# بوح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بوح

باب الحاء والباء و واي معهما
ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات
حبو:
الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً.
وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال:
تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.
قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل. قال:
كأنَّ بينَ المِرْطِ والشُّفـوفِ		رملاً حبا من عَقَد العَزِيفِ
والعزيف من رمال بني سعد. وقال العجاج في الضلوع:
حابي الحُيُودِ فارِضِ الحُنْجُورِ
والحُبْوَةُ: الثّوبُ الذي يُحْتَبَى به.
والحِياءُ: عطاءٌ بلا منّ ولا جزاء. حَبَوْتُه أَحْبُوُه حِباءً، ومِنه أُخِذَتِ المحاباةُ. قال:
اصِبْر يزيدُ فقد فارقْتَ ذامِـقَةٍ		واشكُرْ حبِاءَ الذي بالمُلْكِ حاباكا
والحَبِيُّ: سحابٌ فوق سحاب. وحَبَتِ السفينة إذا جَرَتْ. قال:
فهو، إذا حبا، له حَبِيُّ
أي: اعترض له موجٌ: وحبالك الشيء، أي: اعترض.
حوب:
الحَوْبُ: زَجْرُ البَعير ليَمْضِي، وللنّاقة: حلٍ، والعربُ تَجرُّه ولو رُفِع أو نُصِب لجاز، لأنّ الزّجْرَ والأصوات والحكايات تُحَرَّك أواخِرُها على غير إعرابٍ لازم، وكذلك الأدوات التي لا تتمكّن في التّصريف، فإذا حوّل منه شيءٌ إلى الأسماء حُمل عليه الألف واللام وأُجْرِيَ مُجرَى الاسم كقوله
والحَوْبُ لمّا لم يُقَلْ والحلُّ
والحَوْبةُ والحَوْبُ: الإِيوان، والحَوْبة أيضاً: رِقَّةُ فؤاد الأمّ. قال:
لِحَوْبِة أمٍّ ما يَسوغُ شَرابُها
والحَوٍباءُ: رُوعُ القلب. قال:
ونفسٍ تجود بحوبائها
والتَّحَوُّبُ: شدّة الصيّاح والتضرّع. قال:
وسَرَّحَتْ عنهُ إذا تَحَوَّبا
والحُوبُ: الإثمُ الكبير. وحابَ حَوْبَةً.
والحَوْبَةُ: الحاجةُ. والمُحَوَّبُ: الّذي يذهبُ مالُه ثمّ يعود.
وحافرٌ حَوْأَبٌ وَأْبٌ: مقعّب.
والحَوْأَبُ: موضعُ بئرٍ وذلك حيثُ نبحتِ الكلابُ على عائشةَ مُقْبَلَها إلى البصرة.
بوح:
البَوْحُ: ظهور الشّيء. يقال. باح به صاحبُه بَوْحاً وبؤوحاً. قال:
وبُحْتَ اليومَ بالأمرِ الّ		ذي قد كنت تُخْفـيه
ويُقال للرّجل البَؤُوح: بَيِّحان بما في صدره.
والباحَةُ: عَرْصَةُ الدّار. وفي الحديث: " نَظِّفوا أَفْنِيَتَكُمْ ولا تَدَعُوها كباحة اليهود" .
والإِباحةُ: شبه النُّهْبَى. استباحُوه: انتهبُوه.
بيح:
البِيَاُح: ضربٌ من السّمك صغارٌ أمثال شِبْرٍ. وهو أطيبُ السَّمَك. قال.
يا رُبَّ شيخٍ من بني رَباحِ
إذا امتلا البطنُ من البياحِ
صاح بليلٍ أنكَرْ الصـيِّاحِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الباء** ve onlarla birlikte **واي**
**ح ب و**، **ح و ب**، **ب و ح**، **ب ي ح**, kullanılagelenler

**حبو**:
Çocuk, kalkmadan önce **يَحْبُو**. Deve de, bağlandığı zaman **يَحْبُو** eder; böylece **حَبْواً** sürünür.
Kaburgalar **حَبَت** (bitişti) **الصُّلْب**’e; bu, onların bitişmesidir. Ve **المَسايِل** için, bazısı bazısına bitiştiği zaman şöyle denir: “bazısı bazısına **حبا** etti.” Dedi ki:
“**تَحْبُو** onun **أَصْلاب**’ına bağırsakları.”
Ebû’d-Dukayş dedi: Burada **تحبو**: bitişir. Ve **المِعَى**, yerin tabanında olan her **مِذْنب**’dir; **المِذْنَب** ise kum senedindedir. Dedi ki:
“Sanki **المِرْط** ile **الشُّفـوف** arasında,
**عَقَد العَزِيف**’den **حبا** etmiş bir kum (vardır).”
Ve **العزيف**, Benî Sa‘d’ın kumlarındandır. El-‘Accâc kaburgalar hakkında dedi ki:
“**حابي الحُيُودِ فارِضِ الحُنْجُورِ**”
Ve **الحُبْوَةُ**: onunla **يُحْتَبَى** olunan elbise.
Ve **الحِياءُ**: minnet ve karşılık olmaksızın bir عطا. Ona **حَبَوْتُه**; onu **أَحْبُوُه**; **حِباءً** (olarak). Ve ondan **المحاباة** alınmıştır. Dedi ki:
“Sabret, Yezîd; çünkü sen **ذامِـقَةٍ**’den ayrıldın,
ve mülk ile seni **حابا** edenin **حبِاءَ**’sını şükret.”
Ve **الحَبِيُّ**: bulut üstünde bulut. Ve gemi, aktığı zaman **حَبَت**. Dedi ki:
“Öyleyse o, **حبا** ettiği zaman, onun için bir **حَبِيُّ** vardır.”
Yani: ona bir dalga karşı çıktı; ve “şeyi **حبالك** etti” yani: karşı çıktı.

**حوب**:
**الحَوْبُ**: devenin yürümesi için onu azarlamak; dişi deve için: **حلٍ**. Araplar onu cerreder; merfû‘ veya mansûb kılınsa da câiz olur; çünkü azarlama ve sesler ve hikâyeler, sonları, lâzım bir i‘râb olmaksızın harekelenir; ve tasrîfte temekkün etmeyen edatlar da böyledir. Ondan bir şey isimlere çevrilince, ona **الألف واللام** yüklenir ve isim yürütümü üzere yürütülür; şu sözü gibi:
“Ve **الحَوْبُ**; ‘denilmediği zaman’ ve **الحلُّ**.”
Ve **الحَوْبةُ** ve **الحَوْبُ**: **الإِيوان**; ve **الحَوْبةُ** ayrıca: annenin kalbinin inceliği. Dedi ki:
“Bir annenin **لِحَوْبِة**’si için; onun içeceği boğazdan geçmez.”
Ve **الحَوٍباءُ**: kalbin ürpermesi. Dedi ki:
“Ve bir nefis ki kendi **بحوبائها**’sıyla cömertlik eder.”
Ve **التَّحَوُّبُ**: bağırmanın şiddeti ve yalvarma. Dedi ki:
“Ve ondan uzaklaştırdı; **تَحَوَّبا** ettiği zaman.”
Ve **الحُوبُ**: büyük günah. Ve **حابَ**: **حَوْبَةً** (işledi).
Ve **الحَوْبَةُ**: ihtiyaç. Ve **المُحَوَّبُ**: malı gidip sonra geri dönen kimse.
Ve **حافرٌ حَوْأَبٌ وَأْبٌ**: köşeli (muka‘‘ab).
Ve **الحَوْأَبُ**: bir kuyunun yeridir; bu, köpeklerin, Âişe’ye, Basra’ya gelişi sırasında havladığı yerdir.

**بوح**:
**البَوْحُ**: şeyin ortaya çıkması. Denir: sahibi onunla **باح** etti; **بَوْحاً** ve **بؤوحاً**. Dedi ki:
“Bugün, gizlemekte olduğun o iş ile **بُحْتَ** ettin.”
Ve adama **البَؤُوح** denir: göğsünde olanla **بَيِّحان** (olan).
Ve **الباحَةُ**: evin avlusu. Hadiste: “**نَظِّفوا أَفْنِيَتَكُمْ ولا تَدَعُوها كباحة اليهود**.”
Ve **الإِباحةُ**: **النُّهْبَى** benzeri. Onu **استباحُوه**: onu yağmaladılar.

**بيح**:
**البِيَاُح**: balıktan bir tür; küçük; bir karış gibi. Ve o, balığın en lezzetlisidir. Dedi:
“Nice Benî Rabâh’tan ihtiyar vardır ki,
karın **البياحِ**’tan dolduğu zaman,
geceleyin, bağırmayı yadırgayan bir bağırışla bağırdı.”
