# بوغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بوغ

البوغاء: التراب عامة، وقيل: الهابي في الهواء، قاله الليث، وقيل: الناعم الذي يطير من دقته إذا مس.
 وقال أبو عبيد: هي التربة الرخوة التي كأنها ذريرة، نقله الجوهري ومنه حديث سطيح:
  تلفه في الريح بوغاء الدمن قال ابن الأثير: وهذا اللفظ كأنه من المقلوب، وتقديره: تلفه الريح في بوغاء الدمن ويشهد له الرواية الأخرى:
  تلفه الريح ببوغاء الدمن ومنه الحديث في أرض المدينة: إنما هي سباخ وبوغاء وأنشد ابن بري لذي الرمة:
  تسح بها بوغاء قف وتارة                      تسن عليها ترب آملة عفر وقال آخر:
  لعمرك لولا هاشم ما تعفرت                      ببغدان في بوغائها القدمان وقال الليث: البوغاء: طاشة الناس وحمقاهم وسفلتهم.
 وقال ابن عباد: البوغاء بين القوم: الاختلاط.
 قال: والبوغاء من الطيب: رائحته.
 وبوغ، كهود: ة، بترمذ، ومنها الإمام أبو عيسى الترمذي صاحب السنن، وغيره.
 وباغ: ة، بمرو معناه: البستان، فارسية، بينها وبين مرو فرسخان منها إسماعيل الباغي يروي عن الفضل بن موسى، وغيره، نقله ياقوت.
 وباغة: د، بالمغرب بالأندلس، من كورة إلبيرة، بين الغرب والقبلة منها، وبينها وبين قرطبة خمسون ميلا، منها: عبد الرحمن بن أحمد بن أبي المطرف عبد الرحمن، قاضي الجماعة بقرطبة، قال ابن بشكوال: أصله من باغة، استقصاه الخليفة هشام بن الحكم في دولته الثانية سنة 402 وكان من أفاضل الرجال.
 وقال الفراء: يقال: إنك لعالم ولا تباغ بالرفع، وقد سقطت الواو من بعض النسخ، والصواب إثباتها، ولا تباغان، ولا تباغون، أي: لا يقرن بك ما يغلبك هنا ذكره الصاغاني وأورده بعضهم في المعتل، وتبعه الزمخشري، وقال: معناه أي: لا تصيبك عين تباغيك بسوء، قال: ويقال إنه مأخوذ من تبيغ الدم، أي لا تتبيغ بك عين فتؤذيك، وذكره صاحب اللسان في ب-ي-غ.
 قلت في المعتل: يقال: أباغ فلان على فلان: إذا بغى، وفلان ما يباغ عليه، ويقال: إنه لكريم ولا يباغ، وأنشدوا:
  إما تكرم إن أصبت كريمة                      فلقد أراك ولا تباغ لئيمـا وتبوغ الدم به: هاج فقتله، كتبيغ.
 وتبوغ فلان بصاحبه: غلب، ونص الصحاح وحكى ابن السكيت عن الفراء: تبوغ الرجل بصاحبه فغلبه، وتبوغ الدم بصاحبه فقتله.
 ومما يستدرك عليه: البوغ: الذي يكون في أجواف الفقعة.
 وحكى بعض الأعراب: من هذا المبوغ عليه? ومن هذا المبيغ عليه? معناه: لا يحسد.
 وتبوغ الشر وتبوق: إذا اتسع.
 وباغون، بضم الغين: بلدة من أعمال بوشنج، من نواحي هراة، جاء ذكرها في الفتوح، فتحها المسلمون في سنة 31 عنوة.

### Türkçe

**البوغاء**: genel olarak toprak; ve denildi: havada uçuşan; bunu **الليث** söyledi; ve denildi: dokunulduğunda inceliğinden dolayı uçuşan yumuşak (toprak).
Ve **أبو عبيد** dedi: o, sanki zerrecikler gibi olan gevşek topraktır; bunu **الجوهري** nakletti; ve ondan **سطيح** hadisi:
  Rüzgârda onu sarar **بوغاء الدمن**. **ابن الأثير** dedi: bu lafız sanki ters çevrilmiş olandandır; takdiri: rüzgâr onu **بوغاء الدمن** içinde sarar; ve ona diğer rivayet şahitlik eder:
  Rüzgâr onu **ببوغاء الدمن** ile sarar. Ve ondan, Medine toprağı hakkında hadis: “O ancak tuzlu-bataklıklar ve **بوغاء**dır.” Ve **ابن بري**, **ذي الرمة** için inşad etti:
  Üzerine **بوغاء** döker, düz bir yer; ve bazen                      onun üzerine umutlu, tozlu toprak döker. Ve bir başkası dedi:
  Ömrüne yemin olsun, **هاشم** olmasaydı,                      **بغدان**’da onun **بوغاء**sında iki ayak tozlanmazdı. Ve **الليث** dedi: **البوغاء**: insanların ayaktakımı, ahmakları ve aşağı tabakasıdır.
Ve **ابن عباد** dedi: kavim arasında **البوغاء**: karışıklık.
Dedi: ve güzel kokudan **البوغاء**: onun kokusudur.
Ve **بوغ**، **كهُود**: bir belde, **بترمذ**’de; ve ondan, Sünen sahibi imam **أبو عيسى الترمذي** ve başkaları.
Ve **باغ**: bir belde, **بمرو**; manası: bahçe; Farsçadır; onunla **مرو** arasında iki fersah vardır; ondan **إسماعيل الباغي**; **الفضل بن موسى**’dan ve başkalarından rivayet eder; bunu **ياقوت** nakletti.
Ve **باغة**: bir belde, Mağrib’de Endülüs’te, **كورة إلبيرة**’dendir; ondan batı ile kıble arasındadır; onunla **قرطبة** arasında elli mil vardır; ondan: **عبد الرحمن بن أحمد بن أبي المطرف عبد الرحمن**، Kurtuba’da cemaat kadısı. **ابن بشكوال** dedi: aslı **باغة**’dendir; halife **هشام بن الحكم** onu ikinci devletinde 402 yılında araştırdı; ve o, faziletli erkeklerdendi.
Ve **الفراء** dedi: denilir: “Şüphesiz sen bilgin birisin ve **ولا تباغ**” ref‘ ile; ve vav bazı nüshalardan düşmüştür; doğrusu onu sabit kılmaktır: “**ولا تباغان**، **ولا تباغون**”; yani: burada seni yenecek olan sana eş kılınmasın. Bunu **الصاغاني** burada zikretti ve bazıları onu illetli (fiiller) içinde getirdi; ve **الزمخشري** ona uydu; ve dedi: manası, yani: sana kötülükle **تباغيك** eden bir göz isabet etmesin. Dedi: ve denilir ki o, kanın **تبيغ**’inden alınmıştır; yani: bir göz seninle **تتبيغ** etmesin de sana eziyet etmesin. Ve **صاحب اللسان** onu **ب-ي-غ**’de zikretti.
Ben illetli (fiiller) kısmında dedim: denilir: “**أباغ** falan, falana karşı”: azgınlık ettiğinde; ve falan, ona karşı **ما يباغ عليه** (azgınlık edilmez). Ve denilir: “Şüphesiz o cömerttir ve **ولا يباغ**.” Ve inşad ettiler:
  Ya ikram et, eğer soylu birine rastlarsan;                      gerçekten seni görüyorum ve **ولا تباغ** alçağı. Ve kan onda **تبوغ** etti: coştu da onu öldürdü; **كتبيغ** gibi.
Ve falan, arkadaşıyla **تبوغ** etti: galip geldi. **الصحاح**’ın nassı böyledir. Ve **ابن السكيت**, **الفراء**’dan hikâye etti: adam arkadaşıyla **تبوغ** etti de onu yendi; ve kan arkadaşıyla **تبوغ** etti de onu öldürdü.
Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir: **البوغ**: **الفقعة**’nın iç boşluklarında olan şey.
Ve bazı bedeviler hikâye etti: “Bu **المبوغ عليه** kim? ve bu **المبيغ عليه** kim?” manası: kıskanılmaz.
Ve şer **تبوغ** eder ve **تبوق** eder: genişlediğinde.
Ve **باغون**، **بضم الغين**: **بوشنج** amellerinden bir belde, **هراة** nahiyelerindendir; **الفتوح**’ta zikri geldi; Müslümanlar onu 31 yılında zorla fethettiler.
