# بوغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بوغ

البَوْغاءُ: التراب عامة، وقيل: هي التُّرْبَةُ الرّخوة التي كأَنها ذَرِيرةٌ؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
تَشُجُّ بها بَوْغاءَ قُفٍّ ، وتارةً
تَسُنُّ عليها تُرْبَ آمِلةٍ عُفْرِ
يعني كُثْبانَ رَمْلٍ؛ قال وقال آخر:
لَعَمْرُكَ، لولا أَرْبعٌ ما تَعَفَّرَتْ
بِبَغدانَ، في بَوْغائِها ، القَدَمانِ
وقيل: البَوْغاءُ التُّرابُ الهابي في الهَواء، وقيل: هو التراب الذي يطير من دقته إِذا مُسَّ؛ وفي حديث سطيح:
تَلُفُّه في الرِّيحِ بَوْغاءُ الدِّمَنْ
البَوْغاءُ: التراب الناعِمُ، والدِّمَنُ: منه ما تَدَمَّنَ أَي تَجَمَّعَ وتَلَبَّدَ؛ قال ابن الأَثير: وهذا اللفظ كأَنه من المقلوب تلفه الريح في بوغاء الدمن؛ قال: وتشهد له الرواية الأُخرى:
تلفه الرِّيحُ ببوغاء الدمن
ومنه الحديث في أَرض المدينة: إِنما هي سِباخٌ وبَوْغاء. وبَوْغاءُ الناسِ: سَفِلَتُهم وحَمْقاهُم وطاشَتُهم. والبَوْغُ: الذي يكون في أَجْوافِ الفِقَعةِ وهو من ذلك .
وتَبَوَّغَ به الدمُ: هاجَ كتَبَيَّغَ، وتَبَوَّغَ الرجلُ بصاحبه فغلبه، وتَبَوَّغَ الدمُّ بصاحبه فقتله. وحكى بعض الأَعراب: مَنْ هذا المُبَوَّغُ عليه ومَن هذا المُبَيَّغُ عليه؟ معناه لا يُحْسَدُ. وتَبَوَّغَ الشرُّ وتَبَوَّقَ إِذا اتَّسَعَ.

### Türkçe

**البَوْغاءُ**: toprak genel olarak; ve denildi ki: o, sanki **ذَرِيرةٌ** imiş gibi gevşek **التُّرْبَةُ**’dir; ve İbn Berrî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşâd etti:

تَشُجُّ بها **بَوْغاءَ** قُفٍّ ، وتارةً
تَسُنُّ عليها تُرْبَ آمِلةٍ عُفْرِ

yani **كُثْبانَ رَمْلٍ**; dedi; ve bir başkası dedi:

لَعَمْرُكَ، لولا أَرْبعٌ ما تَعَفَّرَتْ
بِبَغدانَ، في **بَوْغائِها** ، القَدَمانِ

Ve denildi ki: **البَوْغاءُ** havada uçuşan topraktır; ve denildi ki: o, dokunulduğu zaman inceliğinden uçan topraktır; ve Satîh hadîsinde:

تَلُفُّه في الرِّيحِ **بَوْغاءُ** **الدِّمَنْ**

**البَوْغاءُ**: yumuşak topraktır; ve **الدِّمَنُ**: ondan **تَدَمَّنَ** olan, yani toplanıp yığılan ve keçeleşip yapışan şeydir; İbnü’l-Esîr dedi: Bu lafız sanki maklûbdandır: “rüzgâr onu **بوغاء الدمن** içinde sarar”; dedi: ve ona öteki rivayet şehadet eder:

تلفه الرِّيحُ ببوغاء الدمن

Ve ondan, Medine arazisi hakkında hadîs: “Şüphesiz o ancak **سِباخٌ** ve **بَوْغاء**’dır.” Ve **بَوْغاءُ الناسِ**: onların aşağı tabakası, ahmakları ve şaşkınlarıdır. Ve **البَوْغُ**: **الفِقَعةِ**’nin iç boşluklarında olan şeydir; ve o, bundandır.

Ve kan ile **تَبَوَّغَ**: **تَبَيَّغَ** gibi coştu. Ve adam, arkadaşıyla **تَبَوَّغَ** etti de ona galip geldi. Ve kan, sahibine karşı **تَبَوَّغَ** etti de onu öldürdü. Bazı a‘râbî şöyle nakletti: “Bu, üzerine **المُبَوَّغُ** olunan kimdir ve bu, üzerine **المُبَيَّغُ** olunan kimdir?” manası: kıskanılmaz. Ve şer **تَبَوَّغَ** etti ve **تَبَوَّقَ** etti: genişlediği zaman.
