he was unable to bear it: (M:) or overpowered him, and pressed heavily upon him, and distressed him; (Jm, K;) and so بَهَضَهُ, as heard by Aboo-Turلb from an Arab of the desert; but no one has followed him in this. (Az, TA.) You say also, بَهَظَ الرَّاحِلَةَ He loaded the riding-camel heavily, and fatigued it. (K.)

أَمْرٌ بَاهِظٌ
أَمْرٌ بَاهِظٌ ذ A distressing, grievous, or difficult, affair. (S, CK, but wanting in two MS. copies of the K.) And بَاهِظٌ [alone], (CK, but wanting in two MS. copies of the K,) or ↓ بَاهِظَةٌ, (O, TA,) (tropical:) A calamity, or misfortune. (O, K, TA.)

بَاهِظَةٌ
بَاهِظَةٌ باهظ باهظه باهظة : see بَاهِظٌ.

مَبْهُوظٌ
مَبْهُوظٌ مبهوظ Oppressed by the weight of a load, and unable to bear it. (S.) [And hence,] (assumed tropical:) Any one having a thing required of him which he is unable to do, or which he cannot find. (TA.) And قِرْنٌ مَبْهُوظٌ (assumed tropical:) An opponent, or an adversary, overcome, or vanquished. (TA.)

##### Türkçe

**بَهَظَهُ**
1 **بَهَظَهُ** بهظ بهظه بهظة, aor. **بَهَظَ**, inf. n. **بَهْظٌ**, O (bir yükü yahut yükü,) ağırlığıyla onu ezdi ve onu taşımaya güç yetiremedi: (S, M, TA:) yahut onun üzerine ağır bastı ve onu sıkıntıya soktu. (T, TA.) [Bundan dolayı,] (mecazen:) O (bir iş, M, K, yahut herhangi bir şey, T) ağırlığıyla onu ezdi, (T, M,) ve onu taşımaya güç yetiremedi: (M:) yahut ona galip geldi ve onun üzerine ağır bastı ve onu sıkıntıya soktu; (Jm, K;) ve böylesi **بَهَضَهُ**; bunu Aboo-Turلb bir bedevî Arap’tan işitmiştir; fakat bu hususta ona hiç kimse uymamıştır. (Az, TA.) Sen ayrıca şöyle dersin: **بَهَظَ الرَّاحِلَةَ** Binek deveyi ağır yükledi ve onu yordu. (K.)

**أَمْرٌ بَاهِظٌ**
**أَمْرٌ بَاهِظٌ** ذ Sıkıntı verici, ağır, yahut güç, bir iş. (S, CK, fakat K’nın iki yazma nüshasında yoktur.) Ve **بَاهِظٌ** [yalnız başına], (CK, fakat K’nın iki yazma nüshasında yoktur,) yahut ↓ **بَاهِظَةٌ**, (O, TA,) (mecazen:) Bir musibet, yahut felâket. (O, K, TA.)

**بَاهِظَةٌ**
**بَاهِظَةٌ** باهظ باهظه باهظة: **بَاهِظٌ**’a bak.

**مَبْهُوظٌ**
**مَبْهُوظٌ** مبهوظ Yükün ağırlığıyla ezilmiş ve onu taşımaya güç yetiremeyen. (S.) [Bundan dolayı,] (farz edilen mecaz:) Kendisine yapamayacağı, yahut bulamayacağı, bir şey istenen herhangi biri. (TA.) Ve **قِرْنٌ مَبْهُوظٌ** (farz edilen mecaz:) Yenilmiş, yahut mağlup edilmiş, bir rakip, yahut hasım. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَهَظَ
بَهَظَ A ( n. ac. بَهْظ 1 ),
a.  Weighed down, overburdened, overpowered.

b.  Distressed.

بَهْظ
بَهْظ 1 ,
a.  Weight, burden.

b.  Importance, gravity.

بَاْهِظ
بَاْهِظ 21 ,
a.  Grievous, distressing, burdensome, onerous.

b.  Weighty, important, grave.

c.  Exorbitant.

##### Türkçe

**بَهَظَ**
**بَهَظَ** A (mastar adı: **بَهْظ** 1),
a. Ağır bastı, yükledi, aşırı yükledi, üstün geldi.

b. Sıkıntıya soktu.

**بَهْظ**
**بَهْظ** 1,
a. Ağırlık, yük.

b. Önem, ağırlık.

**بَاْهِظ**
**بَاْهِظ** 21,
a. Ağır, sıkıntı verici, yükleyici, külfetli.

b. Ağır (önemli), önemli, ağırbaşlı.

c. Fahiş.
