# بهو (ب-ه-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%87%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ه - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والباء ووايء معهما
ه ب و، ب ه و، و ه ب، ه ي ب، ه و ب، ب و ه، أ ب ه، أ ه ب هبو: الهَبْوَةُ: غبار ساطع في الهواء كأنَه دخانٌ. يقال: هبا يَهْبُو هَبْواً، قال:
في قِطَعِ الآلِ وهَبْوات الدُّقَقْ
وهبا الرّمادُ يَهْبو هَبْواً إذا اختلط بالتُّراب، وترابٌ هابٍ، قال:
تَرَى جَدَثاً قد جرّتِ الرِّيح فوقَهُ		تُرابا كُلْونِ القَسْطَلانيِّ هابـيا
والهَباءُ دُقاقُ التُّراب ساطعُه ومنشورُه على وجه الأرض. والهَباءُ المُنْبَثّ ما يظهر في الكُوَي من ضوء الشمّس.
بهو: البَهْوُ: البيتُ المُقَدًّم أمامَ البُيوت، والجميع: الأبهاء. والبَهْو، كِناسٌ واسع يتّخذه الثَّوْرُ في أَصْل الأَرْطَى، قال:
أَجْوَفَ بَهَّي بَهْوَهُ فاستوسعا
والبَهْوُ من كلِّ حامل: مَقبلُ الولد بين الوَرِكَيْنِ.
والبَهِيُّ الشّيءُ ذو البهوِ مما يملأُ العَيْنَ رَوْعُهُُ وحُسْنُهُُ.
بَها يَبْهَى، وبَهْوَ يَبْهو بَهاءً. وفي الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل، أي: عَطِّلوها، فقد وضعت أوزارها، قال هذا عند الفتح.
وأَبْهَيْتُ الإِناء: فَرَّغْتُه، والبيت الخالي: باهٍ: ومن أمثالهم : "المِعْزَي تَبْهِي ولا تُبْيِني" أي: تُخرّق الخيامَ وتُعطِّلها، وأَبْنَيْته: أعطيته بيتاً.
وهب: وَهَبَ الله لك الشَّيءَ، يَهَبُ هِبَةً. وتَواهَبَهُ النّاسُ بينهمُْ، والموهوبُ: الوَلَد، ويجوز أن يكون ما يُوهب لك. وعن النّبيّ صلى الله عليه وعلى آله وسلم: "لقد هَمَمْتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلاّ من قُرَشيّ، أو أَنْصاريّ. أو ثقفيّ"، أي: لا أقبل هِبَةٌ إلاّ من هؤلاء.
هيب: الهابُ: زَجْرُ الإِبِل عندَ السَّوْق، يُقال: هابِ هابِ، وقد أهابَ بها الرَّجل، قال:
والزَّجْرُ هابِ وهَلاَ تَرَهَبُّهْ
وقال:
أهِيبا بها يا ابنَيْ صباح فإنّهـا		جَلَتْ عنكما أعناقها لون عِظْلم
والهَيْبةُ: إجلالٌ ومَهابة. ورجلٌ هَيُوبٌ: جبان يخاف كلّ شيء. والمَهِيبُ الّذي يُرَى له هَيْبة.
هوب: الهَوْبُ: الأَحْمَقُ الكثيرُ الكلام، والجميع: أهواب.
بوه: البُوهةُ: ما طارتْ به الرّيح من جُلال التُّراب. يُقال: هو أهونُ عليه من صُوفةٍ في بُوهةٍ.
والبُوهةُ: الضَّعيفُ من الرِّجال، الطّائش. قال:
أيا هِندُ لا تَنْكِحي بُوهةً		عليه عَقيقتُهُ أحْسَبـا
والباهُ: الحُظوة في النِّكاح. ومن كلامهم: طلبْنَ الجاه إذْ فاتَهُنَّ الباهُ. وفي الحديث: "أن أمرأةً مات عنها زوجُها فمر بها رجلٌ وقد تَزَيَّنَتْ للباه" أي: للنكاح.
أبه: الأُبَّهَةُ: العَظَمَةُ، وفي الحديث: ما فَعَلَتْ أَبَّهَتُكُمْ". ويُقالُ: للأَبَحِّ: أَبَهُّ.
أهب: الأُهْبَةُ: العدّة، وجمعُها: أُهَبٌ . وتَأَهَّبُو للمسّير: أخذوا أُهْبَتَهُ.
والإِهابُ: الجلد، وجَمْعُهُ: أُهُبٌ .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الباء** و**وايء** معهما
**ه ب و**، **ب ه و**، **و ه ب**، **ه ي ب**، **ه و ب**، **ب و ه**، **أ ب ه**، **أ ه ب**

**هبو**: **الهَبْوَةُ**: havada parlayan bir toz; sanki o bir dumandır. Denir: **هبا يَهْبُو هَبْواً**, dedi ki:
في قِطَعِ الآلِ وهَبْوات الدُّقَقْ

Ve kül **هبا يَهْبو هَبْواً**; toprakla karıştığı zaman. Ve **ترابٌ هابٍ**, dedi ki:
تَرَى جَدَثاً قد جرّتِ الرِّيح فوقَهُ		تُرابا كُلْونِ القَسْطَلانيِّ هابـيا

Ve **الهَباءُ**: toprağın ince kırıntılarıdır; onun parlayanı ve yeryüzü yüzü üzerine yayılmış olanıdır. Ve **الهَباءُ المُنْبَثّ**: güneş ışığından, küçük pencerelerde görünen şeydir.

**بهو**: **البَهْوُ**: evlerin önünde öne alınmış evdir; hepsi: **الأبهاء**. Ve **البَهْو**: geniş bir in; öküz onu **الأَرْطَى**’nın kökünde edinir, dedi ki:
أَجْوَفَ بَهَّي بَهْوَهُ فاستوسعا

Ve **البَهْوُ** her hamileden: iki kalça arasındaki, çocuğun önü (geldiği yer)dir.

Ve **البَهِيُّ**: içinde **البهو** bulunan şeydir; onun dehşeti ve güzelliği gözü dolduran şeylerden.

**بَها يَبْهَى**, ve **بَهْوَ يَبْهو بَهاءً**. Ve hadiste: " **أَبْهُوا الخَيْل** , yani: onları boş bırakın; çünkü yüklerini bırakmıştır" dedi; bunu fetih sırasında söyledi.

Ve **أَبْهَيْتُ الإِناء**: onu boşalttım. Ve boş ev: **باهٍ**. Ve onların darb-ı mesellerinden: " **المِعْزَي تَبْهِي ولا تُبْيِني** " yani: çadırları deler ve onları boş bırakır. Ve **أَبْنَيْته**: ona bir ev verdim.

**وهب**: Allah sana şeyi **وَهَبَ**; **يَهَبُ هِبَةً**. Ve insanlar onu aralarında **تَواهَبَهُ**. Ve **الموهوبُ**: çocuktur; ve sana bağışlanan şey olması da caizdir. Ve Peygamber’den, Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun: " **لقد هَمَمْتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلاّ من قُرَشيّ، أو أَنْصاريّ. أو ثقفيّ** " yani: bunlardan başkasından bağışı kabul etmem.

**هيب**: **الهابُ**: sevk sırasında develeri azarlamaktır; denir: **هابِ هابِ**. Ve adam onunla **أهابَ**; dedi ki:
والزَّجْرُ هابِ وهَلاَ تَرَهَبُّهْ

Ve dedi ki:
أهِيبا بها يا ابنَيْ صباح فإنّهـا		جَلَتْ عنكما أعناقها لون عِظْلم

Ve **الهَيْبةُ**: yüceltme ve heybet. Ve **رجلٌ هَيُوبٌ**: korkak; her şeyden korkar. Ve **المَهِيبُ**: kendisine heybet görülen kimsedir.

**هوب**: **الهَوْبُ**: çok konuşan ahmak; hepsi: **أهواب**.

**بوه**: **البُوهةُ**: rüzgârın, toprağın iri parçalarından uçurduğu şey. Denir: o, onun için **صُوفةٍ في بُوهةٍ**’den daha kolaydır.

Ve **البُوهةُ**: erkeklerden zayıf olan; şaşkın. Dedi ki:
أيا هِندُ لا تَنْكِحي بُوهةً		عليه عَقيقتُهُ أحْسَبـا

Ve **الباهُ**: nikâhta gözde olma. Ve onların sözünden: **طلبْنَ الجاه إذْ فاتَهُنَّ الباهُ**. Ve hadiste: "kocası ölen bir kadın vardı; bir adam ona uğradı, hâlbuki **للباه** için süslenmişti" yani: nikâh için.

**أبه**: **الأُبَّهَةُ**: azamet. Ve hadiste: " **ما فَعَلَتْ أَبَّهَتُكُمْ** ". Ve **الأَبَحِّ** için: **أَبَهُّ** denir.

**أهب**: **الأُهْبَةُ**: hazırlık; çoğulu: **أُهَبٌ**. Ve **تَأَهَّبُو للمسّير**: hazırlığını aldılar.

Ve **الإِهابُ**: deridir; çoğulu: **أُهُبٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والباء
هبا ، هاب ، بها ، باه ، وهب ، وبه ، أبه ، أهب ، بهو ، بهى .
هبا : قال ابن شميل : الهبَاء : التّراب الّذي تُطيِّره الرِّيحُ ، فتَراه على وجوه الناس وجلودِهم وثيابِهم يَلزَق لزُوقاً .
وقال : أَقول : أرَى في السَّماء هَباءً ، ولا يقال : يومنا ذُو هَباء ، ولا ذو هَبْوَة . والهابي من التُّراب : ما ارتفع وَدَقّ . ومنه قولُ الشاعر :
تزوَّدَ منَّا بين أذْناهَ ضَربةً
دعتْه إلى هابي التُّرابِ عَقيمُ
وقال الليث : الهَبْوَة : غُبَارٌ ساطعٌ في الهواء كأنّه دُخان .
وقال رؤبة :
في قِطَع الآلِ وهَبْواتِ الدُّقَقْ
ويقال : هبا يَهْبو هَبْواً ، إذا سَطَع ، وهبَا الرَّماد يَهبو إذا اختلط بالتراب ، وتراب هابٍ .
وقال مالكُ بنُ الرَّيب :
ترَى جَدَثاً قد جرَّت الريحُ فوقَه
تراباً كلَون القَسْطلانيِّ هابيا
والهبَاء : دُقاق التُّراب ساطعُه ومنثورُه على وجه الأرض .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا سكن لَهَبُ النّار ولم يَطفَأ جَمْرُها :
قيل : خَمَدَتْ ، فإِن طَفِئتْ البتّة ، قيل : هَمَدت ، فإذا صارت رَماداً قيل : هَبَا يَهْبُو ، وهو هابٍ ، غير مهموز .
قلتُ : فقد صحّ هبَا للتّراب والرّمادِ معاً . وأما قولُ الله جلّ وعزّ : ( فَكَانَتْ هَبَآءً ) ( الواقِعَة : 6 ) فمعناه أن الجِبالَ صارت غُباراً ، ومِثلُه : ( أَبْوَاباً وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَاباً ) ( النّبَإِ : 20 ) ، وقيل : الهباء المُنبَثّ : ما تُثِيره الخَيْل بحَوافرها من دُقاق الغُبار .
ويقال لما يَظهر في الكُوَى من ضَوْء الشمسِ : هَباء .
وفي الحديث : أنّ سُهيل بنَ عَمرو جاء يتهبّأ كأنّه جَملٌ آدم .
يقال : جاء فلانٌ يتَهبَّى إذا جاء يَنفُض يَدَيْه ، قال ذلك الأصمعيّ ، كما يقال : جاءَ يَضرِب أَصْدَرَيه ، إذا جاء فارغاً .
ويقال : أهبَى الترابَ إهبَاءً ، إذا أثاره ، وهي الأهابيُّ ، ومنه قولُ أوْس بن حَجَر :
أهابِيَّ سَفْسافٍ من التُّراب تَوْأمِ
وأنشد أبو الهيثم :
يكون بها دليلَ القوم نجمٌ
كعَين الكلْب في هُبَّى قِبَاعِ
قال : وَصَف النجمَ الهابي الّذي في الهباء فشبّهه بعَين الكَلب نَهاراً ، وذلك أن الكلب باللّيل حارِسٌ ، وبالنهار ناعِس ، وعَين الناعس مُغمَّضة ، ويبدو من عينيه الخَفِيُّ ، فكذلك النّجم الّذي يُهتَدى به هو هابٍ ، كعيْن الكلب في خَفائه .
وقال في هُبَّى : وهي جمعُ هابٍ ، مثل غازٍ وغُزَّى ، المعنى أنّ دليل القوم نجمٌ هابٍ ، أي في هباء يخفَى فيه إلاّ قليلا منه ، يَعرِف به الناظرُ إليه أي نجمٍ هو ، وفي أي ناحيةٍ هو ، فيَهتدِي به ، وهو في نجومٍ هُبَّى ، أي هابِيَةٌ ، إلاّ أنّها قِباعٌ كالقَنافِذ إذا قَبعتْ فلا يُهتدَى بهذه القِباع . إنما يهتدَى بهذا النجم الواحد الذي هو هابٍ غير قابعٍ في نجوم هابِيَه قابِعَة ، وجمع القَابع على قِباع ، كما جَمَعوا صاحباً على صِحَاب وبَعيراً قامحاً على قِماح .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : هَبَا إذا فَرَّ ، وهَبَا إذا مات أيضاً ، وتَهَا إذا غَفَل ، وَذَها إذا تكبَّر ، وهذا إذا قَتَل ، وهَزَا إذا سارَ ، وثَهَا إذا حَمُق .
بهو بهي : قال ابن السكيت : بَهَأْتُ به وَبَهِئْتُ به ، إذا أنِسْتَ به ، وأنشد :
وقد بَهأَتْ بالحَاجِلات إفالُها
وسيفٍ كريمٍ لا يزال يَصُوعُها
والبَهاء ممدودٌ غيرُ مهموز : مصدرُ البَهِيّ ويقال : بَهَا فلانٌ يَبْها ويَبْهُو بَهَاءً وبهَاءةً ، وبهُوَ فَلانٌ يَبْهُو بَهَاءً ، وبَهِيَ يَبْهَى بَهاءً ، وإنه لبَهِيٌّ ، وبَهٍ من قوم أَبْهِيَاءَ ، مثل عَمٍ من قومٍ أَعْمِياء ، وامرأةٌ بَهِيَّة من نسوةٍ بَهايا وبَهِيَّات . قال ذلك كله اللحيانيّ ، حكاه عن الكسائيّ .
وقال الليث : البَهْو : البيتُ المقدَّم أمامَ البُيوت ، والجميعُ الأبهاء .
والبَهْوُ : كِناسٌ واسِعٌ يُتخذه الثّور في أصل الأَرْطَى ، وأنشد :
أجوَفَ بَهَّى بَهْوُه فاستَوْسَعَا
وقال آخر :
رأيتَه في كل بَهْوٍ دامجَا
قال : والبَهْوُ من كل حامِلٍ : مَقِيلُ الوَلَد بين الوَركَين .
والبَهِيُّ : الشيءُ ذو البَهاء ممّا يَملأ العينَ رَوْعُهُ وحُسْنُه .
وقال الأصمعيّ : أَصل البَهْو السَّعَة . يقال : هو في بَهْوٍ من عَيْش ، أي في سعة ، وكلّ هَواء أو فَجْوَةٍ فهو عند العرب بَهْوٌ .
وقال ابن أحمر :
بهوٌ تلاقَتْ به الأرْآمُ والبَقَرُ
وناقةٌ بَهْوَة الجَنْبَين ، واسعة الجنبين .
وقال جندل :
على ضُلوعٍ بَهْوَةِ المنافج
وقال الراعي :
كأنّ رِيْطَةَ حَبَّارٍ إذا طُوِيَتْ
بَهْوُ الشَّراسِيفِ منها حينَ يَنْخَضِدُ
شَبّه ما تكسَّر من عُكَنِها وانطواءَه برَيْطِه حبَّارٍ ، والبَهْوُ : ما بين الشراسيف ، وهيَ مقاطُّ الأضلاع .
وفي حديث أمّ مَعبَد ، وَصِفتها للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأنه حَلَب عنْزاً لها حائلاً في قَدَح فَدرَّت حتى مَلأت القَدَح ، وعَلاه البَهاء ، أرادت أنّ بَهاء اللَّبن وهو وَبِيصُ رَغْوتِه عَلاَ اللَّبن .
والبَهاء أيضاً : الناقةُ التي تَستأنِس إلى الحالب يقال : ناقةٌ بَهاءٌ ممدود . رواه أبو عبيد عن الأصمعيّ ، وهذا مهموزٌ من بَهَأْتُ بالشيء أي أَنِسْت به . وبَهاء اللَّبن ممدودٌ غيرُ مهموز ، لأنه من البَهِيِّ .
وفي حديث عبد الرحمن بن عَوْف أنه رأى رَجُلاً يَحلِف عند المَقام فقال : أَرى الناسَ قد بَهَؤُوا بهذا المَقام ، معناه أنهم أَنِسوا به حتى قلَّت هَيْبَتُه في صدورهم ، فلم يَهابُوا اليمينَ على الشيء الحَقير عندَه ، وكلُّ من أَنِس بشيء وإنّ جَلَّ قَلَّت هيبَتُه في قلبه .
وقال الرِّياشيّ : بَهأْتُ بالرجل أبهأُ بَهَاءً وبُهُوءاً إذا استأنَسْتَ به .
وفي حديثٍ آخر أنه لمّا فُتِحت مكة قال رجل : أَبْهُوا الخيلَ .
قال أبو عبيد : معنى قوله : أَبهوا الخَيْلَ ، أي عَطِّلوها فلا يُغزَى عليها ، وكلُّ شيءٍ عَطلتَه قد أبهيْتَه .
ويقال : بَهِيَ البيتُ يَبْهَى بهاءً ، إذا تخرّق .
وبيتٌ باهٍ : إذا كان قليلَ المتاع .
ومن أمثالهم : إنَّ المِعزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي . رُوِي ذلك عن أبي عبيد ، عن أبي زيد ، قال : ومعنى المَثَل أنّ المِعزَى تَصعَد فوق البيت فتَخرِقُه ، ومعنى لا تُبْنِي ، أي لا يُتَّخَذ منها أَبْنِية ، إنما الأبْنِيَة من الوَبَر والصُّوف ، يقول : لأنها إذا أمكَنْتك من أصوافِها فقد أَبْنَيْت .
قلتُ : وقال القُتَيْبيُّ فيما رَدَّ على أبي عبيد : رأيتُ بيوتَ الأعراب في كثيرٍ من المواضع من شَعر المِعْزَى ، ثم قال : ومعنى قوله : ولا تُبني أي ولا تُعِين على البِناء . قلت : والمِعزَى في بادية العَرَب ضَرْبان : ضرب منها جُرد لا شعُورَ لها مِثل مِعزَى الحِجاز ، وغَوْرِ تهامة ، والمِعزَى التي ترعى نُجودَ البِلاد البَعِيدة من الرِّيف كذلك . ومنها ضربٌ تَألفُ الرِّيفَ وتَرْجُنُ حَوالَي القُرَى الكثيرة المياه ، تطولُ شعُورُها مِثل مِعزَى الأكراد بناحية الجَبَل ونَواحِي خُراسان وكأن المَثَل لبادية الحجاز ونواحِي عاليَةِ نَجْد ، فيصحّ ما قاله أبو زيد على هذا ، والله أعلم . وهو حسبُنا ونعم الوكيل .
وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أنه قال : قال حُنَيف الحَناتم ، وكان من آبلِ الناسِ : الرَّمْكاء بُهْيَا ، والحمراء صُبْرَى ، والخَوَّارة غُزْرَى ، والصَّهباء سُرْعَى ، وفي الإبل أخْرَى إن كانت عند غيري لم أَشتَرِها ، وإن كانت عندي لم أَبِعْها حمراءُ ، بِنْتُ دَهْماء ، قَلَّما تَجدها ، وقولُه بهْيَا ، أراد البَهِيَّة الرائقة ، وهي تأنيث الأبهى والرُمْكة في الإبل أن يشتدَّ كُمْتَتُها حتى يدخَلها سَوَاد ، بعيرٌ أَرمَك .
والعَرَب تقول : إن هذا لَبُهياي ، أي ممَّا أَتباهى به ، حكى ذلك ابن السكيت عن أبي عمرو . ويقال : باهَيتُ فلاناً فبَهوْتُه ، أَي غَلَبْتَه بالبَهاء .
وأَبهيتُ الإناء ، إذا فَرَّغْتَه .
وقال أَبو عمرو : باهاه ، إذا فاخَرَه ، وهاباه إذا صايَحَه .
قال : والبَهْوُ البيت من بُيوت الأعراب ، وجمعُه أَبهاء .
وفي الحديث : ( وتنتقل الأعرابُ بأَبهائها إلى ذِي الخَلَصَة ) أي بيُوتها .
أبه وبه : أبو عبيد عن أبي زيد : نَبِهتُ للأمر نَبَهاً أَنْبَه ، ووَبهتُ له أَوْبَهُ وَبَهاً : وابهتُ ، وأَبَهتُ آبَهُ أَبْهاً ، وهو الأمر تنساه ، ثم تنتَبهُ له .
قال : وقال الكسائيّ : أَبِهْتُ آبهُ ، وبُهْتُ أَبُوهُ ، وبِهتُ أَباهُ .
وقال ابنُ السكيت : يقال ما أَبِهْتُ له ، وما أَبَهْت له وما بِهتُ له وما بُهْتُ له ، وما وَبِهْتُ له ، وما بأَهْتُ له وما بَهأْتُ له . يريد ما فَطِنْتُ له .
ورُوي عن أبي زيد أنه قال : إني لآبهُ بك عن ذلك الأمر ، إلى خَيرٍ منه ، إذا رفعتَه عن ذلك .
وفي حديثٍ مرفوع : ( رُبَّ ذِي طِمْرَين لا يُؤْبَه له لو أَقْسَم على الله لأبَرّه ) . معناه : لا يُفطَن له لذِلَّته وقلة مَرآتَه ،
ولا يُحتَفل به لحَقارته ، وهو مع ذلك من الفَضْل في دبْئِهِ وإخْباتِه لرَبِّه بحيثُ إذا دعاه أجابه .
وقال أبو زيد : يقال : تأَبّه فلانٌ على فلان تأَبُّهاً : إذا تكبَّر ورفَع قَدْرَه عنه ، ورَجُل ذو أُبَّهةَ ، أي ذو كِبْر ونخوة .
عمرو عن أبيه قال : الوَبْه : الفِطْنة ، والوَبْه أيضاً : الكِبْر .
سلَمة ، عن الفرّاء قال : جاءتْ تَبوهُ بُوَاهاً ، أي تَضِجّ .
بوه : وقال الليث : الباءةُ : الحُظْوَة في النِّكاح .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الباءُ والباءَةُ والباه مَقُولات كلها .
قلت : جَعل الهاءَ أصلية في الباهِ .
وروى ابن مسعود عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( من استطاع منكم الباءةَ فليتزوّجْ ، ومَن لا فعلَيْه بالصوم فإنه له وِجاء ) . أراد : مَن استطاع منكم أن يتزوّج ولم يُرِد به الجماع ، يدلك على ذلك قوله : ( ومن لم يَقْدِر فعليه بالصوم ) ، لأنه إذا لم يَقدِر على الجماع لم يحتجْ إلى الصَّوْم ليَجْفُر ، وإنما أراد من لم يكن عنده جِدَةٌ فيُصْدِق المنكوحةَ ويَعولها . والله أعلم . وهو حسبنا ونعم الوكيل .
وفي حديثٍ آخر : أن امرأةً ماتَ عنها زوجُها فمرَّ بها رَجُل ، وقد تزينتْ للباءِة أي للنكاح .
بوه : وقال الليث : البُوهة ما طارَتْ به الرِّيح من جُلال التراب ، يقال : هو أهوَنُ من صُوفةٍ في بُوهَةٍ .
قال : والبُوهةُ من الرجال : الضعيف الطَّبّاش .
عمرو عن أبيه قال : البوْهُ : اللَّعْن . يقال : على إبليسَ بَوْه الله ، أي لَعْنُه .
وقال ابن الأعرابيّ : البُوهة : الرَّجُل الأحمق . والبُوهَة : البُومة ، والبُوهة : الرَّجل الضاوِيُّ ، والبُوهة : الصوفة المنفوشة تُعمل للدَّواةِ ، قبلَ أنْ تُبَلّ . والبُوهَة : الرِّيشة التي تكون بين السماء والأرض ، تلعب بها الرِّياح والبُوهة : السَّجْق ، يُقال بُوهَة له وشَوْهة ، والبُوهة : الرجل الأحمق ، ومنه قولُ امرىء القيس :
أيا هِندُ لا تنكحِي بُوهةً
عليه عَقِيقتُه أحسَبا
هيب : قال الليث : الهابُ زَجْرُ الإبل عند السَّوْق ، يقال : هابِ هابِ ، وقد أَهابَ بها الرجل .
قلت : هابِ : زَجْرٌ للخيل ، يقال للخَيْل : هَبِي ، أي أقْبِلي ، وهلاَ أي قَرِّي . قال الأعشى :
ويَكثر فيها هَبِي واضْرَحِي
ومَرْسُونُ خَيْلٍ وأعطالُها
والإهابة : دُعاء الإبل . قال ذلك الأصمعيّ وغيرُه .
وقال طَرَفَة :
تَرِيعُ إلى صوْت المُهِيب وتَتَّقي
بذي خُصَل رَوْعاتِ أَكلفَ مُلْبِدِ
وسمعتُ عُقيليّاً يقول لأمَةٍ كانت ترعَى رَوَائدَ خيل ، فجفَلت في يوم عاصف ، فقال لها : ألا وَأَهيبي بها تَرِعْ إليك ، فجعل دعاءَ الخيل إهابةً أيضاً . وأما هابِ فلم أسمَعْه إلا في الْخيل دون الإبل ، وأنشد بعضهم :
والزَّجرُ هابِ وهِلاَ تَرْهِبُهْ
وقال الليث : الهَيبة إجلالٌ ومخَافة . ورجل هُيوبٌ جبانٌ يَهاب كلَّ شيء .
ورُوي عن عبيد بن عُمَير أنه قال : الإيمان هيُوب ، وله وجهان :
أحدُهما : المؤمن يهابُ الذنبَ فيتَّقِيه .
والآخر : المؤمن هَيوب أي مهيوب لأنه يَهاب الله فيهابُه الناس ، أي يعظِّمون قدرَه ويُوقِّرونه .
وسمعتُ أعرابياً يقول لآخر : اعْلَق تهاب الناس حتى يهابُوك ، أَمَره بتوقير الناس ؛ كي يُوقِّروه .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الهَوْب : الرَّجل الكثيرُ الكلام ، وجمعُه أهواب .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الهيَّبان : الجبَان ، والهيَّبان : التيْس ، والهيَّبَان : الراعي ، والهَيَّبان : زَبَدُ أَفواهِ الإبل ، قال : والهيَّبان : التراب ، وأنشد :
أكلَّ يوم شِعِرٌ مستحدَثُ
نحن إذاً في الهيَّبان نَبحثُ
وقال ذو الرّمة يصف إبلاً أزْبَدتْ مَشافِرها ، فقال :
يظلّ اللُّغام الهيَّبان كأنه
جَنَا عُشَرٍ تَنْفِيه أشداقُها الهُدْلُ
وجَنا العُشَر : يخرجُ مثل رُمّانة صغيرةٍ فتنشقّ عن مِثل القَزّ ، فَشبّه لُغامَها به ، والبادية يجعلونَ جَنا العُشَر ثَقوباً يوقدون به النار .
وهب : أبو حاتم عن الأصمعيّ : تقول العرب : هَبْنِي ذَاك ، أي احسُبْني ذاك واعدُدْني . قال : ولا يقال هَبْ أَنِّي فعلتُ ذاك ، ولا يقال في الواجب : قد وَهبْتُك ، كأنها كلمة وُضِعتْ للأمر ، كما يقال ذَرْني ودَعْني ، ولا يقال : وذَرْتُك .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : وهَبَني الله فِداك ، بمعنى جَعَلَني .
وقال شمِر : قال الفرّاء : اتَّهَبْتُ منكَ دِرْهماً : افْتَعَلْتُ من الهِبة ، وأصبَح فُلانٌ مُوهباً أي مُعدّاً .
قال : ووَهبتُ له هِبَةً وموْهِبةً ووَهْباً ووَهَباً ، إذا أعطيتَه ، واتهَبْتُ منه ، أي قَبِلتُ .
وقال الليث : تقول : وَهَب الله له الشيء ، فهو يَهَب هِبَةً ، وتَواهَبَه الناسُ بينهم ، والله الوَهّاب الوَاهِب ، وكلّ ما وُهِبَ لك من ولدٍ وغيرِه فهو مَوْهوبٌ .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لقد هممتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلا مِن قُرَشِيّ أو أَنْصَاريّ أو ثَقَفِيّ ) قوله : لا أَتَّهِبَ ، أي أقبَل هِبةً إلا من هؤلاء .
قال أبو عُبيد : رأى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جَفاءً في أخلاق البادية ، وطلباً للزيادة على ما وَهَبوا ، فخَصَّ أهلَ القُرَى العربية بقبوله الهديّة منهم دون أهلِ البادية ؛ لغَلَبة الجفاء على أخلاقهم ، وبُعدِهم من ذوي النُّهَى
والعُقول ، والله أعلم بالصواب ، وحسبُنا الله ونعم الوكيل .
وقال ابن الأعرابيّ : المَوْهَبَة : نُقْرَةٌ في صَخْرة يَستنقِع فيها ماءُ السماء . وأَنشدَ غيره :
ولَفُوكِ أشهَى لو يَحِلُّ لنا
من ماءِ مَوْهَبةٍ على شُهْد
أبو عبيد عن أبي زيد وغيره : أوْهَبَ الشيءُ ، إذا دامَ .
وقال غيرُه : أوهب الشيءُ ، إذا كان مُعَدّاً عند الرجل ، فهو مُوهِبٌ ، وأنشدَ أبو زيد :
عظيم القَفا ضخم الخَواصِر أَوْهَبَتْ
له عَجوةٌ مَسْمُونَةٌ وخَمِيرُ
ويقال : هذا وَادٍ مُوهِب الحَطَب ، أي كثير الحَطَب .
ووَهْبِينُ : جَبلٌ من جِبالِ الدَّهْناء قد رأيتُه .
والمَوْهِبَةُ : الهِبة بكسر الهاء وجمعها مَواهِب ، وأما النَّقرةُ في الصَّخر فمَوْهَبَة ، بفتح الهاء جاء نادراً ، والوَهوب : الرجلُ الكثيرُ الهِبات . والوهّاب من صفة الله : الكثير الهِبات المنعِم على العباد .
أهب : الأُهْبَة : العُدّة ، وجمعُها أُهَب ، وقد تأهّب الرجلُ ، إذا أخذ أُهْبَتَه . والإهاب : الجِلْد ، وجمعُه أُهُب ، وأَهَب .
وفي الحديث : وفي بيتِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أُهُبٌ عَطِنَةٌ ، أي جلودٌ في دِباغها .
ويقال : تَهيَّبني الشيءُ ، بمعنى تهيّبْتُه أنا ، ويقال للأَبحّ : أَبَّه .

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الباء**
**هبا** ، **هاب** ، **بها** ، **باه** ، **وهب** ، **وبه** ، **أبه** ، **أهب** ، **بهو** ، **بهى** .

**هبا** : İbn Şümeyl dedi ki: **الهَبَاء**: rüzgârın uçurduğu topraktır; onu insanların yüzleri, derileri ve elbiseleri üzerinde görürsün; yapışıp yapışma ile yapışır.
Ve dedi ki: derim ki: “Gökte **هَباء** görüyorum”; “günümüz **ذُو هَباء**” denilmez, ne de “**ذُو هَبْوَة**”. Topraktan **الهابي**: yükselip incelen şeydir. Ondandır şairin sözü:
تزوَّدَ منَّا بين أذْناهَ ضَربةً
دعتْه إلى هابي التُّرابِ عَقيمُ
Leys dedi ki: **الهَبْوَة**: havada parlayan bir tozdur; sanki dumandır.
Rü’be dedi ki:
في قِطَع الآلِ وهَبْواتِ الدُّقَقْ
Ve denilir: **هبا يَهْبو هَبْواً**; parladığı zaman. Ve kül **هبَا** eder, **يَهبو** eder; toprakla karıştığı zaman. Ve **تراب هابٍ**.
Mâlik b. er-Reyb dedi ki:
ترَى جَدَثاً قد جرَّت الريحُ فوقَه
تراباً كلَون القَسْطلانيِّ هابيا
Ve **الهَبَاء**: toprağın incecikleri; onun parlayanı ve yer yüzü üzerinde saçılmış olanıdır.
Ebû Ubeyd, el-Asma’î’den: Ateşin alevi sakinleşip koru sönmediği zaman: “**خَمَدَتْ**” denilir; eğer büsbütün sönerse: “**هَمَدت**” denilir; kül olduğu zaman ise: **هَبَا يَهْبُو** denilir ve o **هابٍ**dir; hemzesiz.
Dedim ki: böylece **هبَا** hem toprak hem kül için birlikte sahih oldu. Allah’ın (azze ve celle) sözüne gelince: ( **فَكَانَتْ هَبَآءً** ) (الواقِعَة: 6); bunun manası: dağların toz olmasıdır. Ve benzeri: ( **أَبْوَاباً وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَاباً** ) (النّبَإِ: 20). Ve denildi: **الهباء المُنبَثّ**: atların toynaklarıyla kaldırdığı ince tozdur.
Ve güneş ışığından pencerelerde görünen şeye: **هَباء** denilir.
Ve hadiste: Süheyl b. Amr geldi; **يتهبّأ** ederdi; sanki esmer bir deve gibi.
Denilir: falan kimse **يتَهبَّى** olarak geldi; ellerini silkeleyerek geldiği zaman. Bunu el-Asma’î söyledi; “**يَضرِب أَصْدَرَيه** olarak geldi” denildiği gibi; boş olarak geldiği zaman.
Ve denilir: toprağı **أهبَى** etti, **إهبَاءً**; onu kaldırdığı zaman. Ve onlar **الأهابيُّ**dir. Ondandır Evs b. Hacer’in sözü:
أهابِيَّ سَفْسافٍ من التُّراب تَوْأمِ
Ebû’l-Heysem okudu:
يكون بها دليلَ القوم نجمٌ
كعَين الكلْب في هُبَّى قِبَاعِ
Dedi ki: **الهابي** yıldızı, yani **الهباء** içindeki yıldızı vasfetti; onu gündüz köpeğin gözüne benzetti. Bu, köpeğin gece bekçi, gündüz uykulu olması sebebiyledir; uykulunun gözü kapalıdır; gözlerinden gizli olan görünür. İşte böyle, kendisiyle yol bulunulan yıldız **هابٍ**dir; gizliliğinde köpeğin gözü gibidir.
Ve **هُبَّى** hakkında dedi ki: o, **هابٍ**in cem’idir; **غازٍ** ve **غُزَّى** gibi. Mana: kavmin kılavuzu bir **هابٍ** yıldızdır; yani içinde gizlendiği bir **هباء**dadır; ondan ancak azı görünür; ona bakan onun hangi yıldız olduğunu ve hangi yönde olduğunu bilir; onunla yol bulur. Ve o, **نجومٍ هُبَّى** içindedir; yani **هابِيَةٌ**; ancak onlar **قِباع**dır; kirpiler gibi, **قَبعتْ** ettikleri zaman; bu **قِباع** ile yol bulunmaz. Ancak, **قابعٍ** olmayan, **هابٍ** olan bu tek yıldızla yol bulunur; **هابِيَه قابِعَة** yıldızlar içinde. Ve **القَابع**ın cem’i **قِباع** üzerinedir; onların **صاحباً**ı **صِحَاب** üzerine, **بَعيراً قامحاً**ı **قِماح** üzerine cem’ etmeleri gibi.
Sa’leb, İbnü’l-A’râbî’den: **هَبَا**; kaçtığı zaman. Ve **هَبَا**; öldüğü zaman da. Ve **تَهَا**; gaflet ettiği zaman. Ve **وَذَها**; kibirlendiği zaman. Ve **وهذا**; öldürdüğü zaman. Ve **هَزَا**; yürüdüğü zaman. Ve **ثَهَا**; ahmaklaştığı zaman.

**بهو بهي** : İbnü’s-Sikkît dedi ki: **بَهَأْتُ به** ve **وَبَهِئْتُ به**; ona ünsiyet ettiğin zaman. Ve okudu:
وقد بَهأَتْ بالحَاجِلات إفالُها
وسيفٍ كريمٍ لا يزال يَصُوعُها
Ve **البَهاء** uzatmalı, hemzesizdir: **البَهِيّ**in masdarıdır. Ve denilir: falan kimse **بَهَا** eder, **يَبْها** ve **يَبْهُو** eder; **بَهَاءً** ve **بهَاءةً**. Ve falan kimse **بهُوَ** eder, **يَبْهُو** eder; **بَهَاءً**. Ve **بَهِيَ** eder, **يَبْهَى** eder; **بَهاءً**. Ve o, elbette **بَهِيٌّ**dir. Ve **بَهٍ**; **قوم أَبْهِيَاءَ**dan; **عَمٍ**in **قومٍ أَعْمِياء**dan olması gibi. Ve **امرأةٌ بَهِيَّة**; **نسوةٍ بَهايا وبَهِيَّات**tan. Bütün bunu el-Lihyânî söyledi; onu el-Kisâî’den nakletti.
Leys dedi ki: **البَهْو**: evlerin önünde önde bulunan evdir; hepsi **الأبهاء**dır.
Ve **البَهْو**: öküzün **الأَرْطَى** kökünde edindiği geniş bir in’dir. Ve okudu:
أجوَفَ بَهَّى بَهْوُه فاستَوْسَعَا
Bir başkası dedi ki:
رأيتَه في كل بَهْوٍ دامجَا
Dedi ki: her hamilden **البَهْو**: iki kalça arasındaki yavrunun yatma yeridir.
Ve **البَهِيُّ**: heybeti ve güzelliği gözü dolduran, **البَهاء** sahibi şeydir.
El-Asma’î dedi ki: **البَهْو**un aslı genişliktir. Denilir: o, yaşayıştan bir **بَهْو** içindedir; yani genişlik içindedir. Ve her boşluk yahut açıklık Araplar katında **بَهْو**dur.
İbn Ahmer dedi ki:
بهوٌ تلاقَتْ به الأرْآمُ والبَقَرُ
Ve **ناقةٌ بَهْوَة الجَنْبَين**: iki yanı geniş.
Cündel dedi ki:
على ضُلوعٍ بَهْوَةِ المنافج
Er-Râ’î dedi ki:
كأنّ رِيْطَةَ حَبَّارٍ إذا طُوِيَتْ
بَهْوُ الشَّراسِيفِ منها حينَ يَنْخَضِدُ
Onun kırılan karın kıvrımlarını ve büzülmesini, mürekkepçinin **رَيْطَة**sının büzülmesine benzetti. Ve **البَهْو**: **الشراسيف** arasındaki şeydir; onlar kaburgaların kesim yerleridir.
Ümm Ma’bed hadîsinde: onu Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) vasfetti; onun, kendisine ait gebe olmayan bir keçiyi bir kadehte sağdığı, onun da akıp kadehi doldurduğu; ve **البَهاء**ın onun üstüne çıktığı (zikredildi). Sütün **بَهاء**ını, yani köpüğünün parıltısını kastetti; sütün üstüne çıktı.
Ve **البَهاء** ayrıca: sağana ünsiyet eden dişi devedir. Denilir: **ناقةٌ بَهاءٌ**; uzatmalı. Ebû Ubeyd bunu el-Asma’î’den rivayet etti. Bu, **بَهَأْتُ بالشيء** (yani ona ünsiyet ettim)den hemzelidir. Sütün **بَهاء**ı ise uzatmalı, hemzesizdir; çünkü o **البَهِيِّ**dendir.
Abdurrahman b. Avf hadîsinde: makam yanında yemin eden bir adam gördü; dedi ki: “İnsanların bu makamla **بَهَؤُوا** ettiklerini görüyorum.” Manası: onunla ünsiyet ettiler; ta ki onun heybeti göğüslerinde azaldı; onun yanında değersiz şey üzerine yeminden çekinmediler. Ve her kim bir şeye ünsiyet ederse, büyük de olsa, heybeti kalbinde azalır.
Er-Riyâşî dedi ki: **بَهأْتُ بالرجل**; **أبهأُ**; **بَهَاءً** ve **بُهُوءاً**; onunla ünsiyet ettiğim zaman.
Başka bir hadîste: Mekke fethedilince bir adam dedi ki: “**أَبْهُوا الخيلَ**.”
Ebû Ubeyd dedi ki: sözünün manası: “**أَبهوا الخَيْلَ**”; yani onları boş bırakın; onlara karşı gazâ yapılmasın. Ve her şeyi boş bırakırsan onu **أبهيْتَه** etmiş olursun.
Ve denilir: ev **بَهِيَ** eder, **يَبْهَى** eder; **بهاءً**; yırtıldığı zaman.
Ve **بيتٌ باهٍ**: eşyası az olduğu zaman.
Ve onların mesellerindendir: “Şüphesiz **المِعزَى** **تُبْهِي** eder ve **تُبْنِي** etmez.” Bu, Ebû Ubeyd’den, Ebû Zeyd’den rivayet edildi. Dedi ki: meselin manası: **المِعزَى** evin üstüne çıkar da onu deler. “**لا تُبْنِي**”nin manası: yani ondan **أَبْنِية** edinilmez; **الأبْنِيَة** ancak kıldan ve yünden olur. Diyor ki: çünkü yünlerinden sana imkân verirse, sen **أَبْنَيْت** etmiş olursun.
Dedim ki: el-Kuteybî, Ebû Ubeyd’e reddiye olarak dedi ki: “Arap bedevilerinin evlerini birçok yerde **شَعر المِعْزَى**dan gördüm.” Sonra dedi ki: “**ولا تُبني**” sözünün manası: yani bina etmeye yardım etmez. Dedim ki: **المِعزَى** Arap çölünde iki kısımdır: ondan bir kısım, Hicaz’ın ve Tihâme’nin çukur yerlerinin **مِعزَى**sı gibi, kılsız çıplaktır; ve kırsaldan uzak beldelerin yükseklerini otlayan **المِعزَى** da böyledir. Ve ondan bir kısım, kırsala alışır ve suları çok köylerin çevresinde otlar; kılları uzar; dağ tarafında ve Horasan taraflarında Kürtlerin **مِعزَى**sı gibi. Sanki mesel, Hicaz’ın çölü ve Necd’in yüksek tarafları içindir; bu durumda Ebû Zeyd’in dediği sahih olur. Allah daha iyi bilir. Ve O bize yeter; O ne güzel vekildir.
Münzirî bana haber verdi; Sa’leb’den; İbnü’l-A’râbî’den: dedi ki: Huneyf el-Hanâtim dedi; o, insanların en deve bileni idi: “**الرَّمْكاء بُهْيَا**; ve **الحمراء صُبْرَى**; ve **الخَوَّارة غُزْرَى**; ve **الصَّهباء سُرْعَى**. Ve develerde bir başkası vardır: eğer o başkasının yanında olursa onu satın almam; eğer benim yanımda olursa onu satmam: **حمراءُ**; **بِنْتُ دَهْماء**; onu pek az bulursun.” Ve onun **بهْيَا** sözü: parlak **البَهِيَّة**yi kastetti; o, **الأبهى**nın müennesi. Ve develerde **الرُمْكة**: kumralının şiddetlenip içine siyahlık girmesidir; **بعيرٌ أَرمَك**.
Ve Araplar der ki: “Şüphesiz bu, benim **لَبُهياي**’ımdır”; yani onunla övündüğüm şeydendir. Bunu İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan nakletti. Ve denilir: falanla **باهَيتُ** ettim de onu **فبَهوْتُه** ettim; yani onu **البَهاء** ile yendim.
Ve kabı **أَبهيتُ** ettim; onu boşalttığım zaman.
Ebû Amr dedi ki: **باهاه**; onunla övündüğü zaman. Ve **هاباه**; onunla bağrıştığı zaman.
Dedi ki: **البَهْو**: bedevilerin evlerinden evdir; cem’i **أَبهاء**dır.
Ve hadiste: “( **وتنتقل الأعرابُ بأَبهائها إلى ذِي الخَلَصَة** )”; yani evleriyle.

**أبه وبه** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “İşe **نَبِهتُ** ettim; **نَبَهاً**; **أَنْبَه**.” Ve ona **وَبهتُ** ettim; **أَوْبَهُ**; ve **وَبَهاً**: ve **وابهتُ**. Ve **أَبَهتُ**; **آبَهُ**; **أَبْهاً**: o, unuttuğun şeydir; sonra ona uyanırsın.
Dedi ki: el-Kisâî dedi: **أَبِهْتُ**; **آبهُ**. Ve **بُهْتُ**; **أَبُوهُ**. Ve **بِهتُ**; **أَباهُ**.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: denilir: “Ona **ما أَبِهْتُ** etmedim; ve ona **ما أَبَهْت** etmedim; ve ona **ما بِهتُ** etmedim; ve ona **ما بُهْتُ** etmedim; ve ona **ما وَبِهْتُ** etmedim; ve ona **ما بأَهْتُ** etmedim; ve ona **ما بَهأْتُ** etmedim.” Yani: ona dikkat etmedim.
Ebû Zeyd’den rivayet edildi: dedi ki: “Şüphesiz ben, o işten seni uzaklaştırarak, daha hayırlısına **لآبهُ** ederim”; onu ondan kaldırdığın zaman.
Merfû bir hadîste: “( **رُبَّ ذِي طِمْرَين لا يُؤْبَه له لو أَقْسَم على الله لأبَرّه** )”. Manası: zilleti ve görünüşünün azlığı sebebiyle ona dikkat edilmez; ve hakirliği sebebiyle ona itina edilmez; o ise bununla beraber, Rabbine karşı fazilette, alçakgönüllülükte ve boyun eğişte öyle bir yerdedir ki, O’na dua etse ona icabet eder.
Ebû Zeyd dedi ki: denilir: falan, falana karşı **تأَبّه** etti; **تأَبُّهاً**; kibirlendiği ve onun üzerinde değerini yükselttiği zaman. Ve **رَجُل ذو أُبَّهةَ**: yani kibir ve gurur sahibi.
Amr, babasından: **الوَبْه**: zekâdır. Ve **الوَبْه** ayrıca: kibirdir.
Seleme, el-Ferrâ’dan dedi ki: “**تَبوهُ بُوَاهاً** olarak geldi”; yani feryat eder.
**بوه** : Leys dedi ki: **الباءةُ**: nikâhta itibar/elde ediştir.
Sa’leb, İbnü’l-A’râbî’den dedi ki: **الباءُ** ve **الباءَةُ** ve **الباه**; hepsi söylenişlerdir.
Dedim ki: **الباهِ**de **الهاء**yı aslî kıldı.
İbn Mes’ûd, Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etti: “( **من استطاع منكم الباءةَ فليتزوّجْ ، ومَن لا فعلَيْه بالصوم فإنه له وِجاء** )”. Kastetti: sizden kim evlenmeye güç yetirirse; bununla cinsel birleşmeyi kastetmedi. Buna delil, sözü: “( **ومن لم يَقْدِر فعليه بالصوم** )”; çünkü cinsel birleşmeye güç yetiremeyince, kendini tutmak için oruca ihtiyaç duymaz; ancak kastetti: yanında bir varlık bulunmayan kimse; böylece nikâhlanacak kadına mehir verir ve onun geçimini üstlenir. Allah daha iyi bilir. Ve O bize yeter; O ne güzel vekildir.
Başka bir hadîste: kocası ölen bir kadın vardı; bir adam onun yanından geçti; o da **للباءِة** için, yani nikâh için süslenmişti.
**بوه** : Leys dedi ki: **البُوهة**: rüzgârın, toprağın üst tabakasından uçurduğu şeydir. Denilir: o, **صُوفةٍ في بُوهَةٍ**dan daha hafiftir.
Dedi ki: erkeklerden **البُوهة**: zayıf, gevşek.
Amr, babasından dedi ki: **البوْهُ**: lânettir. Denilir: “İblis’in üzerine Allah’ın **بَوْه**’u”; yani lâneti.
İbnü’l-A’râbî dedi ki: **البُوهة**: ahmak adamdır. Ve **البُوهَة**: baykuştur. Ve **البُوهة**: cılız adamdır. Ve **البُوهة**: mürekkep hokkası için yapılan kabartılmış yün parçasıdır; ıslatılmadan önce. Ve **البُوهَة**: gökle yer arasında bulunan tüy parçasıdır; rüzgârlar onunla oynar. Ve **البُوهة**: **السَّجْق**tur; ona **بُوهَة** ve **شَوْهة** denilir. Ve **البُوهة**: ahmak adamdır. Ondandır İmru’ül-Kays’ın sözü:
أيا هِندُ لا تنكحِي بُوهةً
عليه عَقِيقتُه أحسَبا

**هيب** : Leys dedi ki: **الهابُ**: sevk sırasında develeri sürme nidasıdır. Denilir: “**هابِ هابِ**”; ve adam onunla **أَهابَ** etti.
Dedim ki: **هابِ**: atlar için bir sürme nidasıdır. Atlar için: “**هَبِي**” denilir; yani gel. Ve “**وهلاَ**”; yani dur. el-A’şâ dedi ki:
ويَكثر فيها هَبِي واضْرَحِي
ومَرْسُونُ خَيْلٍ وأعطالُها
Ve **الإهابة**: develeri çağırmadır. Bunu el-Asma’î ve başkaları söyledi.
Tarafe dedi ki:
تَرِيعُ إلى صوْت المُهِيب وتَتَّقي
بذي خُصَل رَوْعاتِ أَكلفَ مُلْبِدِ
Bir Ukaylî’nin, rüzgârlı bir günde ürken, atların otlaklarını güden bir cariyeye dediğini işittim; ona dedi ki: “Dikkat et, onunla **وَأَهيبي** et; sana döner.” Böylece atları çağırmayı da **إهابةً** kıldı. **هابِ**a gelince: onu, develer dışında yalnız atlarda işittim. Bazıları şöyle okudu:
والزَّجرُ هابِ وهِلاَ تَرْهِبُهْ
Leys dedi ki: **الهَيبة**: saygı ve korkudur. Ve **رجل هُيوبٌ**: korkak; her şeyden korkar.
Ubeyd b. Umeyr’den rivayet edildi: dedi ki: iman **هيُوب**dur; onun iki yönü vardır:
Birincisi: mümin günahtan korkar da ondan sakınır.
İkincisi: mümin **هَيوب**dur; yani korkulan (heybetli)dir; çünkü Allah’tan korkar da insanlar ondan korkar; yani onun değerini yüceltirler ve ona saygı gösterirler.
Bir bedevinin diğerine dediğini işittim: “İnsanlara saygı göster; insanlardan **تهاب** et; ta ki sana **يهابُوك** etsinler.” Ona, insanların onu saygılaması için insanlara saygı göstermeyi emretti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الهَوْب**: çok konuşan adamdır; cem’i **أهواب**dır.
Sa’leb, İbnü’l-A’râbî’den: **الهيَّبان**: korkaktır. Ve **الهيَّبان**: tekedir. Ve **الهيَّبَان**: çobandır. Ve **الهَيَّبان**: develerin ağız köpüğüdür. Dedi ki: **الهيَّبان**: topraktır. Ve okudu:
أكلَّ يوم شِعِرٌ مستحدَثُ
نحن إذاً في الهيَّبان نَبحثُ
Zü’r-Rumme, dudakları köpürmüş develeri vasfederek dedi ki:
يظلّ اللُّغام الهيَّبان كأنه
جَنَا عُشَرٍ تَنْفِيه أشداقُها الهُدْلُ
Ve **جَنا العُشَر**: küçük bir nar gibi çıkar; sonra ipek gibi bir şeye yarılır; onun salyasını ona benzetti. Ve bedeviler **جَنا العُشَر**ı delikler yaparlar; onunla ateş yakarlar.

**وهب** : Ebû Hâtim, el-Asma’î’den: Araplar der: “**هَبْنِي** ذاك”; yani beni o say ve beni o kabul et. Dedi ki: “**هَبْ أَنِّي** فعلتُ ذاك” denilmez. Ve vacipte: “**قد وَهبْتُك**” denilmez. Sanki o, emir için konmuş bir kelimedir; “**ذَرْني**” ve “**دَعْني**” denildiği gibi; ve “**وذَرْتُك**” denilmez.
Sa’leb, İbnü’l-A’râbî’den: denilir: “Allah seni feda etsin: **وهَبَني الله فِداك**”; **جَعَلَني** manasında.
Şemir dedi ki: el-Ferrâ dedi: senden bir dirhem **اتَّهَبْتُ** ettim: hibeden **افْتَعَلْتُ** ettim. Ve falan **مُوهباً** sabahladı; yani hazırlanmış.
Dedi ki: ona bir **هِبَةً** ve **موْهِبةً** ve **وَهْباً** ve **وَهَباً** **وَهبتُ**; ona verdiğim zaman. Ve ondan **اتهَبْتُ**; yani kabul ettim.
Leys dedi ki: dersin: Allah ona şeyi **وَهَب** etti; o da **يَهَب** eder; **هِبَةً**. Ve insanlar aralarında onu **تَواهَبَه** ederler. Ve Allah **الوَهّاب الوَاهِب**dir. Ve sana çocuk ve başkası olarak her ne **وُهِبَ** edildiyse o **مَوْهوبٌ**dur.
Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: “( **لقد هممتُ ألاّ أَتَّهِبَ إلا مِن قُرَشِيّ أو أَنْصَاريّ أو ثَقَفِيّ** )”. “**لا أَتَّهِبَ**” sözü: yani ancak bunlardan birinden hibeyi kabul ederim.
Ebû Ubeyd dedi ki: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bedevî ahlâkında kabalık ve verdiklerinin üstüne artırma talebi gördü; bu yüzden, hediyeyi onlardan kabul etmekte Arap şehir halkını bedevî halkına tahsis etti; kabalığın onların ahlâkına galip gelmesi ve akıl ve anlayış sahiplerinden uzak olmaları sebebiyle. Allah doğruyu daha iyi bilir. Ve Allah bize yeter; O ne güzel vekildir.
İbnü’l-A’râbî dedi ki: **المَوْهَبَة**: gök suyunun biriktiği kayada bir çukurdur. Ve başkası okudu:
ولَفُوكِ أشهَى لو يَحِلُّ لنا
من ماءِ مَوْهَبةٍ على شُهْد
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd ve başkalarından: şey **أوْهَبَ** etti; devam ettiği zaman.
Başkası dedi ki: şey **أوهب** etti; adamın yanında hazırlanmış olduğu zaman; o da **مُوهِبٌ**dür. Ebû Zeyd okudu:
عظيم القَفا ضخم الخَواصِر أَوْهَبَتْ
له عَجوةٌ مَسْمُونَةٌ وخَمِيرُ
Ve denilir: bu, odunu **مُوهِب** bir vadidir; yani odunu çok.
Ve **وَهْبِينُ**: Dehnâ’nın dağlarından bir dağdır; onu gördüm.
Ve **المَوْهِبَةُ**: **الهِبة**dir; **الهاء**ın kesriyle; cem’i **مَواهِب**dir. Kayadaki çukura gelince: **مَوْهَبَة**; **الهاء**ın fethiyle; nadir olarak geldi. Ve **الوَهوب**: hibeleri çok olan adamdır. Ve Allah’ın sıfatından **الوهّاب**: hibeleri çok olan, kullara nimet veren.

**أهب** : **الأُهْبَة**: hazırlıktır; cem’i **أُهَب**dir. Ve adam **تأهّب** etti; **أُهْبَتَه**sini aldığı zaman. Ve **الإهاب**: deridir; cem’i **أُهُب** ve **أَهَب**.
Ve hadiste: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) evinde **أُهُبٌ عَطِنَةٌ** vardı; yani tabaklanmasında deriler.
Ve denilir: şey beni **تَهيَّبني** etti; ben onu **تهيّبْتُه** manasında. Ve boğuk sesliye: **أَبَّه** denilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ.
(بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس.
(بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب.
(بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة.
(بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً.
(بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء.
فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال :
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر.
وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]).
فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً.
(بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ.
(بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً.
(بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر.
فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *
والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن.
(بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ.
(بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *
(بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء.
فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها.
وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].
والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل.
(بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه.
ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ.
--------------ــــ
([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة.
([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان.
([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة".
([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً.
 ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم".
([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان.
 ([7])البيت في اللسان (5: 152-154).
 ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321.
([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه".
([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل *
([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد".
([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72).
([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة.
([14]) كذا في الأصل.
([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الهاء** ve onlardan sonra gelenler üçlüde)

(**بهو**) **الباء** ve **الهاء** ve **الواو** tek bir asıldır; o da evdir ve ona benzeyen şeydir. Şu hâlde **البَهْو** evlerin önünde öne alınmış evdir. Ve **البَهْو** boğanın barınağıdır. Ve denilir ki **البَهْو** hamile olanın iki kalçası arasında çocuğun yatma yeridir([1]). Ve denilir ki insanın ve başkasının iç boşluğuna **البَهْو**.

(**بهي**) **الباء** ve **الهاء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şeyin boş olması ve işlemez hâle gelmesidir. Denilir: **بيتٌ باهٍ**; içinde hiçbir şey olmayan boş ise. Ve derler: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" ve bu, onun kıllarından evler edinilmemesindendir; ve o çadırlara tırmanır da onları yırtar. Ve bazı hadiste: "أَبْهُوا الخَيْل" yani onları atıl bırakın. Ve belki derler: **بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً**; eğer delik deşik olduysa.

(**بهأ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da ünsiyettir. Araplar der: **بَهأْتُ بالرَّجُلِ**; eğer onunla ünsiyet ettiysen. Asmaî deve kitabında dedi: **ناقةٌ بَهَاءٌ** (uzatmalı), eğer sağana ünsiyet etmiş ise. Dedi: ve o, **بهأتُ**’tandır; eğer onunla ünsiyet ettiysen. Ve **البَهاء** güzellik ve cemâldir; ve o bu bâbdandır, çünkü bakan ona ünsiyet eder.

(**بهت**) **الباء** ve **الهاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o, şaşkınlık ve hayret gibidir. Denilir: **بُهِتَ** adam **يُبْهَتُ** **بَهْتاً**. Ve **البَهْتَةُ** hayrettir. Amma **البُهْتان** ise yalandır. Araplar der: **يا لَلبَهيتة**; yani: ey yalana!

(**بهث**) **الباء** ve **الهاء** ve **الثاء** asıl değildir; ve ([2]) adama **بُهثَة** adı verilmiştir.

(**بهج**) **الباء** ve **الهاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da sevinç ve tazeliktir. Denilir: **نباتٌ بهيجٌ**; yani taze, güzel. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. Ve **الابتهاج** da bundan sevinçtir.

(**بهر**) **الباء** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: biri galebe ve üstün gelme, diğeri şeyin ortasıdır.

Birincisine gelince, [dedi] dil ehli: **البَهْر** galebedir. Denilir: **ضوءٌ باهر**. Ve bundan onların sövmede sözleri: **بَهْراً**; yani galebe([3]). Dedi:
وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])
Onlara beddua eder. Ve İbn Ebî Rebîa dedi:
ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5])
Bir kavim dedi: manası **بهراً لكم**’dur. Başkaları dedi: manası galip gelen ve üstün gelen bir sevgidir. Başkaları dedi: manası, bunu gizlemeyip ilan ederek söyledim. Dedi: ve ondan **ابتُهر** falan falancayla; yani onunla meşhur oldu. Ve denilir: **ابتُهر بالشيء**; onunla meşhur oldu ve ona galip geldi. Ve ondan **القَمر الباهر**; yani zahir olan. Ve Araplar der: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر".
**البَهْر** güzelliğiyle gözleri kamaştırana denilir; ve ondan, dehre ve onun musibetlerine karşı hazırlık kılınan kimse; ve onlardan, onda ancak ondan mehir alınması bulunan kimse.

Ve bu bâba onların sözü döner: **ابتُهِرَ** falan falancayla. Ve bundan iddia olunan şey yalan da olabilir. Temîm dedi:
... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])
Yani bunda yalan bir iddianın galebesi yoktur. Ve Kümeyt dedi:
قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])
Ve [amma] diğer asıl ise, onların vadinin ortasına ve her şeyin ortasına **بُهْرَةٌ** demeleridir. Ve denilir: **ابهَارَّ الليلُ**; eğer yarı olduysa. Ve ondan hadis: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". Ve **الأباهر** kuşun tüylerindedir. Ve bunun bir kısmından **بَهْرَاء**([8]) adının türetilmesi.

Amma tartılan **البُهار** ise, aslı bence bedevî değildir.

(**بهز**) **الباء** ve **الهاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da galebe ve şiddetle itmedir.

(**بهس**) **الباء** ve **الهاء** ve **السين** tek bir kelimedir; denilir ki aslan **بَيْهساً** diye adlandırılır.

(**بهش**) **الباء** ve **الهاء** ve **الشين**: iki şeydir; biri sevince benzer, diğeri ağaçtan bir cinstir.

Birincisi onların sözü: **بَهَش إليه**; eğer onu gördü de onunla sevindi ve ona güldüyse. Ve ondan Hasan’ın hadisi*: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". Ve ondan onun sözü:
* وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) *

İkincisi **البَهْش**’tir; o, yaş olduğu sürece **المُقْل**’dür; kuruduğunda ise **خَشْل**’dir. Ve Ömer dedi; ve ona, Ebû Mûsâ’nın kavminin diliyle bir **حَرفاً** okuduğu ulaştı da dedi: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". Diyor ki: o Hicaz ehli değildir; ve **المقْل** biter; diyor ki: Kur’an Hicaz diliyle inmiştir, Yemen’le değil.

(**بهظ**) **الباء** ve **الهاء** ve **الظاء** tek bir kelimedir; o, onların sözü: **بَهَظه الأمرُ**; eğer ona ağır geldiyse. Ve bu ağır bir iştir: **أَمْرٌ باهظ**.

(**بهق**) **الباء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, deriye arız olan bir karalıktır; yahut onun rengine muhalif bir renktir. Rü’be dedi:
* كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) *

(**بهل**) **الباء** ve **الهاء** ve **اللام**. Üç asıl: biri salıverme, ikincisi duadan bir cins, üçüncüsü suda azlıktır.

Birincisine gelince, derler: **بَهَلْتُه**; eğer onu ve iradesini salıverdiysen. Ve bundan **النّاقة الباهِلُ**; o, üzerinde nişan olmayan devedir. Ve denilir: üzerinde **صِرَارَ** olmayan [deve]. Ve ondan kadının([12]) kocasına hadisi: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، ve boşamasını istemişti.

Ve diğerine gelince, **الابتهال** ve duada yalvarmadır. Ve **المباهلةُ** buna döner; çünkü **المُتَبَاهِلَين**’den her biri arkadaşına beddua eder. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61].

Üçüncüsü **البَهْل**’dir; o az sudur.

(**بهم**) **الباء** ve **الهاء** ve **الميم**: şeyin, kendisine varılacak yönün bilinmez olarak kalmasıdır. Denilir: bu **أمرٌ مُبْهَم**. Ve ondan **البُهْمةُ**: içinde yarık olmayan kaya; ve onunla, hangi yönden istense kendisine güç yetirilemeyen yiğit adam benzetilmiştir. Ve bir kavim dedi: **البُهْمةُ** atlıların topluluğudur. Ve ondan **البَهيمُ**: içine başkası karışmayan renk; siyah olsun yahut başkası. Ve **أبْهَمْتُ البابَ**: onu kapattım.

Ve bu bâbdan şâz olan şeylerdendir: parmaklardan **الإبهام**. Ve **البَهْم** koyunun küçükleridir. Ve **البُهْمَى** bir bitkidir; ve yer **أبْهَمَتِ**; **بُهْمَاهَا** çoğaldı. Dedi:
لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])

(**بهن**) **الباء** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir; ve onda da bir reddediş([14]) vardır. Denilir: **البَهْنانة** çok gülen kadındır; ve denilir: güzel kokulu. Ve onun sözü:
ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ  *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])
Şu hâlde o, zikrettiğimiz ismi kastetti; onu **فَعَالِ** üzere çıkardı.

ـ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!البَهْوُ : البَيْتُ المُقَدَّمُ أَمامَ البُيُوتِ ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
يقالُ : قَعَدُوا في البَهْوِ .
( و ) البَهْوُ : ( كِناسٌ واسِعٌ للثَّوْرِ ) يَتَّخذُه في أَصْلِ الأَرْطَى ؛ قالَ أَبو الغريبِ النَّصْريُّ :
إذا حَدَوْتَ الدَّيْدَجانَ الرادِجا
رأَيْتَه في كلِّ *!بَهْوٍ دامِجَا ( ج *!أَبْهاءٌ *!وبُهُوٌّ ) ، بضمِّ الباءِ والهاءِ والتّشْديدِ ، ( *!وبُهِيٌّ ) ، كعُتِيَ .
شاهِدُ *!الأَبْهاءِ بمعْنَى البُيوتِ الحديِثُ : تَنْتَقِلُ العَرَبُ *!بأَبْهائِها إلى ذي الخلَصَةِ ، أَي ببيوتِها .
( و ) البَهْوُ : ( الواسِعُ مِن الأَرْضِ ) الذي ليسَ فيه جِبالٌ بين نَشْزَيْنِ ،

وكلُّ هَواءٍ أَو فَجْوة فهو عنْدَ العَرَبِ بَهْوٌ ؛ قالَ ابنُ أَحْمر :
بَهْوٌ تَلاقَتْ بهِ الآرامُ والبَقَرُ ( و ) البَهْوُ : الواسِعُ ( مِن كلِّ شيءٍ ) .
قالَ الأصْمعيُّ : أَصْلُ البَهْوِ السَّعَةُ . يقالُ : هو في بَهْوٍ مِن العَيْشِ ، أَي في سَعَةٍ .
( و ) البَهْوُ : ( جَوْفُ الصَّدْرِ ) مِن الإنْسانِ ومِن كلِّ دابَّةٍ ؛ قالَ الشاعِرُ :
إذا الكاتِماتُ الرَّبْوِ أَضْحَتْ كَوَابياً
تَنَفَّسَ في بَهْوٍ من الصَّدْرِ واسِعيُريدُ الخَيْلَ التي لا تكادُ تَرْبُو ، يقولُ : فقد رَبَتْ مِن شِدَّةِ السَّيْر ولم يَكْبُ هذا ولا رَبَا ولكن اتَّسَعَ جوْفُه فاحْتَمَل .
( أَو ) بَهْوُ الصَّدْرِ : ( فُرْجَةُ ما بينَ الثَّدْيَيْنِ والنَّحْرِ ) ؛ وقيلَ ما بينَ الشَّراسِيفِ ، وهي مَقَاطُّ الأَضْلاعِ .
( و ) البَهْوُ : ( مَقِيلُ الوَلَدِ بين الوَرِكَيْنِ من الحامِلِ ، ج أَبْهاءٌ *!وأَبْهٍ *!وبِهِيٌّ ) بالكسر ، ( *!وبُهِيٌّ ، بالضَّمِّ .
( *!والباهِي من البُيُوتِ : الخالِي المُعَطَّلُ ) .
وفي الصِّحاحِ : بيتٌ *!باهٍ أَي خالٍ لا شَيءَ فيه .
وقالَ غيرُهُ : قَلِيلُ المَتاعِ ( و ) قد ( *!أَبْهاهُ ) إذا خَرَّقَه وعَطَّلَه ؛ ومنه قَوْلُهم : المِعْزَى *!تُبْهي ولا تُبْني ، لأنَّها تَصْعَدُ على الأَخْبِيَةِ فتخرقُها حتى لا يُقْدَرُ على سُكْناها ، وهي مع ذلك لا تكونُ الخِيامُ مِن أَشْعارِها إنَّما تكونُ مِن الصُّوفِ والوبرِ ؛ كما في الصِّحاحِ .
( *!فَبَهِيَ ، كعَلِمَ ) ، بها : أَي تَخَرَّقَ وتَعَطَّل .
(*!والبيهيٌّ ) : مُحدِّثٌ ( رَوَى

عن عُرْوَةَ ) ؛ هكذا هو في النسخِ ، وفيه تَصْحِيفانِ :
الأوَّل : الصَّوابُ البَهِيُّ كغَنِيَ ؛ والثَّاني : قَوْلُه رَوى عن عُرْوَةَ صَوابُه عن عُمَر ؛ وعنه ابْنُه يحيى بنُ *!البهيِّ كما نصَّ عليه ابْنُ حبَّان فتأمل ذلك .
( *!والبهاءُ : ) الحُسْنُ ) كما في الصحِّاحِ ، ( والفعلُ ) مِنْهُ ( *!بَهُوَ كَسَرُوَ ورضي ) نقلهما الجَوْهرِيُّ ؛ ( و ) *!بَهَا مِثْلُ ( دَعَا وسَعَى ) ، *!بَهاءً *!وبَهاءَةً ، فهو *!باهٍ *!وبَهِيٌّ *!وبَهٍ ، وهي *!بَهِيَّة من نِسْوَةٍ *!بَهِيَّات *!وبَهايَا .
( و ) مِن المجازِ : *!البَهاءُ ( وَبِيصُ رَغْوَةِ اللّبَنِ ) . يقالُ : حَلَبَ اللَّبَنَ فَعَلاهُ البَهاءُ ؛ وهو مَمْدودٌ غَيْر مَهْموزٍ لأنَّه مِن *!البَهْي ؛ وقد جاءَ ذِكْرُه في حدِيثِ أُمِّ مَعْبِدٍ .
( *!وباهَيْتُهُ ) *!مُباهَاةً : فاخَرْتَه ، ومنه حدِيثُ عَرَفَةَ :*!يباهِي بهم المَلائِكَةَ .
( *!فَبَهَوْتُه : غَلَبْتُهُ بالحُسْنِ ) .
وقالَ اللّحْيانيُّ : *!باهَانِي *!فَبَهَوْتُه *!وبَهَيْتُه ، أَي صرْتُ *!أَبْهَى منه .
( *!وأَبْهَى الإناءَ : فَرَّغَهُ ) ؛ حَكَاه أَبو عبيدٍ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( و ) أَبْهَى ( الخَيْلَ : عَطَّلَها من الغَزْوِ ) ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ؛ أَي فلا يُغْزَى عليها ؛ وقد جاءَ في الحدِيثِ : أنَّه صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رجُلاً حينَ فُتِحَتْ مكَّةَ يقولُ : *!أَبْهُوا الخَيْلَ فقد وَضَعَتِ الحَرْبُ أَوْزارَها ، فقالَ ، عليه السلام : ( لا تَزالونَ تُقاتِلْون الكُفَّارَ حتى يُقاتِلَ بَقيَّتُكم الدجَّال ) .
وقالَ بعضُهم في مَعْناه : أَي عَرّوها ولا تَرْكَبُوها فما بَقِيْتُم تَحْتاجُون إلى الغزْوِ .
وقيلَ : إنَّما أَرادَ وسِّعُوا لها في العَلَف وأَرِيحُوها ؛ والأوَّلُ هو الوَجْه .
( و ) أَبْهَى ( الرَّجُلُ : حَسُنَ وجْهُهُ .
( *!وبَهَّى البَيْتَ *!تَبْهِيَةً : وَسَّعَهُ

وعَمِلَهُ ) ؛ قالَ الَّراجزُ :
أَجْوَفَ *!بَهَّى *!بَهْوَهُ فأَوْسَعا ( وبِئْرٌ *!باهِيَةٌ : واسِعَةُ الفَمِ .
( *!وتَباهَوْا : تَفاخَرُوا ) ؛ ومنه حدِيثُ أَشْراطِ الساعَةِ : ( أَن *!يَتَباهَى الناسُ في المساجِدِ ) .
( *!وبُهَيَّةُ ، كسُمَيَّةَ ) : اسمُ امْرأَةٍ ؛ الأَخْلَقُ أَنْ تكونَ تَصْغِيرُ *!بَهِيَّة كما قالوا في المَرْأَةِ حُسَيْنَةُ فسَمّوها بتَصْغيرِ الحَسَنَة ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الأعْرابيِّ :
قالتْ *!بُهَيَّةُ : لا تُجاوِزُ أَهْلَنا
أَهْل الشَّوِيِّ وعابَ أَهْلُ الجامِلِ *!أبُهَيَّ إن العَنْزَ تَمْنَعُ ربها
من أن يُبَيِّتَ جارَها بالحابِلِالحابِلُ : أَرْضٌ ؛ عن ثَعْلب .
*!وبُهَيَّةُ : ( تابِعيَّةٌ ) رَوَت عن عائِشَةَ ، وعنها أَبو عقيل .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ناقَةٌ *!بَهْوَةُ الجَنْبَيْن : واسِعَتُهما ؛ قالَ جَنْدلٌ :
على ضُلُوع بَهْوَةِ المَنافِجِ *!والبَهاءُ : المَنْظَرُ الحَسَنُ الرائِعُ المَالِىءُ للعَيْنِ .
*!والبَهِيُّ ، كغَنِيَ : الشيءُ ذُو *!البهاءِ ممَّا يملأُ العَيْنَ رَوْعُه وحُسْنُه .
وهو أَيْضاً لَقَبُ أَبي بكْرٍ أَحْمد بن إبراهيمَ بنِ أَحمدَ بنِ محمدِ بنِ عطية بنِ زيادِ بن يزيد بنِ بلالِ بنِ عبدِ اللَّهِ الأسَدِيّ ، قيلَ له ذلِكَ *!لبهائِهِ ، ثِقَةٌ رَوَى عنه عبدُ الغَنيِّ بنُ سعيدٍ .
ورجُلٌ بَهٍ ، كعَمٍ ، مِن قوْمٍ *!أبْهِياءَ ، وهي *!بَهيَّةٌ كعَمِيَّةٍ . وقالوا : امْرأَةٌ *!بُهْيَا ، بالضمِّ ، وهو

نادِرٌ وله أَخَوات حَكَاها ابنُ الأعْرابيِّ عن حُنَيْفِ الحَناتِم ، وكانَ مِن آبَلِ الناسِ فقالَ : الرَّمْكاءُ بُهْيَى ، والحَمْراءُ صُبْرَى ، والخَوَّارَةُ غُزْرَى ، والصَّهْباءُ سُرْعَى .
قالَ الأزْهرِيُّ : قوْلُه بُهيَى أَرادَ *!البَهِيَّة الرَّائِعَة ، وهي تَأْنِيثُ *!الأَبْهى .
ويقولونَ : إنَّ هذا *!لبُهْيَايَ أَي ممَّا *!أَتَباهَى به ؛ حكَاهُ ابنُ السِّكِّيت عن أَبي عمرو .
*!وبَهِيَ به ، كَعَلِمَ : أنَس : وقد ذُكِرَ في الهُمْزةِ .
وقالَ أَبو سعيدٍ : *!ابْتَهَأْتُ بالشَّيءِ أَنِسْتَ به وأْحْبَبْتَ قُرْبَه ؛ قالَ الأعْشى :
ومن الحَيِّ مَنْ يَهْوَى هَوانَا *!ويَبْتَهِي
وآخَرُ قد أَبْدَى الكَآبَةَ مُغْضَباوكغَنِيَّةٍ : أُمُّ *!البَهاءِ *!بَهِيَّةُ بنْتُ أَبي الفتْحِ بنِ بَدْرَانَ سَمِعَتْ من الكِنْدِي ، وضَبَطَها الشَّرِيف عزّ الدِّيْن في وفِيَّاتِه .
*!وبَهِيةُ ، بالفتْحِ : جَدُّ أَبي الحَسَنِ محمدِ بنِ عُمَر بنِ حُميدِ البزَّازِ البَغْدادِيِّ عن القاضِي أَبي عبدِ اللَّهِ المحامليّ ، وعنه البرقانيّ .
وسقطُ *!البَهْو : قَرْيةٌ بمِصْرَ .

##### Türkçe

: ( ve ( **البَهْوُ**: evlerin önünde önde bulunan ev ) ); onu **الجَوْهرِيُّ** nakletti.
Denir: **قَعَدُوا في البَهْوِ**.

( ve ) **البَهْوُ**: ( boğa için geniş bir in ) ki onu **الأَرْطَى**’nın dibinde edinir; **أَبو الغريبِ النَّصْريُّ** dedi ki:
إذا حَدَوْتَ الدَّيْدَجانَ الرادِجا
رأَيْتَه في كلِّ **بَهْوٍ** دامِجَا
(çoğulu **أَبْهاءٌ** ve **بُهُوٌّ**), **الباء** ve **الهاء**’nın dammesi ve şeddeli (okunuşla), (ve **بُهِيٌّ**), **عُتِيَ** gibi.

**الأَبْهاءِ**’nın “evler” mânasında şahidi, hadis: **تَنْتَقِلُ العَرَبُ بأَبْهائِها إلى ذي الخلَصَةِ**; yani evleriyle.

( ve ) **البَهْوُ**: ( yerin geniş olanı ) ki onda iki yükselti arasında dağlar yoktur,

ve her hava (boşluğu) yahut gedik Arapların yanında **بَهْوٌ**dur; **ابنُ أَحْمر** dedi ki:
بَهْوٌ تَلاقَتْ بهِ الآرامُ والبَقَرُ

( ve ) **البَهْوُ**: ( her şeyden ) geniş olan.
**الأصْمعيُّ** dedi: **البَهْوِ**’nun aslı genişliktir. Denir: **هو في بَهْوٍ مِن العَيْشِ**, yani bir genişliktedir.

( ve ) **البَهْوُ**: ( göğsün iç boşluğu ) insandan ve her binek hayvandan; şair dedi ki:
إذا الكاتِماتُ الرَّبْوِ أَضْحَتْ كَوَابياً
تَنَفَّسَ في بَهْوٍ من الصَّدْرِ واسِعيُريدُ الخَيْلَ التي لا تكادُ تَرْبُو ، يقولُ : فقد رَبَتْ مِن شِدَّةِ السَّيْر ولم يَكْبُ هذا ولا رَبَا ولكن اتَّسَعَ جوْفُه فاحْتَمَل .

( veya ) **بَهْوُ الصَّدْرِ**: ( iki meme ile boğaz çukuru arasındaki açıklık ); ve “iki **الشَّراسِيفِ** arası” denildi; o da kaburgaların kesişim yerleridir.

( ve ) **البَهْوُ**: ( hamilede iki kalça arasındaki çocuğun yatma yeri; çoğulu **أَبْهاءٌ** ve **أَبْهٍ** ve **بِهِيٌّ** ) kesre ile, (ve **بُهِيٌّ**, damme ile.

( **والباهِي من البُيُوتِ : الخالِي المُعَطَّلُ** ).
**الصِّحاح**’ta: **بيتٌ باهٍ** yani içinde hiçbir şey olmayan boş.
Başkası dedi: eşyası az olan.

( ve ) ( **أَبْهاهُ** ) olmuş olur; onu yırtıp harap ettiğinde; bundan onların sözü: **المِعْزَى تُبْهي ولا تُبْني**; çünkü o çadırlara tırmanır da onları yırtar, ta ki içinde oturmaya güç yetirilemez; bununla beraber çadırlar onun kıllarından olmaz, ancak yünden ve kıldan olur; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( **فَبَهِيَ** , **عَلِمَ** gibi), **بها**: yani yırtıldı ve harap oldu.

(**والبيهيٌّ**): bir muhaddis; ( rivayet etti

**عُرْوَةَ**’dan ); nüshalarda böyle; onda iki tashif vardır:
birincisi: doğrusu **البَهِيُّ** **غَنِيَ** gibi; ikincisi: “**رَوى عن عُرْوَةَ**” sözü, doğrusu “**عن عُمَر**”; ondan da oğlu **يحيى بنُ البهيِّ** rivayet etti; **ابْنُ حبَّان**’ın açıkça belirttiği üzere; bunu düşün.

( **والبهاءُ**: ) güzellik ) **الصحِّاح**’ta olduğu gibi; (fiil) ondan ( **بَهُوَ كَسَرُوَ ورضي** ) ikisini **الجَوْهرِيُّ** nakletti; ( ve ) **بَهَا** ( **دَعَا** ve **سَعَى** gibi), **بَهاءً** ve **بَهاءَةً**, o hâlde o **باهٍ** ve **بَهِيٌّ** ve **بَهٍ**’dir; o (kadın) **بَهِيَّة**’dir; kadınlardan **بَهِيَّات** ve **بَهايَا**.

( ve ) mecazdan: **البَهاءُ** ( sütün köpüğünün parıltısı ). Denir: sütü sağdı da **البَهاءُ** onun üstüne çıktı; o, uzatmalı, hemzesizdir; çünkü o **البَهْي**’dendir; **أُمِّ مَعْبِدٍ** hadîsinde onun zikri gelmiştir.

( **وباهَيْتُهُ** ) **مُباهَاةً**: onunla övüştün; bundan **عَرَفَةَ** hadîsi: **يباهِي بهم المَلائِكَةَ**.

( **فَبَهَوْتُه : غَلَبْتُهُ بالحُسْنِ** ).

**اللّحْيانيُّ** dedi: **باهَانِي فَبَهَوْتُه وبَهَيْتُه**, yani ondan daha **أَبْهَى** oldum.

( **وأَبْهَى الإناءَ : فَرَّغَهُ** ); **أَبو عبيدٍ** onu rivayet etti; **الجَوْهرِيُّ** nakletti.

( ve ) **أَبْهَى** ( **الخَيْلَ : عَطَّلَها من الغَزْوِ** ); **الجَوْهرِيُّ** onu nakletti; yani onunla gazâ edilmez; hadiste gelmiştir: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) Mekke fethedildiğinde bir adamı işittiği: **أَبْهُوا الخَيْلَ فقد وَضَعَتِ الحَرْبُ أَوْزارَها**, dedi; bunun üzerine, aleyhisselâm dedi ki: ( **لا تَزالونَ تُقاتِلْون الكُفَّارَ حتى يُقاتِلَ بَقيَّتُكم الدجَّال** ).

Bazıları mânasında dedi: yani onları soyun, onlara binmeyin; siz kaldıkça gazâya ihtiyaç duyarsınız.
Ve denildi: ancak muradı, onlara yemde genişlik verin ve onları dinlendirin; birincisi vechdir.

( ve ) **أَبْهَى** ( adam: yüzü güzel oldu.

( **وبَهَّى البَيْتَ تَبْهِيَةً : وَسَّعَهُ وعَمِلَهُ** ); recez söyleyen dedi ki:
أَجْوَفَ بَهَّى بَهْوَهُ فأَوْسَعا

( ve **بِئْرٌ باهِيَةٌ**: ağzı geniş.

( **وتَباهَوْا : تَفاخَرُوا** ); bundan kıyamet alâmetleri hadîsi: ( **أَن يَتَباهَى الناسُ في المساجِدِ** ).

( **وبُهَيَّةُ** , **سُمَيَّةَ** gibi): bir kadının adı; en uygun olan, **بَهِيَّة**’nin küçültmesi olmasıdır; “kadında **حُسَيْنَةُ**” dedikleri gibi, böylece onu **الحَسَنَة**’nin küçültmesiyle adlandırdılar; **ابنُ الأعْرابيِّ** inşad etti:
قالتْ بُهَيَّةُ : لا تُجاوِزُ أَهْلَنا
أَهْل الشَّوِيِّ وعابَ أَهْلُ الجامِلِ
أبُهَيَّ إن العَنْزَ تَمْنَعُ ربها
من أن يُبَيِّتَ جارَها بالحابِلِالحابِلُ : أَرْضٌ ؛ عن ثَعْلب .

**وبُهَيَّةُ**: ( tâbiî bir kadın ) **عائِشَةَ**’den rivayet etti; ondan da **أَبو عقيل**.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**ناقَةٌ بَهْوَةُ الجَنْبَيْن**: ikisi geniş; **جَنْدلٌ** dedi ki:
على ضُلُوع بَهْوَةِ المَنافِجِ

**والبَهاءُ**: göze dolan, hayran bırakan güzel, etkileyici manzara.
**والبَهِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: heybeti ve güzelliği gözü dolduran şey; **البهاءِ** sahibi.

Ve o ayrıca **أَبي بكْرٍ أَحْمد بن إبراهيمَ بنِ أَحْمدَ بنِ محمدِ بنِ عطية بنِ زيادِ بن يزيد بنِ بلالِ بنِ عبدِ اللَّهِ الأسَدِيّ**’nin lakabıdır; ona bu, **لبهائِهِ** denildi; güvenilir (râvi); ondan **عبدُ الغَنيِّ بنُ سعيدٍ** rivayet etti.

Ve bir adam **بَهٍ** , **عَمٍ** gibi, bir kavimden **أبْهِياءَ**; ve o (kadın) **بَهيَّةٌ** **عَمِيَّةٍ** gibi. Ve dediler: **امْرأَةٌ بُهْيَا**; damme ile; ve o...

Nadirdir; ve onun kızkardeşleri vardır; onları İbnü’l-A‘râbî, Huneyf el-Hanâtim’den hikâye etti; o, insanların en **آبل** olanlarındandı; şöyle dedi: **الرَّمْكاءُ** **بُهْيَى**’dır, **والحَمْراءُ** **صُبْرَى**’dır, **والخَوَّارَةُ** **غُزْرَى**’dır, **والصَّهْباءُ** **سُرْعَى**’dır.

el-Ezherî dedi: Onun **بُهيَى** sözüyle, **البَهِيَّة** **الرَّائِعَة**’yi kastetti; o, **الأَبْهى**’nın müennesi kılınmasıdır.

Ve derler ki: Şüphesiz bu, benim **لبُهْيَايَ**’ımdandır; yani onunla **أَتَباهَى** ettiğim şeylerdendir; onu İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Amr’dan hikâye etti.

Ve **بَهِيَ** onunla, **كَعَلِمَ**: **أنَس**; ve **الهُمْزة**’de zikredilmiştir.

Ebû Sa‘îd dedi: **ابْتَهَأْتُ** şey ile: onunla ünsiyet ettin ve yakınlığını sevdin; el-A‘şâ dedi:

Ve hayyden, bizim hevanı seven kimse vardır
ve **ويَبْتَهِي**
ve bir başkası, öfkeli olarak kederi açığa vurmuştur

Ve **كغَنِيَّةٍ**: **أُمُّ** **البَهاءِ**: **بَهِيَّةُ** bint Ebî’l-Feth b. Bedrân; el-Kindî’den işitti; onu eş-Şerîf ‘İzzü’d-Dîn, vefeyâtında ضبط etti.

Ve **بَهِيةُ**، fetih ile: Ebû’l-Hasen Muhammed b. ‘Umar b. Humeyd el-Bezzâz el-Bağdâdî’nin dedesi; kadı Ebû ‘Abdillâh el-Muhâmilî’den; ondan da el-Berkânî.

Ve **البَهْو**’nun saktı: Mısır’da bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَهَا
1 بَهَا ب بها , (JK, Msb, K,) aor. يَبْهَا, (JK,) or يَبْهُو; (Msb, K;) and بَهُوَ, aor. يَبْهُو; and بَهِىَ, aor. يَبْهَى; (S, * K;) and بَهَى, [first pers. بَهَيْتُ,] aor. يَبْهَى; (K;) inf. n. بَهَآءٌ and بَهَآءَةٌ; (JK, TA;) He (a man, S) or it, was,  or became, characterized by, or possessed of, بَهَآء, meaning beauty, or goodliness [&c.]. (JK, S, Msb, K.) -A2- بَهَوْتُهُ and بَهَيْتُهُ: see 3. -A3- بَهِىَ, (S, K,) aor. بَهَوَ , (K,) inf. n. بَهًا, (TA,) It (a tent, S, K) was, or became, empty, or vacant: (K:) or it was, or became, rent, or pierced with holes, and rendered vacant. (S, TA.) -A4- بَهِىَ بِهِ i. q. بَهَأَ بِهِ [q. v.]. (JK.) And بَهَؤُوا بِهِ occurs in a trad., as they relate it, for بَهَؤُوا بِهِ. (A'Obeyd, TA in art. بهأ.)

بهّاهُ
2 بهّاهُ بهاه بهاة , inf. n. تَبْهِيَةٌ, He made it wide, or ample; or widened it; and made it; namely, a بَيْت [i. e. tent, or house]. (K.)

باهاهُ
3 باهاهُ باهاه باهاة باهى , (TA,) [and باهى بِهِ, as will be seen from what follows,] inf. n. مُبَاهَاةٌ, (S, TA,) He vied, or competed, with him, or contended with him for superiority, in beauty, or goodliness, or in glorying, or boasting, or in glory, or excellence; he emulated, or rivalled, him therein; or, simply, he vied with him; syn. بَارَاهُ; (TA in art. بهج;) and فَاخَرَهُ. (S, * TA.) Hence, in a trad. respecting 'Arafeh, تُبَاهِى بِهِمُ المَلَائِكَةُ [The angels vie with them]. (TA.) You say, ↓ بَاهَانِى فَبَهَوْتُهُ (Lh, JK, K *) and ↓ بَهَيْتُهُ (Lh, JK) i. e. [He vied, or competed, with me, or contended with me for superiority, in beauty, or goodliness, &c.,] and I became, (Lh,) or I was, (JK,) more beautiful, or goodly, [&c.,] than he, (Lh, JK,) or I surpassed him in beauty, or goodliness [&c.]. (K.)

ابهى
4 ابهى أبه أبهى أبهي أبهيي ابهى ابهي بهي آبه آبهي آبهيي He (a man) was, or became, beautiful, or handsome, in face. (K.) -A2- ابهاهُ [He deprived it of beauty, or goodliness; the ا being a privative, as it often is, like the Greek a: this is probably the primary signification: (see Freytag's Arab. Prov. ii. 604:) and hence, ― -b2- ] He made it empty, or vacant: (K:) or he rent it, or made holes in it: (JK:) or he rent it, or made holes in it, and rendered it vacant: (S:) namely, a tent. (JK, S, K.) Hence the saying, المِعْزَى تُبْهِى وَ لَا تُبْنِى [explained in art. بنى]: (JK, S:) applied to him who injures and does not profit. (JK.) ― -b3- He emptied it; namely, a vessel. (A'Obeyd, JK, S, K.) ― -b4- ابهى الخَيْلَ He freed the horses from service (JK, S, K) in warfare; (S, K;) i. e. he did not go to war upon the horses: (TA:) or he divested the horses of their furniture, and did not ride them: or he supplied the horses amply with fodder, and gave them rest: but the first is the-approved explanation. (TA.)

تَبَاهَوْا
6 تَبَاهَوْا باهى تباهى تباهوا They vied, or competed, or contended for superiority, one with another, [in beauty, or goodliness, or] in glorying, or boasting, or in glory, or excellence; they emulated, or rivalled, one another therein; or, simply, they vied, one with another; syn. تَفَاخَرُوا. (S, K.)

يَبْتَهِى
8 يَبْتَهِى يبتهى يبتهي occurs in a verse of El-Aashà for يَبْتَهِئُ. (O, TS, L, on the authority of As, in art. بهأ, q. v.)

بَهْوٌ
بَهْوٌ بهو هو Ampleness; or an ample state, or condition: so in the saying, هُوَ فِى بَهْوٍ مِنَ العَيْشِ [He is in an ample state, or condition, of life]: and this is [said to be] the primary signification. (As, TA.) ― -b2- Anything ample, wide, or spacious. (K.) [Hence,] نَاقَةٌ بَهْوَةٌ الجَنَبَيْنِ A she-camel wide in the two sides. (TA.) ― -b3- A wide, or spacious, tract of land, (K, TA,) in which are no mountains, between two elevated tracts. (TA.) ― -b4- A wide covert, or hiding-place, of a [wild] bull, (JK, K, TA,) which he makes for himself at the foot of the kind of tree called أَرْطًى [q. v.]: (TA:) pl. [of pauc.] أَبْهَآءٌ and [of mult.] بُهُوٌّ and [quasi-pl.-n.] بَهِىٌّ. (K.) ― -b5- Any vacant, or intervening, space. (TA.) ― -b6- The interior of the chest, or breast, (K, TA,) of a man and of any beast: (TA:) or the space that intervenes between the two breasts and the uppermost part of the chest (K, TA) is called بَهْوُ الصَّدْرِ: (TA:) or the part between [or within] the extremities of the ribs that project over the belly: (TA:) and in her that is pregnant, (JK, K,) whatever she be, (JK,) the resting-place of the fœtus, between the two haunches: (JK, K:) pl. [of pauc.] أَبْهَآءٌ and أَبْهٍ and [of mult.] بُهِىٌّ and [quasi-pl. n.] بَهِىٌّ [in the TA بِهِىٌّ, which seems to be a mistake]. (K) ― -b7- A tent that is placed in advance, before the other tents: (JK, S, TA:) pl. أَبْهَآءٌ. (JK.) In a trad., Arabs are spoken of as removing with their أَبْهَآء. (TA.)

بَهٍ
بَهٍ ب به بة [originally بَهِوٌ]: see بَهِىٌّ, in two places.

بَهَآءٌ
بَهَآءٌ بهآء Beauty, or goodliness: (S, Msb, K:) beauty of aspect, of mien, or of external state or condition: (Msb:) a beautiful aspect, that excites admiration, and satisfies the eye: (TA:) and, as an attribute of God, (Msb,) greatness, or majesty. (Msb, Har p. 271.) ― -b2- (tropical:) The froth of milk: (JK:) or the glistening of the froth of milk. (K.) -A2- As an epithet applied to a she-camel, it belongs to art. بهأ [in which it is explained]. (S.)

بَهِىٌّ
بَهِىٌّ بهى بهي Possessing the quality, or attribute, of بَهَآء [i. e. beauty, or goodliness, &c.]; (JK, S, Msb;) the beauty of which, (JK,) or the pleasing appearance of which, (TA,) satisfies the eye; (JK, TA;) as also ↓ بَهٍ and ↓ بَاهٍ: the fem. of بَهِىٌّ is بَهِيَّةٌ; of which the pl. is بَهِيَّاتٌ and بَهَايَا: and the fem. of ↓ بَهٍ is بَهِيَةٌ; and the pl. is أَبْهِيَآءُ. (TA.)

بَاهٍ
بَاهٍ باه باة : see بَهِىٌّ. -A2- Also, applied to a بَيْت [or tent (see بَهِىَ)], Empty, or vacant; (JK, S, K;) containing nothing: (S:) or containing little furniture, or few goods or utensils. (TA.) ― -b2- بِئْرٌ بَاهِيَةٌ A wide-mouthed well. (K.)

أَبْهَى
أَبْهَى ذ [More, and most, beautiful, or goodly;] surpassingly, or superlatively, beautiful, or goodly: fem. بُهْيَا; which is applied to a woman, and, by Honeyf El-Hanلtim, to a she-camel. (Az, TA.) [Hence,] one says, اـِنَّ هٰذَا لَبُهْيَاىَ [This is my superlatively beautiful quality; or] this is of the things in which I vie with others. (AA, ISk.)

##### Türkçe

**بَهَا**
1 **بَهَا** ب **بها** , (JK, Msb, K,) muzâri‘ı **يَبْهَا**, (JK,) yahut **يَبْهُو**; (Msb, K;) ve **بَهُوَ**, muzâri‘ı **يَبْهُو**; ve **بَهِىَ**, muzâri‘ı **يَبْهَى**; (S, * K;) ve **بَهَى**, [birinci şahıs **بَهَيْتُ**,] muzâri‘ı **يَبْهَى**; (K;) mastarı **بَهَآءٌ** ve **بَهَآءَةٌ**; (JK, TA;) O (bir adam, S) yahut o (şey), **بَهَآء** ile nitelenmiş oldu yahut **بَهَآء** sahibi oldu; **بَهَآء** “güzellik” yahut “güzel oluş” [&c.] demektir. (JK, S, Msb, K.) -A2- **بَهَوْتُهُ** ve **بَهَيْتُهُ**: 3’e bak. -A3- **بَهِىَ**, (S, K,) muzâri‘ı **بَهَوَ**, (K,) mastarı **بَهًا**, (TA,) O (bir çadır, S, K) boş oldu yahut boş hâle geldi: (K:) yahut o yırtıldı yahut deliklerle delindi ve boş hâle getirildi. (S, TA.) -A4- **بَهِىَ بِهِ** i. q. **بَهَأَ بِهِ** [bk.]. (JK.) Ve bir rivayette, onların rivayet ettikleri üzere, **بَهَؤُوا بِهِ** yerine **بَهَؤُوا بِهِ** vârid olur. (A'Obeyd, TA in art. **بهأ**.)

**بهّاهُ**
2 **بهّاهُ** **بهاه** **بهاة** , mastarı **تَبْهِيَةٌ**, Onu geniş yaptı yahut bol yaptı; yahut onu genişletti; ve onu yaptı; yani bir **بَيْت** [yani çadır yahut ev]. (K.)

**باهاهُ**
3 **باهاهُ** **باهاه** **باهاة** **باهى** , (TA,) [ve aşağıdan görüleceği üzere **باهى بِهِ**,] mastarı **مُبَاهَاةٌ**, (S, TA,) Onunla güzellikte yahut güzel oluşta, yahut övünmede yahut böbürlenmede, yahut şan ve şerefte yahut üstünlükte üstünlük için yarıştı yahut rekabet etti yahut çekişti; bu hususta onu taklit etti yahut ona rakip oldu; yahut sadece onunla yarıştı; eş anlamlısı **بَارَاهُ**; (TA in art. **بهج**;) ve **فَاخَرَهُ**. (S, * TA.) Bundan dolayı, ‘Arafa hakkında bir rivayette, **تُبَاهِى بِهِمُ المَلَائِكَةُ** [Melekler onlarla yarışır]. (TA.) Şöyle dersin: ↓ **بَاهَانِى فَبَهَوْتُهُ** (Lh, JK, K *) ve ↓ **بَهَيْتُهُ** (Lh, JK) yani [o benimle güzellikte yahut güzel oluşta &c. üstünlük için yarıştı yahut rekabet etti yahut çekişti] ve ben, (Lh,) oldum, yahut ben, (JK,) idim, ondan daha güzel, yahut daha güzel görünümlü, [&c.,] (Lh, JK,) yahut güzellikte yahut güzel oluşta [&c.] onu geçtim. (K.)

**ابهى**
4 **ابهى** **أبه** **أبهى** **أبهي** **أبهيي** **ابهى** **ابهي** **بهي** **آبه** **آبهي** **آبهيي** O (bir adam) yüzce güzel oldu yahut güzel hâle geldi. (K.) -A2- **ابهاهُ** [Onu güzellikten yahut güzel oluştan yoksun bıraktı; **ا** mahrum edici olup çoğu kez olduğu gibi, Yunancadaki a gibi: bu muhtemelen aslî anlamdır: (bk. Freytag's Arab. Prov. ii. 604:) ve bundan dolayı, ― -b2- ] Onu boş yaptı yahut boş hâle getirdi: (K:) yahut onu yırttı yahut onda delikler açtı: (JK:) yahut onu yırttı yahut onda delikler açtı ve onu boş hâle getirdi: (S:) yani bir çadır. (JK, S, K.) Bundan dolayı şu söz: **المِعْزَى تُبْهِى وَ لَا تُبْنِى** [art. **بنى**’de açıklanmıştır]: (JK, S:) zarar verip fayda sağlamayana uygulanır. (JK.) ― -b3- Onu boşalttı; yani bir kap. (A'Obeyd, JK, S, K.) ― -b4- **ابهى الخَيْلَ** Atları (JK, S, K) savaşta hizmetten azat etti; (S, K;) yani atlar üzerinde savaşa gitmedi: (TA:) yahut atları koşumlarından soydu ve onlara binmedi: yahut atlara bol yem verdi ve onlara dinlenme verdi: fakat birincisi onaylanmış açıklamadır. (TA.)

**تَبَاهَوْا**
6 **تَبَاهَوْا** **باهى** **تباهى** **تباهوا** Onlar birbirleriyle [güzellikte yahut güzel oluşta, yahut] övünmede yahut böbürlenmede, yahut şan ve şerefte yahut üstünlükte üstünlük için yarıştılar yahut rekabet ettiler yahut çekiştiler; bu hususta birbirlerini taklit ettiler yahut birbirlerine rakip oldular; yahut sadece birbirleriyle yarıştılar; eş anlamlısı **تَفَاخَرُوا**. (S, K.)

**يَبْتَهِى**
8 **يَبْتَهِى** **يبتهى** **يبتهي** El-A‘şâ’nın bir beytinde **يَبْتَهِئُ** yerine vârid olur. (O, TS, L, As’tan naklen, art. **بهأ**, bk.)

**بَهْوٌ**
**بَهْوٌ** **بهو** **هو** Genişlik; yahut geniş bir hâl yahut durum: **هُوَ فِى بَهْوٍ مِنَ العَيْشِ** sözünde olduğu gibi [O, hayatın geniş bir hâlinde yahut durumundadır]: ve bunun aslî anlam olduğu [söylenir]. (As, TA.) ― -b2- Geniş, enli yahut ferah olan her şey. (K.) [Bundan dolayı,] **نَاقَةٌ بَهْوَةٌ الجَنَبَيْنِ** İki yanı geniş bir dişi deve. (TA.) ― -b3- İki yüksek yer arasında, içinde dağ bulunmayan, geniş yahut ferah bir arazi parçası, (K, TA,). (TA.) ― -b4- Bir [yabanî] öküzün, **أَرْطًى** denilen ağaç türünün dibinde kendisi için yaptığı, geniş bir siper yahut saklanma yeri, (JK, K, TA,) [bk.]: (TA:) azlık çoğulu **أَبْهَآءٌ** ve çokluk çoğulu **بُهُوٌّ** ve [yarı-çoğul-isim] **بَهِىٌّ**. (K.) ― -b5- Herhangi bir boş yahut araya giren boşluk. (TA.) ― -b6- Bir adamın ve her hayvanın göğsünün yahut bağrının iç kısmı, (K, TA,): (TA:) yahut iki meme ile göğsün en üst kısmı arasında kalan boşluğa (K, TA) **بَهْوُ الصَّدْرِ** denir: (TA:) yahut karın üzerine uzanan kaburgaların uçları arasındaki [yahut içindeki] kısım: (TA:) ve gebe olanda, (JK, K,) her ne olursa olsun, (JK,) iki kalça arasında ceninin durma yeri: (JK, K:) azlık çoğulu **أَبْهَآءٌ** ve **أَبْهٍ** ve çokluk çoğulu **بُهِىٌّ** ve [yarı-çoğul isim] **بَهِىٌّ** [TA’da **بِهِىٌّ** olup bu bir hata gibi görünür]. (K) ― -b7- Diğer çadırlardan önce, öne konulan bir çadır: (JK, S, TA:) çoğulu **أَبْهَآءٌ**. (JK.) Bir rivayette, Araplardan **أَبْهَآء**larıyla göçtükleri şeklinde söz edilir. (TA.)

**بَهٍ**
**بَهٍ** b **به** **بة** [aslında **بَهِوٌ**]: iki yerde **بَهِىٌّ**’ye bak.

**بَهَآءٌ**
**بَهَآءٌ** **بهآء** Güzellik yahut güzel oluş: (S, Msb, K:) görünüşün, hâl ve tavrın, yahut dış hâl yahut durumun güzelliği: (Msb:) hayranlık uyandıran ve gözü doyuran güzel bir görünüş: (TA:) ve Allah’ın sıfatı olarak, (Msb,) büyüklük yahut heybet. (Msb, Har p. 271.) ― -b2- (mecaz:) Sütün köpüğü: (JK:) yahut sütün köpüğünün parıltısı. (K.) -A2- Bir dişi deveye sıfat olarak kullanıldığında, art. **بهأ**’ya aittir [orada açıklanmıştır]. (S.)

**بَهِىٌّ**
**بَهِىٌّ** **بهى** **بهي** **بَهَآء** niteliğine yahut sıfatına sahip olan [yani güzellik yahut güzel oluş &c.]; (JK, S, Msb;) güzelliği, (JK,) yahut hoş görünüşü, (TA,) gözü doyuran; (JK, TA;) bunun gibi ↓ **بَهٍ** ve ↓ **بَاهٍ**: **بَهِىٌّ**’nin müennesi **بَهِيَّةٌ**’dir; bunun çoğulu **بَهِيَّاتٌ** ve **بَهَايَا**’dır: ve ↓ **بَهٍ**’nin müennesi **بَهِيَةٌ**’dir; çoğulu **أَبْهِيَآءُ**’dur. (TA.)

**بَاهٍ**
**بَاهٍ** **باه** **باة** : **بَهِىٌّ**’ye bak. -A2- Ayrıca, bir **بَيْت** [yahut çadır (bk. **بَهِىَ**)] için kullanıldığında, Boş yahut boşalmış; (JK, S, K;) içinde hiçbir şey bulunmayan: (S:) yahut az eşya, yahut az mal yahut kap-kacak bulunan. (TA.) ― -b2- **بِئْرٌ بَاهِيَةٌ** Ağzı geniş bir kuyu. (K.)

**أَبْهَى**
**أَبْهَى** ذ [Daha, ve en, güzel yahut güzel görünümlü;] fevkalâde yahut en üstün derecede güzel yahut güzel görünümlü: müennesi **بُهْيَا**; bu bir kadına uygulanır ve Honeyf El-Hanلtim tarafından bir dişi deveye de uygulanır. (Az, TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **اـِنَّ هٰذَا لَبُهْيَاىَ** [Bu benim en üstün derecede güzel niteliğimdir; yahut] bu, başkalarıyla yarıştığım şeylerdendir. (AA, ISk.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَهَا
بَهَا U بَهِىَ A ( n. ac. بَهَآء [ 22A ] ),
a.  Was comely, handsome, beautiful.

بَاْهَوَ
بَاْهَوَ III ,
a.  Surpassed, ex celled in beauty.

b.  Was selfconscious.

أَبْهَوَ
أَبْهَوَ IV ,
a.  see I .

تَبَاْهَوَ
تَبَاْهَوَ VI ,
a.  see III .

بَاْهِو
بَاْهِو 21 ,
a.  Comely, handsome, goodly; beauteous.

b.  Uninhabited ( house ).

بَهَاْو
بَهَاْو 22A ,
a.  Beauty, elegance, goodliness.

بَهِْيّ
بَهِْيّ [ 25 ]
a.  Beautiful, pretty, excellent, goodly, comely.

بَهْو
بَهْو ( pl. أبْهَآء ),
a.  Ampleness, spaciousness.

بُوْ
بُوْ (
a.  coll. short for  أَبُو ), Father.

##### Türkçe

بَهَا
**بَهَا** U **بَهِىَ** A ( n. ac. **بَهَآء** [ 22A ] ),
a. Güzel endamlı, yakışıklı, güzel idi.

بَاْهَوَ
**بَاْهَوَ** III ,
a. Güzellikte geçti, üstün geldi.

b. Kendinin farkında idi.

أَبْهَوَ
**أَبْهَوَ** IV ,
a. I’e bak.

تَبَاْهَوَ
**تَبَاْهَوَ** VI ,
a. III’e bak.

بَاْهِو
**بَاْهِو** 21 ,
a. Güzel endamlı, yakışıklı, iyi görünümlü; güzel.

b. Meskun olmayan (ev).

بَهَاْو
**بَهَاْو** 22A ,
a. Güzellik, zarafet, iyi görünüşlülük.

بَهِْيّ
**بَهِْيّ** [ 25 ]
a. Güzel, hoş, mükemmel, iyi görünümlü, güzel endamlı.

بَهْو
**بَهْو** ( pl. **أبْهَآء** ),
a. Genişlik, ferahlık.

بُوْ
**بُوْ** (
a. **أَبُو**’nun kısaltması olarak topluluk ismi), baba.
