# بوج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بوج

بَوَّجَ: صَبَّحَ. ورجل بَوَّاجٌ: صَيَّاحٌ.
وباجَ البرقُ يبوجُ بَوْجاً وبَوَجاناً، وتَبَوَّجَ إِذا بَرَق ولَمَع وتَكَشَّفَ. وانْباجَ البرقُ انْبِياجاً إِذا تكشَّف. وفي الحديث: ثم هَبَّتْ ريحٌ سوداءُ فيها برقٌ مُتَبَوِّجٌ أَي متَأَلِّقٌ برعُود وبُرُوق.وتبوّج البرقُ: تفرّق في وجه السحاب، وقيل: تتابع لَمْعُهُ. ابن الأَعرابي: باجَ الرجلُ يبوجُ بَوْجاً إِذا أَسْفَرَ وجهُه بعد شُحُوب السفر.
والبائجُ: عِرْقٌ في باطن الفخذ؛ قال الراجز:
إِذا وَجِعْنَ أَبْهَراً أَو بائِجا
وقال جندل:
بالكاسِ والأَيْدي دَمُ البَوائَج
يعني العروق المفتقة. ابن سيده: والبائج عرق محيط بالبدن كله، سمي بذلك لانتشاره وافتراقه. والبائجةُ: ما اتسع من الرمل. والبائجةُ: الداهيةُ؛ قال أَبو ذؤَيب:
أَمْسى، وأَمْسَيْنَ لا يَخْشَيْنَ بائجَةً،
إِلاّ ضَوارِيَ، في أَعْناقها القِدَدُ
والجمعُ البوائجُ. الأَصمعي: جاءَ فلان بالبائجة والفَلِيقَةِ، وهي من أَسماء الداهية؛ يقال: باجَتْهُم البائجةُ تَبُوجُهُم أَي أَصابتهم، وقد باجتْ عليهم بَوْجاً وانباجت. وانباجتْ بائجةٌ أَي انفتق فَتْقٌ منكر. وانباجتْ عليهم بَوائجُ منكَرةٌ إِذا انفتحت عليهم دَواهٍ؛ قال الشماخ يرثي عمر بن الخطاب، رضي الله عنه:
قَضَيْتَ أُموراً، ثم غادَرْتَ بعدَها
بوائِجَ في أَكمامِها، لم تُفَتَّقِ
أَبو عبيد: البائجةُ الداهيةُ. والباجةُ: الاختلاطُ. وباجَهُم بالشر بَوْجاً: عَمَّهُم.
ابن الأَعرابي: الباجُ يهمز ولا يهمز، وهو الطريقة من المَحاجِّ المستوية، وقد تقدم. ونحن في ذلك باجٌ واحدٌ أَي سواءٌ. قال ابن سيده: حكاه أَبو زيد غير مهموز، وحكاه ابن السكيت مهموزاً، وقد تقجم في الهمز. قال: وهو من ذوات الواو لوجود «ب و ج» وعدم «ب ي ج». وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اجعلها باجاً واحداً، وهو فارسي معرب. ابن بزرج: وبعيرٌ بائجٌ إِذا أَعيا. وقد بُجْتُ أَنا: مَشَيْتُ حتى أَعْيَيْتُ؛ وأَنشد: قَدْ كُنْتَ حِيناً تَرْتَجِي رِسْلَها،
فاطَّرَدَ الحائلُ والبائجُ
يعني المُخِفُّ والمُنْقِلُ.

### Türkçe

**بَوَّجَ**: sabahladı. Ve **رجل بَوَّاجٌ**: çok bağıran.

Ve **باجَ البرقُ يبوجُ بَوْجاً وبَوَجاناً**: şimşek parladı; ve **تَبَوَّجَ**: parlayıp ışıldadığı ve açılıp ortaya çıktığı zaman. Ve **انْباجَ البرقُ انْبِياجاً**: açılıp ortaya çıktığı zaman. Ve hadiste: “Sonra içinde **برقٌ مُتَبَوِّجٌ** bulunan siyah bir rüzgâr esti”; yani gök gürültüleri ve şimşeklerle parıltılı. Ve **تبوّج البرقُ**: bulutun yüzünde dağıldı; ve denildi ki: parıltısı peş peşe geldi. İbnü’l-A‘râbî: **باجَ الرجلُ يبوجُ بَوْجاً**: yolculuğun solgunluğundan sonra yüzü aydınlandığı zaman.

Ve **البائجُ**: uyluğun iç tarafında bir damar; râciz dedi ki:
Eğer **أَبْهَراً** yahut **بائِجا** ağrırlarsa
Ve Cündel dedi:
Kâse ile ve ellerle **دَمُ البَوائَج**
Yani yarılmış damarlar. İbn Sîde: ve **البائج** bütün bedeni kuşatan bir damardır; yayılması ve ayrılıp dağılması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **البائجةُ**: kumdan genişleyen şey. Ve **البائجةُ**: musibet; Ebû Züeyb dedi:
Akşamladı; ve akşamladılar, bir **بائجَةً**’den korkmazlar,
Ancak yırtıcılar(ı); boyunlarında **القِدَدُ** vardır
Çoğulu **البوائجُ**’dir. el-Asma‘î: falan kimse **بالبائجة والفَلِيقَةِ** ile geldi; ve o, musibetin adlarındandır; denilir: **باجَتْهُم البائجةُ تَبُوجُهُم** yani onlara isabet etti; ve gerçekten onlara **بَوْجاً** ile isabet etti ve **انباجت**. Ve **انباجتْ بائجةٌ**: yani yadırganır bir yarılma yarıldı. Ve **انباجتْ عليهم بَوائجُ منكَرةٌ**: üzerlerine musibetler açıldığı zaman; eş-Şemmâh, Ömer b. el-Hattâb’ı, Allah ondan razı olsun, mersiye söylerken dedi ki:
İşleri yerine getirdin, sonra onların ardından bıraktın
Kılıflarında **بوائِجَ**; yarılmadı

Ebû Ubeyd: **البائجةُ** musibettir. Ve **الباجةُ**: karışma. Ve **باجَهُم بالشر بَوْجاً**: onları kapladı.

İbnü’l-A‘râbî: **الباجُ** hem hemzeli olur hem hemzesiz olur; ve o, düz olan hac yollarından bir yoldur; ve daha önce geçti. Ve biz bu hususta **باجٌ واحدٌ**’iz: yani eşitiz. İbn Sîde dedi ki: Ebû Zeyd onu hemzesiz olarak rivayet etti; İbnü’s-Sikkît onu hemzeli olarak rivayet etti; hemze bahsinde daha önce geçti. Dedi ki: “و”lu olanlardandır; “**ب و ج**”nin bulunması ve “**ب ي ج**”nin bulunmaması sebebiyle. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Onu **باجاً واحداً** yap”; ve o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. İbn Büzerc: ve **وبعيرٌ بائجٌ**: yorulduğu zaman. Ve ben **بُجْتُ**: yürüdüm, nihayet yoruldum; ve inşad etti:
Bir süre onun gevşekliğini umuyordun,
Derken engelleyici ve **البائجُ** sürüp gitti
Yani hafifleyen ve yerinden sökülüp giden.
