# بهن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بهن

ه ن ب
هنب ، نبه ، نهب ، بهن ، هبن : مستعملة .
هنب : قال الليث : هِنْب : حيٌّ من رَبيعة .
وقال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : المِهْنَبُ : الفائق الحُمْق ، قال وبه سُمِّي الرجل ( هِنْبَا ) ، قال : والّذي جاء في الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَفَى مُخنَّثَين يُسَمَّى أحدُهما ( هِيتٌ ) ، والآخر ( ماتِعٌ ) ، إنّما هو ( هِنْبٌ ) ، فصحَّفَه أصحابُ الحديث .
قلت : رواه الشافعيّ وغيرُه ( هِيتٌ ) ، وأظنّه الصواب . وأخبَرَني أبي محمد المُزَنّي ، عن أبي خَليفة ، عن محمّد بن سلاّم أنّه أنشده :
وشَرُّ حَشْوِ خِباء أنت مُوَلِجُه
مجنونةٌ هُنَّبَاءٌ بنتُ مَجْنونِ
وهُنَّباء بوزن فُعَّلاء بتشديد العين والمدَّ ولا أعرف في كلام العرب له نظيراً ، والهُنَّباء : الأحمق .
وقال ابن دُرَيد : امرأة هُنَّبا ، وهُنَّباء بالمدّ والقصر وهُنَّبِيٌّ : وهي الوَرْهاء .
هبن : أهمله الليث .
وقال أبو عمرو الهَبُون : العنكبوت ويقال بالراء : هَبور .
نهب : قال الليث : النَّهْب : الغَنِيمة ، والانتهاب : أَخْذُه من شاء ، والإنهاب : إباحَتُه لمن شاء ، والنُّهْبَى : اسمٌ لما أَنْهَبْتَه : قال : والنِّهاب : جَمْع النَّهْب ، والمُناهَبة : المُباراة في الْحُضْر والجرْي . فرسٌ يُناهِب فَرَساً ، وأنشَد : للعجّاج يصف عَيْراً وأُتُنَه .
وإنَّ تُناهِبْه تجِدْه مِنْهَبا
ويقال للفرس الجواد : إنّه ليَنْهَبُ الغايةَ والشَّوْط ، وقال ذو الرّمة :
والخَرْقُ دون بَناتِ البَيْضِ مُنتَهَبٌ
يعني في التّباري بين الظليم والنّعامة . وفي ( النّوادر ) : النَّهْب : ضَرْبٌ من الرَّكْض ، والنّهب : الغَارَة .
نبه : قال الليث : النَّبَه : الضَّالّة تُوجَد عن غَفْلة ؛ يقال : وجدتُه نَبَهاً عن غير طلب ، وأضلَلْتُه نَبَهاً لم تَعلَمْ متَى ضلّ . وقال ذو الرَّمة :
كأنّه دمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
في مَلعَبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
يصف غَزالاً قد انحنَى في نومه ، فشبَّهه بدُمْلُجٍ قد انفَصَم .
قال : والنُّبْه : الانتباه من النّوم ، تقول : نَبَّهتُه ، وأنْبَهتُه من النّوم ، ونَبَّهْتُه من الغَفْلة . ورجُلٌ نبيه : شريف . وقد نَبُه فلانٌ باسم فلان : إذا جَعَله مذكوراً .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : نَبِهْتُ للأَمر أَنْبَهُ نَبَهاً ، وَوَبِهْتُ أَوْبَهُ وَبَهاً ، وهو الأمر تنساه ثمّ تَنتَبِه له .
وقال الأصمعيّ : يقال : أضلُّوه نَبَهاً : لا يدرُون متى ضلَّ حتّى انتبَهوا له . قال : وسمعت من ثقةٍ : أَنبَهْتُ حاجتي حتّى نَسيتُها . ويقال للقوم ذهب لهم الشيء لا يدرون متَى ذهَب : قد أَنبَهوه إنباهاً . وقال غيره : النَّبَه : الضّالّة التي لا يُدرَى متى ضلَّت ؟ وأين هي ؟ . ويقال فَقَدْتُ الشيء نَبَهاً : أي لا عِلْم لي كيف أضلَلْتُه ، وقول ذي الرّمّة :
كأنّه دُمْلجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
وضَعَه في غيرِ موضعه ، كان ينبغي له أن يقول : كأنّه دُمْلجٌ قد فُقِد نَبَهاً .
وقال شَمِر : النَّبَهُ : المَنْسِيُّ المُلْقَى الساقِط الضالّ .
ورَجل نَبَهٌ ونَبِيه : إذا كان معروفاً شريفاً ، ومنه قولُ طَرَفة يَمدَح رجلاً :
كامل يَجْمَعُ آلاءَ الفتَى
نَبَهٌ سَيِّدُ ساداتٍ خضَمّ
بهن : قال الليث : البَهْوَنِيُّ من الإبل : ما يكون بيْنَ العربيّة والكِرْمانية ، وكأنّه دَخِيل في الكلام . قال : وجاريةٌ بَهْنانَةٌ : وهي اللَّيّنة في مَنطِقها وعَملِها .
أبو عُبَيد ، عن أبي علقمة الثقفيّ : البَهْنانة : الطيبة الرّيح ، قال : وقال الأصمعيّ : هي
الضحّاكة وأخبرَني المنذريُّ عن ثعلب أنّ ابن الأعرابيّ أنشَدَه :
ألاَ قالَتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بكَ النَّعيمُ
قال : بَهانِ أراد بَهْنانة .
وقال الكسائي : البَهْنانة : الضحَّاكة المُتَهلِّلَة .
وقال غيره : هي الطيّبة الريح . عمرو ، عن أبيه قال : البَهْنانة : الطيبة الرائحة ، الحَسنة الخَلْق ، السَّمْحة لزَوجِها .

### Türkçe

ه ن ب
**هنب** , **نبه** , **نهب** , **بهن** , **هبن** : kullanımdadır.

**هنب** : Leys dedi: **هِنْب** : Rebîa’dan bir kabiledir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِهْنَبُ** : aşırı ahmak; dedi ki: ve bununla adam (**هِنْبَا**) diye adlandırıldı. Dedi ki: hadiste gelen şu ki Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) iki muhannes’i sürgün etti; ikisinden birine (**هِيتٌ**), ötekine (**ماتِعٌ**) denirdi; o ancak (**هِنْبٌ**)dür; hadis ehli onu tashîf etti.
Dedim: Şâfiî ve başkası onu (**هِيتٌ**) rivayet etti; ve ben onun doğru olduğunu sanıyorum. Babam Muhammed el-Müzenî bana haber verdi; Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm’dan: ona şu şiir okunmuş:
Ve çadırın iç dolgusunun en şerlisi, senin içine soktuğun,
deli bir **هُنَّبَاءٌ**, Mecnun’un kızı.
Ve **هُنَّباء** **فُعَّلاء** vezninde, **العين**’in şeddelenmesi ve med ile; Arapların sözünde onun bir benzerini bilmiyorum. Ve **الهُنَّباء** : ahmak.
İbn Düreyd dedi: **امرأة هُنَّبا**; ve **هُنَّباء** med ile ve kasr ile; ve **هُنَّبِيٌّ** : ve o **الوَرْهاء**’dır.

**هبن** : Leys onu ihmal etti.
Ebû ‘Amr dedi: **الهَبُون** : örümcek; ve **الراء** ile de söylenir: **هَبور**.

**نهب** : Leys dedi: **النَّهْب** : ganimet; **الانتهاب** : onu dileyenin alması; **الإنهاب** : onu dileyene mubah kılması; **النُّهْبَى** : **أَنْهَبْتَه**’nin (yağmaya bıraktığının) adı. Dedi ki: **النِّهاب** : **النَّهْب**’in çoğuludur; **المُناهَبة** : **الْحُضْر** ve koşuda yarışmadır. Bir at bir atla **يُناهِب** olur. Ve şu şiiri okudu: ‘Accâc’ındır; bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfeder:
Ve eğer onunla **تُناهِبْه** olursan, onu **مِنْهَبا** bulursun.
Ve cins at için denir: o, hedefi ve koşuyu mutlaka **يَنْهَبُ** eder. Zü’r-Rumme dedi:
Ve **والخَرْقُ** , **بَناتِ البَيْضِ**’in önünde **مُنتَهَبٌ**’dir.
Yani devekuşu erkeği ile devekuşu dişisi arasındaki yarışmada. Ve **( النّوادر )**’de: **النَّهْب** : koşmanın bir türüdür; ve **النّهب** : baskındır.

**نبه** : Leys dedi: **النَّبَه** : gafletle bulunan kayıp; denir: onu, aramaksızın **نَبَهاً** buldum; ve onu, ne zaman kaybolduğunu bilmediğin halde, **نَبَهاً** kaybettim. Zü’r-Rumme dedi:
Sanki o, gümüşten bir bilezik, **نَبَهٌ**;
mahallenin cariyelerinin oyun yerinde, yarılmış.
Uykusunda eğilmiş bir ceylanı vasfeder; onu, yarılmış bir bileziğe benzetti.
Dedi ki: **النُّبْه** : uykudan uyanmadır; dersin: onu uyandırdım: **نَبَّهتُه**; ve onu uykudan uyandırdım: **أنْبَهتُه**; ve onu gafletten uyandırdım: **نَبَّهْتُه**. Ve **رَجُلٌ نبيه** : şerefli. Ve falan, falanın adıyla **نَبُه** oldu: onu anılır kıldığı zaman.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **نَبِهْتُ** işe, **أَنْبَهُ** **نَبَهاً**; ve **وَوَبِهْتُ** **أَوْبَهُ** **وَبَهاً**; ve o, senin unuttuğun sonra da ona dikkat kesildiğin şeydir.
Asma‘î dedi: denir: onu **نَبَهاً** kaybettirdiler: ne zaman kaybolduğunu bilmezler; ta ki ona dikkat kesilinceye kadar. Dedi ki: güvenilir birinden işittim: ihtiyacımı **أَنبَهْتُ** ettim, ta ki onu unuttum. Ve kavme, şey gitti; ne zaman gittiğini bilmezler: onu **أَنبَهوه** **إنباهاً** etmişlerdir, denir. Başkası dedi: **النَّبَه** : ne zaman kaybolduğu bilinmeyen kayıp; ve nerede olduğu? Ve denir: şeyi **نَبَهاً** kaybettim: yani onu nasıl kaybettirdiğime dair bilgim yok. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
Sanki o, gümüşten bir bilezik, **نَبَهٌ**
onu yerli yerine koymadı; ona yakışan şunu demesiydi: sanki o, **نَبَهاً** kaybedilmiş bir bilezik.

Şemir dedi: **النَّبَهُ** : unutulmuş, atılmış, düşmüş, kayıp olan.
Ve **رَجل نَبَهٌ** ve **نَبِيه** : bilinir, şerefli olduğu zaman; bundan da Tarafe’nin bir adamı övdüğü sözü:
Yiğidin nimetlerini toplayan kâmil;
**نَبَهٌ**, büyük büyük efendilerin efendisi, engin.

**بهن** : Leys dedi: develerden **البَهْوَنِيُّ** : Arap devesi ile Kirmânî arasında olan; sanki sözde dâhildir. Dedi ki: **وجاريةٌ بَهْنانَةٌ** : ve o, konuşmasında ve işinde yumuşak olandır.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Alkame es-Sekafî’den: **البَهْنانة** : güzel kokulu. Dedi ki: Asma‘î dedi: o, çok gülen olandır. Münzirî bana Sa‘leb’den haber verdi: İbnü’l-A‘râbî ona şu şiiri okumuş:
Dikkat et, **بَهانِ** dedi ve kaçmadı;
nimetlendin; ve nimet sana yakışmaz.
Dedi ki: **بَهانِ** ile **بَهْنانة**’yi kastetti.
Kisâî dedi: **البَهْنانة** : çok gülen, yüzü aydınlık olan.
Başkası dedi: o, güzel kokuludur. Amr, babasından dedi: **البَهْنانة** : güzel kokulu, güzel yaratılışlı, kocasına karşı cömert huylu olan.
