# بوج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بوج

البوج والبوجان، محركة: الإعياء  ، قال ابن بزرج: وبعير بائج، إذا أعيا، وقد بجت أنا: مشيت حتى أعييت، وأنشد:
  قد كنت حينا ترتجى رسلها                      فاطرد الحائل والـبـائج

  يعنى المخف والمثقل. البوج  : تكشف البرق، كالتبوج والتبويج والابتياج  هكذا في النسخ، من باب الافتعال. والذي في اللسان وغيره: الانبياج من الانفعال، يقال: باج البرق يبوج بوجا وبوجانا. وتبوج إذا برق ولمع وتكشف. وانباج البرق انبياجا، إذا تكشف، وفي الحديث:  ثم هبت ريح سوداء فيها برق متبوج  أي متألق برعود وبروق. وتبوج البرق: تفرق في وجه السحاب، وقيل: تتابع لمعه. البوج:  الصياح  . وبوج: صيح، ورجل بواج: صياح.  والبائجة: الداهية  ، عن أبي عبيد، وهذا محل ذكرها لا الهمز، وقد أشرنا هنالك. قال أبو ذؤيب:
  أمسى وأمسين لا يخشين بائجة                      إلا ضوارى في أعناقها القدد والجمع البوائج، وعن الأصمعي: جاء فلان بالبائجة والفليقة، وهي من أسماء الداهية،يقال: باجتهم البائجة تبوجهم، أي أصابتهم، وقد باجت عليهم بوجا، وانباجت بائجة، أي انفتق فتق منكر  وانباجت عليهم بوائج  منكرة، إذا  انفتقت  عليهم  دواه  ، قال الشماخ يرثى عمر بن الخطاب رضى الله عنه:
  قضيت أمورا ثم غادرت بعدها                      بوائج في أكمامها لم تفـتـق  والبائج: عرق في  باطن  الفخذ  ، قال الراجز:
  إذا وجعن أبهرا أو بائجا جمعه البوائج قال جندل:
  بالكاس والأيدي دم البوائج يعنى العروق المفتقة. وقال ابن سيده: البائج: عرق محيط بالبدن كله، سمى بذلك لانتشاره وافتراقه.  وباجة: د، بإفريقية  بينها وبين القيروان ثلاث مراحل  منه  أبو محمد  عبد الله بن محمد  بن علي بن شريعة بن رفاعة بن صخر بن سماعة اللخمى، سكن إشبيلية، فقيه محدث. القاضي  أبو الوليد سليمان ابن خلف  بن سعد بن أيوب  : الإمام المصنف  ، سمع بمكة أبا ذر الهروى، وببغداد أبا الطيب الطبرى، وألف في الأصول، وشرح الموطأ، روى عنه ببغداد الخطيب وغيره، قال شيخنا: الصحيح أنه من باجة الأندلس، لا من باجة أفريقية، وقد توهم المصنف. قلت: هذا الاختلاف إنما هو في أبي محمد اللخمي، فإنه ذكر ابن الأثير عن أبي الفضل المقدسي أنه من باجة الأندلس، وقد رد عليه الحافظ أبو محمد عبد الله بن عيسى الإشبيلي ذلك، وهو أعلم ببلادهم. باجة:  د، بالأندلس  قيل: منها أبو محمد الباجى على ما ذكره المقدسي، وقد ذكر قريبا. باجة  : والد  أبي إسحاق  إسماعيل  بن إبراهيم بن أحمد  الشيرازي المحدث  يعرف بابن باجة، سمع الربيع بن سليمان.
 ومما يستدرك عليه: قال ابن الأعرابي: باج الرجل يبوج بوجا، إذا أسفر وجهه بعد شحوب السفر. والبائجة: ما اتسع من الرمل. وباجتهم البائجة تبوجهم: أصابتهم وقد باجت عليهم، كانباجت. والباجة: الاختلاط. وباجهم الشر بوجا: عمهم. وعن ابن الأعرابي: الباج يهمز ولا يهمز، وهو الطريقة من المحاج المستوية، وقد تقدم. ونحن في ذلك باج واحد، أي سواء، قال ابن سيده: حكاه أبو زيد غير مهموز، وحكاه ابن السكيت مهموزا، وقد تقدم، قال: وهو من ذوات الواو، لوجود، ب و ج، وعدم، ب ي ج. وفي حديث عمر رضى الله تعالى عنه:  أجعلها باجا واحدا  وهو فارسى معرب، وقد تقدم.

### Türkçe

**البوج** ve **البوجان**, harekeli: yorgunluk. İbn Büzerc dedi: ve **بعير بائج**, yorulduğu zaman; ve ben **بجت**: yürüdüm, ta ki yorulana kadar; ve inşad etti:
  Bir vakit onun elçileri umulurdu                      öyleyse engelleyeni ve **الـبـائج**’i kov

  yani hafif ve ağır olan. **البوج**: şimşeğin açığa çıkması; **التبوج** ve **التبويج** ve **الابتياج** gibi; nüshalarda böyledir, **الافتعال** babındandır. Lisân’da ve başkasında olan ise: **الانبياج**, **الانفعال**’dandır; denir: **باج البرق يبوج بوجا وبوجانا**. Ve **تبوج**: şimşek çaktığı, parladığı ve açığa çıktığı zaman. Ve **انباج البرق انبياجا**: açığa çıktığı zaman. Ve hadiste:  sonra içinde **برق متبوج** bulunan siyah bir rüzgâr esti  yani gök gürültüleri ve şimşeklerle parıldayan. Ve **تبوج البرق**: bulutun yüzünde dağıldı; ve denildi: parıltısı peş peşe geldi. **البوج**: bağırma. Ve **بوج**: bağırdı; ve **رجل بواج**: bağıran. Ve **البائجة**: musibet; Ebû Ubeyd’den; ve burası onun zikredilme yeridir, hemze değil; ve orada işaret etmiştik. Ebû Züeyb dedi:
  Akşamladı ve akşamladılar; **بائجة**’den korkmazlar                      ancak boyunlarında kayışlar bulunan yırtıcılar; ve çoğulu **البوائج**’dir. Ve Asmaî’den: falan kimse **بالبائجة والفليقة** ile geldi; ve o, musibetin adlarındandır; denir: **باجتهم البائجة تبوجهم**; yani onlara isabet etti; ve onlara **بوجا** ile **باجت**; ve **انباجت بائجة**: yani çirkin bir yarılma ile yarıldı. Ve onlara inkâr edilen **بوائج**’ler **انباجت**: yani onlara musibetler yarıldığı zaman. Şemmâh, Ömer b. el-Hattâb’ı (Allah ondan razı olsun) mersiye olarak dedi:
  İşleri bitirdin, sonra ardından bıraktın                      kılıflarında yarılmamış **بوائج**’ler

**البائج**: uyluğun iç tarafında bir damardır. Râciz dedi:
  Eğer **أبهرا** yahut **بائجا** ağrırsa; çoğulu **البوائج**’dir. Cündel dedi:
  Kâse ile ve ellerle **دم البوائج**; yani yarılmış damarlar. İbn Sîde dedi: **البائج**: bütün bedenin tamamını kuşatan bir damardır; yayılması ve ayrılıp dağılması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **باجة**: İfrîkıyye’de bir şehir; Kayrevân ile arasında üç merhale vardır. Ondan: Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Şerîa b. Rifâa b. Sahr b. Semâa el-Lahmî; İşbîliye’de oturdu; fakih, muhaddis. Kadı Ebû’l-Velîd Süleymân b. Halef b. Sa‘d b. Eyyûb: telif sahibi imam; Mekke’de Ebû Zer el-Herevî’den, Bağdat’ta Ebû’t-Tayyib et-Taberî’den işitti; usûlde telif etti; **الموطأ**’yı şerh etti; Bağdat’ta ondan Hatîb ve başkaları rivayet etti. Şeyhimiz dedi: sahih olan, onun Endülüs **باجة**’sinden olmasıdır, İfrîkıyye **باجة**’sinden değil; musannif vehmetmiştir. Dedim: bu ihtilaf ancak Ebû Muhammed el-Lahmî hakkındadır; zira İbnü’l-Esîr, Ebû’l-Fazl el-Makdisî’den onun Endülüs **باجة**’sinden olduğunu zikretti; hâfız Ebû Muhammed Abdullah b. Îsâ el-İşbîlî bunu ona reddetti; ve o, onların beldelerini daha iyi bilendir. **باجة**: Endülüs’te bir şehir; denildi: Makdisî’nin zikrettiği üzere ondan Ebû Muhammed el-Bâcî’dir; ve yakında zikretti. **باجة**: muhaddis eş-Şîrâzî, Ebû İshâk İsmâîl b. İbrâhîm b. Ahmed’in babasıdır; İbn Bâce diye bilinir; Rebî‘ b. Süleymân’ı işitti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbnü’l-A‘râbî dedi: **باج الرجل يبوج بوجا**: seferin solgunluğundan sonra yüzü açıldığı zaman. Ve **البائجة**: kumdan genişleyen şey. Ve **باجتهم البائجة تبوجهم**: onlara isabet etti; ve onlara **باجت**; **كانباجت** gibi. Ve **الباجة**: karışma. Ve **باجهم الشر بوجا**: onları kapladı. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **الباج** hemzelenir ve hemzelenmez; ve o, düz **المحاج**’dan olan yoldur; ve geçmiştir. Ve biz bu hususta **باج واحد**’ız; yani eşitiz. İbn Sîde dedi: Ebû Zeyd onu hemzesiz rivayet etti; İbnü’s-Sikkît onu hemzeli rivayet etti; ve geçmiştir. Dedi: ve o, vâvlılardandır; **ب و ج**’nin bulunması ve **ب ي ج**’nin bulunmaması sebebiyle. Ve Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadisinde:  onu **باجا واحدا** yapayım  ve o, Arapçalaştırılmış Farsçadır; ve geçmiştir.
