# بوط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بوط

باب الطاء والباء و و ا ي ء معهما
و ط ب، و ب ط، ط ب ي، ط ي ب، ب ط أ، أ ب ط، ب و ط مستعملات
وطب:
الوَطْبَ: سِقاءُ الَّلَبن، وجَمْعُهُ: وِطابٌ وأوطابٌ. وقيل: وَطبَة ووُطُوب.
وبط:
وَبَطَ رأيُ فُلانٍ في هذا الأَمر وُبُوطاً، إذا ضَعُف، ولم يكنْ ذا أَصالةٍ واسْتحكامٍ، قال الكميت:
ولا وابطينَ انتظاراً
أي: بطئتين ويُقالُ: مالَكَ تُوَبِّطُ القَوْمَ، أي تُثَبِّطُهُم عما يريدون، أو تُكْرِههم عنه، والأسمُ: الوُبُوط.
طبي:
كلُّ شيءٍ صَرَفَ شيئاً عن شيء فقد طباه يَطْيبهِ عن رأيه وأمره. قالَ العجّاج:
لا يَطَّبيني العَمَلُ المَقذِيُّ
ولا من الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ
المَقْذِيُّ: الذي يركبه القَذَى، والدَّغْمَرِيُّ: الذي تُريدُ أن تُدَغْمِرَهُ، أي: تخفيه.
والطَّبيُ: من أطباء: من أطباء الضَّرْع، وكلّ شيء لا ضَرْعَ له نحو الكلبة فلها أطباء.
ورجلٌ طَباةٌ: أي: أَحمَقُ ذو شَرٍّ. ويقال: فلان يَطْبَى بالشَّرِّ الناسَ، أي: يفعله بهم ومالك تَطْباني بشرّك!!، أي: نرميني به وما أنا لك بطبيٍّ، أي: بتابعٍ والطُبَاةُ: الذي يَطبَى غيره بشَرّ نَفْسِهِ، أي: يرميه به.
طيب:
طابَ يَطيبُ طِيباً فهو طَيِّبٌ والطِّيبُ على بناء فِعل، والطَّيِّبُ. نعت. والطَّيِّبُ: الحلال. وطابةُ: مدينة الرَّسول صلّى الله عليه وآله وسلّم.
والطّابة: الخَمْرُ، لم يعرفوه.
وطُوبَى: اسْمُ شَجَرة في الجنّة أصلها في دار النّبيّ صلّى الله عليه وآله وسلّم، وفي كلّ دارٍ من دُور أُمَّتِهِ غصنٌ منها.
ويقال: ما أَطْيَبَ هذا، وأَيطَبَهُ، وأَطْيِبٌ به وأَيطِبْ.
ومَطايِبُ اللَّحْمِ وكلِّ شيءٍ، لا يكاد يُفْرَدُ، فإنْ أُفرِد فواحِدُةُ: مَطابٌ ومَطابةٌ، وهو أَطْيَبُهُ.
والطَّيِّباتُ من الكلام: أَفْضَلُهُ وأَحْسَنُهُ.
وطاب القِتالُ، أي: حلّ. وفي الحديث: "يُكْرَهُ أن يَستطيبَ الرَّجلُ بيَمِينِهِ"، أي: يَسْتَنْجي، والطّهور من الطِّيب.
وذهب منه الأَطيَبانِ: الطّعام والنِّكاح.
بطأ:
البُطْءُ: الإبطاء بَطُؤَ في مَشْيِهِ يَبْطُؤُ بُطْءاً وبَطاءً فهو بَطِيءٌ.
ويقال: ما أَبْطَأَ بك عنّا، وقَوْمٌ بِطاءٌ، وفلانٌ بَطُوءٌ مثل: بَطُوع.
وباطية اسم مجهول أَصْلُه.
أبط:
تَأَبَّطَ فلانٌ سَيفاً أو شيئاً، إذا أخذه تحت إبْطِهِ، ومنه سُمِّي: تَأَبَّطَ شرّاً.
بوط:
البُوطةُ: التّي يُذِيبُ فيها الصّاغةُ ونحوهم من الصُّنّاع.

### Türkçe

باب **الطاء** ve **الباء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** (onlarla birlikte)

**و ط ب**، ve **و ب ط**، **ط ب ي**، **ط ي ب**، **ب ط أ**، **أ ب ط**، **ب و ط** kullanımdadırlar.

**وطب**:
**الوَطْبَ**: sütün kırbası; çoğulu: **وِطابٌ** ve **أوطابٌ**. Ve denildi ki: **وَطبَة** ve **وُطُوب**.

**وبط**:
Falanın bu işteki görüşü **وَبَطَ** eder, **وُبُوطاً**; zayıfladığı, ve aslîlik ve sağlamlık sahibi olmadığı zaman. Kümeyt dedi ki:
ولا **وابطينَ** انتظاراً
Yani: yavaşlayanlar. Ve denilir: “Sana ne oluyor da kavmi **تُوَبِّطُ** ediyorsun?”, yani onları istediklerinden alıkoyuyorsun; yahut onları ondan tiksindiriyorsun. İsim: **الوُبُوط**.

**طبي**:
Her şey ki bir şeyi bir şeyden çevirir; muhakkak onu, görüşünden ve işinden **طباه** etmiştir; onu görüşünden ve işinden **يَطْيبهِ** eder. A‘câc dedi ki:
لا يَطَّبيني العَمَلُ المَقذِيُّ
ولا من الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ
**المَقْذِيُّ**: içine **القَذَى** binen (yani çöp kaçan) şeydir; **الدَّغْمَرِيُّ**: onu **تُدَغْمِرَهُ** etmek istediğin, yani onu gizlediğin şeydir.

**والطَّبيُ**: **أطباء**’dan; memenin **أطباء**’sındandır. Ve memesi olmayan her şey, köpek gibi; onun da **أطباء**’sı vardır.

Ve bir adam **طَباةٌ**: yani aptal, şer sahibi. Ve denilir: Falan, insanlara şer ile **يَطْبَى** eder; yani onu onlara yapar. “Sana ne oluyor da şerrinle beni **تَطْباني** ediyorsun!!”, yani beni onunla atıyorsun; ve ben senin için **بطبيٍّ** değilim, yani tâbi değilim. Ve **الطُبَاةُ**: kendi nefsinin şerriyle başkasını **يَطبَى** eden kimsedir; yani onu onunla atar.

**طيب**:
**طابَ** eder, **يَطيبُ** eder, **طِيباً**; o hâlde o **طَيِّبٌ**’dir. Ve **الطِّيبُ**, **فِعل** vezni üzerinedir. Ve **الطَّيِّبُ**: sıfattır. Ve **الطَّيِّبُ**: helâldir. Ve **وطابةُ**: Resûl’ün şehri (Allah’ın salâtı ve âli ve selâmı onun üzerine olsun).

Ve **والطّابة**: şaraptır; onu bilmediler.

Ve **وطُوبَى**: cennette bir ağacın adıdır; kökü Nebî’nin evindedir (Allah’ın salâtı ve âli ve selâmı onun üzerine olsun); ümmetinin evlerinden her evde ondan bir dal vardır.

Ve denilir: “Bu ne kadar **أَطْيَبَ**”, ve “onu **أَيطَبَهُ**”; ve “onunla **أَطْيِبٌ**” ve “**أَيطِبْ**”.

Ve etin ve her şeyin **مَطايِبُ**’i; neredeyse tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa bir tanesi: **مَطابٌ** ve **مَطابةٌ**’dır; ve o, onun **أَطْيَبُهُ**’udur.

Ve sözün **الطَّيِّباتُ**’ı: onun en faziletlisi ve en güzeli.

Ve **طاب** etti savaş; yani helâl oldu. Ve hadiste: “Erkeğin sağ eliyle **يَستطيبَ** etmesi mekruh görülür”; yani istincâ eder; ve temizlik, **الطِّيب**’dendir.

Ve ondan iki **الأَطيَبانِ** gitti: yemek ve nikâh.

**بطأ**:
**البُطْءُ**: yavaşlatma; yürüyüşünde **بَطُؤَ** eder, **يَبْطُؤُ** eder, **بُطْءاً** ve **بَطاءً**; o hâlde o **بَطِيءٌ**’dir.

Ve denilir: “Bize karşı ne kadar **أَبْطَأَ** ettin”; ve bir kavim **بِطاءٌ**; ve falan **بَطُوءٌ**’dur; **بَطُوع** gibi.

Ve **باطية**: aslı meçhul bir isimdir.

**أبط**:
Falan bir kılıcı veya bir şeyi **تَأَبَّطَ** etti; onu koltuğunun altına aldığı zaman. Ondandır ki “**تَأَبَّطَ شرّاً**” diye adlandırıldı.

**بوط**:
**البُوطةُ**: kuyumcuların ve onlara benzer sanatkârların içinde erittikleri şeydir.
