# بوو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%88%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بوو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بوو

باب اللفيف من الباء
ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات
بوأ:
الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة:
طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم		سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
وقال:
وُبوِّئت في صميم معشرها		فتمّ في قومها مبُـوَّؤُهـا
والمباءةُ: مَعْطِنُ الإبِل، حيث تناخ في الموارد، يقال: أبأنا الإبل إباءة، ممدودة، أي: أنخنا بعضها إلى بعض، قال:
حليفان بينهمـا مِـئْرةٌ		يُبِيئان في عَطَنٍ ضيّق
ويروى: يبوءان، أي: ينزلان، والمئرةُ: العداوة.
وقال: لهم منزل رحب المباءة آهلُ ويقال: إنّ فلانا لبَواءٌ بفلان، أي: إن قتل به كان كفوا.. وأبأت بفلان قاتله، إذا قتلته به، واستبأتهم قاتل أخي، أي: طلبت إليهم أن يقيدوه، واستبأته مثل: استقدت به، قال:
فإِن تقتلوا منّا الوليد فإِنّنـا		أبأنا به قتلى تذلّ المعاطسا
وقال زهير:
فلم أر معشراً أسروا هَدِيّا		ولم أرَ جارَ بيتٍ يستبـاءُ
والبَواءُ في القَوَد، تقول: اقتل هذا بقتيلك فإِنه بَواءٌ به، أي: هو يُعادلُه في الكفاءة، قال:
فقلت لهم: بُوءُوا بعمرو بن مالك		ودونَكَ مشدودَ الرّحالة مُلجَمـا
يعني: فرساً.
والبَواء: المِثْل، تقول: دونك هذا فخذه بواء، وقال أبو الدُّقَيْش: العرب تقول: كلّمناهم فأجابونا عن بواءٍ واحد، أي: أجابونا جوابا واحداً.
وتقول: هم في هذا الأمر بواء سواء، أي: أكفاء نُظَراء.
وبوّأت الرّمح نحو الفارس، إذا قابلته فسدّدت الرّمح نحوه.
وأُبِيَ فلان بفلان، أي: قتل به، قال الشّاعر:
ألا تنتهي عنّا ملوكٌ وتتّقى		مَحارِمَنا لا يُبْأءُ الدَّمُ بالدَّمِ
ويُرْوَى: لا يَبؤُؤُ الدّمُ بالدّمِ، أي: حِذارَ أن تبوء دماؤهم بدماء من قتلوه.
وقيل: تباوأتْ، أي: توازنت واستوت. وباء بإِثمي، أي: استولى عليه. ويُقال: باء فلانٌ بدم فلانٍ، إذا أقرّ به على نفسه، واحتمله طوعاً علما بوجوبه.
وباء فلانٌ بذنبه، إذا احتمله كرهاً لا يَستطيعُ دَفْعَه عن نفسِهِ فقد باء به كما باءتِ اليهودُ بالغضب من الله.. وباء فلانٌ من أمرِه هذا بما عليه وماله.
والأَبْواءُ: موضع.
بوو:
البوّ، غير مهموز: جِلْدُ حوُارٍ يُحْشَى تِبناً فتعطفُ عليه النّاقةُ.
والرّمادُ: بوّ الأثافي.
بأو:
البأوُ: من الزّهو والافتخار والكِبر.. بَأَى يَبأَى فلانٌ على أصحابه بَأْواً شديداً، قال: إذا ازدهاهم يومُ هَيْجا أَكْمَخُوا بأوا ومدْتهم رجالٌ شُمَّخُ أكمخوا، أي: رفعوا رؤوسَهم من الكبر.
بأبأ:
البأبأة: قولُ الإنسانِ لِصاحبه: بأبي أنت، ومعناه: أفديك بأبي، ويشتقّ من ذلك فِعل، فيقال: بَأْبَأَ به.
ومن العرب من يقول: وابأَبا أنت، جعلوها كلمة مبنيّة على هذا التَأسيس.
والبأبأة: هدير الفحل، في ترجيعه يتكرار قال رؤبة: بَخبَخَهُ مرّاً ومَرّاً بَأْبَبا
البَخْبَخة: هدير الفَحْل دون الكَبْش والتَّيْس، وكذلك البغبغة، وقال: يَسُوقُها أعيس هدّارٌ بِبَبْ يعني: بهذا الهدير.
ببب:
ببّة: لقب رَجُلٍ من قريش كان كثيرَ اللَّحْم... ويوصف به الأحمق الثّقيل.
ويقال: هم ببّان واحد، أي: سواء. وببّان على تقدير فَعلان، ويقال: على تقدير فعّال، والنّون على هذا أصليّة، ولا يُصرّف منه فِعْل، وهو والبأجُ بمعنىً واحد.. وقال عمر بن الخطّاب: لولا أن يكون النّاس ببّانا واحداً لفعلت كذا وكذا.
بوب:
البابُ: معروف.. والفعلُ منه، التّبويب.
والبابةُ في الحُدودِ والحِساب ونحوه: الغاية.
والبابة: ثَغْر من ثغور الرّوم.
وباب الأبواب: من ثغور الخزر.
والبواب: الحاجب. ولو اشتقّ منه فِعلٌ على فِعالة لقيل: بِوابة، بإِظهار الواو، ولا يُقلَبُ ياءً، لأنّه ليس بمصدرٍ مَحْض، إنّما هو اسمٌ.
وأهْلُ البَصْرةِ في أَسْواقهم يُسَمُّون السّاقي الذّي يَطُوفٌ عليهم بالماءِ: بيّاباً.
والبأببة: هديرُ الفَحْل، في ترجيعه تكرار له، قال رؤبة: بغبغة مرّاً ومرّا بأببا وبيبةُ: اسمٌ، قال:
نَدَسْنا أبا مندوسة القين بالقنا		ومارَ دمٌ من جارِ بيبةَ ناقع
وبالبحرين موضعٌ يُعْرَفُ ب بابين، وفيه يقول قائلُهم: إنّ ابن بُورٍ بين بابين وجَمّ والبَوْباة: الفَلاة، وهي: المَوْماةُ.
بيي:
في مثلٍ تضربه العرب: هيّ بن بيّ، ومنهم من يقول: هيّان بن بيّان، وهو بمنزلة طامر بن طامر، لا يذكر أَصْلُه وفِعلُهُ. قال أميّة بن أشكر الجندعي:
هل لكما في تُراثٍ تَذْهبانِ به		إنّ التُراثَ لهّيانَ بـنِ بـيّانِ
ويُقال: إنّ هيَّ بنَ بيٍّ من ولد آدم ذهب في وَجْهِ الأرض فلم يُحَسَّ منه عينٌ ولا أثر، وفُقِدَ فذهب مثلاً.
وحيّاه اللهُ وبيّاه.. حيّاه: من التّحيّة، وبيّاه: أضحكه وبشّره، قال:
بيّا المسافر فاهتَبِلْها فُرصةً		واحبُ النّديم وحيّه بسلام
أوب:
يقال: آب فلان إلى سيفه، أي: ردّ يده إلى سيفه. وآب الغائب يؤوب أوباً، أي: رجع.
والأَوْب: ترجيع الأيدي والقوائم في السّير، والفِعْل من ذلك: التّأويب، قال:
كأنّ أَوْبَ ذراعيها، وقد عَرِقَتْ		وقد تَلَفَّعَ، بالقُورِ، العَساقِـيلُ
والأَوْبُ، في قولك: جاءوا من كلّ أوب: أي: من كلِّ وَجْه وناحية.
والمؤاوبة: تَباري الرِّكاب في السَّيرْ، قال: وإن تؤاوبْهُ تجده مِئوَيا والتَأويب: من سير اللّيل.. أَوَّبْتُ الإبل تأنيبا، والتّأويبة: مرّة لا غير.. ويقال: التّأويب: سيرُ النّهار إلى اللَّيل.
وتقول: لتهنك أوبةُ الغائبِ، أي: إيابُه وجوعه.
والمآب: المَرْجِعُ.
والمتأَوِّب: الجيّد الأوب، أي: سريعُ الرُّجوع.
وآبت الشّمس إيابا، إذا غابت في مآبها، أي: مَغِيبها، قال تبّع:
فرأى مَغيبَ الشَّمْس عند مآبها		في عينِ ذي خُلُبٍ وثَأْطٍ حَرْمَدٍ
أي: أسود.
ومآبةُ البئر: حيث يجتمع إليه الماء في وَسَطها، وهي المثابة أيضا.
وأب:
وَأَبَ الحافر يَئِبُ وَأْباً، إذا انضمّت سنابكه.. تقول: إِنّه لَوَأْبُ الحافِر.
وحافِرٌ وَأْبٌ، أي: شديدٌ.
وتقول: لم يتَّئِبْ فلانٌ أن يَفْعَلَ كذا، أي: لم يقبض... والذِّمِّيُّ لا يتَّئِبُ أن يكفّر لمسلم مهيب ونحوه، قال: إذا دعاها أَقْبَلَتْ لا تَتَّئِبْ
وبأ:
الوباء، مهموز: الطّاعون، وهو أيضاً كلّ مَرَض عامّ، تقول: أصاب أهل الكورة العام وباء شديد..
وأرضٌ وَبِئة، إذا كثر مَرْضُها، وقد استوبأتها وقد وَبُؤَت تَوْبُؤُ وَباءةً، إذا كَثُرت أمراضها.
أبي:
الأَبَى، مقصور: داءٌ يأخذ المَعِز في رُؤُسها، فلا تكادُ تَسلم... أَبِيَتِ العنز تَأْبَى أَبىً شديداً.. وعنزٌ أبية، وتيسٌ أبٍ، قال:
فقلت لكنّازٍ تحـمّـل فـإِنّـه		أَبىً لا أظنّ الضّأنَ منه نَواجيا
وأَبَى فلانٌ يأَبَى إِباءً، أي: ترك الطّاعةَ، ومالَ إلى المعْصِيةِ، قال الله عزّ وجل: "فكذّب وأبَى".. ووَجْهٌ آخر: كلّ من ترك أمراً وردّه، فقد أَبَى.
ورجلٌ أبيّ: ذو إباء، وقوم أَبِيّونَ وأُباةٌ، خفيف، قال: أبيّ الضّيم من قومٍ أُباة
أبو:
أَبَوْت الرّجل آبوه، إذا كنت له أباً.
ويقال: فلانٌ يأبُو هذا اليتيم إباوةً، أي: يغذوه، كما يغذو الوالدُ وَلَدَهُ.
ويُقالُ في المثل: لا أبا لك كأنّه يمدحه.
وتصغير الأب: أُبَيٌّ، وتصغير الآباء على وجهين: فأجودهما: أُبَيُّون، والآخر: أُبيّاء لأنّ كل جماعة على أفعال فإِنّها تصغّر على حدّها.
والأُبُوّة: الفِعل من الأب، كقولك: تأبّيت أباً، وتبنيّت ابناً وتأمَّمْتَ أمّاً.
وفلانٌ بيّن الأُبُوَّةِ والبُنوّة والأمومةُ.
ويجز في الشِّعر أن تقول: هذان أباك، وأنت تريد أباك وأمّك.
ومن العرب من يقول: أبوّتنا أكرمُ الآباء، يجمعون الأب على فُعُولة، كما يقولون: هؤلاء عُمُومتنا وخُؤُولتنا. ومنهم من يَجْمَعُ الأبَ: أَبِين قال الرّاجز: أقبل يَهوِي من دُوَيْن الطِّربالْ وهو يُفَدَّى بالأَبِينَ والخالْ وتقول: هم الأبون، وهؤلاء أبوكم، يعني: آباؤكم.
والإبةُ: الخِزْيُ، قال ذو الرّمّة:
إذا المَرَئيُّ شبّ له بناتٌ		عَصَبْن برأسِهِ إِبةً وعارا
تم اللفيف من الباء بحمد الله ومنه، وبتمامه تم باب الباء ولا رباعي له ولا خماسي

### Türkçe

باب اللفيف من **الباء**
**ب و أ**، **ب و و**، **ب أ و**، **ب أ ب أ**، **ب ب ب**، **ب و ب**، **ب ي ي**، **أ و ب**، **و أ ب**، **و ب أ**، **أ ب ي**، **أ ب و** kullanılagelenler

**بوأ**:
**الباءةُ** ve **المَباءة**: kavmin, bir vadinin karşısında yahut bir dağın yamacında yerleştikleri vakit (indikleri vakit) konakladıkları yer; yahut denilir ki: bilakis o, kavmin indiği her konaktır. Denilir: **تَبَوَّءُوا** bir konak (edindiler/yerleştiler).. Yüce Allah dedi ki: “Ve andolsun, İsrailoğullarını doğruluk konaklığına yerleştirdik.” Ve Tarafe dedi ki:

**طّيبو الباءةِ** sâhil (kolay)dır ve onlar için, istersen sarp çetin yerde (bile) yollar vardır

Ve dedi ki:

Ve onun topluluğunun özünde yerleştirildim; böylece onun kavmi içinde onun konaklığı tamam oldu

Ve **المباءةُ**: develerin barınağı/çöktüğü yer; su başlarında çöktükleri yer. Denilir: **أبأنا الإبل إباءة** (uzatmalı), yani: onların bir kısmını bir kısmına doğru çöktürdük. Dedi ki:

İki müttefik; aralarında bir düşmanlık vardır; dar bir barınakta birbirlerine çöktürürler

Ve **يُبِيئان** diye de rivayet olunur; yani: inerler. Ve **المئرةُ**: düşmanlıktır.

Ve dedi: Onların, halkı bulunan, konaklığı geniş bir menzilleri vardır. Ve denilir: Şüphesiz falan kimse, falan kimseye karşı **لَبَواءٌ**dur; yani: onunla (kısas olarak) öldürülse denk olur.. Ve **أبأت بفلان قاتله**: onu onunla öldürdüğün zaman. Ve **استبأتهم قاتل أخي**: yani onlardan, onu kısas etmelerini istedim. Ve **استبأته**: **استقدت به** gibidir. Dedi ki:

Eğer siz bizden Velîd’i öldürürseniz, şüphesiz biz de onunla, bükülen boyunları zelil eden öldürülmüşler (kısaslar) yaptık

Ve Züheyr dedi ki:

Ne bir topluluk gördüm ki bir kurbanı esir alsınlar; ne de bir ev komşusu gördüm ki kendisi için kısas istenilsin (**يستبـاءُ**)

Ve **البَواءُ** kısasta (kısas hükmünde)dir. Dersin: Bu adamı öldür, senin öldürülmüşüne karşı; çünkü o, onunla **بَواءٌ**dur; yani: kifayette ona denktir. Dedi ki:

Onlara dedim: Amr b. Mâlik’e karşı (kısas olarak) **بُوءُوا**; al, eyer kayışı bağlanmış, gemlenmiş (atı)

Yani: bir at.

Ve **البَواء**: misildir. Dersin: Al, bu senindir; onu **بواء** olarak al. Ve Ebû’d-Dukayş dedi: Araplar der ki: Onlarla konuştuk da bize tek bir **بواء** üzere cevap verdiler; yani: tek bir cevapla cevap verdiler.

Ve dersin: Onlar bu işte **بواء سواء**dur; yani: denkler, nazîrlerdir.

Ve **بوّأت** mızrağı süvariye doğru: onu karşılayıp mızrağı ona doğru doğrulttuğun zaman.

Ve **أُبِيَ** falan kimse falan kimseyle: yani onunla öldürüldü (kısas edildi). Şair dedi ki:

Krallar bizden vazgeçmez mi ve sakınmaz mı; mahremiyetlerimizi; kan, kanla **لا يُبْأءُ** edilmez

Ve **لا يَبؤُؤُ الدّمُ بالدّمِ** diye de rivayet olunur; yani: onların kanlarının, onu öldürenin kanlarıyla karşılık bulmasından sakınarak.

Ve denildi: **تباوأتْ**: yani: dengelendi ve eşitlendi. Ve **باء بإِثمي**: yani: ona hâkim oldu. Ve denilir: **باء فلانٌ بدم فلانٍ**: onu kendi nefsi üzerine ikrar ettiği ve vâcip olduğunu bilerek gönüllüce yüklendiği zaman.

Ve **باء فلانٌ بذنبه**: onu zorla yüklendiği, onu nefsinden defetmeye güç yetiremediği zaman; artık onunla, Yahudilerin Allah’tan gazapla **باءتِ** ettiği gibi **باء** etmiştir.. Ve falan kimse, bu işinden, üzerindekiyle ve malıyla **باء** etti.

Ve **الأَبْواءُ**: bir yerdir.

**بوو**:
**البوّ** (hemzesiz): samanla doldurulan bir deve yavrusu derisi; böylece dişi deve ona meyleder.

Ve **الرّمادُ**: ocak taşlarının **بوّ**udur.

**بأو**:
**البأوُ**: sevinçlenme, övünme ve kibirdendir.. Falan kimse, arkadaşlarına karşı şiddetli bir **بَأْواً** ile **بَأَى يَبأَى** eder. Dedi ki: Savaş günü onları küçümsediği vakit, **أَكْمَخُوا** bir **بأوا** ile; ve onları, başı dik adamlar destekledi. **أكمخوا**: yani kibirden başlarını kaldırdılar.

**بأبأ**:
**البأبأة**: insanın arkadaşına “**بأبي أنت**” demesidir; manası: “Seni babamla fidye ederim.” Ve bundan fiil türetilir; denilir: **بَأْبَأَ به**.

Ve Araplardan kimi: “**وابأَبا أنت**” der; onu bu kuruluş üzere bina edilmiş bir kelime yaptılar.

Ve **البأبأة**: erkeğin böğürmesi/kişnemesi; tekrarında tekrardır. Rü’be dedi ki:
Bir kere ve bir kere daha onu **بَأْبَبا** ile **بَخبَخَهُ**

**البَخْبَخة**: koç ve teke olmaksızın erkeğin böğürmesi; **البغبغة** de böyledir. Ve dedi ki: Onu, **بِبَبْ** (yani: bu böğürmeyle) böğüren, kül rengi bir (deve) sürer.

**ببب**:
**ببّة**: Kureyş’ten bir adamın lakabıdır; çok etli idi... Ve ahmak, ağır kimse bununla vasfedilir.

Ve denilir: Onlar tek bir **ببّان**dır; yani: eşittirler. Ve **ببّان** **فَعلان** takdiri üzeredir; ve **فعّال** takdiri üzeredir denilir; bu takdir üzere **النّون** aslîdir. Ondan fiil tasrif edilmez. Ve o, **البأجُ** ile tek bir manadadır.. Ve Ömer b. el-Hattâb dedi: İnsanlar tek bir **ببّانا** olmasın diye, şöyle şöyle yapardım.

**بوب**:
**البابُ**: bilinen (şey).. Ve ondan fiil: **التّبويب**.

Ve **البابةُ** hudutlarda, hesapta ve benzerinde: nihayet.

Ve **البابة**: Rum’un sınır kalelerinden bir boğaz/geçittir.

Ve **باب الأبواب**: Hazar’ın sınır kalelerindendir.

Ve **البواب**: kapıcı/hâcib. Eğer ondan **فِعالة** üzere bir fiil türetilseydi, **الواو**yu izhar ederek **بِوابة** denilirdi; **ياء**ya çevrilmez; çünkü o sırf bir mastar değildir; ancak bir isimdir.

Ve Basra ehli, çarşılarında, üzerlerine su ile dolaşan sakkiye: **بيّاباً** derler.

Ve **البأببة**: erkeğin böğürmesi; tekrarında onun için tekrardır. Rü’be dedi ki:
Bir kere ve bir kere daha **بغبغة**; **بأببا** ile

Ve **بيبةُ**: bir isimdir. Dedi ki:

Mızraklarla, demirci olan Ebû Mendûse’yi dürttük; ve **بيبةَ** komşusundan koyu bir kan aktı

Ve Bahreyn’de **بابين** diye bilinen bir yer vardır; onların bir söyleyeni onda şöyle der: Şüphesiz İbn Bûr, **بابين** ile Cemm arasındadır. Ve **البَوْباة**: çöl; o da **المَوْماةُ**dur.

**بيي**:
Arapların darb-ı mesel olarak vurdukları bir meselde: **هيّ بن بيّ**. Ve onlardan kimi: **هيّان بن بيّان** der; o, **طامر بن طامر** menzilesindedir; aslı ve fiili zikredilmez. Ümeyye b. Eşker el-Cünda‘î dedi ki:

Sizin ikiniz için, onunla gidip götüreceğiniz bir miras var mı? Şüphesiz miras, **لهّيانَ بـنِ بـيّانِ**’ındır

Ve denilir: Şüphesiz **هيَّ بنَ بيٍّ**, Âdem’in evladındandır; yeryüzünde gitti de ondan ne bir göz (iz) ne de bir eser hissedildi; kayboldu; böylece mesel oldu.

Ve Allah onu **حيّاه** ve **بيّاه** etti.. **حيّاه**: selamlamadandır; ve **بيّاه**: onu güldürdü ve müjdeledi. Dedi ki:

Yolcuyu **بيّا** et; onu bir fırsat bil; ve dostu sev; onu selamla **حيّه** et

**أوب**:
Denilir: Falan kimse kılıcına **آب** etti; yani: elini kılıcına geri çevirdi. Ve gaip olan **آب** eder; **يؤوب أوباً**; yani: döndü.

Ve **الأَوْب**: yürüyüşte ellerin ve ayakların geri çevrilmesidir; ve bunun fiili: **التّأويب**. Dedi ki:

Sanki onun iki kolunun **أَوْبَ**u; terlemişken; ve uzun develer, kum tepelerine bürünmüşken

Ve **الأَوْبُ**, “Onlar her **أوب**dan geldiler” sözünde: yani: her yönden ve taraftan.

Ve **المؤاوبة**: yürüyüşte bineklerin yarışmasıdır. Dedi ki: Ve eğer onunla **تؤاوبْهُ** edersen, onu çok dönen bulursun. Ve **التَأويب**: gece yürüyüşündendir.. **أَوَّبْتُ الإبل تأنيبا**; ve **التّأويبة**: yalnız bir keredir.. Ve denilir: **التّأويب**: gündüzün geceye kadar yürüyüşüdür.

Ve dersin: Gaibin **أوبةُ**su sana kutlu olsun; yani: dönüşü ve açlığı.

Ve **المآب**: dönüş yeridir.

Ve **المتأَوِّب**: iyi dönüşlü; yani: hızlı dönen.

Ve güneş **آبت** bir dönüşle; **مآب**ında, yani: batışında kaybolduğu zaman. Tübba‘ dedi ki:

Güneşin batışını, onun **مآب**ında; siyah, bulanık ve çamurlu bir gözede gördü

Yani: siyah.

Ve **مآبةُ البئر**: suyun, ortasında kendisine toplandığı yer; o, **المثابة** da denilir.

**وأب**:
**وَأَبَ** nalbant/at nalı (tırnak sahibi) **يَئِبُ وَأْباً**: tırnakları birleştiği zaman. Dersin: Şüphesiz o, tırnağı **لَوَأْبُ**tur.

Ve **حافِرٌ وَأْبٌ**: yani: şiddetli.

Ve dersin: Falan kimse, şöyle yapmaya **لم يتَّئِبْ**; yani: geri çekilmedi/tutunmadı... Ve zimmî, heybetli bir Müslümana ve benzerine kefaret vermeye **لا يتَّئِبُ**. Dedi ki:

Onu çağırdığı vakit, gelir; **لا تَتَّئِبْ**

**وبأ**:
**الوباء** (hemzeli): taun; o, aynı zamanda her genel hastalıktır. Dersin: Bu yıl belde halkına şiddetli bir **وباء** isabet etti..

Ve **أرضٌ وَبِئة**: hastalığı çok olduğu zaman. Ve onu **استوبأتها**; ve **وَبُؤَت تَوْبُؤُ وَباءةً**: hastalıkları çoğaldığı zaman.

**أبي**:
**الأَبَى** (maksur): keçilerin başlarında olan bir hastalık; neredeyse selamet bulmaz... Dişi keçi **أَبِيَتِ**; şiddetli bir **أَبىً** ile **تَأْبَى** eder.. Ve **عنزٌ أبية**; ve **تيسٌ أبٍ**. Dedi ki:

Kinnâz’a dedim: Yüklen; çünkü o, şiddetli bir **أَبىً**dır; ondan koyunun kurtulacağını sanmıyorum

Ve falan kimse **أَبَى** eder; **يأَبَى إِباءً**: yani: itaati terk etti ve masiyete meyletti. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Derken yalanladı ve **أبَى** etti.”.. Ve başka bir vecih: Her kim bir işi terk eder ve onu geri çevirirse, muhakkak **أَبَى** etmiştir.

Ve **رجلٌ أبيّ**: **إباء** sahibi. Ve **قوم أَبِيّونَ** ve **أُباةٌ**; hafif (kalıp). Dedi ki:

Zulme **أبيّ** olan, **أُباةٌ** bir kavimdendir

**أبو**:
**أَبَوْت** adamı, **آبوه**: ona baba olduğun zaman.

Ve denilir: Falan kimse bu yetimi **يأبُو** eder; **إباوةً**: yani: onu besler; baba çocuğunu beslediği gibi.

Ve meselde denilir: “**لا أبا لك**”; sanki onu övüyor.

Ve **الأب**’ın küçültmesi: **أُبَيٌّ**. Ve **الآباء**’ın küçültmesi iki vecih üzeredir: ikisinin en iyisi: **أُبَيُّون**; diğeri: **أُبيّاء**; çünkü her cemaat **أفعال** üzere olursa, kendi haddi üzere küçültülür.

Ve **الأُبُوّة**: **الأب**’dan olan fiildir; “Baba olarak **تأبّيت** ettin, oğul olarak **تبنيّت** ettin ve anne olarak **تأمَّمْتَ** ettin” sözün gibi.

Ve falan kimse, **الأُبُوَّةِ** ve **البُنوّة** ve **الأمومةُ**su açık olandır.

Ve şiirde caizdir ki: “**هذان أباك**” dersin; sen **أباك** ve anneni kastederken.

Ve Araplardan kimi: “Bizim **أبوّتنا** en keremli babalardır” der; **الأب**’ı **فُعُولة** üzere cem ederler; “Bunlar bizim **عُمُومتنا** ve **خُؤُولتنا**” dedikleri gibi. Ve onlardan kimi **الأب**’ı **أَبِين** diye cem eder. Râciz dedi ki:

Tırbâl’ın altından gelerek saldırdı; ve **بالأَبِينَ** ve dayıyla fidye edilir

Ve dersin: Onlar **الأبون**dur; ve “Bunlar sizin **أبوكم**” (yani: **آباؤكم**) dersin.

Ve **الإبةُ**: rezilliktir. Zü’r-Rumme dedi ki:

Kişinin kızları büyüdüğü vakit; onun başına bir **إِبةً** ve ayıp bağladılar

**تم اللفيف من الباء بحمد الله ومنه، وبتمامه تم باب الباء ولا رباعي له ولا خماسي**
