# بور — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بور

الْبَوارُ: الهلاك، بارَ بَوْراً وبَواراً وأَبارهم الله، ورجل بُورٌ؛ قال عبدالله بن الزَّبَعْري السَّهْمي:
يا رسولَ الإِلهِ، إِنَّ لِساني
رَائِقٌ ما فَتَقْتُ، إِذْ أَنا بُورُ
وكذلك الاثنان والجمعُ والمؤنث. وفي التنزيل: وكنتم قَوْماً بُوراً؛ وقد يكون بُورٌ هنا جمع بائرٍ مثل حُولٍ وحائلٍ؛ وحكى الأَخفش عن بعضهم أَنه لغة وليس بجمعٍ لِبائرٍ كما يقال أَنت بَشَرٌ وأَنتم بَشَرٌ؛ وقيل: رجل بائرٌ وقوم بَوْرٌ، بفتح الباء، فهو على هذا اسم للجمع كنائم ونَوْمٍ وصائم وصَوْمٍ. وقال الفرّاء في قوله: وكنتم قوماً بُوراً، قال: البُورُ مصدَرٌ يكون واحداً وجمعاً. يقال: أَصبحت منازلهم بُوراً أَي لا شيء فيها، وكذلك أَعمال الكفار تبطُلُ. أَبو عبيدة: رجل بُورٌ ورجلان بُورٌ وقوم بُورٌ، وكذلك الأُنثى، ومعناه هالك. قال أَبو الهيثم: البائِرُ الهالك، والبائر المجرِّب، والبائر الكاسد، وسُوقٌ بائرة أَي كاسدة. الجوهري: البُورُ الرجل الفاسد الهالك الذي لا خير فيه. وقد بارَ فلانٌ أَي هلك. وأَباره الله: أَهلكه. وفي الحديث: فأُولئك قومٌ بُورٌ؛ أَي هَلْكَى، جمع بائر؛ ومنه حديث عليٍّ: لَوْ عَرَفْناه أَبَرْنا عِتْرَتَه، وقد ذكرناه في فصل الهمزة في أَبر. وفي حديث أَسماء في ثقيف: كَذَّابٌ ومُبِيرٌ؛ أَي مُهْلِكٌ يُسْرِفُ في إِهلاك الناس؛ يقال: بارَ الرَّجُلُ يَبُور بَوْراً، وأَبارَ غَيْرَهُ، فهو مُبِير. ودارُ البَوارِ: دارُ الهَلاك. ونزلتْ بَوارِ على الناس، بكسر الراء، مثل قطام اسم الهَلَكَةِ؛ قال أَبو مُكْعِتٍ الأَسدي، واسمه مُنْقِذ بن خُنَيْسٍ، وقد ذكر أَن ابن الصاغاني قال أَبو معكت اسمه الحرث ابن عمرو، قال: وقيل هو لمنقذ بن خنيس:
قُتِلَتْ فكان تَباغِياً وتَظالُماً؛
إِنَّ التَّظالُمَ في الصَّدِيقِ بَوارُ
والضمير في قتلت ضمير جارية اسمها أَنيسة قتلها بنو سلامة، وكانت الجارية لضرار بن فضالة، واحترب بنو الحرث وبنو سلامة من أَجلها، واسم كان مضمر فيها تقديره: فكان قتلها تباغياً، فأَضمر القتل لتقدّم قتلت على حدّ قولهم: من كذب كان شرّاً له أَي كان الكذب شرّاً له. الأَصمعي: بارَ يَبُورُ بَوراً إِذا جَرَّبَ.
والبَوارُ: الكَسَادُ. وبارَتِ السُّوقُ وبارَتِ البِياعاتُ إِذا كَسَدَتْ تَبُورُ؛ ومن هذا قيل: نعوذ بالله من بَوارِ الأَيِّمِ أَي كَسَادِها، وهو أَن تبقى المرأَة في بيتها لا يخطبها خاطب، من بارت السوق إِذا كسدت، والأَيِّم التي لا زوج لها وهي مع ذلك لا يرغب فيها أَحد. والبُورُ: الأَرض التي لم تزرع والمَعَامي المجهولة والأَغفال ونحوها. وفي كتاب النبي، صلى الله عليه وسلم، لأُكَيْدِرِ دُومَةَ: ولكُمُ البَوْر والمعامي وأَغفال الأَرض؛ وهو بالفتح مصدر وصف به، ويروى بالضم، وهو جمع البَوارِ، وهي الأَرض الخراب التي لم تزرع. وبارَ المتاعُ: كَسَدَ. وبارَ عَمَلُه: بَطَلَ. ومنه قوله تعالى: ومَكْرُ أُولئك هُو يَبُورُ. وبُورُ الأَرض، بالضم: ما بار منها ولم يُعْمَرْ بالزرع وقال الزجاج: البائر في اللغة الفاسد الذي لا خير فيه؛ قال: وكذلك أَرض بائرة متروكة من أَن يزرع فيها. وقال أَبو حنيفة: البَوْرُ، بفتح الباء وسكون الواو، الأَرض كلها قبل أَن تستخرج حتى تصلح للزرع أَو الغرس. والبُورُ: الأَرض التي لم تزرع؛ عن أَبي عبيد وهو في الحديث.
ورجل حائر بائر: يكون من الكسل ويكون من الهلاك. وفي التهذيب: رجل حائر بائر، لا يَتَّجِهُ لِشَيءٍ ضَالٌّ تائِهٌ، وهو إِتباع، والابتيار مثله. وفي حديث عمر: الرجال ثلاثة، فرجل حائر بائر إِذا لم يتجه لشيء. ويقال للرجل إِذا قذف امرأَة بنفسه: إِنه فجر بها، فإِن كان كاذباً فقد ابْتَهَرَها، وإِن كان صادقاً فهو الابْتِيَارُ، بغير همز، افتعال من بُرْتُ الشيءَ أَبُورُه إِذا خَبَرْتَه؛ وقال الكميت:
قَبِيحٌ بِمِثْليَ نَعْتُ الفَتَا
ةِ، إِمَّا ابْتِهَاراً وإِمَّا ابْتِيارا
يقول: إِما بهتاناً وإِما اختباراً بالصدق لاستخراج ما عندها، وقد ذكرناه في بهر. وبارَهُ بَوْراً وابْتَارَهُ، كلاهما: اختبره؛ قال مالك بن زُغْبَةَ:
بِضَربٍ كآذانِ الفِراءِ فُضُولُه،
وطَعْنٍ كَإِيزاغِ المَخاضِ تَبُورُها
قال أَبو عبيد: كإِيزاغ المخاض يعني قذفها بأَبوالها، وذلك إِذا كانت حوامل، شبه خروج الدم برمي المخاض أَبوالها. وقوله: تبورها تختبرها أَنت حتى تعرضها على الفحل، أَلاقح هي أَم لا؟
وبار الفحل الناقة يَبُورها بَوْراً ويَبْتَارُها وابْتَارَها: جعل يتشممها لينظر أَلاقح هي أَم حائل، وأَنشد بيت مالك بن زغبة أَيضاً. الجوهري: بُرْتُ الناقةَ أَبورُها بَوْراً عَرَضتَها على الفحل تنظر أَلاقح هي أَم لا، لأَنها إِذا كانت لاقحاً بالت في وجه الفحل إِذا تشممها؛ ومنه قولهم: بُرْ لي ما عند فلان أَي اعلمه وامتحن لي ما في نفسه. وفي الحديث أَن داود سأَل سليمان، عليهما السلام، وهو يَبْتَارُ عِلْمَهُ أَي يختبره ويمتحنه؛ ومنه الحديث: كُنَّا نَبُورُ أَوْلادَنا بحب عَليٍّ، عليه السلام. وفي حديث علقمة الثقفيّ: حتى والله ما نحسب إلاّ أَن ذلك شيء يُبْتارُ به إِسلامنا. وفَحْلٌ مِبْوَرٌ: عالم بالحالين من الناقة. قال ابن سيده: وابنُ بُورٍ حكاه ابن جني في الإِمالة، والذي ثبت في كتاب سيبويه ابن نُور، بالنون، وهو مذكور في موضعه.
والبُورِيُّ والبُورِيَّةُ والبُورِيَاءُ والباريُّ والبارِياءُ والبارِيَّةُ: فارسي معرب، قيل: هو الطريق، وقيل: الحصير المنسوج، وفي الصحاح: التي من القصب. قال الأَصمعي: البورياء بالفارسية وهو بالعربية بارِيٌّ وبورِيٌّ؛ وأَنشد للعجاج يصف كناس الثور:
كالخُصّ إِذْ جَلَّلَهُ البَارِيُّ
قال: وكذلك البَارِيَّةُ. وفي الحديث: كان لا يرى بأْساً بالصلاة على البُورِيّ؛ هي الحصير المعمول من القصب، ويقال فيها بارِيَّةٌ وبُورِياء.

### Türkçe

**الْبَوارُ**: helâk; **بارَ** **بَوْراً** ve **بَواراً** (helâk oldu); Allah onları helâk etti: **أَبارهم الله**; ve (denir ki) bir adam **بُورٌ**dur. Abdullah b. ez-Zeb‘arî es-Sehmî dedi ki:

يا رسولَ الإِلهِ، إِنَّ لِساني
رَائِقٌ ما فَتَقْتُ، إِذْ أَنا بُورُ

Ve aynı şekilde ikisi, çoğul ve müennes (için de böyledir). Tenzîlde: **وكنتم قَوْماً بُوراً**; ve burada **بُورٌ**, **حُولٍ** ve **حائلٍ** gibi, **بائرٍ**’in çoğulu olabilir. el-Ahfeş, bazılarından bunun bir dil (kullanımı) olduğunu ve **بائرٍ**’in çoğulu olmadığını nakletti; tıpkı “sen **بَشَرٌ**sın” ve “siz **بَشَرٌ**sınız” denildiği gibi. Ve denildi ki: bir adam **بائرٌ**, bir kavim **بَوْرٌ** (bâ’nın fethiyle); bu durumda o, **نائم** ve **نَوْمٍ**, **صائم** ve **صَوْمٍ** gibi, cem‘ için bir isimdir. Ferrâ, “**وكنتم قوماً بُوراً**” sözü hakkında dedi ki: **البُورُ** bir mastardır; tekil ve çoğul olur. Denilir: “evleri **بُوراً** oldu” yani içinde hiçbir şey yoktur; aynı şekilde kâfirlerin amelleri bâtıl olur. Ebû Ubeyde: bir adam **بُورٌ**, iki adam **بُورٌ**, bir kavim **بُورٌ**; müennes de böyledir; manası: helâk olmuş. Ebû’l-Heysem dedi ki: **البائِرُ** helâk olandır; **البائر** tecrübe eden (mücerreb)dir; **البائر** kesâd (kâsid) olandır; ve **سُوقٌ بائرة** yani kesâdlı. el-Cevherî: **البُورُ** içinde hayır olmayan bozuk, helâk olmuş adamdır. Ve “falanca **بارَ**” yani helâk oldu. “Allah onu helâk etti”: **أَباره الله**. Hadiste: “işte onlar **قومٌ بُورٌ**dur”; yani helâk olmuşlar; **بائر**’in çoğulu. Ondan, Ali’nin hadisi: “onu tanısaydık, onun soyunu helâk ederdik”: **لَوْ عَرَفْناه أَبَرْنا عِتْرَتَه**; onu **أَبر** maddesinde, hemzenin faslında zikrettik. Esmâ’nın Sakîf hakkında hadisinde: “yalancı ve **مُبِيرٌ**”; yani helâk edici, insanları helâk etmede israf eden; denilir: adam **بارَ** **يَبُور** **بَوْراً**; ve başkasını helâk etti: **أَبارَ غَيْرَهُ**; o da **مُبِير**dir. **دارُ البَوارِ**: helâk yurdu. Ve insanlara **بَوارِ** indi (râ’nın kesriyle), **قطام** gibi, helâkenin adıdır. Ebû Muk‘it el-Esedî—adı Munkız b. Huneys’tir—dedi; ve İbn es-Sâğânî’nin “Ebû Muk‘it’in adı el-Hâris b. Amr’dır” dediği zikredildi; denildi ki o, Munkız b. Huneys’indir:

قُتِلَتْ فكان تَباغِياً وتَظالُماً؛
إِنَّ التَّظالُمَ في الصَّدِيقِ بَوارُ

Ve “**قُتِلَتْ**”teki zamir, Enîse adlı bir câriyenin zamiridir; Benû Selâme onu öldürdü; câriye Dırâr b. Fedâle’nindi; onun yüzünden Benû’l-Hâris ile Benû Selâme savaştı. Ve “**كان**”ın ismi onda gizlidir; takdiri: “onun öldürülmesi, azgınlık ve zulüm oldu”; “**قُتِلَتْ**”in öne geçmesi sebebiyle “öldürme”yi gizledi; onların “kim yalan söylerse, ona şer olur” sözü gibi; yani “yalan, ona şer olur”. el-Asma‘î: **بارَ** **يَبُورُ** **بَوراً**: tecrübe ettiğinde.

**والبَوارُ**: kesâd. Ve pazar **بارَتِ السُّوقُ** ve satışlar **بارَتِ البِياعاتُ**: kesâd olduğunda; **تَبُورُ**. Bundan dolayı denildi: “Allah’a, **بَوارِ الأَيِّمِ**’den sığınırız”; yani onun kesâdından; o da kadının evinde kalması, bir talibin ona talip olmamasıdır; pazarın kesâd olması gibi; ve **الأَيِّم** kocası olmayan ve bununla beraber kimsenin rağbet etmediği kadındır.

**والبُورُ**: ekilmemiş toprak; bilinmeyen yerler (**المَعَامي**) ve boş/işaretsiz yerler (**الأَغفال**) ve benzerleri. Nebî’nin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Dûmetü’l-Cendel’in Ukaydir’ine yazısında: “ve sizin için **البَوْر** ve **المعامي** ve toprağın **أَغفال**’i vardır”; o, feth ile, kendisiyle vasfedilmiş bir mastardır; ve damme ile de rivayet edilir; o da **البَوارِ**’ın çoğuludur; o ise ekilmemiş harap topraktır. Ve meta **بارَ**: kesâd oldu. Ve ameli **بارَ**: bâtıl oldu. Ondandır, Allah Teâlâ’nın sözü: **ومَكْرُ أُولئك هُو يَبُورُ**. Toprağın **بُورُ**’u (damme ile): ondan kesâd olan ve ekinle imar edilmeyen kısımdır. Zeccâc dedi ki: dilde **البائر** hayrı olmayan bozuk olandır; dedi ki: aynı şekilde **أَرض بائرة**: ekilmekten terk edilmiş. Ebû Hanîfe dedi ki: **البَوْرُ** (bâ’nın fethi ve vâv’ın sükûnu ile), çıkarılıp ekime yahut dikime elverişli hâle gelinceye kadar, toprağın tamamıdır. **والبُورُ**: ekilmemiş toprak; Ebû Ubeyd’den; ve o hadistedir.

Ve bir adam **حائر بائر**: tembellikten de olur, helâkten de olur. Tehzîb’de: bir adam **حائر بائر**; hiçbir şeye yönelmez; sapmış, şaşkın; bu bir “itbâ‘”dır; **الابتيار** da onun gibidir. Ömer’in hadisinde: “erkekler üçtür; bir adam **حائر بائر**: hiçbir şeye yönelmediğinde.”

Ve bir adama, karısını kendi nefsiyle itham ettiğinde denilir: onunla fuhşetti; eğer yalancı ise onu **ابْتَهَرَها** (iftira etti); eğer doğru ise o **الابْتِيَارُ**dur; hemzesiz; “**بُرْتُ الشيءَ أَبُورُه**”dan ifti‘âl; onu tecrübe ettiğimde. el-Kumeyt dedi ki:

قَبِيحٌ بِمِثْليَ نَعْتُ الفَتَا
ةِ، إِمَّا ابْتِهَاراً وإِمَّا ابْتِيارا

Yani: ya iftira, ya da onda olanı çıkarmak için doğrulukla sınama; onu **بهر** maddesinde zikrettik. Ve onu **بارَهُ** **بَوْراً** ve **ابْتَارَهُ**; ikisi de: onu sınadı; Mâlik b. Zuğbe dedi ki:

بِضَربٍ كآذانِ الفِراءِ فُضُولُه،
وطَعْنٍ كَإِيزاغِ المَخاضِ تَبُورُها

Ebû Ubeyd dedi ki: “**كإِيزاغ المخاض**” yani onun üzerine idrarını fışkırtmasıdır; bu, hamile olduklarında olur; kanın çıkışını, doğuracak devenin idrarını fırlatmasına benzetti. Ve “**تبورها**” sözü: onu sen sınarsın; onu erkeğe arz edinceye kadar; gebe midir yoksa değil mi?

Ve erkek deve, dişi deveyi **بارَ** eder; onu **يَبُورها** **بَوْراً**; ve onu **يَبْتَارُها**; ve **ابْتَارَها**: onu koklayıp gebe mi yoksa **حائل** mi diye bakar; Mâlik b. Zuğbe’nin beytini de inşâd etti. el-Cevherî: dişi deveyi **بُرْتُ**; onu **أَبورُها** **بَوْراً**: onu erkeğe arz ettin; gebe midir değil midir diye bakarsın; çünkü gebe ise, erkek onu kokladığında onun yüzüne işer. Ondandır onların sözü: “falancanın yanında olanı benim için **بُرْ** et”; yani onu bana bildir ve onun nefsinde olanı benim için imtihan et. Hadiste: Dâvûd, Süleyman’a—ikisine de selâm olsun—sordu; o, onun ilmini **يَبْتَارُ عِلْمَهُ** idi; yani onu sınar ve imtihan ederdi. Ve hadisten: “biz çocuklarımızı Ali sevgisiyle **نَبُورُ** ederdik”; onun üzerine selâm olsun. Alkame es-Sekafî’nin hadisinde: “Allah’a yemin olsun, biz ancak bunun, İslâmımızın onunla sınandığı bir şey olduğunu sanırız”: **يُبْتارُ به إِسلامنا**. Ve **فَحْلٌ مِبْوَرٌ**: dişi devenin iki hâlini bilen.

İbn Sîde dedi ki: ve **ابنُ بُورٍ**’u İbn Cinnî imâlede nakletti; Sîbeveyh’in kitabında sabit olan ise **ابن نُور**’dur, **النون** ile; o, yerinde zikredilmiştir.

**والبُورِيُّ** ve **البُورِيَّةُ** ve **البُورِيَاءُ** ve **الباريُّ** ve **البارِياءُ** ve **البارِيَّةُ**: Arapçalaştırılmış Farsçadır; denildi ki: o yoldur; ve denildi ki: dokunmuş hasırdır; Sıhâh’ta: kamıştandır. el-Asma‘î dedi ki: **البورياء** Farsçada böyledir; Arapçada ise **بارِيٌّ** ve **بورِيٌّ**dür. el-Accecc’tan, öküzün barınağını vasfederken, şu beyti inşâd etti:

كالخُصّ إِذْ جَلَّلَهُ البَارِيُّ

Dedi ki: **البَارِيَّةُ** de böyledir. Hadiste: **البُورِيّ** üzerinde namaz kılmada bir beis görmezdi; o, kamıştan yapılmış hasırdır; onda **بارِيَّةٌ** ve **بُورِياء** da denilir.
