# بيت (ب-ي-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Beyt ev demektir

- Harfler: ب - ي - ت
- Kur'an'da: 73 geçiş · 54 ayet · 32 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (32)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بُيُوتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Evler | 9 | 9 | [7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/7:74.md) |
| [الْبَيْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Ev | 8 | 8 | [2:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:127.md) |
| [بُيُوتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90.md) | فُعُولِ | Evler | 8 | 1 | [24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:61.md) |
| [بُيُوتِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولِكُمْ | Sizin evleriniz | 5 | 5 | [3:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:49.md) |
| [الْبَيْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Ev | 4 | 4 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:125.md) |
| [بَيَاتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Geceleyin | 3 | 3 | [7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/7:4.md) |
| [بَيْتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Ev | 3 | 3 | [3:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:96.md) |
| [بَيْتِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | فَعْلِيَ | Benim evim | 3 | 3 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:125.md) |
| [الْبُيُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | الْفُعُولَ | Evler | 2 | 1 | [2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:189.md) |
| [الْبُيُوتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Evler | 2 | 2 | [4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:15.md) |
| [بَيْتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Ev | 2 | 2 | [29:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/29:41.md) |
| [بَيْتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Senin evin | 2 | 2 | [8:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/8:5.md) |
| [بُيُوتِكُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فُعُولِكُنَّ | Sizin evleriniz | 2 | 2 | [33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:33.md) |
| [يُبَيِّتُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفَعِّلُونَ | Gece yaparlar | 2 | 2 | [4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:81.md) |
| [بَيَّتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَّلَ | Gece yaptı | 1 | 1 | [4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:81.md) |
| [بَيْتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Ev | 1 | 1 | [17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/17:93.md) |
| [بَيْتِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلِهَا | Onun evi | 1 | 1 | [12:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/12:23.md) |
| [بَيْتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun evi | 1 | 1 | [4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:100.md) |
| [بُيُوتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8D.md) | فُعُولٍ | Evler | 1 | 1 | [24:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:36.md) |
| [بُيُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | فُعُولَ | Evler | 1 | 1 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:53.md) |
| [بُيُوتَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولَكُمْ | Sizin evleriniz | 1 | 1 | [10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/10:87.md) |
| [بُيُوتَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولَنَا | Bizim evlerimiz | 1 | 1 | [33:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:13.md) |
| [بُيُوتَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولَهُمْ | Onların evler | 1 | 1 | [59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/59:2.md) |
| [بُيُوتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولُهُمْ | Onların evler | 1 | 1 | [27:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/27:52.md) |
| [بُيُوتِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فُعُولِهِنَّ | Onların evleri | 1 | 1 | [65:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/65:1.md) |
| [بِالْبَيْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | بِالْفَعْلِ | Ev ile | 1 | 1 | [22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/22:29.md) |
| [لَبَيْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | لَفَعْلُ | Ev | 1 | 1 | [29:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/29:41.md) |
| [لَنُبَيِّتَنَّهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F.md) | لَنُفَعِّلَنَّهُ | Kesinlikle onu geceleyin yapacağız | 1 | 1 | [27:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/27:49.md) |
| [لِبُيُوتِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | لِفُعُولِهِمْ | Onların evleri için | 1 | 1 | [43:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/43:33.md) |
| [وَالْبَيْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَعْلِ | Ve ev | 1 | 1 | [52:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/52:4.md) |
| [وَلِبُيُوتِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَلِفُعُولِهِمْ | Ve onların evleri için | 1 | 1 | [43:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/43:34.md) |
| [يَبِيتُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Gecelediler | 1 | 1 | [25:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/25:64.md) |

## Mücavir kökler — 101 mücavir (341 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 7 ortak ayet · G² 33 · Çeper demektir
2. [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 24 · Yontulmuş taş demektir
3. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 20 · Hilal yeni ay demektir
4. [عتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Eski
5. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Akar temiz sudur
6. [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Anahtardır
7. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Bve bye’den dönüşmüştür
8. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
9. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Dağ anlamındadır
10. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Dahl: Kuytu yer demektir
11. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 10 ortak ayet · G² 13 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
12. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Bab kapı demektir
13. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Namaz
14. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 15 ortak ayet · G² 11 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
15. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hacebe kaş demektir
16. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 13 ortak ayet · G² 10 · Hayvanların ön ayaklarına denir
17. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bariz çıkıntı demektir
18. [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Çıkar
19. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · İbrahim
20. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Birkan yanardağ demektir
21. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Kanat demektir
22. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
23. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
24. [إسماعيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ve İsmail
25. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Şuurunda olurlar
26. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 26 ortak ayet · G² 8 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
27. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
28. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
29. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
30. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
31. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Kulak demektir
32. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “U’mare” katlı bina demektir
33. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
34. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
35. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
36. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
37. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
38. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Açığa çıkarırsınız
39. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
40. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Berr kara, burr buğday demektir
41. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
42. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
43. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
44. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 13 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
45. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
46. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
47. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
48. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
49. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Emam ön demektir
50. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kadınlar
51. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kasaba
52. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
53. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
54. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Arka demektir
55. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
56. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
57. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
58. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
59. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
60. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بيت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli olan ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دار](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D8%B1.md), [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md), [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Geceleyin sığınılan, toplanılan, güvenle barınılan ve etrafı çevrilmiş korunaklı mekân veya yapı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ve ailenin mahremiyet, istirahat ve ibadet alanı; tevhidin yeryüzündeki merkezi (Kâbe) |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal hayatın kurucu hücresi; zihinsel ve gizli planların geceleyin tahkim edildiği odak |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bina veya tuğla-harç yapısına indirgeyip geceleme, sığınma, güvenlik ve mahremiyet boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بي | Ortaya çıkma, ayrışma, toplanma veya belirginleşme hareketi; [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) (ayrışıp belirginleşme), [بيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF.md) (ortadan çekilme), [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) (mülkiyetin el değiştirmesi), [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) (beyazlık ve açığa çıkma) | ت | Belirli bir sınır ve işaret koyarak sığınma, toplanma ve geceyi geçirme sınırını kesinleştirme anlamı kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | İçeride olma, barınma, örtme, korunaklı bir iç alan oluşturma |
| ي | El ve kol | İş yapma, uzanma, kurma, inşa etme veya sığınma eylemini fiiliyata dökme |
| ت | İşaret, çarpı | İm, kesin sınır, bağlayıcı akit, son nokta ve emniyet hududu |
| بيت | Ev, çadır | Korunaklı bir iç alana çekilip el emeğiyle kurulan ve kesin sınırlarla belirlenen güvenli barınma eylemi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Geceleyin vahşi hayattan, soğuktan ve tehlikelerden korunmak üzere sığınılan çadır, gölgelik, taştan veya kıldan barınak; geceyi bir yerde geçirme eylemi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ümeyye b. Ebi’s-Salt beytinde geceleyin kurulan veya dert edinilip gece boyu tasarlanan ağır meseleyi ifade etmek üzere şu şekilde zikreder: وأَجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً / إذا خِفْتُ بيُّوتَ أَمْرٍ عُضالِ |
| Erken Arapça kullanım | Ubeyd b. Hilâl’e ait mısrada gece gizlice tuzak kurma ve tertipleme anlamında kullanılmıştır: أَتَوْني فلم أرضَ ما بَيَّتُوا / وكانوا أَتَوْني بشيءٍ نُكُرْ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en temel ve en yaygın müşterek miraslarından birini temsil eden بيت kökü, Proto-Semitik *bayt- (ev, barınak, geceleme yeri) biçimine kadar kesintisiz takip edilebilmektedir. Doğu Sami kolunda Akadca bītu(m) (ev, tapınak, mülk, hane), Batı Sami kolunda İbranice bayit (בַּיִת: ev, aile, sülale, tapınak), Aramice ve Süryanice baytā (ܒܝܬܐ: ev, konut, ibadethane), Ugaritçe bt (ev, mesken), Güney Sami kolunda Ge'ez (Etiyopya) bēt ve Güney Arabistan epigrafik metinlerinde byt biçiminde korunmuştur. Bütün Sami dillerinde kök, hem fiziksel yapıyı hem aileyi hem de kutsal mabedi (tanrının evi) ifade edecek biçimde anlam genişlemesine uğramıştır. Arapçada kökün fiil formu olan «bâte» (geceyi geçirdi) ve «tebyît» (gece gizlice iş çevirme, gece baskını yapma) türevleri, barınmanın asıl sebebinin gece karanlığındaki savunmasızlığı gidermek olduğu ilksel göçebe tecrübesine doğrudan işaret etmektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Gecelemek (beytûte), gece sığınılan mekân (beyt), gece planı yapmak (tebyît) | İsim formu olan ev ile eylem formu olan geceleme arasında doğrudan bir sebep-sonuç bağı bulunur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca bītu, İbranice bayit, Aramice/Süryanice baytā, Ugaritçe bt, Ge'ez bēt | Tüm Sami dillerinde ev, hane, soy ve tapınak anlamlarını taşıyan Proto-Semitik ortak miras köktür | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afroasyatik kök ihtimalleri | Bazı Berberice ve Çadik dillerindeki barınak ve geceleme adlarıyla muhtemel yapısal paralellikler | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بيت | Anlamlı | Ev, gecelemek, gece iş tasarlamak | Gece sığınılan barınak, hane, mabet | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بتي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| يبت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Harf dizilimi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez |
| يتب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| تبي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| [تيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بيت | Merkez | Barınak, geceleme ve sığınma yeri | Geceleyin emniyet içinde sığınılan, toplanılan, mahremiyeti olan korunaklı mekân veya hane | Fiziksel binadan ziyade geceleme, sığınma ve hane halkının bir aradalığı esastır |
| [دار](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D8%B1.md) | Komşu | Yaşam alanı, mülk, yurt | Etrafı çevrili, içinde birden fazla beyt (oda/ev) barındıran geniş yaşam havzası ve yurt | [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) kökünden dönme ve çevreleme vurgusu taşır; بيت onun içindeki özel birimdir |
| [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Komşu | Huzur ve sükûnet bulunan yer | Hareketsizliğe kavuşulan, telaşın dindiği, sükûnet ve huzur veren ikametgâh | Mekânın fiziksel boyutundan çok sağladığı dinginlik ve yerleşme durumu ön plandadır |
| [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Özel oda, yasaklı ve ayrılmış bölme | Girişi sınırlandırılmış, etrafı kesin çizgilerle çevrilmiş tekil oda veya özel hacim | Yasaklama, koruma ve dışarıdan soyutlama anlamı taşır |
| [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Sığınma, himaye altına girme | Tehlikeden kaçıp himayesine girilen, şefkatle toplanılan merci veya melce | Mekânsal sınırdan ziyade himaye, sığınma ve merhametle toplanma eylemi esastır |
| [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) | Zıt | Göç etme, çadırı söküp yola çıkma | Konaklanan yeri terk edip sefere koyulma, açık alanda hareket halinde olma | Yerleşiklik, gece sığınması ve mahremiyetin karşıtı olan intikal hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بيت | Gece sığınılan ev, hane, mabet | Gecelemek, toplanmak, mahremiyet ve hane halkını içeren çok katmanlı kavram | Kesin |
| Latince | Domus, Mansio | Ev, hane, konaklama yeri | Domus aile ve soy boyutunu karşılarken, mansio gece kalınan durağı karşılar; gece planı türevini içermez | Güçlü |
| İngilizce | House, Home, Abode, Nocturnal shelter | Ev, yuva, mesken, gece barınağı | House fiziksel binayı, home duygusal ve ailevi yuvayı karşılar; geceleme fiilini tam olarak yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Haus, Heim, Nachtlager | Ev, yurt, gece kalınan yer | Haus yapıyı, Heim aidiyeti, Nachtlager gece konaklamasını verir | Güçlü |
| Fransızca | Maison, Foyer, Demeure | Ev, hane, ocak | Maison fiziksel yapıyı, foyer ocak ve aile birliğini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَيْتِ / بَيْتِيَ | Kâbe, Mescid-i Harâm | Tevhidin merkezi, ilk mabet ve ibadet yönelişi bağlamı (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md), Âl-i İmrân [3:96](https://lisan.digital/tr/ayet/3:96.md), Hac [22:26](https://lisan.digital/tr/ayet/22:26.md), Kureyş [106:3](https://lisan.digital/tr/ayet/106:3.md)) |
| بُيُوت / بُيُوتِكُمْ | İnsanların özel meskenleri, aile yuvası | Mahremiyet, izin alarak girme, aile hukuku ve yerleşim bağlamı (Nûr [24:27](https://lisan.digital/tr/ayet/24:27.md), Nûr [24:61](https://lisan.digital/tr/ayet/24:61.md), Ahzâb [33:33](https://lisan.digital/tr/ayet/33:33.md)) |
| بَيَاتًا | Geceleyin ansızın gelen azap | Toplumların gafil olduğu gece vaktinde helakin inmesi bağlamı (A'râf [7:4](https://lisan.digital/tr/ayet/7:4.md), A'râf [7:97](https://lisan.digital/tr/ayet/7:97.md), Yûnus [10:50](https://lisan.digital/tr/ayet/10:50.md)) |
| يُبَيِّتُونَ / بَيَّتَ | Geceleyin gizli plan ve komplo kurma | Münafıkların veya inkârcıların karanlıkta gizlice toplanıp tertip yapması bağlamı (Nisâ [4:81](https://lisan.digital/tr/ayet/4:81.md), Nisâ [4:108](https://lisan.digital/tr/ayet/4:108.md)) |
| بَيْتًا (Örümcek ağı) | Dayanıksız ve çürük sığınak | Şirk koşanların dayandığı sahte otoritelerin acizliğini tasvir bağlamı (Ankebût [29:41](https://lisan.digital/tr/ayet/29:41.md)) |
| بَيْتًا (Cennette köşk) | İlahi mükâfat ve ebedi barınak | Firavun'un eşinin Allah katında talep ettiği manevi makam ve yakınlık bağlamı (Tahrîm [66:11](https://lisan.digital/tr/ayet/66:11.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Beytullah (Kâbe) ve ilahi nispet | Kâbe'nin Allah'a izafe edilmesinin mekân isnadı değil teşrif ve ta'zim amaçlı olması | Mecazi aidiyet ve tenzih eksenli yorum |
| Fıkıh | Mesken dokunulmazlığı ve aile hukuku | İsti'zân (izin isteme), mahremiyet sınırları, nafakada mesken temini ve kadının iddeti süresince evinde kalması | Hukuki ve dokunulmaz mahrem alan |
| Tefsir | Kâbe'nin kadimliği ve örümcek evi meseli | Kâbe'nin yeryüzünün ilk beyti olması ve şirkin temelsizliğinin örümceğin eviyle örneklendirilmesi | Maddi ve manevi sığınak mukayesesi |
| Hadis | Ehl-i Beyt ve gece ibadeti | Hz. Peygamber'in ailesinin hukuki ve ahlaki konumu; geceleyin namazla geçirilen evin manevi nuru | Nebevi hane ve geceleyin ihya edilen ibadet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kıble merkezi | Beytullah (Kâbe) | Birleştirici odak ve sığınak | Bütün müminlerin yöneldiği, yeryüzünün ilk ve en köklü tevhid merkezi işlevini görür | Kesin |
| İlmi | Kavramsal çerçeve ve metin yapısı | Beytü'l-hikme / Şiir beyti | Dağınık unsurları bir araya getiren ölçülü yapı | Şiirde beyt nasıl vezinle anlamı toplarsa, ilmi meclisler de bilgiyi derleyip korur | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve kamusal teşkilat | Beytülmâl / Hanedan | Kamu kaynaklarının toplandığı güvenli merkez | Toplumun ortak hazinesinin korunduğu ve dağıtıldığı kurumsal emniyet odağıdır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, barınma ve hane ekonomisi | Temel tüketim ve üretim birimi (hane) | Servetin korunduğu ve neslin yetiştiği ekonomik hücre | Bireyin ve ailenin temel ihtiyaçlarını giderdiği asgari iktisadi sığınaktır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlı potansiyel kuyusu (Potential well) ve hücre zarı | Maddenin veya parçacığın dağılmadan bir arada tutulduğu, dış etkenlere karşı korunan kapalı ve dengeli durum | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Çekirdek aile ve mahrem alan dokunulmazlığı | Bireyin toplumsal baskı ve dış tehditlerden sıyrılarak kendisini yeniden ürettiği temel sosyolojik kurum | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | بيت kelimesini yalnızca gayrimenkul, tapulu mülk ya da taştan-betondan yapılmış fiziksel bir bina olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün özünde geceleyin sığınılan yer, bir araya toplanma, mahremiyet, gizli tasarılar ve tevhidin evrensel merkezi (Kâbe) bulunması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kâbe'ye dair ayetlerdeki tevhidî derinliğin yitirilmesi; isti'zân ayetlerindeki mahremiyet ilkesinin bina mülkiyetine indirgenmesi; gece yapılan gizli planların (تبييت) psikolojik ve ahlaki vehametinin gözden kaçması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ferdi ahlak ve aile mahremiyetini kurduğu hem de evrensel ibadet coğrafyasını Kâbe merkezinde birleştirdiği anahtar bir köktür; ayrıca nifak ve gizli komploların psikolojisini de gece boyutuyla açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac ve kıble ayetlerinde (Bakara, Âl-i İmrân, Hac); sosyal hayat ve mahremiyet kurallarını belirleyen ayetlerde (Nûr, Ahzâb); münafıkların gece tuzaklarını ifşa eden ayetlerde (Nisâ); şirk eleştirisinde (Ankebût). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ev kavramının salt ekonomik bir tüketim nesnesi değil, ahlaki bir terbiye, güvenlik ve sükûn alanı olduğunu gösterir; müşriklerin güvendikleri sığınakların örümcek ağı kadar dayanıksız olduğunu ortaya koyarak sahte emniyet hissini yıkar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İnsanın geceleyin tehlikelerden korunmak, istirahat etmek ve ailesiyle toplanmak üzere sığındığı korunaklı çadır, barınak veya oda.
- Soyut anlam: Dış tehditlere ve belirsizliklere karşı sınırları belirlenmiş güvenli mahrem alan; tevhid bilincinin ve zihinsel tasarıların toplandığı çekirdek odak.
- Sistematik karşılık: Hem mikro düzeyde toplumun çekirdeği olan ailenin koruma kalkanı hem de makro düzeyde ümmetin tevhid yönelişini sabitleyen Kâbe mihveri.
- LaTeX modeli: $$B = \{ x \in U \mid \phi(x, t_{\text{night}}) \le \theta \land \psi(x) = 1 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B$ korunaklı beyt alanını, $U$ tüm fiziksel ve sosyal evreni, $x$ bu alanın içindeki unsurları temsil eder. $\phi(x, t_{\text{night}})$ fonksiyonu gece vaktinde maruz kalınan dış tehlike ve savunmasızlık düzeyini gösterir; bu düzeyin belirlenen $\theta$ eşik değerinden küçük veya eşit olması güvenlik koşulunu sağlar. $\psi(x) = 1$ ifadesi ise mekânın mahremiyet, toplanma ve dokunulmazlık sınırının tam olarak devrede olduğunu tanımlar.

## Geçtiği ayetler (54 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:125.md) — الْبَيْتَ · بَيْتِيَ

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Bakara 2:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:127.md) — الْبَيْتِ

وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Hani, İbrahim, Ka’be ’nin temellerini İsmail ile birlikte yükseltiyordu ve diyordu ki: Rabbımız bizden kabul buyur. Şüphesiz ki, Sensin Sen Semi’, Alim.

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:158.md) — الْبَيْتَ

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/2:189.md) — الْبُيُوتَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

### [Ali İmran 3:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:49.md) — بُيُوتِكُمْ

وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): O’nu İsrailoğullarına peygamber olarak gönderecek ve onlara şöyle diyecektir: Ben, size Rabbınızdan bir ayet getirdim. Ben, size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim de Allah’ın izniyle, hemen kuş olacak. Anadan doğma körleri ve alacalıları iyi edeceğim. Allah’ın izniyle ölüleri dirilteceğim. Yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Eğer iman edenlerden iseniz; elbette bunda sizin için ayet vardır.

### [Ali İmran 3:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:96.md) — بَيْتٍ

إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki insanlar için konulmuş ilk ev; çok mübarek olarak kurulan ve alemler için hidayet olan Mekke’deki dir.

### [Ali İmran 3:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:97.md) — الْبَيْتِ

فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Orada apaçık alametlerle, İbrahim’in makamı vardır. Kim, oraya girerse emin olur. Ona yol bulabilen herkesin, Ka’be’yi haccetmesi insanlar üzerinde Allah’ın bir hakkıdır. Kim inkar ederse; bilsin ki doğrusu Allah, alemlerden müstağni’dir.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/3:154.md) — بُيُوتِكُمْ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:15.md) — الْبُيُوتِ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:81.md) — بَيَّتَ · يُبَيِّتُونَ

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Sana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:100.md) — بَيْتِهِ

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/4:108.md) — يُبَيِّتُونَ

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Meal (IK): İnsanlardan gizlerler de Allah’tan gizlemezler. Halbuki Allah’ın razı olmayacağı sözü, geceleyin uydurup düzdükleri zaman da Allah onlarla beraberdir. Allah; yapacakları herşeyi kuşatıcıdır.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/5:2.md) — الْبَيْتَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/5:97.md) — الْبَيْتَ

جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah Ka’be’yi, o haram evi insanlar için hayat ve güven kaynağı kıldı. Keza o haram olan ayı da, kurbanı da, boynu bağlı olan kurbanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın gerçeten her şeyi bilici olduğunu bilmeniz içindir.

### [Araf 7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/7:4.md) — بَيَاتًا

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

Meal (IK): Nice kasabalar vardır ki; Biz, onları helak etmişizdir. Geceleyin uyurken, öğleyin dinlenirken, baskınımız gelip çattı onlara.

### [Araf 7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/7:74.md) — بُيُوتًا

وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Düşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

### [Araf 7:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/7:97.md) — بَيَاتًا

أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ

Meal (IK): Kasabaların halkı; kendileri geceleyin uyurlarken, azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

### [Enfal 8:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/8:5.md) — بَيْتِكَ

كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ

Meal (IK): Nitekim Rabbın; seni evinden hak uğruna çıkarmıştı. Halbuki mü’minlerden bir zümre bundan hoşlanmamışlardı.

### [Enfal 8:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/8:35.md) — الْبَيْتِ

وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Onların Beyt’in yanındaki duaları; sadece ıslık çalmak veya el çırpmaktan başka bir şey değildir. Öyleyse devamedegelmekte olduğunuz küfürden dolayı tadın azabı.

### [Yunus 10:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/10:50.md) — بَيَاتًا

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): De ki: Görmüyor musunuz, ya Allah’ın azabı size gece veya gündüz gelirse? Suçlular neden bunu acele istiyorlar?

### [Yunus 10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/10:87.md) — بُيُوتًا · بُيُوتَكُمْ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّأَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ve kardeşine de vahyettik ki: Mısır’da kavminiz için evler hazırlayın; evlerinizi namazgah edinin namaz kılın. Ve mü’minlere müjdele.

### [Hud 11:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/11:73.md) — الْبَيْتِ

قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’ın işine mi şaşarsın ey evin hanımı? Allah’ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizedir. Muhakkak ki O, Hamid’dir, Mecid’dir.

### [Yusuf 12:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/12:23.md) — بَيْتِهَا

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Evinde bulunduğu kadın onu kendine ram etmek istedi. Kapıları sımsıkı kapadı. Ve: Sana söylüyorum gelsene, dedi. O da: Allah’a sığınırım, doğrusu o, benim efendimdir, bana iyi bakmıştır. Muhakkak ki zalimler asla felah bulmaz, dedi.

### [İbrahim 14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/14:37.md) — بَيْتِكَ

رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.

### [Hicr 15:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/15:82.md) — بُيُوتًا

وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ

Meal (IK): Onlar, dağlardan emin evler yontup oyarlardı.

### [Nahl 16:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/16:68.md) — بُيُوتًا

وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ

Meal (IK): Ve Rabbın bal arısına vahyetti ki: Dağlarda, ağaçlarda ve hazırlanmış kovanlarda yuva edin.

### [Nahl 16:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/16:80.md) — بُيُوتِكُمْ · بُيُوتًا

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Allah evlerinizi sizin için bir huzur ve sükun yeri yaptı ve size hayvan derilerinden; gerek göç gününde gerek konduğunuz günde hafifçe taşıyacağınız evler; yünlerinden, yapağılarından, kıllarından bir zamana kadar giyimlik, döşemelik ve ticaret kumaşı verdi.

### [İsra 17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/17:93.md) — بَيْتٌ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Yahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

### [Hac 22:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/22:26.md) — الْبَيْتِ · بَيْتِيَ

وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani İbrahim’e: Bana hiç bir şeyi ortak koşma, tavaf edenler, kıyama duranlar, rüku edenler ve secdeye varanlar için evimi temiz tut, diye Kabe’ nin yerini hazırlamıştık.

### [Hac 22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/22:29.md) — بِالْبَيْتِ

ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ

Meal (IK): Bilahare kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt el Atik’i tavaf etsinler.

### [Hac 22:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/22:33.md) — الْبَيْتِ

لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ

Meal (IK): Onlarda belli bir süreye kadar sizin için faydalar vardır. Sonra varacakları yer, Beyt el Atik ile son bulur.

### [Nur 24:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:27.md) — بُيُوتًا · بُيُوتِكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; evlerinizden başka evlere, sahibleriyle alışkanlık kurup selam vermeden girmeyin. Bu, sizin için daha hayırlıdır. Olur ki iyice düşünürsünüz.

### [Nur 24:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:29.md) — بُيُوتًا

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): İçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.

### [Nur 24:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:36.md) — بُيُوتٍ

فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ

Meal (IK): O evlerde ki; Allah, onların yüceltilmesine ve içlerinde kendisinin adının anılmasına izin vermiştir. Onlar da sabah akşam O’nu tesbih ederler.

### [Nur 24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/24:61.md) — بُيُوتِكُمْ · بُيُوتِ · بُيُوتًا

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Köre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

### [Furkan 25:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/25:64.md) — يَبِيتُونَ

وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Rabbları için secdeye vararak ve kıyama durarak gecelerler.

### [Şuara 26:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/26:149.md) — بُيُوتًا

وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا فَارِهِينَ

Meal (IK): Dağlarda ustalıkla evler oyar mısınız?

### [Neml 27:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/27:49.md) — لَنُبَيِّتَنَّهُ

قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Aralarında Allah’a yemin ederek: Gece, biz ona ve ailesine baskın verelim. Sonra da onun dostuna; ailesinin yok edilişinde bulunmadığımızı şüphesiz doğru söylediğimizi bildirelim, dediler.

### [Neml 27:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/27:52.md) — بُيُوتُهُمْ

فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): İşte zulmetmelerinden dolayı çökmüş, ıpıssız kalmış evleri. Muhakkak ki bunda; bilen bir kavim için ayet vardır.

### [Kasas 28:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/28:12.md) — بَيْتٍ

وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ

Meal (IK): Önceden Biz, onun süt annelerin memesini kabul etmemesini sağladık. Bunun üzerine hemşiresi: Size, sizin adınıza ona bakacak ve iyi davranacak bir ev halkını tavsiye edeyim mi? dedi.

### [Ankebut 29:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/29:41.md) — بَيْتًا · الْبُيُوتِ · لَبَيْتُ

مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah’tan başka dostlar edinenlerin misali; kendine yuva yapan örümceğin misali gibidir. Evlerin en çürüğü muhakkak ki örümceğin yuvasıdır. Keşki bilselerdi.

### [Ahzab 33:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:13.md) — بُيُوتَنَا

وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَاأَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا

Meal (IK): Hani onlardan bir grup demişti ki: Ey Medine halkı; sizin için tutunacak bir yer yok. Artık geri dönün. İçlerinden bir grup da peygamberden izin isteyerek diyorlardı ki: Evlerimiz düşmana açıktır. Halbuki evleri açık değildi. Onlar, sadece kaçmak istiyorlardı.

### [Ahzab 33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:33.md) — بُيُوتِكُنَّ · الْبَيْتِ

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

Meal (IK): Evlerinizde oturun, ilk cahiliyye devrinde olduğu gibi açılıp saçılmayın. Namaz kılın, zekat verin, Allah’ a ve Rasulüne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt; Allah, muhakkak ki sizden eksikliği gidermek ve sizi tertemiz temizlemek ister.

### [Ahzab 33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:34.md) — بُيُوتِكُنَّ

وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا

Meal (IK): Evinizde okunan Allah’ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Muhakkak ki Allah, Latif, Habir olandır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/33:53.md) — بُيُوتَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Zuhruf 43:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/43:33.md) — لِبُيُوتِهِمْ

وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ

Meal (IK): Şayet insanlar, tek bir ümmet haline gelmeyecek olsaydı; Rahman’ı inkar edenlerin evlerinin tavanlarını ve üzerinde yükseldikleri merdivenleri gümüşten yapardık.

### [Zuhruf 43:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/43:34.md) — وَلِبُيُوتِهِمْ

وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ

Meal (IK): Evlerinin kapılarını ve üzerlerine yaslanacakları kerevetleri de,

### [Zariyat 51:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/51:36.md) — بَيْتٍ

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Zaten orada bir evden başka müslüman bulamadık.

### [Tur 52:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/52:4.md) — وَالْبَيْتِ

وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ

Meal (IK): Ma’mur eve.

### [Haşr 59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/59:2.md) — بُيُوتَهُمْ

هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): O’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

### [Talak 65:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/65:1.md) — بُيُوتِهِنَّ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا

Meal (IK): Ey Peygamber; kadınları boşayacağınız zaman, onları iddetleri içinde boşayın. İddeti de sayın. Rabbınız olan Allah’tan korkun. Apaçık bir hayasızlık yapmaları hali bir yana, onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah’ın hudududur. Kim, Allah’ın hududunu aşarsa; şüphesiz kendine zulmetmiş olur. Bilmezsin belki Allah, bunun ardından bir durum peyda ediverir.

### [Tahrim 66:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/66:11.md) — بَيْتًا

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah; iman edenlere de, Firavun’un karısını misal gösterdi. O; Rabbım, bana katında, cennette bir ev yap, beni Firavun’dan ve onun yaptıklarından kurtar ve beni zalimler güruhundan kurtar, demişti.

### [Nuh 71:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/71:28.md) — بَيْتِيَ

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا

Meal (IK): Rabbım; beni, anamı, babamı, inanmış olarak evime gireni, mü’min erkekleri ve mü’min kadınları bağışla. Zalimlerin de helakinden başka bir şeyini artırma.

### [Kureyş 106:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/ayet/106:3.md) — الْبَيْتِ

فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ

Meal (IK): Bu evin Rabbına ibadet etsinler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Beyt ev demektir.
“Beyt” yapı demektir. Mesken ev demektir. Yani beyt herhangi bir yapıya ad olarak kullanılabilir. Marife gelen beyt Kabe’dir. İbrahim(AS)den beri insanlar burayı ziyaret etmektedir. Dünyada insanların ziyaret ettiği bu kadar eski başka bir bina yoktur. Ayrıca dünyadaki kara parçalarının ağırlık merkezi de Mekke’dir. Yani bütün insanlar için en kolay gidebilecekleri merkezdir. Bunun için seçilmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والباء و و ء ي معهما
ت و ب، ب ي ت، أ ت ب، ت أ ب مستعملات
توب:
تُبْتُ إلى اللهِ تَوْبةً ومَتاباً، وأنا أَتوبُ إلى اللهِ ليَتُوبَ عليَّ قابلُ التَّوْبِ، أي قابل التَّوْبةِ، تطرَح الهاءَ.
والتَّوْبةُ: الاستِحياءُ، يقال: ما طعامُكَ بطَعامِ تَوْبةٍ، أي لا يُستَحيى منه ولا يُحْتَشَمُ.
بيت:
البَيْتُ من بُيُوت النّاس، وبَيْتٌ من أبيات الشِّعْر.
وبُيُوتاتُ العَرَب: أحياؤها.
وبَيَّتُّ بَيْتاً أي بَنَيْتُه.
وبَيَّتَ بنو فلانٍ فولَهم أي قَدَّروه وأصلَحُوه، شُبِّهَ بتقدير أبيات الشِّعر، وبَيَّنُوا هذا العَمَلَ بَياتاً أي عَمِلوا لَيْلاً، قال عبيد لن هلال:
أَتَوْني فلم أرضَ ما بَيَّتُوا		وكانة أَتَوني بشيءٍ نُكُرْ
البَيتُوتةُ: دُخولُكَ في الليل، تقول: بِتُّ أصنَعُ كذا إذا كان الليل، وبالنَّهار ظَلِلتُ.
ومن فَسَّرَ باتَ على النَّوم فقد أخطأَ، ألا تَرَى إنك تقول: بِتُّ أراعي النُّجُوم، معناه: بتُّ أنظرُ إليها، فكيف نامَ وهو ينظر إليها?.
وتقول: أباتَهم اللهُ إباتةً حَسَنةً فباتوا بَيتُوتةً صالحةً.
وأَتاهُم الأمرُ بَياتاً، أي أتاهم في جَوْفِ الليلِ.
وباتَ يُصَلِّي.
والمَبيتُ يجمع كلَّ المعاني.
أتب:
الإِتبُ: غَير الإِزار، والأرباطُ له كالتِّكَّةِ، وليس على خِياطةِ السَّراويلِ، ولكنّه قَميصٌ مَخيطُ الجانبَيْن.
نأب:
وأتْاَبَ فلانٌ من هذا الأمرِ أي اسْتَحْيَى فهو يُتْئِب إِتئاباً.

##### Türkçe

باب **التاء** و**الباء** و **و** و **ء** **ي** معهما
**ت و ب**، **ب ي ت**، **أ ت ب**، **ت أ ب** kullanımdadırlar.

**توب**:
**تُبْتُ** Allah’a **تَوْبةً** ve **مَتاباً** (ile) döndüm; ben Allah’a **أَتوبُ** ederim ki bana dönsün; **قابلُ التَّوْبِ**: yani **قابل التَّوْبةِ** (demektir); **الهاء**’yı atarsın.
**والتَّوْبةُ**: utanmadır; denir ki: “Senin yemeğin **تَوْبةٍ** yemeği gibi değildir”; yani ondan utanılmaz ve çekinilmez.

**بيت**:
**البَيْتُ** insanların evlerinden (olan) evdir; ve şiirin beyitlerinden bir beyittir.
**وبُيُوتاتُ العَرَب**: onların mahalleleridir.
Ve **وبَيَّتُّ بَيْتاً**: yani onu inşa ettim.
Ve falan oğulları onların işini **بَيَّتَ** etti; yani onu takdir ettiler ve düzelttiler; şiir beyitlerini takdir etmeye benzetildi. Ve bu işi **بَياتاً** açıkladılar; yani geceleyin yaptılar. عبيد بن هلال dedi ki:
أَتَوْني فلم أرضَ ما بَيَّتُوا		وكانة أَتَوني بشيءٍ نُكُرْ

**البَيتُوتةُ**: geceye girişindir; dersin ki: gece olunca “**بِتُّ** şunu yapıyorum”; gündüzün ise “**ظَلِلتُ**”.
**باتَ**’ı uyku üzerine tefsir eden kimse hata etmiştir; görmüyor musun, sen “**بِتُّ** yıldızları gözetiyorum” dersin; manası: onlara baktım; onlara bakarken nasıl uyudu?
Ve dersin ki: Allah onları güzel bir **إباتةً** ile geceletsin; böylece iyi bir **بَيتُوتةً** ile gecelediler.
Ve iş onlara **بَياتاً** geldi; yani gecenin ortasında onlara geldi.
Ve **وباتَ** namaz kılıyor.
Ve **المَبيتُ** bütün manaları toplar.

**أتب**:
**الإِتبُ**: **الإِزار**’dan başka (bir şey)dir; bağları onun için **التِّكَّةِ** gibidir; **السَّراويلِ**’in dikişi üzere değildir; fakat o, iki yanı dikilmiş bir gömlektir.

**نأب**:
Ve falan kimse bu işten **أتْاَبَ** etti; yani utandı; böylece o **يُتْئِب** eder, **إِتئاباً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَيْتُ معروف، والجمع بُيوتٌ وأَبْياتٌ وأَبايِيتُ. وتصغيره بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ أيضاً بكسر أوله. والعامة تقول بُوَيتٌ. والبَيْتُ أيضاً: عيالُ الرجل. وفلان جاري بَيْتَ بَيْتَ، أي ملاصقاً، بُنِيا على الفتح لأنّهما اسمان جُعلا واحداً. وقول الشاعر: وبَيْتٍ على ظَهْرِ المَطيّ بَنَيْتُهُ=بأسْمَرَ مشقوق الخياشيم يَرْعَفُ يعني بَيْتَ شِعْرٍ كتَبَهُ بالقلم. والبائِتُ: الغابُّ. يقال: خبر بائِتٌ. وكذلك البَيُّوتُ. والبَيُّوتُ أيضاً: الأمر يَبيتُ عليه صاحبُه مهتمَّاً به. وباتَ يَبيتُ ويَباتُ بَيْتوتَةً. تقول: أَباتَكَ الله بخير. وباتَ يفعل كذا، إذا فعله ليلاً، كما يقال ظلَّ يفعل كذا إذا فعله نهاراً. وبَيَّتَ العدوَّ، أي أوقع بهم ليلاً. والاسم البَياتُ. وبيَّتَ أمراً، أي دبَّره ليلاً. ومنه قوله تعالى: "إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى من القول". وبُيِّتَ الشيءُ، أي قُدِّرَ. وتقول: ما له بيتُ لَيْلَةٍ، بكسر الباء، وبيتَهُ ليلةٍ، أي قوت ليلة.

##### Türkçe

**البَيْتُ** bilinir; çoğulu **بُيوتٌ** ve **أَبْياتٌ** ve **أَبايِيتُ**’tur. Küçültmesi **بُيَيْتٌ** ve ayrıca başı kesreli olarak **بِيَيْتٌ**’tir. Avam **بُوَيتٌ** der. **البَيْتُ** ayrıca: adamın **عيالُ**’ıdır. Ve “falanca benim komşumdur **بَيْتَ بَيْتَ**”, yani bitişik olarak; ikisi de bir kılınmış iki isim oldukları için fetha üzere bina edildiler. Şairin sözü:
وبَيْتٍ على ظَهْرِ المَطيّ بَنَيْتُهُ=بأسْمَرَ مشقوق الخياشيم يَرْعَفُ
yani: kalemle yazdığı **بَيْتَ شِعْرٍ**. **البائِتُ**: geceleyin gelen. Denir: **خبر بائِتٌ**. Keza **البَيُّوتُ**. **البَيُّوتُ** ayrıca: sahibinin onun üzerinde kaygılanarak gecelediği iş. Ve **باتَ**; **يَبيتُ** ve **يَباتُ**; **بَيْتوتَةً**. Dersin: “Allah seni hayırla **أَباتَكَ** etsin.” Ve “**باتَ** şöyle yapar”, onu geceleyin yaptığı zaman; nitekim “**ظلَّ** şöyle yapar” denir, onu gündüzleyin yaptığı zaman. Ve “düşmanı **بَيَّتَ** etti”, yani onlara geceleyin baskın yaptı. İsim **البَياتُ**’tır. Ve “bir işi **بيَّتَ** etti”, yani onu geceleyin düzenledi. Ondandır, yüce Allah’ın sözü: **"إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى من القول"**. Ve “şey **بُيِّتَ** edildi”, yani takdir edildi. Ve dersin: “Onun **بيتُ لَيْلَةٍ**’si yoktur”, **الباء**’yı kesreleyerek; ve “onun **بيتَهُ ليلةٍ**’si”, yani bir gecelik azık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ب ( وايء )
توب ، تبا ، بيت ، أبت ، أتب ، تأب .
( تبا ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : تبا إذا غَزا وغَنِمَ وسَبَى .
توب : قال الليث : تابَ الرجلُ إلى الله يَتوبُ تَوْبَةً ومَتاباً ، والله التَّوابُ يتوبُ على عبده ، والعبد تَائِبٌ إلى الله ، وقال الله جلّ وعزّ : ( الذَّنبِ وَقَابِلِ ) ( غافر : 3 ) أراد التَّوْبة ، قلت : أصل تَابَ عاد إلى الله ورجع وأنابَ وتَابَ الله عليه ، أي عاد عليه بالمغفرة ، وقال جلّ وعزّ : ( وَتُوبُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً ) ( النور : 31 ) أي عودوا إلى
طاعته وأنيبوا والله التوّاب يتوب على عبده بفضله إذا تاب إليه من ذنبه ، واستتبْتُ فلاناً أي عَرَضْتُ عليه التوبةَ ممَّا اقترف ، أي الرجوع والنَّدم على ما فَرَط منه ، وأمَّا التُّؤَبةُ والإتئابُ فالأصل وُؤَبة ، وليس من هذا الباب وسأفسره في موضعه .
وقوله تعالى : ( وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَلَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ) ( المزمل : 20 ) أي رجع بكم إلى التخفيف ، وقوله تعالى : ( عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ) ( البقرة : 187 ) . أي أباح لكم ما كان حُظِر عليكم فتوبوا إلى بارئكم أي ارجعوا إلى خالقكم . والتواب من صفات الله تعالى هو الذي يتوب على عباده ، والتواب من الناس هو الذي يتوب إلى ربه .
( تأب ) : عمرو عن أبيه : التَّوْأبانيان رأسا الضرع من الناقة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّوْأبانيَّان قَادِمَتا الضّرع ، وقال ابن مُقبل :
فمرَّتْ على أطرافِ هِرَ عَشِيَّةً
لها توأَبانيان لم يَتَفَلفَلا
قال : لم يتَفلْفلا أي لم يَظهرا طهوراً بَيِّناً ومنه قول الآخر :
طَوَى أُمَّهاتِ الدَّرِّ حتى كأَنها فَلافِل
أي لصقت الأخْلافُ بالضرة ، فصارت كأَنها فَلافِلُ ، قلت : والتاء في التوأبانيين ليست أصلية .
أبت : أبو عبيد عن الكسائي : يومٌ أبْتٌ وليلة أَبْتَةٌ ، وكذلك ، حَمْتٌ وحَمْتةٌ ، ومَحْتٌ ومَحْتةٌ كل هذا في شِدَّة الحرِّ ، وقال شمر : يقال : أَبتَ يَأْبِتُ أَبْتاً وأنشد :
مِن سافِعاتٍ وهجيرٍ أبتِ
أتب : أبو عبيد عن الأصمعيّ : الإتْبُ البَقيرَةُ ، وهو أن يُؤخذ بُردٌ فيُشَقَّ ثم تلقيه المرأة في عُنُقها من غير كمين ، ولا جيب وقال أحمد بنُ يحيى : هو الإتبُ والعِلْقَةُ والصِّدارُ والشَّوْذَرُ .
أبو زيد : أتَّبْتُ الجارية تأْتِيباً : إذا دَرَّعْتها دِرعاً ، والاسمُ الإتبُ والجميع الآتابُ ، وَائتتبت الجاريةُ فهي مُؤْتَتِبَةٌ إذا لَبِسَتْ الإتْب ، وقال ابن الأعرابي : المِئتَبُ المِشْمَل .
بيت : سلمة عن الفراء : باتَ الرجلُ إذا سَهِرَ الليلَ كله في طاعة أو مَعْصية .
وقال الليث : البَيْتُوتَةُ دُخُولُك في الليل ، تقول : بِتُّ أصنعُ كذا وكذا ، قال ومن قال : بات فلانٌ إذا نام فقد أخطأ ، ألا ترى أنك تقول : بِتُّ أُراعِي النجومَ ، معناه بِتُّ أنظر إليها فكيف نام وهو ينظر إليها ؟ ويقال : أَباتَكَ اللَّهُ إباتَةً وباتَ بَيْتُوتَةً صالحةً وأتاهم الأمر بَيَاتاً ، أي أتاهم في جَوْفِ الليل .
قال ابن كيسان : بَاتَ يَجوز أن يَجْرِيَ ، مَجرى نام ، وأن يَجْرِي مَجْرى كان ، قاله
في باب كان وأَخواتها ، ما زال وما انفك وما فتىء وما برح .
وقال الفراء في قوله تعالى : ( بَيَّتَ طَآئِفَةٌ مِّنْهُمْ غَيْرَ الَّذِى تَقُولُ ) ( النساء : 81 ) معناه غيَّروا ما قالوا وخالفوا .
وفي قراءة عبد الله : ( بَيَّتَ مُبَيِّتٌ غير الذي تقول ) .
وقال الزجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لاَ يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ ) ( النساء : 108 ) كل ما فُكِّر فيه أو خِيضَ فيه بِلَيْل فقد بُيِّتَ ، ويقال : هذا أمرٌ دُبِّر بليل وبُيِّتَ بليل بمعنى واحد .
وقوله تعالى : ( فجاءها بأسنا بياتا ) ( الأعراف : 4 ) أي ليلاً ، والبيت سمي بيتاً لأنه يُبَات فيه ، وبَيَّتهم العدُوُّ إذا جاءهم ليلاً .
وقوله : لَيُبَيِّتُنَّه أي ليُوقِعَنَّ به بَيَاتاً أي ليلاً .
وقوله : ما يبيتون أي ما يُدَبِّرون بالليل .
وفي الحديث أنه قال لأبي ذَرَ : كيف نَصْنَعُ إذا ماتَ الناس حتى يكون البيتُ بالوَصِيفِ ؟
قال القتيبي : لم يُرِدْ بالبيت مساكنَ الناس ، لأنها عندَ فُشُوِّ الموتِ تَرْخُص ، وإنما أراد بالبيت القَبْرَ ، وذلك أن مواضع القبور تَضِيقُ عليهم فَيَبْتاعون كل قبرٍ بوصيفٍ ولهذا ذهب حماد في تأويله .
ويقال : ما عند فلان بِيتُ ليْلَةٍ وبِيتَةُ لَيْلةٍ أي ما عِنده قُوتُ ليلةٍ ، ) وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ ) ( النساء : 81 ) أي يُدَبِّرون ويُقَدِّرون من السوء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للفقير : المسْتَبِيتُ ، وفلانٌ لا يستبيت ليلةً أي ليس له بِيتُ لَيْلَةٍ من القُوتِ .
سلمة عن الفراء : هو جاري يَبْتَ بَيْتَ وبيتاً لبيتٍ ، وبيتٌ لبيتٍ ، وبَيْتُ الرجلِ دارُهُ وبَيْتُه قَصْرُهُ .
ومنه قول جبريل للنبي عليهما الصلاة والسلام : بَشِّرْ خديجة بِبَيْتٍ من قَصَبٍ ، أراد بشّرها بِقَصْرٍ مِن لُؤْلُوَة مُجَوَّفةٍ ، وسمعت أعرابياً يقول : اسقني من بَيُّوتِ السِّقاءِ ، أي من لَبَن حُلِبَ لَيْلاً وحُقِنَ في السِّقاء حتى بَرَدَ فيه ليلاً ، وكذلك الماءُ إذا بُرِّد في المزادةِ ليلاً : بَيُّوتٌ .
ويقال : بَيَّتَ فلانٌ بني فلانٍ أي أَتاهم بَيَاتاً فَكَبَسَهم وهم غارُّونَ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العرب تَكْنِي عن المرأة بالبيتِ وقاله الأصمعيّ ، وأنشد :
أَكِبَرٌ غَيَّرَني أَمْ بَيْتُ
قال : والخِبَاءُ بَيْتٌ صَغير من صُوف أو شَعَر ، فإذا كان أكبر من الخِباء فهو بَيْتٌ ثم مِظَلَّة إذا كَبُرَت عن البيت ، وهي تسمى بيتاً أيضاً إذا كان ضخماً مُرَوَّقاً .
أَخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي : العرب تقول : أَبيتُ وأَبَاتُ ،
وأَصِيدُ وأَصَادُ ، ويَموتُ ويَماتُ ، ويَدُومُ ويَدَامُ ، وأَعيفُ وأَعافُ ، وأَخِيلُ الغَيْثَ بِنَاحِيَتِكم ، وأَخالُ لغة ، وأَزيلُ أَقول ذلك يريدون : أَزَالُ .
قال : ومن كلام بني أسد : ما يَلِيقُ بكم الخَيْرُ ولا يَعِيقُ إتْباع .
وقال ابن الأعرابي : بات الرجلُ يَبيتُ بيتاً إذا تزوَّج ، وبَيْتُ العرب شَرفُها ، والجميع البيوتُ ثم يُجمعُ بُيُوتات جمع الجمع ، ويقال : بَيْتُ تميم في بني حَنْظَلة أي شرفُها .
وقال العباس يمدح النبي ( صلى الله عليه وسلم )
حتى احْتَوَى بَيْتُك المهَيْمِنُ مِن
خِنْدِفَ عَلْيَاءَ تحتَها النُّطُقُ
أراد ببيته شَرَفَه العالي جعل في أعلى خندف بيتاً ، والبَيْت من أبيات الشِّعْرِ سُمِّي بيتاً لأنه كلام جُمِعَ مَنْظوماً فصار كَبيتٍ جُمِع من شُقَقٍ وكِفَاءٍ ورِوَاقٍ وعُمُدٍ ، وسُمّى الله جلّ وعزّ الكعبةَ : البيت الحرام .
وقال نوح حين دعا ربه : ( كَفَّاراً رَّبِّ اغْفِرْ لِى وَلِوَالِدَىَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِىَ مُؤْمِناً وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ) ( نوح : 28 ) فسمى سَفِينَتَه التي ركبها أيام الطوفان : بيتاً ؛ ويقال : بنى فلان على امرأته بَيْتاً إذا أَعْرَسَ بها وأدخلها بيْتاً مَضروباً ، وقد نَقَل إليه ما يحتاجان إليه من آلةٍ وفِراش وغيره .

##### Türkçe

**ت ب ( وايء )**
**توب** ، **تبا** ، **بيت** ، **أبت** ، **أتب** ، **تأب** .

(**تبا**) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **تبا**; **غَزا** edip **غَنِمَ** ve **سَبَى** ettiği zaman.

**توب** : Leys dedi: Adam Allah’a **تابَ** eder; **يَتوبُ**; **تَوْبَةً** ve **مَتاباً** (ile). Allah **التَّوابُ**’dır; kuluna **يتوبُ** eder; kul da Allah’a **تَائِبٌ**’dir. Allah جلّ وعزّ dedi: (**الذَّنبِ وَقَابِلِ**) (غافر: 3); **التَّوْبة**’yi kastetti. Dedim: **تَابَ**’ın aslı, Allah’a döndü ve rücû etti ve **أنابَ** etti; ve Allah ona **تَابَ** etti; yani ona mağfiretle döndü. Ve جلّ وعزّ dedi: (**وَتُوبُو** (صلى الله عليه وسلم)
1764 اْ **إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً**) (النور: 31); yani O’nun itaatine dönün ve **أنيبوا** edin. Ve Allah **التوّاب**’dır; kuluna, günahından O’na **تاب** ettiği zaman, fazlıyla **يتوب** eder. Ve ben falanı **استتبْتُ**; yani işlediği şeyden **التوبةَ**’yi ona arz ettim; yani rücû ve ondan sâdır olan şeye dair nedâmet. Amma **التُّؤَبةُ** ve **الإتئابُ**; asıl **وُؤَبة**’dir; bu bâbdan değildir; onu yerinde açıklayacağım.

Ve O’nun تعالى sözü: (**وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَلَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ**) (المزمل: 20); yani sizi hafifletmeye döndürdü. Ve O’nun تعالى sözü: (**عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ**) (البقرة: 187). Yani size, üzerinize haram kılınmış olanı mubah kıldı. O hâlde **فتوبوا إلى بارئكم**; yani Hâlıkınıza dönün. **التواب** Allah تعالى’nın sıfatlarındandır; O, kullarına **يتوب** edendir. İnsanlardan **التواب** ise Rabbine **يتوب** edendir.

(**تأب**) : Amr, babasından: **التَّوْأبانيان**; deveden olan memenin iki başıdır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **التَّوْأبانيَّان**; memenin iki önü. Ve İbn Mukbil dedi:
فمرَّتْ على أطرافِ هِرَ عَشِيَّةً
لها توأَبانيان لم يَتَفَلفَلا
Dedi: **لم يتَفلْفلا**; yani açık, belirgin bir **طهوراً** olarak görünmediler. Ve ondan, diğerinin sözü:
طَوَى أُمَّهاتِ الدَّرِّ حتى كأَنها فَلافِل
Yani **الأخْلافُ** memeye yapıştı; böylece sanki **فَلافِلُ** gibi oldu. Dedim: **التوأبانيين**’deki **التاء** aslî değildir.

**أبت** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **يومٌ أبْتٌ** ve **ليلة أَبْتَةٌ**; ve bunun gibi **حَمْتٌ** ve **حَمْتةٌ**; ve **مَحْتٌ** ve **مَحْتةٌ**; bunların hepsi şiddetli sıcak hakkındadır. Ve Şemmer dedi: Denir ki: **أَبتَ يَأْبِتُ أَبْتاً**; ve şu beyti okudu:
مِن سافِعاتٍ وهجيرٍ أبتِ

**أتب** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الإتْبُ**; **البَقيرَةُ**’dir; o da şudur: Bir **بُردٌ** alınır, sonra yarılır; sonra kadın onu, iki kol ağzı olmaksızın ve yaka açıklığı olmaksızın boynuna atar. Ve Ahmed b. Yahyâ dedi: O, **الإتبُ**’dur; ve **العِلْقَةُ** ve **الصِّدارُ** ve **الشَّوْذَرُ**.

Ebû Zeyd: Cariyeyi **أتَّبْتُ**; **تأْتِيباً**: Ona bir **دِرعاً** giydirdiğim zaman. İsim **الإتبُ**’dur; hepsi **الآتابُ**’dır. Ve cariye **وَائتتبت** eder; o hâlde o **مُؤْتَتِبَةٌ**’dir; **الإتْب**’i giydiği zaman. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِئتَبُ**; **المِشْمَل**’dir.

**بيت** : Seleme, Ferrâ’dan: Adam **باتَ** eder; gecenin tamamını bir itaatte veya bir masiyette uykusuz geçirdiği zaman.

Ve Leys dedi: **البَيْتُوتَةُ**; senin geceye girişindir. Dersin ki: **بِتُّ** şunu şunu yapıyorum. Dedi: “Falan **بات** etti”yi “uyudu” mânasında söyleyen hata etmiştir. Görmez misin ki sen: **بِتُّ أُراعِي النجومَ** dersin; mânası: Onlara bakarak **بِتُّ** ettimdir; o hâlde onlara bakarken nasıl uyudu? Ve denir: Allah seni **أَباتَكَ**; **إباتَةً** (ile). Ve **باتَ**; **بَيْتُوتَةً** صالحَةً (ile). Ve iş onlara **بَيَاتاً** geldi; yani gecenin ortasında geldi.

İbn Keysân dedi: **بَاتَ**; “**نام**”ın yürüdüğü yol üzere yürüyebilir; ve “**كان**”ın yürüdüğü yol üzere yürüyebilir. Bunu, **كان** ve kardeşleri bâbında söyledi: **ما زال** ve **ما انفك** ve **ما فتىء** ve **ما برح**.

Ve Ferrâ, O’nun تعالى sözü hakkında: (**بَيَّتَ طَآئِفَةٌ مِّنْهُمْ غَيْرَ الَّذِى تَقُولُ**) (النساء: 81): Mânası, söylediklerini değiştirdiler ve muhalefet ettiler.

Ve Abdullah’ın kıraatinde: (**بَيَّتَ مُبَيِّتٌ غير الذي تقول**).

Ve Zeccâc, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: (**إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لاَ يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ**) (النساء: 108): Geceleyin hakkında düşünülen veya içine dalınan her şey **بُيِّتَ** edilmiştir. Ve denir: Bu, geceleyin tedbir edilmiş bir iştir; ve geceleyin **بُيِّتَ** edilmiştir; tek mânadadır.

Ve O’nun تعالى sözü: (**فجاءها بأسنا بياتا**) (الأعراف: 4); yani geceleyin. Ve **البيت**; içinde **يُبَات** edildiği için **بيتاً** diye adlandırıldı. Ve düşman onları **بَيَّتهم**; onlara geceleyin geldiği zaman.

Ve O’nun sözü: **لَيُبَيِّتُنَّه**; yani ona **بَيَاتاً**; yani geceleyin, mutlaka vâki kılacaktır.

Ve O’nun sözü: **ما يبيتون**; yani geceleyin tedbir ettikleri şey.

Ve hadiste: Ebû Zer’e dedi ki: “İnsanlar ölünceye kadar, **البيتُ** **بالوَصِيفِ** oluncaya dek biz nasıl yaparız?”

Kuteybî dedi: **البيت** ile insanların meskenlerini kastetmedi; çünkü ölümün yayılması sırasında onlar ucuzlar. Ancak **البيت** ile kabri kastetti. Bu, kabir yerlerinin onlara dar gelmesi sebebiyledir; böylece her kabri bir **وَصِيفٍ** ile satın alırlar. Ve bunun için Hammâd, onun te’vilinde bu görüşe gitti.

Ve denir: Falanın yanında **بِيتُ ليْلَةٍ** ve **بِيتَةُ لَيْلةٍ** yoktur; yani yanında bir gecenin azığı yoktur. (**وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ**) (النساء: 81); yani kötülükten tedbir ettikleri ve takdir ettikleri şeyi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Fakire **المسْتَبِيتُ** denir. Ve falan bir gece **لا يستبيت**; yani onun, azıktan bir gecelik **بِيتُ لَيْلَةٍ**’si yoktur.

Seleme, Ferrâ’dan: O, benim komşumdur; **يَبْتَ**; **بَيْتَ** ve **بيتاً**; **لبيتٍ**; ve **بيتٌ لبيتٍ**. Ve **بَيْتُ الرجلِ** onun evidir; ve **بَيْتُه** onun sarayıdır.

Ve ondan, Cebrâil’in, Nebî’ye (ikisine de salât ve selâm) sözü: “Hadîce’yi, **قَصَبٍ**’dan bir **بَيْتٍ** ile müjdele.” **قَصْرٍ** ile müjdele demek istedi; içi boşaltılmış bir **لُؤْلُوَة**’den. Ve bir bedevîyi şöyle derken işittim: “Bana **بَيُّوتِ السِّقاءِ**’dan içir.” Yani geceleyin sağılıp kırbaya doldurulan, sonra geceleyin onun içinde soğuyan sütten. Su da, geceleyin **المزادةِ** içinde soğutulduğu zaman: **بَيُّوتٌ**.

Ve denir: Falan, falanoğullarını **بَيَّتَ** etti; yani onlara **بَيَاتاً** geldi; sonra onları, onlar gafil iken bastı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar kadından **البيتِ** ile kinaye eder; Asma‘î de bunu söyledi. Ve şu beyti okudu:
أَكِبَرٌ غَيَّرَني أَمْ بَيْتُ
Dedi: **الخِبَاءُ**; yün veya kıldan küçük bir **بَيْتٌ**’tir. Eğer **الخِباء**’dan daha büyük olursa o **بَيْتٌ**’tir; sonra, **البيت**’ten daha büyüdüğü zaman **مِظَلَّة**. O, eğer iri, süslü büyük olursa **بيتاً** diye de adlandırılır.

Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Abbâs’tan; İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar der ki: **أَبيتُ** ve **أَبَاتُ**; ve **أَصِيدُ** ve **أَصَادُ**; ve **يَموتُ** ve **يَماتُ**; ve **يَدُومُ** ve **يَدَامُ**; ve **أَعيفُ** ve **أَعافُ**; ve “Sizin tarafınızda yağmuru **أَخِيلُ** ederim”; ve **أَخالُ** bir lugattır; ve **أَزيلُ**; bunu söylerken kastederler: **أَزَالُ**.

Dedi: Benî Esed’in كلامından: “Sizde hayır **ما يَلِيقُ** etmez; ve **يَعِيقُ** etmez”; **إتْباع**.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **بات** eder; **يَبيتُ**; **بيتاً** (ile); evlendiği zaman. Ve Arapların **بَيْتُ**’i onların şerefi (soylu hanesi)dir. Çoğulu **البيوتُ**’tur; sonra çoğulun çoğulu olarak **بُيُوتات** ile cem‘ edilir. Ve denir: Benî Hanzala içinde Temîm’in **بَيْتُ**’i; yani onların şerefi.

Ve Abbâs, Nebî’yi (صلى الله عليه وسلم) medhederken dedi:
حتى احْتَوَى بَيْتُك المهَيْمِنُ مِن
خِنْدِفَ عَلْيَاءَ تحتَها النُّطُقُ
Onun **بيته** ile, yüce şerefini kastetti; Hındif’in en üstünde bir **بيتاً** kıldı. Ve şiir beyitlerinden olan **البَيْت**; **بيتاً** diye adlandırıldı; çünkü o, manzum olarak toplanmış bir sözdür; böylece, parçalar ve **كِفَاءٍ** ve **رِوَاقٍ** ve **عُمُدٍ**’den toplanmış bir **بيتٍ** gibi oldu. Ve Allah جلّ وعزّ, Kâbe’yi **البيت الحرام** diye adlandırdı.

Ve Nûh, Rabbine dua ettiği zaman dedi: (**كَفَّاراً رَّبِّ اغْفِرْ لِى وَلِوَالِدَىَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِىَ مُؤْمِناً وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ**) (نوح: 28). Böylece tufan günlerinde bindiği gemisini **بيتاً** diye adlandırdı. Ve denir: Falan, karısı üzerine bir **بَيْتاً** bina etti; onunla **أَعْرَسَ** ettiği ve onu kurulmuş bir **بيْتاً**’e soktuğu zaman. Ve ona, ikisinin ihtiyaç duyacağı alet, döşek ve başkasını nakletmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والياء وما يثلثهما)
(بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل:
وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين يَبيت عِندهم. ويقال:
ما لِفُلانٍ بِيتةُ ليلَةٍ، أي ما يَبيت عليه من طَعامٍ وغيرِه. وبيّتَ الأمْرَ إذا دَبّرَه ليلاً. قال الله تعالى: ﴿إذْ يُبَيِّتُونَ مَا لا يَرْضَى مِنَ القَوْلِ﴾ [النساء 108]، أي حينَ يجتمعون في بُيوتهم. غير أنّ ذلك يُخَصّ بالليل. النهار يظَلُّ كذا. والبَيُّوتُ: الماءُ الذي يبيت ليلاً. والبَيُّوتُ: الأمر يُبَيِّتُ عليه صاحبُه مهتَمّاً به. قال أُمَيّة([2]):
وأَجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً *** إذا خِفْتُ بيُّوتَ أَمْرٍ عُضالِ([3])والبَيَات والتَّبْييت: أن تأتي العَدُوَّ ليلاً، كأنّك أَخَذْتَه في بَيْتِهِ. وقد روي عن [أبي] عبيدة أُنه قال: بُيِّتَ الشيءُ إذا قُدِّر، ويُشَبَّه ذلك بتقدير بيوت الشَّعر. وهذا ليس ببعيدٍ من الأصل الذي أصّلناه وقِسْنا عليه.
(بيح) الباء والياء والحاء ليس بأصلٍ ولا فَرْعٍ، وليس فيه إلا البِياح، وهو سَمَكٌ.
(بيد) الباء والياء والدال أصلٌ [واحدٌ]، وهو أن يُودِيَ الشيءُ. يقال بادَ الشيءُ بَيْداً وبُيُوداً، إذا أَوْدَى([4]). والبَيْداءُ المفازة من هذا أيضاً. والجمعُ بينهما في المعنى ظاهرٌ. ويقال إنّ البَيْدَانَةَ الأتَانُ تَسكُن البيداءُ([5]). فأمّا قولهم بَيْدَ، فكذا جاءَ بمعنى غيْرَ، يقال فُعِلَ كذا بَيْدَ أنّه كان كذا. وقد جاء في حديث النبي صلى الله عليه وآله وسلم: "نحن الآخِرُون السّابِقون يومَ القيامة، بَيْد أنَّهمْ أُوتُوا الكتابَ مِنْ قَبْلِنا وأُوتينا مِن بَعْدِهم". وقال:
عمداً فَعَلْتُ ذاكِ بَيْدَ أني *** إخَالُ لَوْ هَلَكْتُ لم تُرِنِّي([6])وهذا يُباينُ القياسَ الأوّل. ولو قيل إنه أصلٌ برأْسِهِ لم يَبْعُد.
(بيص) الباء والياء والصاد ليس بأصلٍ. لأنّ بَيْصَ إتْباعٌ لحَيْص. يقال: وقع القوم في حَيْصَ بَيْصَ ([7])، أي اختلاطٍ. قال:
* لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([8]) *
(بيض) الباء والياء والضاد أصلٌ، ومشتقٌّ منه، ومشبَّه بالمشتقّ.
فالأصل البَيَاض من الألوان. يقال ابيضَّ الشّيءُ. وأمّا المشتقُّ منه فالبَيْضَة للدّجاجةِ وغيْرِها، والجمع البَيْض، والمشبَّه بذلك بَيْضَة الحديد.
ومن الاستعارة قولهم للعزيز في مكانِه: هو بَيضَة البلَد، أي يُحفَظ ويُحصَّن كما تُحفَظ البيَضة. يقالَ حَمى بَيْضَة الإسلام والدِّين. فإذا عَبَّرُوا عن الذّليل المستضعف([9]) بأنّه بَيْضَة البَلد، يريدون أنّه مَتروكٌ مُفرَدٌ كالبيضة المتْروكة بالعَراء. ولذلك تُسمَّى البَيْضَة التريِكة. وقد فُسِّرَتْ في موضِعِها.
ويقال* باضَتِ البُهْمَى إذا سقَطَتْ نِصالُها. وباضَ الحَرُّ اشتدّ؛ ويراد بذلك أنّه تمكَّنَ كأنَّه باضَ وفَرَّخ وتَوَطّنَ.
(بيظ) الباء والياء والظاء كلمةٌ ما أَعرِفها في صحيحِ كلام العرب، ولو أنّهم ذَكرُوها ما كان لإثباتها وجهٌ. قالوا: البَيْظُ ماءُ الفَحْل.
(بيع) الباء والياء والعين أصلٌ واحدٌ، وهو بَيْع الشّيءِ، ورُبّما سمّيَ الشِّرَى بيعاً([10]). والمعنى واحدٌ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يَبِعْ أحدُكُمْ على بَيْع أخيهِ" قالوا: معناه لا يَشْتَرِ على شِرَى أَخِيهِ. ويقال بِعْتُ الشّيءَ بَيعاً، فإنْ عَرَضْتَه للبَيْع قلتَ أبَعْتُه. قال:
فَرضِيتُ آلاءَ الكُمَيْتِ فمَنْ يُبِعْ  *** فَرَساً فليسَ جَوادُنَا بِمُباعِ([11])
(بيغ) الباء والياء والغين ليس بأصلٍ. والذي جاءَ فيه تَبَيُّغُ الدَّمِ، وهو هَيْجه. قالوا: أصله تبغَّى، فقدّمت الياء وأخّرت الغين، كقولك جذب وجبذ، وما أطْيَبَه وأيْطَبَهُ.
(بين) الباء والياء والنون أصلٌ واحد، وهو بُعْدُ الشّيء وانكشافُه. فالبَيْن الفِراق؛ يقال بَان يَبِينُ بَيْنا وبَيْنُونة. والبَيُون([12]) البئر البعيدة القَعْر. والبِينُ: قطعةٌ من الأرضِ قدْرُ مَدِّ البَصَر. قال:
بِسَرْوِ حِمْيَرَ أبوالُ البغَالِ به *** أَنَّى تَسَدّيتَ وَهْناً ذلك البِينَا([13])وبانَ الشَّيءُ وأبَانَ إذا اتّضَحَ وانْكشَفَ. وفلانٌ أبْيَنُ مِنْ فلانٍ؛ أي أوضَحُ كلاماً منه. فأمّا البائن في الحَلْب([14])....
 --------------ـــــ
([1]) البيت في اللسان (2: 319).
([2]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. انظر شرح السكري للهذليين 197 ومخطوطة الشنقيطي من الهذليين 83 واللسان (2: 231).
([3]) في مخطوطة الشنقيطي: "أو اجعل".
([4]) ويقال أيضاً بواداً وبياداً وبيدودة.
([5]) شاهدها في اللسان (4: 67):
ويوماً على صلت الجبين مسحج *** ويوماً على بيدانة أم تولب
  ([6])البيتان في اللسان (4: 67/ 17: 47). وفي الموضع الأخير: "أخاف".
([7]) بفتح أولهما وآخرهما، وبكسرهما، وبفتح أولهما وكسر آخرهما، بدون تنوين في جميعها، وبكسرهما أيضاً مع التنوين. فهن خمس لغات.
([8]) البيت لأمية بن أبي عائذ الهذلي في شرح السكري لأشعار الهذليين 179 ومخطوطة الشنقيطي 83 واللسان (حيص، لحص). وضبط في مخطوطة الشنقيطي: "حيص بيص" بكسر أولهما وفتح الصاد. وصدره:
* قد كنت خراجاً ولوجاً صيرفا *
([9]) في الأصل: "في المستضعف".
([10]) يقال شرى وشراء بالقصر والمد.
([11]) البيت للأجدع بن مالك الهمداني من أبيات لـه في الأصمعيات 40. وانظر الاقتضاب 405 واللسان (9: 373). ورواية الأصمعيات: "نقفو الجياد من البيوت ومن يبع".
([12]) في الأصل: "البينون" محرف. وأنشد في اللسان:
إنك لو دعوتني ودوني  *** زوراء ذات منزع بيون
 ([13]) البيت لابن مقبل. وقد سبق الكلام عليه في حواشي (بول).
([14]) كذا وردت العبارة ناقصة. وفي اللسان: "وللناقة حالبان، أحدهما يمسك العلبة من الجانب الأيمن والآخر يحلب من الجانب الأيسر، والذي يحلب يسمى المستعلى والمعلى، والذي يمسك يسمى البائن".

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** و**الياء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بيت**) **الباء** ve**الياء** ve**التاء** tek bir asıldır; o da sığınak, dönüş yeri ve dağınıklığın toplanma yeridir. Denir: **بيتٌ** ve **بُيوتٌ** ve **أبياتٌ**. Ondandır: şiirin beytine, benzetme üzere **بيتٌ** denir; çünkü o, lafızların, harflerin ve mânâların toplanma yeridir; özel bir şart üzere, o da vezindir. Şairin sözüyle kastettiği de odur:
وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])
**بالأسمر** ile kalemi kastetti. Ve **البيت**: adamın bakmakla yükümlü oldukları ve yanında gecelediği kimselerdir. Ve denir:
ما لِفُلانٍ **بِيتةُ** ليلَةٍ، yani onun üzerinde geceleyip kaldığı yiyecek ve başkası yoktur. Ve **بيّتَ** işi, onu geceleyin tedbir ettiğinde (denir). Allah Teâlâ dedi: ﴿إذْ يُبَيِّتُونَ مَا لا يَرْضَى مِنَ القَوْلِ﴾ [النساء 108]؛ yani evlerinde toplandıkları vakit. Ancak şu var ki bu geceye tahsis edilir. Gündüz (ise) böyle kalır. Ve **البَيُّوتُ**: geceleyin kalan sudur. Ve **البَيُّوتُ**: sahibinin, onunla ilgilenerek kaygılandığı, üzerinde gecelediği iştir. Ümeyye([2]) dedi:
وأَجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً *** إذا خِفْتُ بيُّوتَ أَمْرٍ عُضالِ([3])
Ve **البَيَات** ve **التَّبْييت**: düşmana geceleyin gelmendir; sanki onu evinde yakalamışsın gibidir. [Ebu] Ubeyde’den rivayet edilmiştir ki o şöyle dedi: **بُيِّتَ** şey, takdir edildiğinde (denir); bu da şiir beyitlerini takdir etmeye benzetilir. Bu, asıl kıldığımız ve ona kıyas ettiğimiz asıldan uzak değildir.

(**بيح**) **الباء** ve**الياء** ve**الحاء** ne asıldır ne de fer‘dir; onda yalnız **البِياح** vardır; o da bir balıktır.

(**بيد**) **الباء** ve**الياء** ve**الدال** tek bir asıldır; o da şeyin yok olup gitmesidir. Denir: **بادَ** şey **بَيْداً** ve **بُيُوداً**; yok olup gittiğinde([4]). Ve **البَيْداءُ** (çöl, ıssız ova) da bundan (gelir) ayrıca. İkisini mânâda birleştirmek açıktır. Ve denir ki **البَيْدَانَةَ**: çölde sakin olan dişi merkep (türüdür)([5]). Amma onların **بَيْدَ** sözleri; işte böyle, **غيْرَ** mânâsıyla gelmiştir; denir: şöyle yapıldı, **بَيْدَ** ki o şöyle idi. Nebî صلى الله عليه وآله وسلم hadîsinde gelmiştir: "نحن الآخِرُون السّابِقون يومَ القيامة، بَيْد أنَّهمْ أُوتُوا الكتابَ مِنْ قَبْلِنا وأُوتينا مِن بَعْدِهم". Ve dedi:
عمداً فَعَلْتُ ذاكِ بَيْدَ أني *** إخَالُ لَوْ هَلَكْتُ لم تُرِنِّي([6])
Bu, ilk kıyasa aykırı düşer. Ve eğer onun başlı başına bir asıl olduğu söylense uzak olmazdı.

(**بيص**) **الباء** ve**الياء** ve**الصاد** asıl değildir. Çünkü **بَيْصَ** **حَيْص**’a tâbidir. Denir: kavim **حَيْصَ بَيْصَ** içine düştü([7]); yani karışıklığa. Dedi:
* لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([8]) *

(**بيض**) **الباء** ve**الياء** ve**الضاد** bir asıldır; ondan türemiş olan vardır ve türemişe benzetilmiş olan vardır.
Asıl, renklerden **البَيَاض**tır. Denir: **ابيضَّ** şey. Amma ondan türemiş olan, tavuğun ve başkasının **البَيْضَة**sidir; çoğulu **البَيْض**; buna benzetilmiş olan da demirin **بَيْضَة**sidir.
İstiare olarak, onların bir kimseye bulunduğu yerde aziz (dokunulmaz) diye söylemeleri: o, **بَيضَة** beldedir; yani yumurtanın korunması gibi korunur ve tahkim edilir. Denir: **بَيْضَة** İslâmı ve dini korudu. Zayıf, güçsüz bırakılmış([9]) kimseyi **بَيْضَة** belde diye ifade ettiklerinde, onun terk edilmiş, tek başına bırakılmış, açıkta bırakılmış yumurta gibi olduğunu kastederler. Bundan dolayı **البَيْضَة**’ye **التريِكة** denir. Kendi yerinde açıklanmıştır.
Ve denir: **باضَتِ البُهْمَى**; uçları düştüğünde. Ve **باضَ** sıcak şiddetlendi; bununla, yerleşip sağlamlaştığı, sanki yumurtlayıp yavrulamış ve yurt edinmiş gibi olduğu kastedilir.

(**بيظ**) **الباء** ve**الياء** ve**الظاء** öyle bir kelimedir ki Arapların sahih sözünde onu bilmiyorum; eğer onu zikretmiş olsalardı, onu ispat etmeye bir yön olmazdı. Dediler: **البَيْظُ** aygırın suyudur.

(**بيع**) **الباء** ve**الياء** ve**العين** tek bir asıldır; o da şeyin satımıdır; bazen **الشِّرَى**’ya **بيعاً** adı verilmiştir([10]). Mânâ birdir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "لا يَبِعْ أحدُكُمْ على بَيْع أخيهِ" Dediler: mânâsı, kardeşinin alışverişi üzerine satın almasın. Ve denir: **بِعْتُ** şeyi **بَيعاً**; eğer onu satışa arz edersen **أبَعْتُه** dersin. Dedi:
فَرضِيتُ آلاءَ الكُمَيْتِ فمَنْ يُبِعْ  *** فَرَساً فليسَ جَوادُنَا بِمُباعِ([11])

(**بيغ**) **الباء** ve**الياء** ve**الغين** asıl değildir. Onda gelen, kanın **تَبَيُّغُ**udur; o, onun coşmasıdır. Dediler: aslı **تبغَّى** idi; sonra **الياء** öne alındı ve **الغين** sona bırakıldı; senin “**جذب** ve **جبذ**” demen gibi; ve “**ما أطْيَبَه** ve **أيْطَبَهُ**”.

(**بين**) **الباء** ve**الياء** ve**النون** tek bir asıldır; o da şeyin uzaklığı ve açığa çıkmasıdır. İşte **البَيْن** ayrılıktır; denir: **بَان** **يَبِينُ** **بَيْنا** ve **بَيْنُونة**. Ve **البَيُون**([12]) dibi uzak (derin) kuyudur. Ve **البِينُ**: gözün uzanabildiği miktarda bir yer parçasıdır. Dedi:
بِسَرْوِ حِمْيَرَ أبوالُ البغَالِ به *** أَنَّى تَسَدّيتَ وَهْناً ذلك البِينَا([13])
Ve **بانَ** şey ve **أبَانَ**; açık olup ortaya çıktığında (denir). Ve falan, falandan daha **أبْيَنُ**dur; yani ondan daha açık sözlüdür. Amma sağımda **البائن**([14]) ise....

--------------ـــــ
([1]) Beyit, Lisân’da (2: 319).
([2]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Bk. es-Sukkerî’nin el-Hüzeliyyîn şerhi 197 ve eş-Şınkîtî’nin el-Hüzeliyyîn yazması 83 ve Lisân (2: 231).
([3]) Şınkîtî yazmasında: "أو اجعل".
([4]) Ayrıca **بواداً** ve **بياداً** ve **بيدودة** de denir.
([5]) Şahidi Lisân’da (4: 67):
ويوماً على صلت الجبين مسحج *** ويوماً على بيدانة أم تولب
([6]) İki beyit Lisân’da (4: 67/ 17: 47). Son yerde: "أخاف".
([7]) İkisinin de başı ve sonu fetha ile; ikisi de kesra ile; ilkinin başı fetha, sonu kesra ile; hepsinde tenvinsiz; ayrıca ikisi de kesra ile tenvinli. İşte beş lugat.
([8]) Beyit, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; es-Sukkerî’nin el-Hüzeliyyîn şiirleri şerhinde 179 ve Şınkîtî yazması 83 ve Lisân’da (**حيص**، **لحص**). Şınkîtî yazmasında ضبط: "**حيص بيص**" ikisinin başı kesra ile ve **الصاد** fetha ile. Sadrı:
* قد كنت خراجاً ولوجاً صيرفا *
([9]) Asılda: "في المستضعف".
([10]) **شرى** ve **شراء** kısaltma ve uzatma ile denir.
([11]) Beyit, el-Ecda‘ b. Mâlik el-Hemdânî’nindir; ona ait beyitlerdendir; el-Asma‘iyyât 40. Bk. el-İktidâb 405 ve Lisân (**9: 373**). el-Asma‘iyyât rivayeti: "نقفو الجياد من البيوت ومن يبع".
([12]) Asılda: "**البينون**" tahrif edilmiştir. Lisân’da şöyle inşad edilmiştir:
إنك لو دعوتني ودوني  *** زوراء ذات منزع بيون
([13]) Beyit, İbn Mukbil’indir. Daha önce (بول) haşiyelerinde onun hakkında söz geçti.
([14]) İfade böyle eksik olarak vârid olmuştur. Lisân’da: "وللناقة حالبان، أحدهما يمسك العلبة من الجانب الأيمن والآخر يحلب من الجانب الأيسر، والذي يحلب يسمى المستعلى والمعلى، والذي يمسك يسمى البائن".

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل البيت: مأوى الإنسان بالليل؛ لأنه يقال: بات: أقام بالليل، كما يقال: ظل بالنهار ثم قد يقال للمسكن بيت من غير اعتبار الليل فيه، وجمعه أبيات وبيوت، لكن البيوت بالمسكن أخص، والأبيات بالشعر. قال عز وجل: ﴿فتلك بيتوهم خاوية بما ظلموا﴾ [النمل/52]، وقال تعالى: ﴿واجعلوا بيوتكم قبلة﴾ [يونس/78]، ﴿لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم﴾ [النور/27]، ويقع ذلك على المتخذ من حجر ومدر وصوف ووبر، وبه شبه بيت الشعر، وعبر عن مكان الشيء بأنه بيته، وصار أهل البيت متعارفا في آل النبي عليه الصلاة والسلام، ونبه النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (سلمان منا أهل البيت) (أخرجه الحاكم 3/598 وقال الذهبي: سنده ضعيف، وقال العجلوني: رواه الطبراني والحاكم عن عمرو بن عوف، وسنده ضعيف انتهى. قال الهيثمي: فيه عند الطبراني كثير بن عبد الله المزني ضعفه الجمهور، وبقية رجاله ثقات.
انظر: كشف الخفاء 1/459، والفتح الكبير 2/159؛ وأسباب ورود الحديث 2/367).
أن مولى القوم يصح نسبته إليهم، كما قال: (مولى القوم منهم، وابنه من أنفسهم) (قال السخاوي: رواه أصحاب السنن وابن حبان من حديث أبي رافع وفيه قصة. انتهى.
وهو عند الشيخين عن أنس بلفظ: (من أنفسهم) وأيضا فيه: (ابن أخت القوم منهم أو من أنفسهم). راجع: فتح الباري 12/48؛ وشرح السنة 8/352؛ وكشف الخفاء 2/291؛ والمقاصد الحسنة ص 439)
وبيت الله والبيت العتيق: مكة، قال الله عز وجل: ﴿وليطوفوا بالبيت العتيق﴾ [الحج/29]، ﴿إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة﴾ [آل عمران/96]، ﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت﴾ [البقرة/127] يعني: بيت الله.
وقوله عز وجل: ﴿وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى﴾ [البقرة/189]، إنما نزل في قوم كانوا يتحاشون أن يستقبلوا بيوتهم بعد إحرامهم، فنبه تعالى أن ذلك مناف للبر (انظر: الدار المنثور 1/491. وأسباب النزول للواحدي ص 86)، وقوله عز وجل: ﴿والملائكة يدخلون عليهم من كل باب سلام﴾ [الرعد/23]، معناه: بكل نوع من المسار، وقوله تعالى: ﴿في بيوت أذن الله أن ترفع﴾ [النور/36]، قيل: بيوت النبي (وهذا قول مجاهد فيما أخرجه عنه ابن أبي حاتم. انظر: الدر المنثور 6/203) نحو: ﴿لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم﴾ [الأحزاب/53]، وقيل: أشير بقوله: ﴿في بيوت﴾ إلى أهل بيته وقومه. وقيل: أشير به إلى القلب. وقال بعض الحكماء في قول النبي صلى الله عليه وسلم: (لا تدخل الملائكة بيتا فيه كلب ولا صورة) (الحديث متفق على صحته، وهو في البخاري في بدء الخلق 6/256؛ ومسلم برقم (2106) في اللباس والزينة؛ وانظر: شرح السنة 12/126) : إنه أريد به القلب، وعني بالكلب الحرص بدلالة أنه يقال: كلب فلان: إذا أفرط في الحرص، وقولهم: هو أحرص من كلب (ومن أمثالهم: أحرص من كلب على جيفة، ومن كلب على عرق، والعرق: العظم عليه اللحم. راجع: مجمع الأمثال 1/228).

وقوله تعالى: ﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت﴾ [الحج/26] يعني: مكة، و ﴿قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، أي: سهل فيها مقرا، ﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوآ لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة﴾ [يونس/87] يعني: المسجد الأقصى.
وقوله عز وجل: ﴿فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين﴾ [الذاريات/36]، فقد قيل: إشارة إلى جماعة البيت فسماهم بيتا كتسمية نازل القرية قرية. والبيات والتبيت: قصد العدو ليلا.
قال تعالى: ﴿أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وههم نائمون﴾ [الأعراف/97] / ﴿بياتا أو هم قائلون﴾ [الأعراف/4]. والبيوت: ما يفعل بالليل، قال تعالى: ﴿بيت طائفة منهم﴾ [النساء/81]. يقال لكل فعل دبر فيه بالليل: بيت، قال تعالى: ﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾ [النساء/108]، وعلى ذلك قوله عليه السلام: (لا صيام لمن لم يبيت الصيام من الليل) (الحديث أخرجه ابن ماجه عن حفصة قالت: قال رسول الله صلى عليه وسلم: (لا صيام لمن لم يفرضه من الليل) وهو في سننه 1/542، والفتح الكبير 3/346. وفي الموطأ عن ابن عمر أنه كان يقول: (لا يصوم إلا من أجمع الصيام قبل الفجر)، وعن حفصة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من لم يجمع الصيام قبل الفجر فلا صيام له) قال ابن عبد البر: اضطرب في إسناده، وهو أحسن ما روي مرفوعا في هذا الباب انتهى. راجع شرح الزرقاني للموطأ 2/157؛ وتنوير الحوالك 1/270؛ وأخرجه أبو داود في الصوم، راجع معالم السنن 2/134؛ والنسائي 4/196؛ وأحمد 6/87؛ وانظر: شرح السنة 6/268).
وبات فلان يفعل كذا عبارة موضوعة لما يفعل بالليل، كظل لما يفعل بالنهار، وهما من باب العبارات.

##### Türkçe

- **أصل البيت**: insanın geceleyin barınağı; çünkü şöyle denir: **بات**: geceleyin ikamet etti; nitekim şöyle denir: **ظل**: gündüzleyin kaldı; sonra, içinde geceyi dikkate almaksızın meskene **بيت** denebilir; onun çoğulu **أبيات** ve **بيوت**tur; fakat **البيوت** mesken hakkında daha özeldir, **الأبيات** ise şiir hakkında. Aziz ve celil şöyle dedi: ﴿فتلك بيتوهم خاوية بما ظلموا﴾ [النمل/52]، ve yüce şöyle dedi: ﴿واجعلوا بيوتكم قبلة﴾ [يونس/78]، ﴿لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم﴾ [النور/27]؛ ve bu, taş, kerpiç, yün ve kıl’dan edinilmiş olana vaki olur; ve onunla **بيت الشعر** benzetildi; ve şeyin mekânı, onun **بيته**si diye ifade edildi; ve **أهل البيت** Nebî’nin -ona salât ve selâm olsun- âli hakkında örfte bilinir oldu; ve Nebî صلى الله عليه وسلم şu sözüyle dikkat çekti: (سلمان منا أهل البيت) (أخرجه الحاكم 3/598 وقال الذهبي: سنده ضعيف، وقال العجلوني: رواه الطبراني والحاكم عن عمرو بن عوف، وسنده ضعيف انتهى. قال الهيثمي: فيه عند الطبراني كثير بن عبد الله المزني ضعفه الجمهور، وبقية رجاله ثقات.
انظر: كشف الخفاء 1/459، والفتح الكبير 2/159؛ وأسباب ورود الحديث 2/367).
Kavmin mevlasının onlara nisbetinin sahih olduğuna; nitekim şöyle dedi: (مولى القوم منهم، وابنه من أنفسهم) (قال السخاوي: رواه أصحاب السنن وابن حبان من حديث أبي رافع وفيه قصة. انتهى.
وهو عند الشيخين عن أنس بلفظ: (من أنفسهم) وأيضا فيه: (ابن أخت القوم منهم أو من أنفسهم). راجع: فتح الباري 12/48؛ وشرح السنة 8/352؛ وكشف الخفاء 2/291؛ والمقاصد الحسنة ص 439)
ve **بيت الله** ve **البيت العتيق**: Mekke’dir; Allah عز وجل dedi: ﴿وليطوفوا بالبيت العتيق﴾ [الحج/29]، ﴿إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة﴾ [آل عمران/96]، ﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت﴾ [البقرة/127] yani: **بيت الله**.
Ve onun عز وجل sözü: ﴿وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى﴾ [البقرة/189] ancak, ihramlarından sonra evlerine yönelmeyi sakınan bir kavim hakkında indi; böylece yüce, bunun birr’e aykırı olduğuna dikkat çekti (انظر: الدار المنثور 1/491. وأسباب النزول للواحدي ص 86)؛ ve onun عز وجل sözü: ﴿والملائكة يدخلون عليهم من كل باب سلام﴾ [الرعد/23]؛ manası: sevinçlerin her türüyle; ve onun تعالى sözü: ﴿في بيوت أذن الله أن ترفع﴾ [النور/36]؛ denildi ki: Nebî’nin evleri (وهذا قول مجاهد فيما أخرجه عنه ابن أبي حاتم. انظر: الدر المنثور 6/203) şu gibi: ﴿لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم﴾ [الأحزاب/53]؛ ve denildi ki: onun sözüyle ﴿في بيوت﴾ Ehl-i beytine ve kavmine işaret edilmiştir. Ve denildi ki: onunla kalbe işaret edilmiştir. Ve bazı hikmet sahipleri, Nebî صلى الله عليه وسلم’in şu sözü hakkında: (لا تدخل الملائكة بيتا فيه كلب ولا صورة) (الحديث متفق على صحته، وهو في البخاري في بدء الخلق 6/256؛ ومسلم برقم (2106) في اللباس والزينة؛ وانظر: شرح السنة 12/126) : onunla kalbin kastedildiğini; ve köpekle de hırsın kastedildiğini, şu delâletle: “**كلب** فلan” denir: hırsta aşırıya gittiği zaman; ve onların sözü: “o, köpekten daha hırslıdır” (ومن أمثالهم: أحرص من كلب على جيفة، ومن كلب على عرق، والعرق: العظم عليه اللحم. راجع: مجمع الأمثال 1/228).

Ve onun تعالى sözü: ﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت﴾ [الحج/26] yani: Mekke; ve ﴿قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11] yani: orada bir karar yerini kolaylaştır; ﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوآ لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة﴾ [يونس/87] yani: Mescid-i Aksâ.
Ve onun عز وجل sözü: ﴿فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين﴾ [الذاريات/36]؛ denildi ki: ev halkının cemaatine işarettir; böylece onları, köyde konaklayana “köy” denmesi gibi, **بيتا** diye adlandırdı. Ve **البيات** ve **التبيت**: düşmana geceleyin kastetmektir.
Allah تعالى dedi: ﴿أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وههم نائمون﴾ [الأعراف/97] / ﴿بياتا أو هم قائلون﴾ [الأعراف/4]. Ve **البيوت**: geceleyin yapılan şeydir; Allah تعالى dedi: ﴿بيت طائفة منهم﴾ [النساء/81]. Geceleyin tedbir edilen her fiile **بيت** denir; Allah تعالى dedi: ﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾ [النساء/108]؛ ve bunun üzerine onun عليه السلام sözü: (لا صيام لمن لم يبيت الصيام من الليل) (الحديث أخرجه ابن ماجه عن حفصة قالت: قال رسول الله صلى عليه وسلم: (لا صيام لمن لم يفرضه من الليل) وهو في سننه 1/542، والفتح الكبير 3/346. وفي الموطأ عن ابن عمر أنه كان يقول: (لا يصوم إلا من أجمع الصيام قبل الفجر)، وعن حفصة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من لم يجمع الصيام قبل الفجر فلا صيام له) قال ابن عبد البر: اضطرب في إسناده، وهو أحسن ما روي مرفوعا في هذا الباب انتهى. راجع شرح الزرقاني للموطأ 2/157؛ وتنوير الحوالك 1/270؛ وأخرجه أبو داود في الصوم، راجع معالم السنن 2/134؛ والنسائي 4/196؛ وأحمد 6/87؛ وانظر: شرح السنة 6/268).
Ve “فلان **بات** يفعل كذا” geceleyin yapılan şeye konulmuş bir ibaredir; gündüzleyin yapılan için “**ظل**” gibi; ve ikisi de ibareler babındandır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ي ت
ماله بيت ليلة وبيته ليلة‏.‏
وفلان لا يستبيت أي لا يملك البيتة‏.‏
وتبيت الطعـام‏:‏ أكلتـه عنـد المضجع وشر الطعام المتبيت‏.‏
وبيته العدو ومن عادته البيات‏.‏
وبيت الأمر‏:‏ دبره ليلاً ‏"‏ إذ يبيتون ما لا يرضى من القول ‏"‏ وهذا أمر قد بيت بليل‏.‏
وخفت بيوت أمر‏.‏
قال جرير أعـد لبيـوت الهمـوم إذا سـرت جمالية حرفاً وميساً مفرداً وبت عنده في مبيت صدق وبيتوتة طيبة‏.‏
وأباتك الله إباتة حسنة وبيتك الله في عافية‏.‏
وفلـان مـن أهـل البيوتـات وهـو مـن بيـت كريـم‏.‏
وقلـت أبياتـاً مـن الشعـر وبيوتاً‏.‏
ولي في هذا المعنى أبيات‏.‏
وكم من أبا بيت ملاح للعرب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قال بدوي لآخر‏:‏ هل لك بيت أي امرأة‏.‏
وقال‏:‏ مالي إذا أنزعها صأيت أكبر غيرني أم بيت وقال‏:‏ هنيئـاً لأربـاب البيوت بيوتهم سوى بعل جمل لا هنيئاً له جمل وبـات فلـان إذا تـزوج‏.‏
وبنـي فلـان عليـه بيتـاً إذا أعرس‏.‏
وتزوجت فلانة على بيت أي على فرش يكفي البيت‏.‏

##### Türkçe

ب ي ت
Onun bir gecelik **بيت**i vardır; ve onun **بيته**si bir gecedir.‏
Ve falan **لا يستبيت**tir; yani **البيتة**ye sahip olmaz.‏
Ve **تبيت الطعام**: onu yatak yanında yedim; ve en kötü yemek **المتبيت** olandır.‏
Ve **بيته العدو**; ve onun âdeti **البيات**tır.‏
Ve **بيت الأمر**: onu geceleyin tedbir etti: “Sözden razı olmadığı şeyi geceleyin tedbir ederler” ve bu, geceleyin **بيت** edilmiş bir iştir.‏
Ve **خفت بيوت أمر**.‏
Cerîr dedi: “Gittiğimde, gamların **بيوت**larına karşı, bir deveyi harf harf ve tek tek sağa ve sola hazırladım.” Ve onun yanında, doğru bir **مبيت** ve hoş bir **بيتوتة** içinde geceledim.‏
Ve Allah seni güzel bir **إباتة** ile geceletsin; ve Allah seni bir afiyet içinde **بيتك** etsin.‏
Ve falan **البيوتات** ehlindendir; ve o, kerîm bir **بيت**tendir.‏
Ve şiirden **أبيات** ve **بيوتاً** söyledim.‏
Ve bu mânada benim **أبيات**ım vardır.‏
Ve Araplar için nice **أبا بيت** güzel (kimse) vardır.‏
Ve mecazdan: bir bedevî diğerine dedi: Senin için bir **بيت** var mı; yani bir kadın.‏
Ve dedi: Onu çekip aldığımda benim neyim var? Benden büyük olan mı beni kıskandı, yoksa bir **بيت** mi? Ve dedi: “**البيوت** sahiplerine **بيوتهم** mübarek olsun; deve kocası hariç; ona deve mübarek olmasın.” Ve falan evlendiği zaman **بات**.‏
Ve falanın oğulları, evlendiği zaman onun üzerine bir **بيتاً** bina ettiler.‏
Ve falanca kadın bir **بيت** üzere evlendi; yani eve yetecek bir döşek üzere.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَيْتُ من الشَّعَر: ما زاد على طريقةٍ واحدة، يَقَع على الصغير والكبير؛ وقد يقال للمبنيّ من غير الأَبنية التي هي الأَخْبِيَةُ بَيْتٌ؛ والخِباءُ: بيت صغير من صوف أَو شعر، فإِذا كان أَكبرَ من الخِباء، فهو بيتٌ، ثم مِظَلَّة إِذا كَبِرَتْ عن البيت، وهي تسمى بيتاً أَيضاً إِذا كان ضَخْماً مُرَوَّقاً. الجوهري: البيتُ معروف. التهذيب: وبيت الرجل داره، وبيته قَصْره، ومنه قول جبريل، عليه السلام: بَشِّرْ خديجة ببيتٍ من قَصَب؛ أَراد: بَشِّرْها بقصر من لؤلؤةٍ مُجَوَّفةٍ، أَو بقصر من زُمُرُّذَة. وقوله عز وجل: ليس عليكم جُناحٌ أَن تدخُلوا بُيوتاً غيْرَ مسكونة، معناه: ليس عليكم جناح أَن تدخلوها بغير إِذن؛ وجاء في التفسير: أَنه يعني بها الخانات، وحوانيتَ التِّجارِ، والمواضعَ المباحةَ التي تُباع فيها الأَشياء، ويُبيح أَهلُها دُخولَها؛ وقيل: إِنه يعني بها الخَرِباتِ التي يدخلها الرجلُ لبول أَو غائط، ويكون معنى قوله فيها متاع لكم: أَي إِمتاع لكم، تَتَفَرَّجُونَ بها مما بكم. وقوله عز وجل: في بُيوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ؛ قال الزجاج: أَراد المساجدَ، قال: وقال الحسن يعني به بيتَ المَقْدس، قال أَبو الحسن: وجمعَه تفخيماً وتعظيماً، وكذلك خَصَّ بناءَ أَكثر العدد. وفي متصلة بقوله كَمِشْكاة. وقد يكون البيتُ للعنكبوت والضَّبِّ وغيره من ذوات الجِحَرِ. وفي التنزيل العزيز: وإِنَّ أَوْهَنَ البُيوت لَبَيْتُ العنكبوت؛ وأَنشد سيبويه فيما تَضَعُه العربُ على أَلسنة البهائم، لضَبٍّ يُخاطِبُ ابنه:
أَهْدَمُوا بَيْتَكَ، لا أَبا لَكا
وأَنا أَمْشِي، الدَّأَلَى، حَوالَكا
ابن سيده: قال يعقوب السُّرْفةُ دابة تَبْني لنفسها بيتاً من كِسارِ العِيدانِ، وكذلك قال أَبو عبيد: السُّرْفة دابة تبني بيتاً حَسَناً تكون فيه، فجعَل لها بيتاً. وقال أَبو عبيد أَيضاً: الصَّيْدانيُّ دابة تَعْمَلُ لنفسها بيتاً في جَوْفِ الأَرض وتُعَمِّيه؛ قال: وكلُّ ذلك أُراه على التشبيه ببيت الإِنسان، وجمعُ البَيْت: أَبياتٌ وأَباييتُ، مثل أَقوالٍ وأَقاويلَ، وبيُوتٌ وبُيوتاتٌ، وحكى أَبو عليّ عن الفراء: أَبْياواتٌ، وهذا نادر؛ وتصغيره بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ، بكسر أَوله، والعامة تقول: بُوَيْتٌ. قال: وكذلك القول في تصغير شَيْخ، وعَيْرٍ، وشيءٍ وأَشباهِها. وبَيَّتُ البَيْتَ: بَنَيْتُه.
والبَيْتُ من الشِّعْرِ مشتقٌّ من بَيْت الخِباء، وهو يقع على الصغير والكبير، كالرجز والطويل، وذلك لأَنه يَضُمُّ الكلام، كما يَضُمُّ البيتُ أَهلَه، ولذلك سَمَّوْا مُقَطَّعاتِه أَسباباً وأَوتاداً، على التشبيه لها بأَسباب البيوت وأَوتادها، والجمع: أَبْيات. وحكى سيبويه في جمعه بُيوتٌ، فتَبِعَه ابنُ جني فقال، حين أَنشد بَيْتَي العَجَّاج: يا دارَ سَلْمى يا اسْلَمِي ثم اسْلَمِي،
فَخنْدِفٌ هامَةُ هذا العالَمِ
جاءَ بالتأْسيس، ولم يجئْ بها في شيء من البُيوتِ. قال أَبو الحسن؛ وإِذا كان البَيْتُ من الشِّعْرِ مُشَبَّهاً بالبيت من الخِباءِ وسائر البناءِ، لم يمتنع أَن يُكَسَّرَ على ما كُسِّرَ عليه. التهذيب: والبَيْتُ من أَبيات الشِّعْر سمي بيتاً، لأَنه كلامٌ جُمِعَ منظوماً، فصار كبَيْتٍ جُمِعَ من شُقَقٍ، وكِفاءٍ، ورِواقٍ، وعُمُد؛ وقول الشاعر: وبيتٍ، على ظَهْر المَطِيِّ، بَنَيْتُه
بأَسمرَ مَشْقُوقِ الخَياشِيم، يَرْعُفُ
قال: يعني بيت شِعْرٍ كتَبه بالقلم. وسَمَّى اللَّهُ تعالى الكعبةَ، شرَّفها اللَّه: البيتَ الحرامَ. ابن سيده: وبَيْتُ اللَّهِ تعالى الكعبةُ. قال الفارسي: وذلك كما قيل للخليفة: عبدُ اللَّه، وللجنة: دار السلام. قال: والبيْتُ القَبْر، على التشبيه؛ قال لبيد:
وصاحِبِ مَلْحُوبٍ، فُجِعْنا بيومه،
وعِنْدَ الرِّداعِ بَيتُ آخَرَ كَوْثَر
(* قوله «وصاحب ملحوب» هو عوف بن الأَحوص بن جعفر بن كلاب مات بملحوب. وعند الرداع موضع مات فيه شريح بن الأَحوص بن جعفر بن كلاب. اهـ. من ياقوت.)
وفي حديث أَبي ذر: كيف نَصْنَعُ إِذا مات الناس، حتى يكون البيتُ بالوَصِيف؟ قال ابن الأَثير: أَراد بالبَيْتِ ههنا القَبْر؛ والوَصِيفُ: الغلامُ؛ أَراد: أَن مواضع القُبور تَضيقُ، فيَبتاعُوْنَ كلَّ قبر بوَصِيفٍ. وقال نوح، على نبينا وعليه أَفضلُ الصلاة والسلام، حينَ دَعا رَبَّه: رَبِّ اغْفِرْ لي ولوالديَّ، ولمن دخل بيتي مؤْمناً؛ فسَمَّى سَفِينَته التي رَكبَها أَيام الطُّوفانِ بَيْتاً. وبَيْتُ العرب: شَرَفُها، والجمع البُيوتُ، ثم يُجْمَعُ بُيوتاتٍ جمع الجمع. ابن سيده: والبَيْتُ من بُيُوتات العرب: الذي يَضُمُّ شَرَفَ القبيلة كآل حِصْنٍ الفَزاريِّين، وآلِ الجَدَّيْن الشَّيْبانِيّين، وآل عَبْد المَدانِ الحارِثِيّين؛ وكان ابن الكلبي يزعم أَن هذه البُيوتاتِ أَعْلى بُيوتِ العرب. ويقال: بَيْتُ تَميم في بني حَنْظلة أَي شَرَفُها؛ وقال العباس يَمْدَحُ سيدَنا رسولَ اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم:
حتى احْتَوى بَيْتُكَ المُهَيْمِنُ منْ
خِنْدِفَ، عَلْياءَ تَحْتَها النُّطُقُ
جَعَلَها في أَعْلى خِنْدِفَ بيتاً؛ أَراد ببيته: شَرَفَه العاليَ؛ والمُهَيْمِنُ: الشاهدُ بفَضْلك. وقولُه تعالى: إِنما يُريدُ اللَّهُ ليُذْهِبَ عنكم الرِّجْسَ أَهلَ البيتِ؛ إِنما يريد أَهلَ بيت النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَزواجَه وبِنْتَه وعَلِيّاً، رضي اللَّهُ عنهم. قال سيبويه: أَكثر الأَسماء دخولاً في الاختصاص بَنُو فلانٍ، ومَعْشَرٌ مضافةً، وأَهلُ البيتِ، وآل فلانٍ؛ يعني أَنك تقول نحنُ أَهْلَ البيتِ نَفْعَلُ كذا، فتنصبه على الاختصاص، كما تنصب المنادى المضاف، وكذلك سائر هذه الأَربعة. وفلانٌ بَيْتُ قومِهِ أَي شَريفُهم؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي. وبَيْتُ الرجلُ: امرأَتُه، ويُكْنى عن المرأَة بالبَيْتِ؛ وقال: أَلا يا بَيْتُ، بالعَلْياءِ بَيْتُ،
ولولا حُبُّ أَهْلِكَ، ما أَتَيْتُ
أَراد: لي بالعَلْياءِ بَيْتٌ. ابن الأَعرابي: العرب تَكْني عن المرأَة بالبَيْت؛ قاله الأَصمعي وأَنشد:
أَكِبَرٌ غَيَّرَني، أَم بَيْتُ؟
الجوهري: البَيْتُ عِيالُ الرجل؛ قال الراجز:
ما لي، إِذا أَنْزِعُها، صَأَيْتُ؟
أَكِبَرٌ غَيَّرني، أَم بَيْتُ؟
والبَيْتُ: التَزْويجُ؛ عن كراع.
يقال: باتَ الرجلُ يَبيتُ إِذا تَزَوَّجَ. ويقال: بَنى فلانٌ على امرأَته بَيْتاً إِذا أَعْرَسَ بها وأَدخلها بَيْتاً مَضْروباً، وقد نَقَل إِليه ما يحتاجون إِليه من آلة وفِراشٍ وغيره. وفي حديث عائشة، رضي اللَه عنها: تَزَوَّجني رسولُ اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، على بَيْتٍ قِيمَتُه خمسون دِرْهماً أَي متاعِ بَيْتٍ، فحذف المضاف، وأَقام المضافَ إِليه مُقامَه.
ومَرَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ: أَصابت بَيْتاً وبَعْلاً.
وهو جاري بَيْتَ بَيْتَ، قال سيبويه: من العرب مَن يَبْنيه كخمسة عشر، ومنهم من يُضِيفه، إِلا في حَدِّ الحال؛ وهو جاري بَيْتاً لبَيْتٍ، وبيتٌ لِبَيْتٍ أَيضاً. الجوهري: وهو جاري بَيْتَ بَيْتَ أَي مُلاصِقاً، بُنيا على الفتح لأَنهما اسمان جُعِلا واحداً.
ابن الأَعرابي: العرب تقول أَبِيتُ وأَباتُ، وأَصِيدُ وأَصاد، ويموتُ ويَماتُ، ويَدُومُ ويَدامُ، وأَعِيفُ وأَعافُ؛ ويقال: أَخيلُ الغَيْثَ بناحِيَتِكم، وأَخالُ، لغةٌ، وأَزيلُ؛ يقال: زالَ
(* قوله «وأزيل يقال زال»
كذا بالأصل وشرح القاموس.)، يريدون أَزال. قال ومن كلام بني أَسَد: ما يَلِيق بك الخَيْر ولا يعِيقُ، إِتباع.
الصحاح: باتَ يَبِيتُ ويَباتُ بَيْتُوتة. ابن سيده: باتَ يفعل كذا وكذا يَبِيتُ ويَباتُ بَيتاً وبَياتاً ومَبيتاً وبَيْتُوتة أَي ظَلَّ يفعله لَيْلاً، وليس من النَّوم، كما يقال: ظَلَّ يفعل كذا إِذا فعله بالنهار. وقال الزجاج: كل من أَدركه الليلُ فقد باتَ، نام أَو لم يَنَم. وفي التنزيل العزيز: والذين يَبيتُون لربهم سُجَّداً وقياماً؛ والاسم من كلِّ ذلك البِيتةُ. التهذيب، الفراءُ: باتَ الرجلُ إِذا سَهِر الليلَ كله في طاعة اللَّه، أَو معصيته.
وقال الليث: البَيْتُوتة دُخُولُك في الليل. يقال: بتُّ أَصْنَعُ كذا وكذا.
قال: ومن قال باتَ فلانٌ إِذا نام، فلقد أَخطأَ؛ أَلا ترى أَنك تقول: بِتُّ أُراعي النجومَ؟ معناه: بِتُّ أَنْظرُ إِليها، فكيف ينام وهو يَنْظُر إِليها؟
ويقال: أَباتَكَ اللَّه إِباتَةً حَسَنةً؛ وباتَ بَيْتُوتةً صالحةً. قال ابن سيده وغيره: وأَباتَه اللَّهُ بخَيْر، وأَباتَه اللَّهُ أَحْسَنَ بِيتَةٍ أَي إِباتَةٍ، لكنه أَراد به الضَّرْبَ من التَّبْيِيت، فبناه على فِعْلِه، كما قالوا: قَتَلْته شَرَّ قِتْلة، وبِئْست المِيتَةُ؛ إِنما أَرادوا الضَّرْب الذي أَصابه من القتل والموت.
وبِتُّ القومَ، وبِتُّ بهم، وبِتُّ عندَهم؛ حكاه أَبو عبيد. وبَيَّتَ الأَمْرَ: عَمِلَه ليلاً، أَوْ دَبَّره ليلاً. وفي التنزيل العزيز: بَيَّتَ طائفةٌ منهم غيرَ الذي تَقُولُ؛ وفيه: إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من القَوْل؛ قال الزجاج: إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من القول: كلُّ ما فُكِرَ فيه أَو خِيضَ فيه بلَيْل، فقد بُيِّتَ. ويقال: هذا أَمرٌ دُبِّرَ بلَيْل وبُيِّتَ بلَيْل، بمعنى واحد. وقوله: واللَّهُ يَكْتُبُ ما يُبَيِّتون أَي يُدَبِّرونَ ويُقَدِّرونَ من السُّوءِ ليلاً. وبُيِّتَ الشيءُ أَي قُدِّر. وفي الحديث: أَنه كان لا يُبَيِّتُ مالاً، ولا يُقَيِّلُه؛ أَي إِذا جاءَه مالٌ لا يُمْسِكُه إِلى الليل، ولا إِلى القائلة، بل يُعَجِّلُ قِسْمَته. وبَيَّتَ القوْمَ والعَدُوَّ: أَوقع بهم ليلاً؛ والاسمُ البَياتُ. وأَتاهم الأَمر بَياتاً أَي أَتاهم في جوفِ الليل. ويقال: بَيَّتَ فلانٌ بني فلانٍ إِذا أَتاهم بَياتاً، فكَبَسَهم وهم غارُّونَ. وفي الحديث: أَنه سُئِل عن أَهل الدار يُبَيَّتُونَ أَي يُصابُون لَيْلاً.
وتَبْيِيْتُ العَدُوِّ: هو أَن يُقْصَدَ في الليل مِن غير أَن يَعْلم، فَيُؤْخَذَ بَغْتَةً، وهو البَياتُ؛ ومنه الحديث: إِذا بُيِّتُّمْ فقولوا: هم لا يُنْصَرُونَ. وفي الحديث: لا صيامَ لمن لم يُبَيِّتِ الصِّيامَ أَي يَنْوِه من الليل. يقال: بَيَّتَ فلانٌ رأْيه إِذا فَكَّرَ فيه وخَمَّره؛ وكلُّ ما دُبِّر فيه، وفُكِّرَ بلَيْلٍ: فقد بُيِّتَ. ومنه الحديث: هذا أَمْرٌ بُيِّت بلَيْلٍ، قال ابن كَيْسانَ: باتَ يجوز أَن يَجْرِيَ مُجْرَى نامَ، وأَن يَجْريَ مُجْرَى كانَ؛ قاله في كان وأَخواتها، ما زال، وما انْفَكَّ، وما فَتِئَ، وما بَرِحَ.
وماءٌ بَيُّوتٌ، باتَ فبَرَدَ؛ قال غَسَّانُ السُّلَيْطِيُّ: كفاكَ، فأَغْناكَ ابْنُ نَضْلَة بعدَها
عُلالَةَ بَيُّوتٍ، من الماءِ، قارِسِ
وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
فصَبَّحَتْ حَوْضَ قَرًى بَيُّوتا
قال أُراه أَراد: قَرَى حَوْضٍ بَيُّوتاً، فقلب. والقَرَى: ما يُجْمَعُ في الحَوْض من الماء؛ فأَنْ يكونَ بَيُّوتاً صفةً للماء خَيْرٌ من أَن يكونَ للحَوْضِ، إِذ لا معنى لوصف الحوض به. قال الأَزهري: سمعت أَعرابيّاً يقول: اسْقِنِي من بَيُّوتِ السِّقاءِ أَي من لَبَنٍ حُلِبَ ليلاً وحُقِنَ في السِّقاء، حتى بَرَدَ فيه ليلاً؛ وكذلك الماء إِذا بَرَدَ في المَزادة لَيْلاً: بَيُّوتٌ. والبائِتُ: الغَابُّ؛ يقال: خُبْزٌ بائِتٌ، وكذلك البَيُّوتُ.
والبَيُّوتُ أَيضاً: الأَمْرُ يُبَيِّتُ عليه صاحبُه، مُهْتمّاً به؛ قال الهذلي:
وأَجْعَلُ فِقْرَتَها عُدَّةً،
إِذا خِفْتُ بَيُّوتَ أَمْرٍ عُضالْ
وهَمٌّ بَيُّوتٌ: باتَ في الصَّدْر؛ وقال:
عَلى طَرَبٍ بَيُّوتَ هَمٍّ أُقاتِلُهْ
والمَبِيتُ: الموضعُ الذي يُبَاتُ فيه.
وما لَهُ بِيتُ ليلةٍ، وبِيتَةُ ليلةٍ، بكسر الباء، أَي ما عنده قُوتُ لَيْلة.
ويقال للفقير: المُسْتَبِيتُ. وفلان لا يَسْتَبِيتُ لَيْلةً أَي ليس له بِيتُ ليلةٍ مِن القُوتِ.
والبِيتةُ: حال المَبِيتِ؛ قال طرفة:
ظَلِلْتُ بِذِي الأَرْطَى، فُوَيْقَ مُثَقَّفٍ،
بِبِيتَةِ سُوءٍ، هالِكاً أَو كَهالِكِ
وبيتٌ: اسم موضع؛ قال كثير عزة:
بوَجْهِ بَنِي أَخِي أَسَدٍ قَنَوْنَا
إِلى بَيْتٍ، إِلى بَرْكِ الغُِمادِ

##### Türkçe

**البَيْتُ** **من الشَّعَر**: bir tek tarzın üstüne artan şey; küçüğe de büyüğe de vâki olur; ve **الأَخْبِيَةُ** olan binalardan başka, yapılmış olana da **بَيْتٌ** denir;
ve **الخِباءُ**: yün yahut kıldan küçük bir evdir; artık **الخِباء**’dan daha büyük olursa o **بيتٌ**’tir; sonra **مِظَلَّة** olur, eğer evden daha büyürse; ve o, eğer iri, revaklı olursa **بيتاً** diye de adlandırılır. **الجوهري**: **البيتُ** mâlûmdur. **التهذيب**: ve erkeğin **بيت**’i onun evidir, ve onun **بيت**’i onun kasrıdır; ve ondan, Cebrâil’in, عليه السلام, sözü: **بَشِّرْ خديجة ببيتٍ من قَصَب**; murad etti: onu içi oyuk bir inci(den) bir kasırla müjdele; yahut bir zümrütten bir kasırla. Ve O’nun عز وجل sözü: **ليس عليكم جُناحٌ أَن تدخُلوا بُيوتاً غيْرَ مسكونة**; mânâsı: izinsiz olarak onlara girmenizde üzerinize bir günah yoktur; ve tefsirde geldi: onunla hanları, tüccar dükkânlarını, ve içinde eşyaların satıldığı mubah yerleri murad eder; ve ehli onların içine girmeyi mubah kılar; ve denildi: onunla, erkeğin bevletmek yahut dışkılamak için girdiği harabeleri murad eder; ve O’nun sözü **فيها متاع لكم**’un mânâsı: size bir faydalanmadır; siz, sizde olan şeyden onunla ferahlarsınız. Ve O’nun عز وجل sözü: **في بُيوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ**; **الزجاج** dedi: mescidleri murad etti; dedi: ve **الحسن** dedi: onunla **بيتَ المَقْدس**’i murad eder; **أَبو الحسن** dedi: onu, büyütme ve yüceltme için cem‘ etti; ve bunun gibi, daha çok sayının binasını tahsis etti. Ve **كَمِشْكاة** sözüne bitişik olarak **في** vardır. Ve **البيتُ** örümcek için ve **الضَّبِّ** ve delik sahiplerinden başkası için de olabilir. Ve aziz tenzilde: **وإِنَّ أَوْهَنَ البُيوت لَبَيْتُ العنكبوت**; ve Sîbeveyh, Arapların hayvanların dillerine koyduğu şeyler hakkında, oğluna hitap eden bir **ضَبٍّ** için inşad etti:
أَهْدَمُوا بَيْتَكَ، لا أَبا لَكا
وأَنا أَمْشِي، الدَّأَلَى، حَوالَكا

**ابن سيده**: Ya‘kūb dedi: **السُّرْفةُ** kendisi için çubuk kırıntılarından bir ev yapan bir hayvandır; ve **أَبو عبيد** de böyle dedi: **السُّرْفة** içinde bulunduğu güzel bir ev yapar; böylece ona bir ev kıldı. Ve **أَبو عبيد** ayrıca dedi: **الصَّيْدانيُّ** yerin iç boşluğunda kendisi için bir ev yapan ve onu gizleyen bir hayvandır; dedi: bütün bunları ben, insanın eviyle benzetme üzerine görüyorum. Ve **البَيْت**’in cem‘i: **أَبياتٌ** ve **أَباييتُ**; **أَقوالٍ** ve **أَقاويلَ** gibi; ve **بيُوتٌ** ve **بُيوتاتٌ**; ve **أَبو عليّ** **الفراء**’dan nakletti: **أَبْياواتٌ**; ve bu nâdirdir. Ve onun küçültmesi: **بُيَيْتٌ** ve **بِيَيْتٌ**, evvelini kesre ile; ve avam: **بُوَيْتٌ** der. Dedi: ve söz, **شَيْخ**’in, **عَيْرٍ**’in, **شيءٍ**’in ve benzerlerinin küçültmesinde de böyledir. Ve **بَيَّتُ البَيْتَ**: onu bina ettim.

Ve **البَيْتُ** **من الشِّعْرِ** **بَيْت الخِباء**’dan مشتقّtır; ve küçüğe de büyüğe de vâki olur; **كالرجز والطويل** gibi; bu, çünkü o sözü toplar, tıpkı evin ehlini toplaması gibi; ve bunun için onun parçalarına, evlerin ipleri ve kazıklarıyla benzetme üzere, **أَسباباً** ve **أَوتاداً** adını verdiler; ve cem‘i: **أَبْيات**. Ve Sîbeveyh onun cem‘inde **بُيوتٌ**’u nakletti; böylece İbn Cinnî ona tâbi oldu ve, **العَجَّاج**’ın iki beytini inşad ettiği vakit dedi:
يا دارَ سَلْمى يا اسْلَمِي ثم اسْلَمِي،
فَخنْدِفٌ هامَةُ هذا العالَمِ

**التأْسيس** ile geldi, ve onu **البُيوتِ**’tan hiçbir şeyde getirmedi. **أَبو الحسن** dedi; ve eğer **البَيْتُ** **من الشِّعْرِ**, **البيت**’e **من الخِباءِ** ve sair bina ile benzetilmiş ise, onun, üzerinde kırıldığı şeye göre kırılmasına engel yoktur. **التهذيب**: ve **البَيْتُ** **من أَبيات الشِّعْر** ev diye adlandırıldı; çünkü o, manzum olarak toplanmış bir sözdür; böylece, parçalar, örtü, revak ve direklerden toplanmış bir ev gibi oldu; ve şairin sözü:
وبيتٍ، على ظَهْر المَطِيِّ، بَنَيْتُه
بأَسمرَ مَشْقُوقِ الخَياشِيم، يَرْعُفُ

Dedi: kalemle yazdığı bir şiir beytini murad eder. Ve Allah تعالى, Allah onu şereflendirsin, Kâbe’ye **البيتَ الحرامَ** adını verdi. **ابن سيده**: Allah تعالى’nın **بَيْتُ**’i Kâbe’dir. **الفارسي** dedi: bu, halifeye **عبدُ اللَّه** denildiği gibi, ve cennete **دار السلام** denildiği gibidir. Dedi: ve **البيْتُ** kabirdir, benzetme üzere; Lebîd dedi:
وصاحِبِ مَلْحُوبٍ، فُجِعْنا بيومه،
وعِنْدَ الرِّداعِ بَيتُ آخَرَ كَوْثَر

Ve Ebû Zer hadîsinde: insanlar ölünce, ta ki **البيتُ** **بالوَصِيف** oluncaya kadar, nasıl yaparız? İbnü’l-Esîr dedi: burada **البَيْت** ile kabri murad etti; ve **الوَصِيفُ**: oğlandır; murad etti: kabir yerleri daralır, böylece her kabri bir **وَصِيفٍ** ile satın alırlar. Ve Nûh, nebîmize ve ona en faziletli salât ve selâm üzerine, Rabbine dua ettiği vakit: **رَبِّ اغْفِرْ لي ولوالديَّ، ولمن دخل بيتي مؤْمناً**; tufan günlerinde bindiği gemisine **بَيْتاً** adını verdi. Ve Arapların **بَيْتُ**’i: onların şerefidir; ve cem‘i **البُيوتُ**; sonra **بُيوتاتٍ** ile, cem‘in cem‘i olarak cem‘ olunur. **ابن سيده**: ve Arapların **بُيُوتات**’ından **البَيْتُ**: kabilenin şerefini toplayan şeydir; **كآل حِصْنٍ الفَزاريِّين** ve **آلِ الجَدَّيْن الشَّيْبانِيّين** ve **آل عَبْد المَدانِ الحارِثِيّين** gibi; ve İbnü’l-Kelbî, bu **البُيوتاتِ**’ın Arapların evlerinin en yücesi olduğunu iddia ederdi. Ve denir: **بَيْتُ تَميم** **في بني حَنْظلة** yani onun şerefi; ve el-‘Abbâs, efendimiz Resûlullah’ı, صلى اللَّه عليه وسلم, medhederken dedi:
حتى احْتَوى بَيْتُكَ المُهَيْمِنُ منْ
خِنْدِفَ، عَلْياءَ تَحْتَها النُّطُقُ

Onu, **خِنْدِفَ**’in en yücesinde bir ev kıldı; onun **بيته**’siyle: onun yüce şerefini murad etti; ve **المُهَيْمِنُ**: faziletinle şahit olandır. Ve O’nun تعالى sözü: **إِنما يُريدُ اللَّهُ ليُذْهِبَ عنكم الرِّجْسَ أَهلَ البيتِ**; ancak, Peygamberin, صلى اللَّه عليه وسلم, **أَهلَ بيت**’ini murad eder: onun eşlerini, kızını ve Ali’yi, رضي اللَّه عنهم. Sîbeveyh dedi: ihtisasa en çok giren isimler: **بَنُو فلانٍ**, ve izafetli olarak **مَعْشَرٌ**, ve **أَهلُ البيتِ**, ve **آل فلانٍ**; yani sen: biz **أَهْلَ البيتِ** şunu yaparız dersin; böylece onu ihtisas üzere nasb edersin; tıpkı izafetli münâdâyı nasb ettiğin gibi; ve bu dördünün geri kalanı da böyledir. Ve falan, kavminin **بَيْتُ**’idir, yani onların şerifidir; Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’den. Ve erkeğin **بَيْتُ**’i: onun karısıdır; ve kadın hakkında **البَيْت** ile kinaye yapılır; ve dedi:
أَلا يا بَيْتُ، بالعَلْياءِ بَيْتُ،
ولولا حُبُّ أَهْلِكَ، ما أَتَيْتُ

Murad etti: benim için **بَيْتٌ** **بالعَلْياءِ** vardır. İbnü’l-A‘râbî: Araplar kadın hakkında **البَيْت** ile kinaye yapar; bunu el-Asma‘î söyledi ve inşad etti:
أَكِبَرٌ غَيَّرَني، أَم بَيْتُ؟

**الجوهري**: **البَيْتُ** erkeğin iyâlidir; râciz dedi:
ما لي، إِذا أَنْزِعُها، صَأَيْتُ؟
أَكِبَرٌ غَيَّرني، أَم بَيْتُ؟

Ve **البَيْتُ**: evlendirmedir; Kurâ‘dan. Denir: erkek **باتَ** **يَبيتُ**; eğer evlenirse. Ve denir: falan, karısının üzerine **بَيْتاً** bina etti; eğer onunla gerdeğe girdiyse ve onu kurulmuş bir eve soktuysa; ve onların ihtiyaç duyduğu âlet, döşek ve başkasını ona nakletmişse. Ve Âişe hadîsinde, رضي اللَه عنها: Resûlullah, صلى اللَّه عليه وسلم, beni, değeri elli dirhem olan bir **بَيْتٍ** üzerine nikâhladı; yani bir ev eşyası üzerine; böylece muzâfı hazf etti ve muzâfun ileyhi onun makamına ikame etti.

Ve **مَرَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ**: bir **بَيْتاً** ve bir koca isabet etti.

Ve o, benim komşumdur **بَيْتَ بَيْتَ**; Sîbeveyh dedi: Araplardan kimi onu, on beş gibi bina eder; ve onlardan kimi onu izafet eder; hâl sınırında müstesna: o, benim komşumdur **بَيْتاً لَبَيْتٍ**, ve **بيتٌ لِبَيْتٍ** de. **الجوهري**: o, benim komşumdur **بَيْتَ بَيْتَ** yani bitişik; fetha üzere bina edildiler, çünkü iki isim bir kılındı.

İbnü’l-A‘râbî: Araplar **أَبِيتُ** ve **أَباتُ**, ve **أَصِيدُ** ve **أَصاد**, ve **يموتُ** ve **يَماتُ**, ve **يَدُومُ** ve **يَدامُ**, ve **أَعِيفُ** ve **أَعافُ** der; ve denir: **أَخيلُ الغَيْثَ** sizin tarafınızda, ve **أَخالُ**, bir lugattır; ve **أَزيلُ**; denir: **زالَ**
(* **وأزيل يقال زال** sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde böyledir.)، murad ederler: **أَزال**. Dedi: ve Benî Esed’in sözünden: **ما يَلِيق بك الخَيْر ولا يعِيقُ**; ittibâ‘.

**الصحاح**: **باتَ** **يَبِيتُ** ve **يَباتُ** **بَيْتُوتة**. **ابن سيده**: **باتَ** şunu şunu yapar, **يَبِيتُ** ve **يَباتُ**; **بَيتاً** ve **بَياتاً** ve **مَبيتاً** ve **بَيْتُوتة**; yani onu geceleyin yapmayı sürdürdü; uykudan değildir; tıpkı: gündüzleyin yaptıysa **ظَلَّ** yaptı denildiği gibi. **الزجاج** dedi: gece kendisine erişen herkes **باتَ** etmiştir; uyudu yahut uyumadı. Ve aziz tenzilde: **والذين يَبيتُون لربهم سُجَّداً وقياماً**; ve bütün bunlardan isim: **البِيتةُ**. **التهذيب**, **الفراءُ**: erkek **باتَ** eder; eğer bütün geceyi Allah’a itaatte yahut isyanda uyanık geçirirse.

Ve **الليث** dedi: **البَيْتُوتة** senin geceye girişindir. Denir: **بتُّ** şunu şunu yaparım.

Dedi: ve kim falan **باتَ** etti derse, eğer uyuduysa, gerçekten hata etmiştir; görmez misin ki sen: **بِتُّ أُراعي النجومَ** dersin? mânâsı: onlara baktım; o, onlara bakarken nasıl uyur?

Ve denir: Allah seni güzel bir **إِباتَةً** ile geceletsin; ve **باتَ** salih bir **بَيْتُوتةً**. İbn Sîde ve başkası dedi: Allah onu hayırla geceletsin; ve Allah onu en güzel **بِيتَةٍ** ile geceletsin; yani **إِباتَةٍ**; lâkin o, **التَّبْيِيت**’ten bir darbı murad etti; böylece onu fi‘li üzere bina etti; tıpkı: onu en kötü bir **قِتْلة** ile öldürdüm, ve en kötü **المِيتَةُ** denildiği gibi; ancak, öldürme ve ölümden ona isabet eden darbı murad ettiler.

Ve **بِتُّ القومَ**, ve **بِتُّ بهم**, ve **بِتُّ عندَهم**; Ebû ‘Ubeyd nakletti.

Ve **بَيَّتَ الأَمْرَ**: onu geceleyin yaptı; yahut onu geceleyin tedbir etti. Ve aziz tenzilde: **بَيَّتَ طائفةٌ منهم غيرَ الذي تَقُولُ**; ve onda: **إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من القَوْل**; **الزجاج** dedi: **إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من القول**: geceleyin düşünülen yahut içine dalınan her şey, muhakkak **بُيِّتَ** edilmiştir. Ve denir: bu, geceleyin tedbir edilmiş bir iştir ve geceleyin **بُيِّتَ** edilmiştir; bir mânâdadır. Ve O’nun sözü: **واللَّهُ يَكْتُبُ ما يُبَيِّتون** yani geceleyin kötülükten tedbir ettikleri ve takdir ettikleri şeyi. Ve **بُيِّتَ الشيءُ** yani takdir edildi. Ve hadîste: o, malı **يُبَيِّتُ** etmezdi, ve onu **يُقَيِّلُه** etmezdi; yani ona mal gelince onu geceye kadar ve kaylûleye kadar tutmaz; bilakis taksimini acele ederdi. Ve **بَيَّتَ القوْمَ والعَدُوَّ**: onlara geceleyin baskın yaptı; ve isim: **البَياتُ**. Ve iş onlara **بَياتاً** geldi; yani gecenin içinde onlara geldi. Ve denir: falan, Benî falanı **بَيَّتَ** etti; eğer onlara **بَياتاً** geldi de, onlar gaflet içindeyken onları bastıysa. Ve hadîste: geceleyin **يُبَيَّتُونَ** olan ev halkı hakkında soruldu; yani geceleyin vurulurlar.

Ve düşmanı **تَبْيِيْتُ**: onun, bilmeden geceleyin hedeflenmesidir; böylece ansızın alınır; ve o **البَياتُ**’tır; ve ondan hadîs: **إِذا بُيِّتُّمْ فقولوا: هم لا يُنْصَرُونَ**. Ve hadîste: **لا صيامَ لمن لم يُبَيِّتِ الصِّيامَ**; yani onu geceden niyet etmezse. Denir: falan, görüşünü **بَيَّتَ** etti; eğer onda düşündü ve onu olgunlaştırdıysa; ve onda tedbir edilen ve geceleyin düşünülen her şey: muhakkak **بُيِّتَ** edilmiştir. Ve ondan hadîs: bu, geceleyin **بُيِّت** edilmiş bir iştir. İbn Keysân dedi: **باتَ**, **نامَ**’ın mecrasına yürüyebilir; ve **كانَ**’ın mecrasına yürüyebilir; bunu, **كان** ve kardeşleri hakkında söyledi: **ما زال** ve **ما انْفَكَّ** ve **ما فَتِئَ** ve **ما بَرِحَ**.

Ve **ماءٌ بَيُّوتٌ**: geceleyip soğuyan su; **غَسَّانُ السُّلَيْطِيُّ** dedi:
كفاكَ، فأَغْناكَ ابْنُ نَضْلَة بعدَها
عُلالَةَ بَيُّوتٍ، من الماءِ، قارِسِ

Ve onun sözünü, İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
فصَبَّحَتْ حَوْضَ قَرًى بَيُّوتا

Ben onu, **قَرَى حَوْضٍ**’u **بَيُّوتاً** murad etti, sonra çevirdi, diye görüyorum. Ve **القَرَى**: havuzda toplanan sudur; böylece **بَيُّوتاً**’un suya sıfat olması, havuza olmasıdan daha hayırlıdır; zira havuzu onunla vasfetmenin mânâsı yoktur. **الأَزهري** dedi: bir a‘râbînin şöyle dediğini işittim: bana, kırbada **بَيُّوتِ السِّقاءِ**’dan içir; yani geceleyin sağılıp kırbaya doldurulan sütten; ta ki onda geceleyin soğusun; ve su da, eğer tulumda geceleyin soğursa: **بَيُّوتٌ**’tur. Ve **البائِتُ**: bayat; denir: **خُبْزٌ بائِتٌ**; ve **البَيُّوتُ** da böyledir.

Ve **البَيُّوتُ** ayrıca: sahibinin, onun üzerinde geceleyin kaygılanarak **يُبَيِّتُ** ettiği iştir; Hüzeylî dedi:
وأَجْعَلُ فِقْرَتَها عُدَّةً،
إِذا خِفْتُ بَيُّوتَ أَمْرٍ عُضالْ

Ve **هَمٌّ بَيُّوتٌ**: göğüste geceleyen (gam); ve dedi:
عَلى طَرَبٍ بَيُّوتَ هَمٍّ أُقاتِلُهْ

Ve **المَبِيتُ**: içinde gece kalınan yerdir.

Ve onun için bir gecenin **بِيتُ**’i yoktur, ve bir gecenin **بِيتَةُ**’si, bâ’nın kesriyle; yani onun yanında bir gecenin azığı yoktur.

Ve fakire **المُسْتَبِيتُ** denir. Ve falan bir geceyi **يَسْتَبِيتُ** etmez; yani azıktan bir gecenin **بِيتُ**’i yoktur.

Ve **البِيتةُ**: **المَبِيت** hâlidir; Tarafe dedi:
ظَلِلْتُ بِذِي الأَرْطَى، فُوَيْقَ مُثَقَّفٍ،
بِبِيتَةِ سُوءٍ، هالِكاً أَو كَهالِكِ

Ve **بيتٌ**: bir yer adıdır; Kesîr ‘Azze dedi:
بوَجْهِ بَنِي أَخِي أَسَدٍ قَنَوْنَا
إِلى بَيْتٍ، إِلى بَرْكِ الغُِمادِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ي ت * جمع * البَيْتِ بُيُوتٌ * و * أبيْاتٌ * و * أبَابيِتُ * عن سيبويه مثل أقوال وأقاويل وتصغيره * بُيَيْتٌ * و * بِيَيْتٌ * بضم أوله وكسره والعامة تقول بويت و * البيتُ * أيضا عيال الرجل وقول الشاعر % وبيت على ظهر المطي بنيته % بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف % يعني بيت شعر كتبه بالقلم و * البائتُ * و * البَيُّوتُ * الغاب يقال خبز بائت و * باتَ * الرجل يبيت ويبات * بَيْتُوتَةً * و * بَاتَ * يفعل كذا إذا فعله ليلا و * بَيَّتَ * العدو أوقع بهم ليلا والاسم * البَيَاتُ * و * بَيَّتَ * أمرا دبره ليلا ومنه قوله تعالى ﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾

##### Türkçe

* ب ي ت * **البَيْتِ**’in çoğulu **بُيُوتٌ** ve **أبيْاتٌ** ve **أبَابيِتُ**’tur; Sîbeveyh’ten, **أقوال** ve **أقاويل** gibi. Bunun küçültmesi **بُيَيْتٌ** ve **بِيَيْتٌ**’tir; ilkinin ötrelenmesi ve esrelenmesiyle; avam **بويت** der. Ve **البيتُ**: ayrıca adamın iyali (aile efradı)dır. Şairin sözü:

وبيت على ظهر المطي بنيته
بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف

Yani: kalemle yazdığı bir şiir beyti. Ve **البائتُ** ve **البَيُّوتُ**: ormanlıktır. Denilir: **خبز بائت** (gecelemiş ekmek). Ve **باتَ**: adam **يبيت** ve **يبات**; **بَيْتُوتَةً**. Ve **بَاتَ**: şöyle şöyle yapar; onu geceleyin yaptığı zaman. Ve **بَيَّتَ**: düşmana geceleyin baskın yaptı; isim **البَيَاتُ**’tır. Ve **بَيَّتَ**: bir işi geceleyin tedbir etti (tasarladı). Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البيت من الشعر : ما زاد على طريقة واحدة ، يقع على الصغير والكبير ، قد يقال للمبني من المدر ، م وهو معروف ، والخباء : بيت صغير من صوف أو شعر فإذا كان أكبر من الخباء، فهو بيت ، ثم مظلة إذا كبرت عن البيت، وهي تسمى بيتا أيضا إذا كان ضخما مزوقا . وقال ابن الكلبي: بيوت العرب ستة: قبة من أدم، ومظلة من شعر، وخباء من صوف، وبجاد من وبر، وخيمة من شجر، وأقنة من حجر ، وسوط من شعر ، وهو أصغرها. وقال البغدادي: الخباء: بيت يعمل من وبر أو صوف أو شعر، ويكون على عمودين أو ثلاثة، والبيت يكون على ستة أعمدة إلى تسعة. وفي التوشيح: إنهم أطلقوا الخباء على البيت كيف كان، كما نقله شيخنا، ج: أبيات، كسيف وأسياف، وهو قليل، وبيوت بالضم كما هو الأشهر، وبالكسر، وقرئ بهما في المتواتر، وجج، أي: جمع الجمع على ما ذكره الجوهري أباييت، وهو جمع تكسير، حكاه الجوهري عن سيبويه، وهو مثل أقوال وأقاويل، وبيوتات جمع سلامة لجمع التكسير السابق. حكى أبو علي، عن الفراء أبياوات، وهذا نادر، وتصغيره بييت وبييت، الأخير بكسر أوله، ولا تقل: بويت، ونسبه الجوهري للعامة، وكذلك القول في تصغير شيخ وعير وشيء وأشباهها. البيت: الشرف، والجمع: البيوت، ثم يجمع بيوتات جمع الجمع. وفي المحكم: والبيت من بيوتات العرب: الذي يضم شرف القبيلة، كآل حصن الفزاريين، وآل الجدين الشيبانيين، وآل عبد المدان الحارثيين. وكان ابن الكلبي يزعم أن هذه البيوتات أعلى بيوت العرب. ويقال: بيت تميم في بني حنظلة، أي: شرفها. وقال العباس رضي الله عنه، يمدح سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم:
  حتى احتوى بيتك المهيمن من                      خندف علياء تحتها النطـق

  أراد ببيته شرفه العالي. البيت أيضا: الشريف، وفلان بيت قومه: أي شريفهم، عن أبي العميثل الأعرابي. من المجاز: البيت: التزويج، يقال: بات فلان، أي: تزوج، وذا عن كراع. ويقال: بنى فلان على امرأته بيتا: إذا أعرس بها، وأدخلها بيتا مضروبا، وقد نقل إليه ما يحتاجون إليه من آلة وفراش وغيره. وامرأة متبيتة: أصابت بيتا وبعلا. بيت الرجل: القصر، ومنه قول جبريل، عليه السلام:  بشز خديجة ببيت من قصب  أراد: بقصر من لؤلوة مجوفة، أو بقصر من زمرذة. وبيت الرجل: داره. وبيته: قصره، وشرفه. ونقل السهيلي في الروض مثل ذلك عن الخطابي، وصححه؛ قال: ولكن لذكر البيت هاهنا، بهذا اللفظ - ولم يقل: بقصر - معنى لائق بصورة الحال، وذلك أنها كانت ربة بيت إسلام ، لم يكن على الأرض بيت إسلام إلا بيتها حين آمنت. وأيضا، فإنها أول من بنى بيتا في الإسلام، بتزويجها رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ورغبتها فيه، وجزاء الفعل يذكر بلفظ الفعل، وإن كان أشرف منه. ومن هذا الباب  من بنى لله مسجدا، بنى الله له مثله في الجنة  ثم لم يرد مثله في كونه مسجدا، ولا في صفته، ولكن قابل البنيان بالبنيان، أي: كما بنى، بني له، فوقعت المماثلة لا في ذات المبني. وإذا ثبت هذا، فمن ها هنا اقتضت الفصاحة أن يعبر لها عما بشرت به بلفظ البيت، وإن كان فيه مالا عين رأته، ولا أذن سمعته، ولا خطر على قلب بشر. انتهى بتصرف يسير، وهو كلام حسن، راجعه في الروض. وفي الصحاح: البيت أيضا: عيال الرجل؛ قال الراجز:
  مالي إذا أنزعها صأيت
  أكبر قد غالني أم بيت وهو مجاز. وبيت الرجل: امرأته، ويكنى عن المرأة بالبيت. وقال ابن الأعرابي: العرب تكني عن المرأة بالبيت، قاله الأصمعي، وأنشد:
  أكبر غيرني أم بيت? سمى الله تعالى الكعبة البيت الحرام، شرفها الله تعالى. قال ابن سيده: وبيت الله تعالى: الكعبة. قال الفارسي: وذلك كما قيل للخليفة: عبد الله، وللجنة: دار السلام. قلت: فإذا هو علم بالغلبة على الكعبة، فيكون مجازا، كالذي يأتي بعده، هو قوله: البيت: القبر، أي: على التشبيه، قاله ابن دريد، وأنشد للبيد:
  وصاحب ملحوب فجعنا بيومه                      وعند الرداع بيت آخر كوثر وفي حديث أبي ذر:  كيف تصنع إذا مات الناس، حتى يكون البيت بالوصيف?  قال ابن الأثير: أراد بالبيت هنا القبر. والوصيف: الغلام. أراد أن مواضع القبور تضيق فيبتاعون كل قبر بوصيف. في ألأساس: من المجاز قولهم: تزوجت فلانة على بيت: أي على فرش يكفي البيت. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها  تزوجني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على بيت قيمته خمسون درهما  أي: على متاع بيت، فحذف المضاف، وأقيم المضاف إليه مقامه. من المجاز: البيت بيت الشاعر، سمي بيتا، لأنه كلام جمع منظوما، فصار كبيت جمع من شقق ورواق وعمد. وقول الشاعر:
  وبيت على ظهر المطي بنيتـه                      بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف

  قال: يعني بيت شعر كتبه بالقلم. كذا في التهذيب. وفي اللسان: والبيت من الشعر، مشتق من بيت الخباء، وهو يقع على الصغير والكبير، كالرجز والطويل، وذلك لأنه يضم الكلام، كما يضم البيت أهله، ولذلك سموا مقطعاته أسبابا وأوتادا، على التشبيه لها بأسباب البيوت وأوتادها، والجمع أبيات. وحكى سيبويه في جمعه: بيوت، وهكذا قاله ابن جني. قال أبو الحسن: وإذا كان البيت من الشعر مشبها بالبيت من الخباء وسائر البناء، لم يمتنع أن يكسر على ما كسر عليه. والبيوت، كخروب: الماء البارد يقال: ماء بيوت: بات فبرد، قال غسان السليطي:
  كفاك فأغناك ابن نضلة بعدها                      علالة بيوت من الماء قارس قال الأزهري: سمعت أعرابيا يقول: اسقني من بيوت السقاء. أي: من لبن حلب ليلا، وحقن في السقاء حتى برد فيه ليلا. وكذلك الماء، إذا برد في البرادة ليلا: بيوت. وأما ما أنشده ابن الأعرابي:
  فصبحت حوض قرى بيوتا قال أراه أراد قرى حوض بيوتا، فقلب. والقرى: ما يجمع في الحوض من الماء؛ فأن يكون بيوتا صفة للماء، خير من أن يكون صفة للحوض، إذ لا معنى لوصف الحوض. كذا في اللسان. البيوت: الغاب من الخبز كالبائت، يقال: خبز بائت، وكذلك البيوت. البيوت، أيضا: الأمر يبيت له - وفي نسخة: عليه. ومثله في الصحاح - صاحبه مهتما به، قال الهذلي أمية بن أبي عائذ:
  وأجعل فقـرتـهـا عـدة                      إذا خفت بيوت أمر عضال وهم بيوت: بات في الصدر، قال:
  على طرب بيوت هم أقاتله في المحكم: بات يفعل كذا وكذا يبيت ويبات بيتا وبياتا كسحاب، ومبيتا كمقيل، وبيتوتة: أي يفعله ليلا، وليس من النوم. وأخصر من هذا عبارة الجوهري: بات يبيت ويبات بيتوتة؛ وبات يفعل كذا: إذا فعله ليلا، كما يقال: يفعل كذا: إذا فعله ليلا، كما يقال: ظل شيخنا عن العلامة الدنوشري في معنى قوله: وليس من النوم، أن الفعل ليس من النوم، أي: ليس نوما، فإذا نام ليلا، لايصح أن يقال: بات ينام؛ قال: وبعضهم فهم قوله: وليس من النوم، على غير هذا الوجه، وقال: معناه: وليس ما ذكر من الصادر من النوم، أي: ليس معناه بالنوم، فليتأمل، قال ويجوز، على هذا، أن يقال: بات زيد نائما. وقوى جماعة هذا الفهم، قاله الشيخ ياسين في حواشي التصريح، وقال ملا عبد الحكيم في حواشيه على المطول: لما أنشد:
  وبات وباتت له ليلة

  البيت: إن بات فيه، تامة، بمعنى: أقام ليلا ونزل به، نام أو لا، فلا ينافي قوه:  ولم ترقد  انتهى. قلت وقال أبن كيسان: بات يجوز أن يجري مجرى نام، وأن يجرى مجرى كان، قاله في كان وأخواتها. قال الزجاج: كل من أدركه الليل فقد بات، ،نام أو لم ينم. وفي التنزيل العزيز  والذين يبيتون لربهم سجدا وقياما  . والاسم من كل ذلك، البيتة. وفي التهذيب عن الفراء: بات الرجل: إذا سهر الليل كله في طاعة الله، أو معصيته. وقال الليث: البيتوتة: دخولك في الليل، يقال: بت أصنع كذا وكذا، قال: ومن قال: بات فلان، إذا نام، فقد أخطا، ألا ترى أنك تقول: بت أراعي النجوم. معناه: بت أنظر إليها فيكف ينام وهو ينظر إليها: وقد بت القوم، وبت بهم، وبت عندهم، حكاه أبو عبيد. يقال: أباتك الله إباتة حسنة، وبات بيتوتة صالحة. قال ابن سيده، وغيره: وأباته الله بخير، وأباته الله أحسن بيتة، بالكسر أي أحسن إباتة لكنه أراد به الضرب من المبيت، فبناه على فعله، كما قالوا: قتلته شر قتلة، وبئست الميتة، إنما أرادوا الضرب الذي أصابه من القتل والموت. وبيت الأمر: عمله، أو دبره ليلا. وفي التنزيل العزيز:  بيت طائفة منهم غير الذي تقول  ، وفيه:  إذ يبيتون ما لا يرضى من القول  . وقال الزجاج: كل ما فكر فيه، أو خيض بليل، فقد بيت. ويقال: بيت بليل، ودبر بليل، بمعنى واحد. وقوله.  والله يكتب ما يبيتون  أي: يدبرون، ويقدرون من السوء ليلا. وبيت الشيء: أي قدر. وفي الحديث  أنه كان لا يبيت مالا ولا يقيله  ، أي: إذا جاءه مال، لا يمسكه إلى الليل، ولا إلى القائله، بل يعجل قسمته. بيت النخل: شذبها من شوكها وسعفها، وقد مر التشذيب في ش ذ ب. بيت القوم، العدو: أوقع بهم ليلا، والاسم البيات، وأتاهم الأمر بياتا، أي: أتاهم في جوف الليل. ويقال: بيت فلان بني فلان: إذا أتاهم بياتا، فكبسهم وهم غارون. وفي الحديث:  أنه سئل عن أهل الدار يبيتون  أي: يصابون ليلا. وتبييت العدو: هو أن يقصد في الليل من غير أن يعلم، فيؤخذ بغتة، وهو البيات، ومنه الحديث:  إذا بيتم فقولوا:  حم، لا ينصرون  . وفي الحديث:  لا صيام لمن لم يبيت الصيام  أي: ينوه من الليل، يقال: بيت فلان رأيه إذا فكر فيه وخمره. وكل ما دبر فيه وفكر بليل فقد بيت. ومنه الحديث:  هذا أمر بيت بليل  . والبيتة، بالكسر: القوت، كالبيت بغير هاء، يقال: ما عنده بيت ليلة، ولا بيتة ليلة: أي قوت ليلة. والبيتة، أيضا: حال المبيت، قال طرفة:
  ظللت بذي الأرطى فويق مثقف                      ببيتة سوء هالكا أو كهـالـك

  المبيت: الموضع الذي يبات فيه والمستبيت: الفقير. يقال: امرأة متبيتة: إذا أصابت بيتا وبعلا. وتبيته عن حاجته: إذا حبسه عنها. فلان لا يستبيت ليلة: أي ماله بيت ليلة من القوت. وسن بيوتة، بالتشديد: أي لا تسقط، نقله الصاغاني. وبيات، كسحاب: ة الصواب في هذه ككتان، والأشبه أن تكون من قرى المغرب، فإنه ينسب إليها محمد بن سلمان بن أحمد المراكشي الصنهاجي البتاتي المقري، من شيوخ الإسكندرية، سمع ابن رواح، وعنه الواني كما قيده الحافظ. بيات: كورة قرب واسط، منها عز الدين حسن بن أبي العشائر بن محمود البياتي الواسطي عن الكمال أحمد الدخميسي، وعنه أبو العلاء الفرضي. ومما يستدرك عليه: البيوت الغير المسكونة في قوله تعلى:  ليس عليكم جناح  الآية، يعني بها الخانات وحوانيت التجار، والمواضع التي تباع فيها الأشياء، ويبيح أهلها دخولها. وقيل: إنه يعني بها الخربات التي يدخلها الرجل لبول أو غائط. وقوله تعالى:  في بيوت أذن الله أن ترفع  قال الزجاج: أراد المساجد، قال: وقال الحسن: يعني بيت المقدس. قال أبو الحسن: وجمعه تفخيما وتعظيما. وقد يكون البيت للعنكبوت والضب وغيره من ذوات الجحر، وفي التنزيل العزيز  وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت  ، وفي المحكم: قال يعقوب: السرفة دابة تبني لنفسها بيتا من كسار العيدان، وكذلك قال أبو عبيد، فجعل لها بيتا. وقال أبو عبيد، أيضا: الصيدان دابة تعمل لنفسها بيتا في جوف الأرض، وتعميه. قال: وكل ذلك أراه على التشبيه ببيت الإنسان. والبيت: السفينة، قال نوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، حين دعا ربه:  رب اغفر لي ولوالدي ولمن دخل بيتي مؤمنا  ، فسمى سفينته التي ركبها بيتا. وأهل بيت النبي، صلى الله عليه وسلم: أزواجه، وبنته، وعلي، رضي الله عنهم. قال سيبويه: أكثر الأسماء دخولا في الاختصاص: بنو فلان، ومعشر مضافة، وأهل البيت، وآل فلان. وفي الصحاح: هو جاري بيت بيت، قال سيبويه: من العرب من يبنيه، كخمسة عشر، ومنهم من يضيفه، إلا في حد الحال. وهو جاري بيتا لبيت، وبيت لبيت أيضا. وفي التهذيب: هو جاري بيت بيت، أي: ملاصقا، بنيا على الفتح؛ لأنهما اسمان جعلا واحدا. وابتات: أي: بيت، نقله الصاغاني. وعن ابن الأعرابي: العرب تقول: أبيت وأبات، وأصيد وأصاد، ويموت ويمات، ويدوم ويدام وأعيف وأعاف، ويقال: أخيل الغيث بناحيتكم، وأخال، لغة، وأزيل، يقال: زال، يريدون أزال، كذا في لسان العرب. وأبيات حسين، وبيت الفقيه أحمد بن موسى: مدينتان باليمن. وبيت: اسم موضع، قال كثير عزة:
  بوجه بني أخي أسد قنونا                      إلى بيت إلى برك الغماد قلت: وقرأت في المعجم لياقوت: إنه يبت، بتقديم التحتية على الموحدة، فلا أدري أيهما أصح، فليراجع. وبنوالبيتي: قبيلة من العلوية باليمن.

##### Türkçe

**البيت** şiirdendir: tek bir tarz üzere olanın üstüne ziyade olan; küçüğe ve büyüğe vâki olur; kerpiçten yapılmış olana da denebilir, ve o mâlûmdur. Ve **الخباء**: yünden veya kıldan küçük bir evdir; eğer **الخباء**’dan daha büyük olursa, o **بيت**’tir; sonra **مظلة** (gölgelik) olur; eğer **البيت**’ten büyürse; ve o, eğer iri, süslü olursa, yine **بيتا** da adlandırılır. İbnü’l-Kelbî dedi: Arapların evleri altıdır: deriden bir **قبة**; kıldan bir **مظلة**; yünden bir **خباء**; kıldan (deve kılı) bir **بجاد**; ağaçtan bir **خيمة**; taştan bir **أقنة**; ve kıldan bir **سوط**; ve o, onların en küçüğüdür. Bağdâdî dedi: **الخباء**: kıldan (deve kılı) veya yünden veya kıldan yapılan bir evdir; iki yahut üç direk üzerinde olur; **البيت** ise altı direkten dokuza kadar olur. **التوشيح**’te: Şeyhimizin naklettiği üzere, onlar **الخباء**’ı, nasıl olursa olsun **البيت** üzerine ıtlak ettiler. Çoğulu: **أبيات**; **سيف** ve **أسياف** gibi; ve o azdır. Ve **بيوت** (ضم ile) daha meşhur olduğu üzere; ve (kesr ile) de; ve mütevâtirde ikisiyle de kıraat olundu. Ve **جج**; yani: Cevherî’nin zikrettiği üzere, cem‘in cem‘i: **أباييت**; ve o, bir kırık çoğuldur; Cevherî onu Sîbeveyh’ten hikâye etti; ve o, **أقوال** ve **أقاويل** gibidir. Ve **بيوتات** önceki kırık çoğulun cem‘i için sâlim çoğuldur. Ebû Alî, Ferrâ’dan **أبياوات**’ı hikâye etti; ve bu nâdirdir. Ve küçültmesi **بييت** ve **بييت**’tir; sonuncusu, evvelinin kesri iledir; ve “**بويت**” deme; Cevherî onu avâma nisbet etti; ve aynı söz, **شيخ** ve **عير** ve **شيء** ve benzerlerinin küçültmesinde de böyledir. **البيت**: şeref; çoğulu: **البيوت**; sonra cem‘in cem‘i olarak **بيوتات** ile cem‘ olunur. **المحكم**’de: Arapların **بيوتات**’ından olan **البيت**: kabîlenin şerefini toplayan şeydir; **آل حصن** el-Fezârîler, **آل الجدين** eş-Şeybânîler, **آل عبد المدان** el-Hârisîler gibi. İbnü’l-Kelbî, bu **البيوتات**’ın Arapların evlerinin en yücesi olduğunu iddia ederdi. Ve denir: **بيت تميم** Benî Hanzala’dadır; yani: onun şerefi. Abbâs (Allah ondan razı olsun), Efendimiz Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) medhederken dedi:

  حتى احتوى بيتك المهيمن من                      خندف علياء تحتها النطـق

Onun **بيته**’siyle, onun yüce şerefini murad etti. **البيت** ayrıca: şerif (soylu)dir; ve “falanca, kavminin **بيت**’idir”: yani onların şerifidir; Ebû’l-Umeysil el-A‘râbî’den. Mecazdandır: **البيت**: evlenme; “falanca **بات** etti” denir; yani: evlendi; ve bu, Kurâ‘dan. Ve denir: “falanca, karısı üzerine bir **بيتا** bina etti”: onunla gerdeğe girdiği, ve onu kurulmuş bir eve soktuğu zaman; ve ona, âlet ve döşek ve başkası gibi ihtiyaç duydukları şeyler nakledilmiş olur. Ve **امرأة متبيتة**: bir **بيت** ve bir koca elde etti. Erkeğin **بيت**’i: saraydır; ve ondan, Cebrâîl’in (aleyhisselâm) sözü:  **بشز خديجة ببيت من قصب**  Murad etti: içi oyuk bir inciden bir saray; yahut bir zümrütten bir saray. Ve erkeğin **بيت**’i: onun evidir. Ve onun **بيته**: onun sarayı ve şerefi. Süheylî, **الروض**’da bunun benzerini Hattâbî’den nakletti ve sahihledi; dedi: fakat burada **البيت**’in bu lafızla zikredilmesinin—“**بقصر**” demedi—hâlin sûretine uygun bir mânâsı vardır; çünkü o, İslâm **بيت**’inin hanımı idi; iman ettiği vakit, yeryüzünde onun evi dışında bir İslâm **بيت**’i yoktu. Ayrıca, o, Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) nikâhlamasıyla, ve ona rağbet etmesiyle, İslâm’da bir **بيتا** bina eden ilk kimsedir. Ve fiilin karşılığı fiilin lafzıyla zikredilir; ondan daha şerefli olsa bile. Ve bu bâbdandır:  **من بنى لله مسجدا، بنى الله له مثله في الجنة**  Sonra, onun misli olmasını, mescid oluşunda da, sıfatında da murad etmedi; fakat binayı bina ile karşılaştırdı; yani: nasıl bina ettiyse, onun için bina edilir; böylece mümâselet, bina edilenin zâtında değil, vâki oldu. Bu sabit olunca, buradan fesâhat, ona müjdelendiği şeyi **البيت** lafzıyla ifade etmeyi gerektirdi; onda, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği, hiçbir beşer kalbine hatır olmayan şey olduğu hâlde. Az bir tasarrufla bitti; ve o güzel bir sözdür; **الروض**’da ona müracaat et. **الصحاح**’ta: **البيت** ayrıca: erkeğin iyâlidir; râciz dedi ki:

  مالي إذا أنزعها صأيت
  أكبر قد غالني أم بيت

Ve o mecazdır. Ve erkeğin **بيت**’i: karısıdır; ve kadından **البيت** ile kinaye edilir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar kadından **البيت** ile kinaye eder; Asma‘î onu söyledi; ve şu beyti okudu:

  أكبر غيرني أم بيت?

Allah Teâlâ Kâbe’yi **البيت الحرام** diye adlandırdı; Allah Teâlâ onu şereflendirdi. İbn Sîde dedi: Allah Teâlâ’nın **بيت**’i: Kâbe’dir. Fârisî dedi: bu, halîfeye “**عبد الله**” denildiği gibi, ve cennete “**دار السلام**” denildiği gibidir. Dedim: öyleyse o, Kâbe üzerine galebe ile bir özel addır; böylece mecaz olur; ondan sonra gelen gibi; o da onun sözü: **البيت**: kabirdir; yani: benzetme üzere; İbn Düreyd onu söyledi; ve Lebîd’den şu beyti okudu:

  وصاحب ملحوب فجعنا بيومه                      وعند الرداع بيت آخر كوثر

Ebû Zer hadîsinde:  **كيف تصنع إذا مات الناس، حتى يكون البيت بالوصيف?**  İbnü’l-Esîr dedi: burada **البيت** ile kabri murad etti. Ve **الوصيف**: oğlandır. Murad etti ki kabir yerleri daralır da her kabri bir **وصيف** karşılığında satın alırlar. **ألأساس**’ta: mecazdandır onların sözü: “falanca kadınla bir **بيت** üzerine evlendim”: yani evi (hâne) kifayet edecek bir döşek üzerine. Âişe hadîsinde (Allah ondan razı olsun):  **تزوجني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على بيت قيمته خمسون درهما**  Yani: bir ev eşyası üzerine; muzâf hazfedildi, muzâfun ileyhi onun makamına ikame edildi. Mecazdandır: **البيت** şairin **بيت**’idir; ona **بيتا** adı verildi; çünkü o, toplanmış, nazmedilmiş bir sözdür; böylece, odalar ve revak ve direklerden toplanmış bir ev gibi oldu. Şairin sözü:

  وبيت على ظهر المطي بنيتـه                      بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف

Dedi: yani kalemle yazdığı bir şiir beyti. Tehzîb’de böyledir. Lisân’da: Şiirden **البيت**, çadırın **بيت**’inden türemiştir; küçük ve büyük üzerine vâki olur; recez ve tavîl gibi. Bu, sözü topladığı içindir; tıpkı evin ehlini toplaması gibi. Bu yüzden parçalarına, evlerin iplerine ve kazıklarına benzetme üzere, **أسبابا** ve **أوتادا** adını verdiler. Çoğulu **أبيات**’tır. Sîbeveyh onun cem‘inde **بيوت**’u hikâye etti; İbn Cinnî de onu böyle söyledi. Ebü’l-Hasen dedi: Şiirden **البيت**, çadırdan ve sair binadan **البيت**’e benzetilmiş olunca, onun üzerine kırıldığı şeye göre kırılmasına engel yoktur.

**البيوت**, **خروب** gibi: soğuk su; denir: **ماء بيوت**: geceleyin kaldı da soğudu. Gassân es-Suleytî dedi:
  Kifâyet etti sana, seni zengin kıldı İbn Nadle ondan sonra                      buz gibi sudan soğuk **علالة بيوت**
Ezherî dedi: Bir bedevîyi işittim, diyordu: “Bana tulumun **بيوت**’undan içir.” Yani: geceleyin sağılıp, tuluma konmuş; geceleyin içinde soğuyuncaya kadar. Su da böyledir; eğer geceleyin soğutucuda soğursa: **بيوت**. İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği şeye gelince:
  Sabahleyin **حوض**’u, **قرى**’sını **بيوتا** yaptım
Dedi: Görüyorum ki **قرى حوض**’u **بيوتا** murad etti de ters çevirdi. **القرى**: havuzda sudan toplanan şeydir; **بيوتا**’nın suya sıfat olması, havuza sıfat olmasından daha hayırlıdır; zira havuzu vasfetmenin mânası yoktur. Lisân’da böyledir.

**البيوت**: ekmeğin bayatı, **البائت** gibi; denir: **خبز بائت**; **البيوت** da böyledir.

**البيوت**, ayrıca: kendisi için geceleyin tasarlanan iş — bir nüshada: aleyhine. Sahâh’ta da benzeri — sahibi onunla kaygılanmış olarak. Hüzeylî Ümeyye b. Ebî Âiz dedi:
  Onun belkemiğini bir hazırlık kılarım                      korktuğumda, çetin bir işin **بيوت**’u
Ve **هم بيوت**: göğüste gecelemek. Dedi:
  Göğüste geceleyen bir keder üzere, onunla savaşırım
Muhkem’de: **بات** şöyle şöyle yapar: **يبيت** ve **يبات**; **بيتا** ve **بياتا** **سحاب** gibi; ve **مبيتا** **مقيل** gibi; ve **بيتوتة**: yani onu geceleyin yapar; uykudan değildir. Cevherî’nin ibaresi bundan daha kısadır: **بات يبيت ويبات بيتوتة**; ve **بات** şöyle şöyle yapar: onu geceleyin yaptığı zaman; denildiği gibi: şöyle şöyle yapar: onu geceleyin yaptığı zaman. Şeyhimiz, allâme ed-Denûşerî’den, onun “ve uykudan değildir” sözünün mânasında nakletti: fiil uykudan değildir; yani uyku değildir; geceleyin uyursa, “**بات ينام**” denmesi sahih olmaz. Dedi: Bazıları onun “ve uykudan değildir” sözünü bunun dışındaki bir vech üzere anladı ve dedi: mânası: zikredilen, uykudan sâdır olan değildir; yani mânası uyku ile değildir; öyleyse düşünülsün. Dedi: Buna göre “**بات زيد نائما**” denmesi câiz olur. Bir cemaat bu anlayışı kuvvetlendirdi; Şeyh Yâsîn bunu Hâşiyetü’t-Tasrîh’te söyledi. Mollâ Abdülhakîm, Mutavvel üzerine hâşiyelerinde dedi: Şu inşâd edilince:
  Ve geceledi, ve onun için bir gece geceledi

  Beyit: Eğer onda **بات** ise, tamdır; mânası: geceleyin ikamet etti ve onda konakladı; uyudu yahut uyumadı; bu, onun “**ولم ترقد**” sözüne aykırı değildir. Bitti. Dedim: İbn Keysân da dedi: **بات**’ın, **نام**’ın mecrâsında cereyan etmesi câizdir; ve **كان**’ın mecrâsında cereyan etmesi de; bunu **كان** ve kardeşlerinde söyledi. Zeccâc dedi: Gece kendisine erişen herkes **بات** etmiştir; uyudu veya uyumadı. Aziz tenzilde: **والذين يبيتون لربهم سجدا وقياما**. Bütün bunlardan isim: **البيتة**.

Tehzîb’de Ferrâ’dan: Adam **بات** etti: geceyi bütünüyle Allah’a itaatte, yahut isyanda uyanık geçirdiği zaman. Leys dedi: **البيتوتة**: geceye girişindir; denir: **بت** şöyle şöyle yapıyorum. Dedi: “Falan **بات** etti”yi, uyuduğu zaman diye söyleyen hata etmiştir; görmüyor musun ki “**بت أراعي النجوم**” dersin; mânası: onlara bakarak geceledim; onlara bakarken nasıl uyur? “**وقد بت القوم، وبت بهم، وبت عندهم**” de vardır; Ebû Ubeyd hikâye etti. Denir: Allah seni güzel bir **إباتة** ile geceletsin; ve salih bir **بيتوتة** ile **بات** etsin.

İbn Sîde ve başkaları dedi: “Allah onu hayırla geceletsin” ve “Allah onu en güzel **بيتة** ile geceletsin” (kesre ile), yani en güzel **إباتة**; fakat onunla, geceleme türünü murad etti; onu fiili üzerine bina etti; tıpkı “Onu en kötü bir **قتلة** ile öldürdüm” ve “Ne kötü **الميتة**” dedikleri gibi; ancak öldürme ve ölümden ona isabet eden türü murad ettiler.

**بيت الأمر**: onu yaptı; yahut onu geceleyin tedbir etti. Aziz tenzilde: **بيت طائفة منهم غير الذي تقول**; ve onda: **إذ يبيتون ما لا يرضى من القول**. Zeccâc dedi: Her ne üzerinde düşünüldü ise, yahut geceleyin içine dalındı ise, muhakkak **بيت** edilmiştir. Denir: **بيت بليل** ve **دبر بليل**; mânaca birdir. Ve onun sözü: **والله يكتب ما يبيتون** yani: geceleyin kötülükten tedbir ettikleri ve takdir ettikleri şeyi. Ve **بيت الشيء**: yani takdir etti.

Hadiste: **أنه كان لا يبيت مالا ولا يقيله**; yani kendisine mal geldiği zaman, onu geceye kadar ve öğle istirahatine kadar tutmaz; bilakis taksimini çabuklaştırır.

**بيت النخل**: onu dikeninden ve yapraklarından budadı; budama **ش ذ ب**’de geçti.

**بيت القوم، العدو**: onlara geceleyin baskın yaptı; isim **البيات**. Ve iş onlara **بياتا** geldi; yani gecenin ortasında geldi. Denir: Falan, falan oğullarına **بيت** etti: onlara **بياتا** geldiği zaman; onları gafil iken bastı.

Hadiste: **أنه سئل عن أهل الدار يبيتون**; yani geceleyin vurulurlar.

Düşmanı **تبييت**: geceleyin, bilmeden kastetmektir; ansızın alınır; o da **البيات**’tır. Ondan hadîs: **إذا بيتم فقولوا: حم، لا ينصرون**.

Hadiste: **لا صيام لمن لم يبيت الصيام**; yani onu geceden niyet eder. Denir: Falan, görüşünü **بيت** etti: onda düşündüğü ve onu mayaladığı zaman. Geceleyin tedbir edilen ve düşünülen her şey muhakkak **بيت** edilmiştir. Ondan hadîs: **هذا أمر بيت بليل**.

**البيتة**, kesre ile: azık; **البيت** (هاء’sız) gibi. Denir: Onun yanında bir gecenin **بيت**’i yoktur; ve bir gecenin **بيتة**’si yoktur: yani bir gecenin azığı.

**البيتة**, ayrıca: geceleme hâli. Tarafe dedi:
  Zü’l-ertâ’da, bir mızrağın üstünde gölgelendim                      kötü bir **بيتة** ile, helâk olmuş yahut senin gibi helâk olmuş halde

**المبيت**: içinde geceleyip kaldığı yer; ve **المستبيت**: fakir. Denilir: **امرأة متبيتة**: bir ev ve bir koca elde ettiğinde. Ve **تبيته عن حاجته**: onu ondan alıkoyduğunda. Falan kimse **لا يستبيت ليلة**: yani onun için bir gecelik yiyecekten bir ev yoktur. Ve **سن بيوتة**، şeddeli: yani düşmez; onu الصاغاني nakletti. Ve **بيات**، **سحاب** gibi: bu hususta doğru olan **كتان** gibi (olmasıdır); ve daha benzeri, onun Mağrib köylerinden olmasıdır; çünkü ona nisbet edilir: İskenderiye şeyhlerinden, **محمد بن سلمان بن أحمد المراكشي الصنهاجي البتاتي المقري**; **ابن رواح**’ı dinledi; ve ondan **الواني** (rivayet etti), hâfızın kaydettiği üzere. **بيات**: Vâsıt yakınında bir **كورة**; ondan: **عز الدين حسن بن أبي العشائر بن محمود البياتي الواسطي**; **الكمال أحمد الدخميسي**’den (rivayet etti); ve ondan **أبو العلاء الفرضي**. Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir: Yüce’nin sözü olan **البيوت الغير المسكونة**: **ليس عليكم جناح** âyetinde; bununla kastedilen: hanlar ve tüccar dükkânları ve eşyaların satıldığı yerlerdir; ve onların ehli, içine girmeyi mubah kılar. Ve denildi: bununla kastedilen, erkeğin bevletmek veya dışkılamak için girdiği harabelerdir. Ve Yüce’nin sözü: **في بيوت أذن الله أن ترفع**; **الزجاج** dedi: mescidleri kastetti; dedi: ve **الحسن** dedi: yani **بيت المقدس**. **أبو الحسن** dedi: ve onun çoğulu, büyütme ve yüceltme içindir. Ve ev, örümcek ve keler ve benzeri, oyuk sahibi varlıklar için de olabilir; ve aziz tenzilde: **وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت**. Ve **المحكم**’de: **يعقوب** dedi: **السرفة** kırık çubuk parçalarından kendisi için bir ev yapan bir hayvandır; **أبو عبيد** de böyle dedi; böylece ona bir ev kıldı. Ve **أبو عبيد** ayrıca dedi: **الصيدان** yerin içinde kendisi için bir ev yapan ve onu körleştiren (kapatan) bir hayvandır. Dedi: bütün bunları, insanın eviyle benzetme üzere görüyorum. Ve **البيت**: gemidir; Nûh, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun, Rabbine dua ettiğinde: **رب اغفر لي ولوالدي ولمن دخل بيتي مؤمنا**; böylece bindiği gemisini ev diye adlandırdı. Ve Peygamberin, صلى الله عليه وسلم, **أهل بيت**’i: eşleri, kızı ve Ali’dir, Allah onlardan razı olsun. **سيبويه** dedi: ihtisasa en çok giren isimler: **بنو فلان** ve izafetli **معشر** ve **أهل البيت** ve **آل فلان**. Ve **الصحاح**’ta: o, benim komşumdur **بيت بيت**. **سيبويه** dedi: Araplardan onu bina eden vardır, on beş gibi; ve onlardan onu muzaf kılan vardır; hâl sınırı dışında. Ve o, benim komşumdur **بيتا لبيت**; ve **بيت لبيت** de. Ve **التهذيب**’de: o, benim komşumdur **بيت بيت**; yani bitişik; fetha üzere bina edilmiştir; çünkü ikisi, bir kılınmış iki isimdir. Ve **ابتات**: yani **بيت**; onu الصاغاني nakletti. Ve **ابن الأعرابي**’den: Araplar der: **أبيت** ve **أبات**; ve **أصيد** ve **أصاد**; ve **يموت** ve **يمات**; ve **يدوم** ve **يدام**; ve **أعيف** ve **أعاف**. Ve denilir: **أخيل الغيث بناحيتكم** ve **أخال**; bir lehçe. Ve **أزيل**; denilir: **زال**; **أزال**’ı kastederler; **لسان العرب**’da böyle. Ve **أبيات حسين** ve **بيت الفقيه أحمد بن موسى**: Yemen’de iki şehirdir. Ve **بيت**: bir yer adıdır; **كثير عزة** dedi:
  بوجه بني أخي أسد قنونا                      إلى بيت إلى برك الغماد
Dedim: Yâkût’un mu‘ceminde okudum: onun **يبت** olduğu, **التحتية**’nin **الموحدة**’den önce getirilmesiyle; hangisi daha sahih, bilmiyorum; öyleyse müracaat edilsin. Ve **بنوالبيتي**: Yemen’de **العلوية**’den bir kabiledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَاتَ
1 بَاتَ بات بآت آتي , (T, S M, &c.,) aor. يَبِيتُ and يَبَاتُ, (S, Msb, K,) inf. n. بَيْتُوتَةٌ (Lth, T, S A, Msb, K) and مَبِيتٌ (Msb, K) and مَبَاتٌ (Msb) and بَيْتٌ and بَيَاتٌ, (K,) has two meanings: in that which more commonly obtains, the action is restricted to the night: (Msb:) it is by night, or in night; not in sleep: (M:) you say, بَاتَ يَفْعَلُ كَذَا, meaning He did such a thing by night, or at night: (S, Msb, K:) [or he was in the night, or at night, or during the night, doing such a thing: and he passed, or spent, the night, or a night, or a part thereof, or, as will be seen below, he entered upon the night, doing such a thing:] like as one says, ظَلَّ يَفْعَلُ كَذَا as meaning “ he did such a thing by day, ” or “ at day-time: ” (S, Msb;*) IKoot and Es-Sarakustee and IKtt say that it has this meaning, and not “ he slept: ” (Msb:) [F adds,] وَ لَيْسَ مِنَ النَّوْمِ, (K,) which is said to mean, “ and the action is not one of sleep; ” so that when one sleeps by night, or at night, it is not correct to say, بَاتَ يَنَامُ: or, accord. to some, “ its meaning is not that of sleeping; ” so that one may say, بَاتَ زَيْدٌ نَائِمًا [Zeyd was in the night, &c., or passed, or spent, the night, &c., sleeping]: (MF:) [Fei says,] it is only when one remains awake in the night: and hence the saying in the Kur [xxv. 65], وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَّبِهِمْ سُجَّدًا وَقِيامًا [And those who pass the night prostrating themselves to their Lord and standing up in prayer]: (Msb:) Fr says that بَاتَ الرَّجُلُ means The man remained awake all the night, engaged in acts of obedience or of disobedience: (T, Msb:) [or it means the man entered upon the night; or he was in the night, or at night, or during the night, in any state, or engaged in any action; for] Zj says, (M,) بَاتَ is said of any one whom the night has overtaken, (M, K, *) whether he have slept or not slept: (M:) and Lth says, البَيْتُوتَةُ signifies the entering upon the night: one says, بِتُّ أَصْنَعُ كَذَا وَ كَذَا [I entered upon the night doing such and such things]: and he adds, (T,) he who says بَاتَ as meaning he slept commits an error; for you say, بِتُّ أُرَاعِى النُّجُومَ [I entered upon, or passed, the night] looking at the stars: and how can he be sleeping who is looking at them? (T, Msb:) but Mullà 'Abd-El-Hakeem, in his Commentaries on the Mutowwal, says that بَاتَ sometimes means he remained, continued, stayed, or dwelt, and he alighted and abode, by night, or at night, whether he slept or not: (MF:) and Ibn-Keysلn says that it may be used in the same manner as نَامَ [he slept]; and also, [as will be explained below,] in the same manner as كَانَ. (TA.) You say, بَاتَ بَيْتُوتَةً صَالِحَةً (T) or طَيِّبَةً (A) [He passed, or entered upon, the night, or a night, in a good manner]. And بِتُّ القَوْمَ and بِتُّ بِهِمْ and بِتُّ عِنْدَهُمْ [I passed, or entered upon, the night, or a night, with, or at the abode of, the people, or company of men: the last of these phrases is the most common]. (A 'Obeyd, M, K.) ― -b2- Secondly, it is used in the sense of صَارَ [He became]; (Msb;) or in the same manner as كَانَ [he was]. (Ibn-Keysلn, TA.) One says, بَاتَ بِمَوْضِعِ كَذَا He became [or was] in such a place; whether in night-time or in day-time. (Msb.) And hence the saying of the lawyers, بَاتَ عِنْدَ امْرَأَتِهِ لَيْلَةً He became [or was] with his wife one night; [which is the same as he passed a night &c.; though this, it will be observed, is not in this instance the signification of the verb alone;] whether sleeping or not. (Msb.) ― -b3- [Thus it is used both as a “ complete, ” i. e. an attributive, verb, and also as an “ incomplete, ” i. e. a non-attributive, verb.] ― -b4- بَاتَ, aor. يَبِيتُ, (T, A,) inf. n. بَيْتٌ, (T, M, K,) also signifies (tropical:) He married, or took a wife: (T, A:) [see بَيْتٌ below:] or (assumed tropical:) he gave in marriage; syn. of the inf. n. تَزْوِيجٌ. (Kr, M, K.)

بيّت البَيْتَ
2 بيّت البَيْتَ بيت البيت He constructed, or built, the بَيْت [i. e. tent, or house, &c.]. (M.) -A2- بيّت الأَمْرِ, [inf. n. as below,] He did, or performed, the thing, or affair, by night, or at night: (M:) and he thought, or meditated, upon it, considering its end, or issue, or result, (Zj, T, S, M, A, Msb, K,) or entered into it, (Zj, T,) by night, or at night. (Zj, T, S, M, &c.) And one says, بُيِّتَ بِلَيْلٍ, (T, A,) meaning the same as دُبِّرَ بِلَيْلِ [It was thought, or meditated, upon, &c., by night, or at night]: (T:) [for] بُيِّتَ الشَّىْءُ also signifies [simply] the thing was thought upon, and considered as to its end, issue, or result; syn. قُدِّرَ. (S.) Accord. to El-Marzookee, they say of a thing that is not done deliberately, and with good consideration of its issue or result, هٰذَا أَمْرٌ قُدِّرَ بِلَيْلٍ; [in the text from which this is taken, without the syll. signs;] and hence the saying in the Kur [iv. 83], بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرِ الَّذِى تَقُولُ [A part of them meditateth by night upon doing otherwise than that which thou sayest; as is indicated in the M, where this is cited; and in like manner, يُبَيِّتُونَ, in the continuation of the same passage of the Kur, is explained in the T as meaning يُدَبِّرُونَ, and يُقَدِّرُونَ, (i. e. مِنَ السُّوْءِ,) لَيْلًا]: but Aboo-Hilلl says that a thing is meditated upon in the night in order that one may apply himself to it with strong purpose, and not be diverted by other things, so that it may be done with more firmness; and he cites the same passage of the Kur. (Ham p. 130.) And hence, in the Kur [iv. 108], اـِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ القَوْلِ When they meditate, &c., (S, M, Bd, Jel,) by night, (S, M,) [what He will not approve, of speech,] and prepare it [in their minds] (يُزَوِّرُونَهُ [see art. زور]). (Bd.) It is said in a trad., لَا صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ There is no fasting to him [meaning his fasting is null] who does not purpose it from the night. (TA. [See another reading, voce بَتَّ.]) And you say, بَيَّتَ النِّيَّةَ He decided upon the purpose, or intention, by night, or in night-time. (Msb.) And بَيَّتَ رَأْيَهُ He thought upon his opinion, and concealed it, or conceived it, in his mind. (TA.) ― -b2- بَيَّتَهُمْ, (inf. n. تَبْيِيتٌ, (Msb, TA,) He came upon them, (Mgh, but the verb is there pl.,) or made a sudden attack upon them, and engaged with them in conflict, (Msb,) or made a great slaughter among them, or engaged with them in vehement conflict, (S, M, K,) namely, the enemy, (S, Mgh, K,) or a people, (M,) by night: (S, M, Mgh, Msb, K:) he came upon them (the sons of such a one) in the night, and made a sudden attack upon them, while they were heedless: (T:) he attacked them (the people of a house or place of abode) by night: he went to them (the enemy) in the night, without their knowledge, and took them by surprise. (TA.) ― -b3- كَانَ لَا يُبَيِّتُ مَا لاًا وَلَا يُقَيِّلُهُ He used not to retain property until night, nor to retain it until noon, when it came to him; but used to hasten the dividing of it. (TA, from a trad.) ― -b4- See also 4. -A3- بيّت النَّخْلَ He trimmed, or pruned, the palm-trees, by cutting off the stumps of the branches, or by cutting off the straggling branches, not in the best part thereof. (K.) -A4- See also 5.

اباتهُ
4 اباتهُ أبات أباته اباته اباتة آبي , inf. n. اـِبَاتَةٌ, He (God) made him, or caused him, to pass, or spend, the night, [or a part thereof,] or to enter upon the night. (T, M, K.) You say, أَبَاتَكَ اللّٰهُ حَسَنَةً [May God make thee to pass, or enter upon, the night with happiness], (S,) and اـِبَاتَةً حَسَنَةً [in a good manner of doing so]. (T, A.) And [in like manner,] ↓ بَيَّتَكَ اللّٰهُ فِى عَافِيَةٍ [May God make thee to pass, or enter upon, the night in health and safety]. (A.) And أَبَاتَهُ اللّٰهُ أَحْسَنَ بِيتَةٍ God made him to pass, or enter upon, the night in the best manner of doing so. (M, K. *)

تبيّتهُ عَنْ حَاجَتِهِ
5 تبيّتهُ عَنْ حَاجَتِهِ تبيته عن حاجته تبيته عن حاجتة [so in the TA and in a MS. copy of the K: in the CK ↓ بَيَّتَهُ:] He withheld, or debarred, him from the thing that he wanted. (K.)

10 اـِسْتَبْيَتَ [استبات seems to signify He asked for, or required, بِيت, or بِيتَة i. e. food: (see مُسْتَبِيتٌ:) and also to have the contr. signification; i. e. ― -b2- He possessed food: for you say,] لَا يَسْتَبِيتُ لَيْلَةً He possesses not a night's food. (T, K.) And لَا يَسْتَبِيتُ He has not food. (A.)

بَيْتٌ
بَيْتٌ بيت بيتت [signifies A tent; properly, having more than one pole; but often applied without this restriction: and also a house; a chamber; an apartment; a closet; and the like]: a بَيْت is [a tent] of [goats'] hair (شَعَر), (M, A, Mgh, Msb, K,) or of wool: (Mgh:) a بيت of hair [i. e. hair-cloth] is that kind [of tent] which has more than one pole: the word is masc.: and applies to small and large: (M:) tents of goats' hair are peculiar to people of cold countries and of fertile regions, where the goats have abundant hair; for the goats of the Arabs of the desert have short hair, not long enough to be spun: (T in art. بنى:) a خِبَآء is a small بيت of wool or of hair: a بيت is what is larger than a خبآء: next is the مِظَلَّة, which is larger than the بيت; but the term بيت is also applied to a مظلّة when it is large and مُرَوَّق [i. e. furnished with a رِوَاق, q. v.]: (T:) Ibn-El-Kelbee says that the Arabs have six kinds of بيت; namely, a قُبَّة, which is of skins, or tanned hides; a مِظَلَّة, of hair; a خِبَآء, of wool; a بِجَاد, of soft hair (وَبَر); a خَيْمَة, of trees; an أُقْنَة, of stone; and a سَوْط, of hair; or this is the smallest of them: El-Baghdلdee says that the خباء is a بيت made of soft hair (وَبَر), or of wool, or of hair [commonly so called] (شَعَر), upon two poles, or three; and that a بيت is [a tent] upon six poles, or more, to the number of nine: in the Towsheeh it is said that the term خباء is applied to a بيت of any kind: (TA:) a بيت is also [a structure] of clay, or tough or cohesive clay or earth; (A, K;) [and of baked bricks; and of stone;] the name being likewise applied to a structure of a kind other than the structures which are called أَخْبِيَة [or tents]; (M;) signifying a habitation [of any kind; an abode; a dwelling]: (Msb:) a man's house; syn. دَارٌ: (T:) [and particularly a chamber; i. e.] a single roofed structure (Mgh, Kull) having a place of entrance; مَنْزِلٌ being applied to what comprises more than one [such] بيت, and a roofed صَحْن [or vacant part, and a kitchen, inhabited by a man with his family]; and دَارٌ, that which comprises more than one [such] بيت and more than one [such] مَنْزِل and a [court, or] صَحْن without a roof: (Kull:) the pl. is بُيُوتٌ, (S, M, K, &c.,) also pronounced بِيُوتٌ, (TA,) and أَبْيَاتٌ, (S, M, K,) the latter a pl. of pauc.; (TA;) and pl. pl. بُيُوتَاتٌ (M, Mgh, K) and أَبَايِيتُ (Sb, S, M, K) and أَبْيَاوَاتٌ, (Fr, M, K,) which last is extr.: (M:) the dim. is ↓ بُيَيْتٌ, also pronounced ↓ بِيَيْتٌ; (S, K;) and the vulgar say, بُوَيْتٌ, (S,) which is not allowable. (K.) You say, هُوَ جَارِى بَيْتَ بَيْتَ, (T, S, M,) He is my neighbour [tent to tent, or house to house, i. e.,] by contiguity [of our habitations]: بيت بيت being made indecl. with fet-h for the termination because they are two nouns made one: (S:) Sb says that some of the Arabs make them [thus] indecl., like خَمْسَةَ عَشَرَ, and some make the former a prefixed noun governing the latter in the gen. case, [saying بَيْتَ بَيْتٍ,] except when used as a denotative of state: (M:) one says also, بَيْتًا لِبَيْتٍ, and بَيْتٌ لِبَيْتٍ; (Fr, T;) which last, or بَيْتٌ اـِلَى بَيْتٍ, is the original form. (Har p. 353.) بَنَى فُلَانٌ عَلَى امْرَأَتِهِ [lit. Such a one constructed a tent over his wife,] means such a one had his wife conducted to him on the occasion of his marriage, and brought her, or had her brought, into a pitched tent, having conveyed thither the utensils and furniture and other things that they required. (T.) And أَهْلُ بَيْتُ النَّبِىِّ [The people of the house of the Prophet,] means the Prophet's wives and his daughter and 'Alee: and so أَهْلَ الْبَيْتِ [i. e. يَخُصُّ أَهْلَ البَيْتِ He means particularly, or peculiarly, the people of the house], in the Kur xxxiii. 33: بَنُو and مَعْشَر and أَهْل and آل, as prefixed nouns, being, as Sb says, the nouns most frequently occurring in the accus. case [for the reason indicated above, or, as the Arabian grammarians express it,] عَلَى الاِخْتِصَاصِ. (M.) ― -b2- It also signifies A [pavilion, palace, or mansion, such as is called] قَصْر: (T, K:) whence the saying of Gabriel, بَشِّرْ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ, i. e. [Rejoice thou Khadeejeh by the announcement of] a pavilion (قصر) of hollow pearls, (T, TA,) or of emerald. (TA. [See also art. قصب.]) بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ [Uninhabited houses], in the Kur xxiv. 29, means buildings for the reception of travellers, or for merchants and their goods, and the shops of the merchants and places in which things are sold, the entering of which is allowed by their owners: or ruins which a man enters for the purpose of easing nature. (M.) And the بُيُوت which God has permitted to be raised, mentioned in the same chapter, verse 36, are Mosques, or places of worship: or, accord. to El-Hasan, Jerusalem (بَيْتُ المَقْدِسِ); the pl. being applied to it as a mark of honour. (Zj, M.) البَيْتُ [The House] applies particularly to (tropical:) the Kaabeh [of Mekkeh]; (K;) as also بَيْتُ اللّٰهِ [the House of God]; (AAF, M;) and البَيْتُ الحَرَامُ [the Sacred House]; (T;) and البَيْتُ العَتِيقُ [the Ancient House]; (S and K &c. in art. عتق;) and accord. to some, البَيْتُ المَعْمُورُ, q. v. (Bd in lii. 4.) [بَيْتُ المَالِ signifies The treasury of the state. And بَيْتُ المَآءِ is a euphemism for The privy; because water is put there for the purpose of ablution: also called بَيْتُ الفَرَاغِ, &c.] ― -b3- Also (assumed tropical:) The ark of Noah: so in the Kur lxxi. last verse. (T.) ― -b4- (tropical:) A grave; (M, IAth, K;) app. by way of comparison. (M.) So in a trad. of Aboo-Dharr: كَيْفَ تَصْنَعُ اـِذَا مَاتَ النَّاسُ حَتَّى يَكُونُ البَيْتُ بِالوَصِيفِ, meaning How will thou do when men shall die so that the grave shall be sold for the [servant-] boy? (IAth.) ― -b5- (assumed tropical:) The habitation of the سُرْفَة, which it constructs in a beautiful manner, (A'Obeyd, M,) of fragments of sticks; (Yaakoob, M;) and of the صَيْدَنَانِىّ, which it makes in the interior of the earth, and covers over: (A'Obeyd, M:) and (assumed tropical:) the burrow, or hole, of the ضَبّ &c.: and (assumed tropical:) the web of the spider: all, app., as being likened to the بَيْت of a man. (M.) ― -b6- (tropical:) A man's household. (S, K, TA.) ― -b7- (tropical:) The wife (As, IAar, T, M, A) of a man. (M, A.) So in the saying,
أَكِبَرٌ غَيَّرَنِى أمْ بَيْتُ
[Hath old age altered me, or a wife?]: (As, T:) or here it means a household. (S.) ― -b8- The nobility of the Arabs; (T, Msb, K; *) as when one says, بَيْتُ تَمِيمٍ فِى بَنِى حَنْظَلَةَ [The nobility of Temeem is in the sons of Handhaleh]: (T, Msb: *) or the family that comprises the nobility of a tribe; as آلُ حِصْنٍ of the فَزَارِيُّون, and آلُ الجُدَّيْنِ of the شَيْبَانِيُّون, and آلُ عَبْدِ المَدَانِ of the حَارِثِيُّون; which three were asserted by Ibn-El-Kelbee to be the highest of the families thus called of the Arabs: (M:) [see a verse of El-Lahabee cited voce أَخْضَرُ:] pl. بُيُوتٌ and بُيُوتَاتٌ, (T, M,) the latter being pl. of the former. (T.) You say, هُوَ مِنْ أَهْلِ البُيُوتَاتِ He is of the people of nobility: and مِنْ بَيْتٍ كَرِيمٍ [of a generous, or noble, house, or family]. (A.) [See also بَنَى.] ― -b9- A noble person: (M, Mgh, K:) pl. بُيُوتٌ and بُيُوتَاتٌ. (Mgh.) You say, فُلَانٌ بَيْتُ قَوْمِهِ Such a one is the noble person of his people. (Abu-l-'Omeythil El-Aarabee, M.) ― -b10- (tropical:) The [furniture termed] فَرْش, (A, Mgh, K,) or مَتَاع, (TA,) of a tent or house, (Mgh, K,) or that is sufficient for a tent or house. (A.) You say, تَزَوَّجْتُ فُلَانَةَ عَلَى بَيْتٍ (tropical:) I married, or took as a wife, such a woman for [my giving] furniture sufficient for a tent or house, (A,) or furniture of a house or tent. (Mgh.) [See 1, last sentence.] ― -b11- A بَيْت of poetry, (T, S, M, Msb,) or of the poet, (K,) is (tropical:) [A verse; i. e.] what consists of certain known divisions [or feet] called أَجْزَآءُ التَّفْعِيلِ; being termed بيت metaphorically, because of the conjoining of its component parts, one to another, in a particular manner, like as those of a tent are conjoined in its construction; (Msb;) because it consists of words collected together in a regular manner, and so resembles a tent, which is composed of a سَقْف and كِفَآء and رِوَاق and عُمُد: (T:) it is derived from the same word signifying a خِبَآء [or tent], and applies to the small and the great, as the رَجَز and the طَوِيل; and is [said to be] thus called because it comprises words like as the tent comprises its inhabitants; wherefore its component parts are termed أَسْبَاب and أَوْتَاد, as being likened to the اسباب and اوتاد of tents: (M:) pl. أَبْيَاتٌ and بُيُوتٌ, (M, A, Msb,) the latter mentioned by Sb and IJ, (M,) [but rare,] and [pl. pl.] أَبَايِيتُ: (A:) Abu-l-Hasan says that if the بيت of poetry be likened to the بيت which is a tent or other kind of structure, there is no reason why it should not have the same pl. forms as the latter has. (L.) By the following words of a poet,
وَبَيْتٍ عَلَى ظَهْرِ المَطِىِّ بَنَيْتُهُ
بِأَسْمَرَ مَشْقُوقِ الخَيَاشِيمِ يَرْعُفُ
[Many a بيت upon the back of the camel have I constructed with a lawny thing slit in the nose and bleeding], is meant, many a بيت of poetry have I written with the reed-pen. (S.) [البَيْتَ, written after a quotation of a part of a verse of poetry, means اِقْرَأِ البَيْتَ Read thou the verse.] بَيْتُ القَصِيدَةِ [The chief verse of the poem] is a phrase employed when a person composes a poem in praise of any one from whom he would obtain some object of desire and want, being applied to that verse of the poem in which the author's want is mentioned: and is a proverbial expression relating to that which is extraordinary and strange, and used in denoting the superiority of a part of a thing over the whole of it [regarded as a whole]: [hence,] one says, فُلَانٌ أَوَّلُ الجَرِيدَةِ وَبَيْتُ القَصِيدَةِ (assumed tropical:) [Such a one is the first of the detachment of horsemen, and the chief verse of the poem]. (Har p. 441.)

بِيتٌ
بِيتٌ بيت بيتت : see بِيتَةٌ, in two places.

بِيتَةٌ
بِيتَةٌ بيت بيته بيتة بيتته a subst. from بَاتَ: and signifying A manner or mode, and state, or condition, of passing, or entering upon, the night. (M.) [See 4; last sentence.] -A2- Food, or victuals; and so ↓ بِيتٌ: (A, K:) [or particularly, of a night: for] you say, لَيْلَةٍ ↓ مَا لَهُ بِيتُ, (S M, A, K.) and بِيتَةٌ لَيْلَةٍ, (T, S, M, A,) مِنَ القُوتِ, (T,) He has not a night's food, or victuals. (T, S, M, A, K.)

بَيَاتٌ
بَيَاتٌ بيات A coming upon the enemy by night; (Mgh;) a sudden attack upon, and conflict with, the enemy by night; (Msb;) a great slaughter (S, M) among the enemy, (S,) or a people, (M,) and vehement conflict with them; (S, M;) a coming upon people in the night, and making a sudden attack upon them, while they are heedless; (T;) an attack upon a people by night; a going to the enemy in the night, without their knowledge, and taking them by surprise: (TA:) a subst. from 2; (S, M, Mgh, Msb;) like سَلَامٌ from سَلَّمَ. (Mgh.) ― -b2- أَتَاهُمُ الأَمْرُ بَيَاتًا The thing, or event, happened, or came, to them in the latter part of the night. (T.)

بُيَيْتٌ
بُيَيْتٌ بييت , also pronounced بِيَيْتٌ, dim. of بَيْتٌ, q. v. (S, K.)

بَيُّوتٌ
بَيُّوتٌ بيت بيوت That has remained throughout a night [and so become stale; stale from being a night old]; as also ↓ بَائِتٌ: both, in this sense, [but the latter more usually,] applied to bread. (S, K.) ― -b2- Cold, or cool, water, (M, K,) that has become so from its having remained throughout a night: (M:) or water that remains during the night beneath the sky: (Ham p. 553:) or water that has been cooled in the leathern bag by night; and in like manner, milk; for [Az says,] I heard an Arab of the desert say, اِسْقِنِى مِنْ بَيُّوتِ السِّقَآءِ, meaning Give thou me to drink of the milk that has been milked at night and left in the skin so that it has become cold, or cool, by night. (T.) In the saying,
فَصَبَّحَتْ حَوضَ قِرًى بَيُّوتَا
the meaning seems to be, قِرَى حَوْضٍ بَيُّوتَا, i. e., [And they (app. camels) came in the morning to] the collected water of a trough, which water had remained throughout the night and so become cold, or cool; the phrase being inverted. (M.) ― -b3- أَمْرٌ بَيُّوتٌ (assumed tropical:) An affair, or event, for which, or on account of which, one passes the night in anxiety or grief. (S, K.) ― -b4- هَمٌّ بَيُّوتٌ (assumed tropical:) Anxiety, or grief, that has remained during the night in the bosom. (M.) ― -b5- سِنٌّ بَيُّوتَةٌ A tooth that does not fall out, or become shed. (K.)

بَائِتٌ
بَائِتٌ ذ [Passing, or spending, the night, or a night, or a part thereof; or entering upon the night; &c.;] act. part. n. of 1. (Msb.) ― -b2- See also بَيُّوتٌ.

مَبِيتٌ
مَبِيتٌ مبيت A place in which one passes, or enters upon, the night. (M, A.)

مُتَبَيِّتَةٌ
مُتَبَيِّتَةٌ متبيته متبيتة A woman who has obtained a بَيْت [i. e. tent or house, or the furniture thereof,] and a husband. (M, K.)

مُسْتَبِيتٌ
مُسْتَبِيتٌ مستبيت Poor, or needy; [as though meaning asking for, or requiring, بِيت or بِيتَة, i. e. food; or possessing food, and nothing beside;] syn. فَقِيرٌ [q. v.]. (IAar, T, K.)

##### Türkçe

**بَاتَ**
1 **بَاتَ** بات بآت آتي, (T, S M, &c.,) muzâri‘ı **يَبِيتُ** ve **يَبَاتُ**, (S, Msb, K,) mastarı **بَيْتُوتَةٌ** (Lth, T, S A, Msb, K) ve **مَبِيتٌ** (Msb, K) ve **مَبَاتٌ** (Msb) ve **بَيْتٌ** ve **بَيَاتٌ**, (K,) iki mânâya sahiptir: daha çok geçerli olanında, fiil geceye tahsis olunur: (Msb:) geceleyin, yahut gecede; uyku hakkında değil: (M:) **بَاتَ يَفْعَلُ كَذَا** dersin; mânâsı: O, böyle bir şeyi geceleyin, yahut gecede yaptı: (S, Msb, K:) [yahut o, gecede, yahut gecede, yahut gece boyunca, böyle bir şeyi yapar hâlde idi: ve o, geceyi, yahut bir geceyi, yahut onun bir kısmını geçirdi; yahut aşağıda görüleceği üzere, böyle bir şeyi yapar hâlde geceye girdi:] tıpkı birinin **ظَلَّ يَفْعَلُ كَذَا** demesi gibi; mânâsı “o, böyle bir şeyi gündüz yaptı” yahut “gündüz vaktinde: ” (S, Msb;*) IKoot ve Es-Sarakustee ve IKtt bunun bu mânâda olduğunu, “uyudu” mânâsında olmadığını söylerler: (Msb:) [F ilâve eder,] **وَ لَيْسَ مِنَ النَّوْمِ**, (K,) bunun “ve fiil, uykudan değildir” mânâsına geldiği söylenir; böylece bir kimse geceleyin, yahut gecede uyuduğunda, **بَاتَ يَنَامُ** demek doğru olmaz: yahut bazılarına göre, “onun mânâsı uyumak mânâsı değildir;” böylece **بَاتَ زَيْدٌ نَائِمًا** denebilir [Zeyd gecede, &c., yahut geceyi, &c., uyuyarak geçirdi]: (MF:) [Fei der ki,] ancak kişi gecede uyanık kaldığında olur: ve bundan dolayı Kur’ân’daki [xxv. 65] söz: **وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَّبِهِمْ سُجَّدًا وَقِيامًا** [Rableri için secde ederek ve kıyamda durarak geceyi geçirenler]: (Msb:) Fr der ki **بَاتَ الرَّجُلُ** şu mânâdadır: Adam, bütün geceyi, itaat yahut isyan fiilleriyle meşgul olarak uyanık kaldı: (T, Msb:) [yahut şu mânâdadır: adam geceye girdi; yahut o, gecede, yahut gecede, yahut gece boyunca, herhangi bir hâl üzere, yahut herhangi bir fiille meşgul idi; zira] Zj der ki, (M,) **بَاتَ**, gece kendisine erişen kimse hakkında söylenir, (M, K, *) uyumuş olsun yahut uyumamış olsun: (M:) ve Lth der ki **البَيْتُوتَةُ**, geceye girmeyi ifade eder: **بِتُّ أَصْنَعُ كَذَا وَ كَذَا** dersin [Ben, şöyle şöyle şeyler yapar hâlde geceye girdim]: ve ilâve eder, (T,) **بَاتَ**’ı “uyudu” mânâsında söyleyen hata eder; çünkü **بِتُّ أُرَاعِى النُّجُومَ** dersin [Ben, yıldızlara bakarak geceye girdim, yahut geceyi geçirdim]: ve onlara bakan nasıl uyuyor olabilir? (T, Msb:) lâkin Mullà 'Abd-El-Hakeem, Mutowwal üzerine Şerhlerinde, **بَاتَ**’ın bazen “kaldı, devam etti, durdu, yahut ikamet etti” ve “geceleyin, yahut gecede konakladı ve kaldı” mânâsına geldiğini; uyumuş olsun yahut olmasın, söyler: (MF:) ve Ibn-Keysلn, onun **نَامَ** [uyudu] gibi kullanılabileceğini; ve ayrıca, [aşağıda açıklanacağı üzere,] **كَانَ** gibi de kullanılabileceğini söyler. (TA.) **بَاتَ بَيْتُوتَةً صَالِحَةً** (T) yahut **طَيِّبَةً** (A) dersin [O, geceyi, yahut bir geceyi, iyi bir tarzda geçirdi; yahut geceye iyi bir tarzda girdi]. Ve **بِتُّ القَوْمَ** ve **بِتُّ بِهِمْ** ve **بِتُّ عِنْدَهُمْ** [Ben, kavimle, yahut onların yanında, yahut onların katında geceyi, yahut bir geceyi geçirdim; yahut geceye girdim: bu ibarelerin sonuncusu en yaygın olandır]. (A 'Obeyd, M, K.) ― -b2- İkinci olarak, **صَارَ** [oldu] mânâsında kullanılır; (Msb;) yahut **كَانَ** [idi] gibi. (Ibn-Keysلn, TA.) **بَاتَ بِمَوْضِعِ كَذَا** dersin: O, böyle bir yerde oldu [yahut idi]; gece vaktinde olsun yahut gündüz vaktinde. (Msb.) Ve bundan dolayı fukahanın sözü: **بَاتَ عِنْدَ امْرَأَتِهِ لَيْلَةً**: O, bir gece karısının yanında oldu [yahut idi]; [ki bu, bir geceyi geçirdi &c. ile aynıdır; gerçi görüleceği üzere, bu örnekte bu, fiilin tek başına delâleti değildir;] uyumuş olsun yahut olmasın. (Msb.) ― -b3- [Böylece hem “tam”, yani isnadî, fiil olarak; hem de “nâkıs”, yani isnadsız, fiil olarak kullanılır.] ― -b4- **بَاتَ**, muzâri‘ı **يَبِيتُ**, (T, A,) mastarı **بَيْتٌ**, (T, M, K,) ayrıca şu mânâya da gelir (mecâzen): Evlenip bir kadın aldı: (T, A:) [aşağıda **بَيْتٌ**’e bak:] yahut (farazî mecâz) evlendirdi; mastarı **تَزْوِيجٌ**’in müradifi. (Kr, M, K.)
**بيّت البَيْتَ**

2 **بيّت البَيْتَ** **بيت البيت**: **بَيْت**’i [yani çadırı veya evi, vb.] inşa etti yahut yaptı. (M.) -A2- **بيّت الأَمْرِ**, [masdar aşağıdaki gibidir,] işi yahut işi/geçimi geceleyin yahut gece vakti yaptı yahut yerine getirdi: (M:) ve onun üzerinde düşündü yahut tefekkür etti; onun âkıbetini yahut sonucunu yahut neticesini gözeterek, (Zj, T, S, M, A, Msb, K,) yahut ona girişti, (Zj, T,) geceleyin yahut gece vakti. (Zj, T, S, M, vb.) Ve denir ki, **بُيِّتَ بِلَيْلٍ**, (T, A,) **دُبِّرَ بِلَيْلِ** ile aynı mânâda: [Geceleyin yahut gece vakti düşünüldü yahut tefekkür edildi, vb.]: (T:) [çünkü] **بُيِّتَ الشَّىْءُ** dahi [sadece] “şey düşünüldü ve âkıbeti, sonucu yahut neticesi bakımından değerlendirildi” mânâsına gelir; eş anlamlısı **قُدِّرَ**. (S.) El-Marzookee’ye göre, âkıbeti yahut neticesi iyi düşünülerek ve kasıtla yapılmayan bir şey hakkında şöyle derler: **هٰذَا أَمْرٌ قُدِّرَ بِلَيْلٍ**; [bundan alındığı metinde harekesiz;] ve buradan Kur’ân’daki [iv. 83] söz: **بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرِ الَّذِى تَقُولُ** [Onlardan bir grup, senin söylediğinden başka bir şeyi geceleyin tasarlar; M’de bunun nakledildiği yerde işaret edildiği üzere; ve aynı şekilde, Kur’ân’ın aynı pasajının devamındaki **يُبَيِّتُونَ** da T’de **يُدَبِّرُونَ** ve **يُقَدِّرُونَ** (yani **مِنَ السُّوْءِ**) **لَيْلًا** mânâsında açıklanır]: fakat Aboo-Hilلl, bir şeyin geceleyin üzerinde düşünülmesinin, kişinin ona güçlü bir azimle yönelmesi ve başka şeylerle oyalanmaması için olduğunu, böylece onun daha sağlam bir şekilde yapılacağını söyler; ve Kur’ân’ın aynı pasajını delil getirir. (Ham s. 130.) Ve buradan, Kur’ân’da [iv. 108], **اـِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ القَوْلِ**: Geceleyin düşündükleri, vb., (S, M, Bd, Jel,) (S, M,) [sözden O’nun razı olmayacağı şeyi,] ve onu [zihinlerinde] hazırladıkları ( **يُزَوِّرُونَهُ** [bk. md. **زور**]). (Bd.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ**: Geceleyin ona niyet etmeyen kimse için oruç yoktur [yani onun orucu bâtıldır]. (TA. [Başka bir kıraat için, **بَتَّ** maddesine bak.]) Ve dersin ki, **بَيَّتَ النِّيَّةَ**: niyeti yahut kastı geceleyin yahut gece vaktinde kesinleştirdi. (Msb.) Ve **بَيَّتَ رَأْيَهُ**: görüşü üzerinde düşündü ve onu gizledi yahut onu zihninde tasarladı. (TA.) ― -b2- **بَيَّتَهُمْ**, (masdar **تَبْيِيتٌ**, (Msb, TA,) Onların üzerine geldi, (Mgh, fakat fiil orada çoğuldur,) yahut onlara ansızın baskın yaptı ve onlarla çatışmaya girişti, (Msb,) yahut onların arasında büyük bir kıyım yaptı, yahut onlarla şiddetli bir çatışmaya girişti, (S, M, K,) yani düşmanla, (S, Mgh, K,) yahut bir toplulukla, (M,) geceleyin: (S, M, Mgh, Msb, K:) geceleyin (falancanın oğullarının) üzerine geldi ve onlar gaflette iken onlara ansızın baskın yaptı: (T:) geceleyin (bir evin yahut ikamet yerinin halkına) saldırdı: geceleyin (düşmana) onların haberi olmaksızın gitti ve onları gafil avladı. (TA.) ― -b3- **كَانَ لَا يُبَيِّتُ مَا لاًا وَلَا يُقَيِّلُهُ**: Kendisine geldiğinde malı geceye kadar tutmazdı, öğleye kadar da tutmazdı; bilakis onu bölüştürmeyi çabuklaştırırdı. (TA, bir hadisten.) ― -b4- 4’e de bak. -A3- **بيّت النَّخْلَ**: hurma ağaçlarını budadı; dalların kütüklerini keserek yahut sarkan dalları keserek; onun en iyi kısmında değil. (K.) -A4- 5’e de bak.

**اباتهُ**
4 **اباتهُ** **أبات** **أباته** **اباته** **اباتة** **آبي**, masdar **اـِبَاتَةٌ**, O (Allah) ona geceyi geçirtirdi yahut geceyi geçirmesine sebep olurdu, [yahut onun bir kısmını,] yahut onu geceye girdirirdi. (T, M, K.) Dersin ki, **أَبَاتَكَ اللّٰهُ حَسَنَةً** [Allah sana geceyi mutlulukla geçirtsin yahut geceye mutlulukla girdirsin], (S,) ve **اـِبَاتَةً حَسَنَةً** [bunu yapmanın iyi bir tarzıyla]. (T, A.) Ve [aynı şekilde,] ↓ **بَيَّتَكَ اللّٰهُ فِى عَافِيَةٍ** [Allah sana geceyi sağlık ve afiyet içinde geçirtsin yahut geceye öyle girdirsin]. (A.) Ve **أَبَاتَهُ اللّٰهُ أَحْسَنَ بِيتَةٍ**: Allah ona geceyi geçirmeyi yahut geceye girmeyi bunun en güzel tarzıyla nasip etti. (M, K. *)

**تبيّتهُ عَنْ حَاجَتِهِ**
5 **تبيّتهُ عَنْ حَاجَتِهِ** **تبيته عن حاجته** **تبيته عن حاجتة** [TA’da ve K’nın bir yazma nüshasında böyledir: CK’da ↓ **بَيَّتَهُ**:] Onu, istediği şeyden alıkoydu yahut mahrum bıraktı. (K.)

10 **اـِسْتَبْيَتَ** [**استبات**ın, **بِيت** yahut **بِيتَة** yani yiyecek istemek yahut talep etmek mânâsına geldiği görülür: (bk. **مُسْتَبِيتٌ**:) ve ayrıca zıt mânâya; yani ― -b2- yiyeceğe sahip oldu: çünkü dersin ki,] **لَا يَسْتَبِيتُ لَيْلَةً**: bir gecelik yiyeceğe sahip değildir. (T, K.) Ve **لَا يَسْتَبِيتُ**: yiyeceği yoktur. (A.)

**بَيْتٌ**

**بَيْتٌ** بيت بيتت: [Bir çadırı ifade eder; aslında birden fazla direği olan; fakat çoğu kez bu kayıt olmaksızın kullanılır: ve ayrıca bir ev; bir oda; bir daire; bir dolap; ve bunun gibileri]: bir **بَيْت** [bir çadır]dır, [keçi] kılından (**شَعَر**), (M, A, Mgh, Msb, K,) yahut yünden: (Mgh:) kıldan [yani kıl-kumaştan] bir **بيت**, birden fazla direği olan o tür [çadır]dır: kelime müzekkerdir: ve küçüğe ve büyüğe uygulanır: (M:) keçi kılından çadırlar, soğuk ülkelerin ve verimli bölgelerin halkına mahsustur; orada keçilerin kılı bol olur; çünkü çöl Araplarının keçilerinin kılı kısadır, eğrilecek kadar uzun değildir: (T, md. **بنى**’de:) **خِبَآء** yünden yahut kıldan küçük bir **بيت**’tir: **بيت**, **خبآء**’dan daha büyük olandır: sonra **مِظَلَّة** gelir; o, **بيت**’ten daha büyüktür; fakat **بيت** terimi, büyük ve **مُرَوَّق** [yani bir **رِوَاق** ile donatılmış; bkz.] olduğu zaman bir **مظلّة**’ye de uygulanır: (T:) İbn-El-Kelbî, Arapların altı çeşit **بيت**’i olduğunu söyler; yani: derilerden yahut tabaklanmış postlardan olan bir **قُبَّة**; kıldan bir **مِظَلَّة**; yünden bir **خِبَآء**; yumuşak kıldan (**وَبَر**) bir **بِجَاد**; ağaçlardan bir **خَيْمَة**; taştan bir **أُقْنَة**; ve kıldan bir **سَوْط**; yahut bu, onların en küçüğüdür: El-Bağdâdî, **خباء**’ın yumuşak kıldan (**وَبَر**), yahut yünden, yahut [umumen böyle adlandırılan] kıldan (**شَعَر**) yapılmış, iki direk yahut üç direk üzerine [kurulan] bir **بيت** olduğunu; ve **بيت**’in altı direk yahut daha fazla, dokuz sayısına kadar [direk] üzerine [kurulan bir çadır] olduğunu söyler: **التوشيح**’te, **خباء** teriminin her türden bir **بيت**’e uygulandığı söylenir: (TA:) bir **بيت** ayrıca çamurdan, yahut sert yahut yapışkan çamurdan veya topraktan [bir yapı]dır; (A, K;) [ve pişmiş tuğladan; ve taştan;] adın, **أَخْبِيَة** [yahut çadırlar] denilen yapılar dışında bir türden bir yapıya da uygulanmasıyla; (M;) her türden bir meskeni [bir ikametgâhı; bir barınağı; bir konutu] ifade eder: (Msb:) bir adamın evi; eşanlamlısı **دَارٌ**: (T:) [ve özellikle bir oda; yani] giriş yeri bulunan tek çatılı bir yapı; (Mgh, Kull) **مَنْزِلٌ** ise birden fazla [böyle] **بيت**’i ve çatılı bir **صَحْن**’ı [yahut boş kısmı, ve bir mutfağı, bir adamın ailesiyle birlikte oturduğu yeri] kapsayana uygulanır; ve **دَارٌ**, birden fazla [böyle] **بيت** ve birden fazla [böyle] **مَنْزِل** ve çatısız bir [avlu yahut] **صَحْن** kapsayan şeydir: (Kull:) çoğulu **بُيُوتٌ**’tur, (S, M, K, vb.,) ayrıca **بِيُوتٌ** diye de okunur, (TA,) ve **أَبْيَاتٌ**’tır, (S, M, K,) bu sonuncusu azlık çoğuludur; (TA;) ve çoğulun çoğulu **بُيُوتَاتٌ** (M, Mgh, K) ve **أَبَايِيتُ** (Sb, S, M, K) ve **أَبْيَاوَاتٌ**’tır, (Fr, M, K,) ki bu sonuncusu nadirdir: (M:) küçültmesi ↓ **بُيَيْتٌ**, ayrıca ↓ **بِيَيْتٌ** diye de okunur; (S, K;) ve avam **بُوَيْتٌ** der, (S,) ki bu caiz değildir. (K.) Şöyle dersin: **هُوَ جَارِى بَيْتَ بَيْتَ**, (T, S, M,) O benim komşumdur [çadır çadıra, yahut ev eve, yani] meskenlerimizin bitişikliğiyle: **بيت بيت** ikisi bir isim yapılmış iki isim oldukları için sonu fetḥa ile mebnî kılınmıştır: (S:) Sb der ki Arapların bazısı onları [böyle] **خَمْسَةَ عَشَرَ** gibi mebnî kılar; bazısı da, hâl bildirme olarak kullanılması müstesna, birincisini ikincisini cer hâlinde yöneten muzaf yapar [**بَيْتَ بَيْتٍ** diyerek]: (M:) ayrıca şöyle de denir: **بَيْتًا لِبَيْتٍ**, ve **بَيْتٌ لِبَيْتٍ**; (Fr, T;) ki bu sonuncusu, yahut **بَيْتٌ اـِلَى بَيْتٍ**, aslî şekildir. (Har s. 353.) **بَنَى فُلَانٌ عَلَى امْرَأَتِهِ** [lafzen: Falanca karısının üzerine bir çadır kurdu] demektir: falanca, evliliği münasebetiyle karısını kendisine getirtti ve onu, gerekli kap-kacak, döşeme ve diğer şeyleri oraya nakletmiş olarak, kurulmuş bir çadıra soktu; yahut onu sokturdu. (T.) Ve **أَهْلُ بَيْتُ النَّبِىِّ** [Peygamberin ev halkı] demektir: Peygamberin eşleri ve kızı ve Ali; ve böylece **أَهْلَ الْبَيْتِ** [yani **يَخُصُّ أَهْلَ البَيْتِ**: o, özellikle yahut hususen ev halkını kasteder], Kur’ân xxxiii. 33’te: Sb’nin dediği üzere, muzaf olarak gelen **بَنُو** ve **مَعْشَر** ve **أَهْل** ve **آل**, yukarıda belirtilen sebeple [yahut Arap nahivcilerin ifadesiyle] **عَلَى الاِخْتِصَاصِ** üzere mansub hâlde en çok vârid olan isimlerdir. (M.) ― -b2- Ayrıca [**قَصْر** denilen türden] bir köşkü, sarayı yahut konağı ifade eder: (T, K:) buradan Cebrâil’in sözü: **بَشِّرْ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ**, yani [Haticе’yi müjdele] içi boş incilerden bir köşk (قصر) ile, (T, TA,) yahut zümrütten. (TA. [Bkz. ayrıca md. **قصب**.]) **بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ** [meskûn olmayan evler], Kur’ân xxiv. 29’da, yolcuların kabulü için binalar, yahut tüccarlar ve malları için [binalar], ve tüccarların dükkânları ve eşyaların satıldığı yerler demektir; bunlara girmek, sahipleri tarafından izinlidir: yahut bir kimsenin tabiatını gidermek maksadıyla girdiği harabeler. (M.) Ve aynı sûrede, 36. âyette zikredilen, Allah’ın yükseltilmesine izin verdiği **بُيُوت**: mescitler yahut ibadet yerleridir: yahut El-Hasan’a göre Kudüs (**بَيْتُ المَقْدِسِ**); çoğulun ona uygulanması, şeref alâmeti olarak. (Zj, M.) **البَيْتُ** [Ev], özellikle (mecazen:) Mekke’deki Kâbe’ye uygulanır; (K;) ayrıca **بَيْتُ اللّٰهِ** [Allah’ın evi]; (AAF, M;) ve **البَيْتُ الحَرَامُ** [Haram ev]; (T;) ve **البَيْتُ العَتِيقُ** [Kadîm ev]; (S ve K vb., md. **عتق**’ta;) ve bazılarına göre **البَيْتُ المَعْمُورُ**, bkz. (Bd, lii. 4.) [**بَيْتُ المَالِ** devlet hazinesi demektir. Ve **بَيْتُ المَآءِ** helâ için bir kinayedir; çünkü oraya abdest için su konur: ayrıca **بَيْتُ الفَرَاغِ**, vb. diye de adlandırılır.] ― -b3- Ayrıca (farazî mecaz:) Nûh’un gemisi: Kur’ân lxxi’in son âyetinde böyledir. (T.) ― -b4- (mecazen:) bir kabir; (M, IAth, K;) görünüşe göre benzetme yoluyla. (M.) Ebû Zerr’den bir rivayette böyledir: **كَيْفَ تَصْنَعُ اـِذَا مَاتَ النَّاسُ حَتَّى يَكُونُ البَيْتُ بِالوَصِيفِ**, yani: insanlar ölecek de kabir [hizmetçi-] çocuk karşılığında satılacak olunca ne yaparsın? (IAth.) ― -b5- (farazî mecaz:) **سُرْفَة**’nin, çubuk parçalarından güzel bir tarzda yaptığı meskeni; (A'Obeyd, M,) (Yaakoob, M;) ve **صَيْدَنَانِىّ**’nin, yerin içinde yaptığı ve üzerini örttüğü meskeni: (A'Obeyd, M:) ve (farazî mecaz:) **ضَبّ** vb.’nin ini yahut deliği: ve (farazî mecaz:) örümceğin ağı: hepsi, görünüşe göre, bir insanın **بَيْت**’ine benzetilmek suretiyle. (M.) ― -b6- (mecazen:) bir adamın ev halkı. (S, K, TA.) ― -b7- (mecazen:) bir adamın karısı. (As, IAar, T, M, A) (M, A.) Şu sözde olduğu gibi,

**أَكِبَرٌ غَيَّرَنِى أمْ بَيْتُ**
[“Beni yaşlılık mı değiştirdi, yoksa **بَيْتُ**?”]: (T’de olduğu gibi:) yahut burada “bir hâne” mânâsınadır. (S.) ― -b8- Arapların soyluluğu; (T, Msb, K; *) nitekim kişi şöyle dediğinde: **بَيْتُ تَمِيمٍ فِى بَنِى حَنْظَلَةَ** [Temîm’in soyluluğu Hanzala oğullarındadır]: (T, Msb: *) yahut bir kabilenin soyluluğunu içine alan aile; meselâ **آلُ حِصْنٍ** (Fazârîler’in), ve **آلُ الجُدَّيْنِ** (Şeybânîler’in), ve **آلُ عَبْدِ المَدَانِ** (Hârisîler’in); ki bu üçü, İbnü’l-Kelbî tarafından, Arapların bu şekilde adlandırılan ailelerinin en yükseği olarak ileri sürülmüştür: (M:) [**أَخْضَرُ** maddesinde zikredilen el-Lahabî’nin bir beytine bak:] çoğulu **بُيُوتٌ** ve **بُيُوتَاتٌ**dur, (T, M,) ikincisi birincinin çoğuludur. (T.) Şöyle dersin: **هُوَ مِنْ أَهْلِ البُيُوتَاتِ** “O, soyluluk ehlin­dendir”: ve **مِنْ بَيْتٍ كَرِيمٍ** [cömert yahut soylu bir evden/aileden]. (A.) [**بَنَى**’ya da bak.] ― -b9- Soylu bir kimse: (M, Mgh, K:) çoğulu **بُيُوتٌ** ve **بُيُوتَاتٌ**dur. (Mgh.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ بَيْتُ قَوْمِهِ** “Falanca, kavminin soylu kimsesidir.” (Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî, M.) ― -b10- (mecazen:) Çadırın yahut evin **فَرْش**’i, (A, Mgh, K,) yahut **مَتَاع**’ı, (TA,) (Mgh, K,) yahut bir çadır yahut ev için yeterli olan şey. (A.) Şöyle dersin: **تَزَوَّجْتُ فُلَانَةَ عَلَى بَيْتٍ** (mecazen:) “Falanca kadını, bir çadır yahut ev için yeterli döşek/ev eşyası vermem karşılığında nikâhladım,” (A,) yahut “bir evin yahut çadırın eşyası (karşılığında).” (Mgh.) [1’in son cümlesine bak.] ― -b11- Şiirin **بَيْت**’i, (T, S, M, Msb,) yahut şairin (beyti), (K,) (mecazen:) [bir mısra/beyit; yani] **أَجْزَآءُ التَّفْعِيلِ** denilen, bilinen birtakım taksimlerden [yahut tef‘île ayaklarından] oluşan şeydir; “beyt” diye adlandırılması mecaz yoluyla olup, bileşen parçalarının belirli bir tarz üzere birbirine eklenmesi sebebiyledir; tıpkı çadırın parçalarının kurulurken birbirine eklenmesi gibi; (Msb;) çünkü düzenli bir tarz üzere bir araya getirilmiş kelimelerden oluşur; böylece, **سَقْف** ve **كِفَآء** ve **رِوَاق** ve **عُمُد**’dan meydana gelen çadıra benzer: (T:) **خِبَآء** [yahut çadır] mânâsına gelen aynı kelimeden türemiştir; küçük ve büyüğe uygulanır; **رَجَز** ve **طَوِيل** gibi; ve (denilmiştir ki) bu ad, kelimeleri içine alması sebebiyledir; tıpkı çadırın sakinlerini içine alması gibi; bundan dolayı onun parçalarına, çadırların **اسباب** ve **اوتاد**’ına benzetilerek, **أَسْبَاب** ve **أَوْتَاد** denir: (M:) çoğulu **أَبْيَاتٌ** ve **بُيُوتٌ**dur, (M, A, Msb,) ikincisini Sb ve IJ zikretmiştir, (M,) [fakat nadirdir,] ve [çoğulun çoğulu] **أَبَايِيتُ**tur: (A:) Ebû’l-Hasan der ki: Şiirin **بيت**’i, çadır olan yahut başka bir yapı türü olan **بيت**’e benzetilirse, ikincisinin sahip olduğu çoğul şekillerinin aynısına sahip olmamasına bir sebep yoktur. (L.) Bir şairin şu sözleriyle,
وَبَيْتٍ عَلَى ظَهْرِ المَطِىِّ بَنَيْتُهُ
بِأَسْمَرَ مَشْقُوقِ الخَيَاشِيمِ يَرْعُفُ
kastedilen şudur: “Devenin sırtı üzerinde nice **بيت** inşa ettim; burun delikleri yarılmış ve kanayan esmer bir şeyle”; yani: kamış kalemle nice şiir **بيت**’i yazdım. (S.) [**البَيْتَ**, şiirden bir parçanın naklinden sonra yazıldığında, “**اِقْرَأِ البَيْتَ**: beyti oku” mânâsınadır.] **بَيْتُ القَصِيدَةِ** [kasidenin baş beyti] ifadesi, bir kimse, arzu ve ihtiyaç duyduğu bir şeyi elde edeceği kimseden birini övmek üzere bir kaside söylediğinde kullanılır; kasidenin, şairin ihtiyacının zikredildiği beytine uygulanır: ve bu, olağanüstü ve garip olana dair darb-ı mesel bir ifadedir; bir şeyin bir parçasının, onun bütünü (bütün olarak ele alınmış hâli) üzerindeki üstünlüğünü belirtmede kullanılır: [bundan dolayı] şöyle denir: **فُلَانٌ أَوَّلُ الجَرِيدَةِ وَبَيْتُ القَصِيدَةِ** (varsayılan mecaz:) [“Falanca, süvari müfrezesinin ilki ve kasidenin baş beytidir”]. (Har s. 441.)

**بِيتٌ**
**بِيتٌ بيت بيتت**: **بِيتَةٌ**’ye bak; iki yerde.

**بِيتَةٌ**
**بِيتَةٌ بيت بيته بيتة بيتته**: **بَاتَ**’tan bir isimdir; ve “geceyi geçirme yahut geceye girme tarzı ve biçimi; ve hâl, durum” mânâsınadır. (M.) [4’e bak; son cümle.] -A2- Yiyecek, azık; ve bunun gibi aşağıdaki de: **بِيتٌ**: (A, K:) [yahut özellikle geceye ait: zira] şöyle dersin: **لَيْلَةٍ ↓ مَا لَهُ بِيتُ**, (S M, A, K.) ve **بِيتَةٌ لَيْلَةٍ**, (T, S, M, A,) **مِنَ القُوتِ**, (T,) “Onun bir gecelik yiyeceği/azığı yoktur.” (T, S, M, A, K.)

**بَيَاتٌ**
**بَيَاتٌ بيات**: Düşmana geceleyin gelme; (Mgh;) düşmana geceleyin ani baskın ve onunla çarpışma; (Msb;) düşman arasında (S, M) büyük kırıp geçirme, (S,) yahut bir kavim arasında, (M,) ve onlarla şiddetli çarpışma; (S, M;) insanların üzerine geceleyin gelme ve onlar gaflette iken onlara ani baskın yapma; (T;) bir kavme geceleyin baskın; düşmana geceleyin, onların haberi olmaksızın gitme ve onları gafil avlama: (TA:) 2’den bir isimdir; (S, M, Mgh, Msb;) **سَلَامٌ**’un **سَلَّمَ**’dan olması gibi. (Mgh.) ― -b2- **أَتَاهُمُ الأَمْرُ بَيَاتًا** “İş yahut olay, gecenin son kısmında onlara vuku buldu yahut geldi.” (T.)

**بُيَيْتٌ**
**بُيَيْتٌ بييت**, ayrıca **بِيَيْتٌ** diye de telaffuz edilir; **بَيْتٌ**’ün küçültmesidir; ona bak. (S, K.)

**بَيُّوتٌ**

**بَيُّوتٌ** بيت بيوت: Bir gece boyunca kalmış [ve böylece bayatlamış; bir gecelik olmaktan dolayı bayat]; ve yine ↓ **بَائِتٌ**: her ikisi de bu mânâda, [fakat ikincisi daha çok,] ekmeğe uygulanır. (S, K.) ― -b2- Soğuk yahut serin su, (M, K,) bir gece boyunca kalmış olmasından dolayı böyle olmuş: (M:) yahut gece boyunca göğün altında kalan su: (Ham s. 553:) yahut geceleyin deri tulumda soğutulmuş su; ve aynı şekilde süt; zira [Az der ki,] ben çölde bir Arabın şöyle dediğini işittim: **اِسْقِنِى مِنْ بَيُّوتِ السِّقَآءِ**, mânâsı: “Bana, gece sağılmış ve deride bırakılmış olduğundan geceleyin soğuk yahut serin olmuş sütten içir.” (T.) Şu sözde,
فَصَبَّحَتْ حَوضَ قِرًى بَيُّوتَا
mânâ şöyle görünür: **قِرَى حَوْضٍ بَيُّوتَا**, yani, [Ve onlar (görünüşe göre develer) sabahleyin geldiler] bir yalak oluğunun birikmiş suyuna; ki o su gece boyunca kalmış ve böylece soğuk yahut serin olmuştu; ibare ters çevrilmiş olarak. (M.) ― -b3- **أَمْرٌ بَيُّوتٌ** (mecaz kabul edilen:) Bir iş yahut olay; onun için yahut onun yüzünden kişi geceyi kaygı yahut keder içinde geçirir. (S, K.) ― -b4- **هَمٌّ بَيُّوتٌ** (mecaz kabul edilen:) Gece boyunca bağırda kalmış kaygı yahut keder. (M.) ― -b5- **سِنٌّ بَيُّوتَةٌ** Düşmeyen yahut dökülmeyen bir diş. (K.)

**بَائِتٌ**
**بَائِتٌ** ذ [Geceyi yahut bir geceyi yahut onun bir kısmını geçiren; yahut geceye giren; vb.;] 1’in etken ortaç ismi. (Msb.) ― -b2- Ayrıca **بَيُّوتٌ**’a bak.

**مَبِيتٌ**
**مَبِيتٌ** مبيت Geceyi geçirdiği yahut geceye girdiği yer. (M, A.)

**مُتَبَيِّتَةٌ**
**مُتَبَيِّتَةٌ** متبيته متبيتة **بَيْت** [yani çadır yahut ev, yahut onun eşyası,] ve bir koca edinmiş kadın. (M, K.)

**مُسْتَبِيتٌ**
**مُسْتَبِيتٌ** مستبيت Yoksul yahut muhtaç; [sanki **بِيت** yahut **بِيتَة**, yani yiyecek, istemek yahut ona ihtiyaç duymak; yahut yiyeceğe sahip olup onun dışında hiçbir şeye sahip olmamak mânâsında;] eş anlamlısı **فَقِيرٌ** [bkz.]. (IAar, T, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَاتَ
بَاتَ ( y )  A ,  I ( n. ac. بَيْت 1 ,  مَبِيْت [ 18 ] ,  بَيَاْت 22 ),
a.  [ Fī ], Passed, spent the night in.

b.  [ Bi or 'Ind ], Passed the night at, with.

c.  Continued ( doing ).

بَيَّتَ
بَيَّتَ II ,
a.  Built, constructed.

b.  Did by night.

أَبْيَتَ
أَبْيَتَ IV ,
a.  Made to pass the night.

b.  Gave a night's lodging to.

اِسْتَبْيَتَ
اِسْتَبْيَتَ X ,
a.  Asked for shelter for the night.

b.  Provided for the night.

بَيْت
بَيْت [ 1 ] , ( pl. بُيُوْت 27 ,  أَبْيَاْت 38 ),
a.  House, abode, dwelling; tent; house of.

b.  Nobleman.

c.  Strophe, stanza, couplet.

بَاْيِت
بَاْيِت 21 ,
a.  Stale ( bread ).

بَيَاْت
بَيَاْت 22 ,
a.  Night attack.

بَيْت الخَلَا
بَيْت الخَلَا ,
a.  بَيْت الرَاحَة

بَيْت الفَضَاء
بَيْت الفَضَاء ,
a.  بَيْت المَاء Water-closet.

بَيْت العَنْكَبُوْت
بَيْت العَنْكَبُوْت
a.  Spider's web.

بَيْت المَال
بَيْت المَال
a.  Public Treasury.

بَيْت المُقَدَّس
بَيْت المُقَدَّس
a.  Jerusalem.

##### Türkçe

**بَاتَ**
**بَاتَ** ( y ) A , I ( n. ac. **بَيْت** 1 , **مَبِيْت** [ 18 ] , **بَيَاْت** 22 ),
a. [ Fī ], İçinde geceyi geçirdi, geceyi içinde geçirdi.

b. [ Bi or 'Ind ], -de/-da, yanında geceyi geçirdi.

c. (yapmayı) sürdürdü.

**بَيَّتَ**
**بَيَّتَ** II ,
a. İnşa etti, yaptı.

b. Geceleyin yaptı.

**أَبْيَتَ**
**أَبْيَتَ** IV ,
a. Geceyi geçirtirdi.

b. Bir gecelik konaklama verdi.

**اِسْتَبْيَتَ**
**اِسْتَبْيَتَ** X ,
a. Gece için barınak istedi.

b. Gece için temin etti.

**بَيْت**
**بَيْت** [ 1 ] , ( pl. **بُيُوْت** 27 , **أَبْيَاْت** 38 ),
a. Ev, mesken, ikametgâh; çadır; -ın evi.

b. Asilzade.

c. Bent, kıta, beyit.

**بَاْيِت**
**بَاْيِت** 21 ,
a. Bayat (ekmek).

**بَيَاْت**
**بَيَاْت** 22 ,
a. Gece baskını.

**بَيْت الخَلَا**
**بَيْت الخَلَا** ,
a. **بَيْت الرَاحَة**

**بَيْت الفَضَاء**
**بَيْت الفَضَاء** ,
a. **بَيْت المَاء** su dolabı.

**بَيْت العَنْكَبُوْت**
**بَيْت العَنْكَبُوْت**
a. Örümcek ağı.

**بَيْت المَال**
**بَيْت المَال**
a. Kamu hazinesi.

**بَيْت المُقَدَّس**
**بَيْت المُقَدَّس**
a. Kudüs.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بيت
بَاتَ - يَبِيْتُ - بَيات - بَيْت - بُيوْت - بَيَّتَ - يُبَيَّتُ

بَاتَ - يَبيْتُ + كائن + في مكان: يمكث ويبقى في مكان آمن ومريح ومستور وخاصة طوال الليل.
باتَ - يَبيْتُ + كائن + يفعل أمراً + لـِ كائن: يمكث ويبقى في مكان آمن ومريح ومستور طوال الليل يفعل أمراً لأجل الكائن
بَيات: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " باتَ - يَبيْتُ ": المكوث والبقاء في مكان آمن ومريح طوال الليل
بَياتاً: حال من " بَيات"
بَيْت: على وزن "فـَعـْل": اسم فعل من " باتَ - يَبيْتُ ": اسم مكان منه: المكان الذي يقع فيه فعل " باتَ - يَبيْتُ "
بُيوْت: جمع " بَيْت "
بَيَّتَ - يُبَيَّتُ: على وزن " فعَّل" من " بَاتَ - يَبيْتُ ": جعله " يَبيْتُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يمكث في مكان آمن ومريح ومستور ليلاً: يجعل شيئاً يبيت في مكان آمن ومستور
﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾: يجعلون ما لا يرضى من القول يبيت في مكان آمن ومستور: وهو كناية عن تداوله وحفظه بينهم في مجلسهم ليلاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي:
لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ
بات - يبيت
 	﴿والذين يبيتون لربهم سجدا وقياما (64)﴾ الفرقان
بَيَّت - يُبَيَّت
 ﴿ويقولون طاعة فإذا برزوا من عندك بيت طائفة منهم غير الذي تقول والله يكتب ما يبيتون فأعرض عنهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(81)﴾ النساء ﴿يستخفون من الناس ولا يستخفون من الله وهو معهم إذ يبيتون ما لا يرضى من القول وكان الله بما يعملون محيطا(108)﴾ النساء
 	﴿قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون (49)﴾ النمل
البيات : النوم والراحة في البيت
﴿وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتا أو هم قائلون(4)﴾ الأعراف ﴿أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وهم نائمون(97)﴾ الأعراف ﴿قل أرأيتم إن أتاكم عذابه بياتا أو نهارا ماذا يستعجل منه المجرمون(50)﴾ يونس
البيت : البيت الحرام بمكة
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس والشهر الحرام والهدي والقلائد ذلك لتعلموا أن الله يعلم ما في السماوات وما في الأرض وأن الله بكل شيء عليم(97)﴾ المائدة
 	﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت أن لا تشرك بي شيئا وطهر بيتي للطائفين والقائمين والركع السجود (26)﴾ الحج ﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت وإسماعيل ربنا تقبل منا إنك أنت السميع العليم(127)﴾ البقرة
 	﴿ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)﴾ الحج ﴿لكم فيها منافع إلى أجل مسمى ثم محلها إلى البيت العتيق(33)﴾ الحج
 	﴿إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة مباركا وهدى للعالمين(96)﴾ آل عمران ﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين(97)﴾ آل عمران
 	﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة
 	﴿وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون(35)﴾ الأنفال
 	﴿ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون(37)﴾ إبراهيم ﴿فليعبدوا رب هذا البيت (3)﴾ قريش
بيوت العبادة
 ﴿في بيوت أذن الله أن ترفع ويذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو والآصال (36)﴾ النور
البيت المعمور
 ﴿والبيت المعمور (4)﴾ الطور
بيوت السكن
 ﴿يسألونك عن الأهلة قل هي مواقيت للناس والحج وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى وأتوا البيوت من أبوابها واتقوا الله لعلكم تفلحون (189)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم حتى تستأنسوا وتسلموا على أهلها ذلكم خير لكم لعلكم تذكرون(27)﴾ النور
 	﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ولا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم أو بيوت آبائكم أو بيوت أمهاتكم أو بيوت إخوانكم أو بيوت أخواتكم أو بيوت أعمامكم أو بيوت عماتكم أو بيوت أخوالكم أو بيوت خالاتكم أو ما ملكتم مفاتحه أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا فإذا دخلتم بيوتا فسلموا على أنفسكم تحية من عند الله مباركة طيبة كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تعقلون(61)﴾ النور
 	﴿ياءيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب ﴿رب اغفر لي ولوالدي ولمن دخل بيتي مؤمنا وللمؤمنين والمؤمنات ولا تزد الظالمين إلا تبارا(28)﴾ نوح
 	﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)﴾ النساء ﴿كما أخرجك ربك من بيتك بالحق وإن فريقا من المؤمنين لكارهون(5)﴾ الأنفال
بيوت الأكل والادخار	﴿ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن الله وأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)﴾ آل عمران
بيوت سكن وبيوت تنقل	﴿والله جعل لكم من بيوتكم سكنا وجعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم ويوم إقامتكم ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها أثاثا ومتاعا إلى حين(80)﴾ النحل
بيوت الإقامة الزوجية	﴿ياأيها النبي إذا طلقتم النساء فطلقوهن لعدتهن وأحصوا العدة واتقوا الله ربكم لا تخرجوهن من بيوتهن ولا يخرجن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدري لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا(1)﴾ الطلاق
بيوت جماعية للتجمع ضد الطغاة	﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوأا لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة وأقيموا الصلاة وبشر المؤمنين(87)﴾ يونس
 	﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران
 	﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنينفاعتبروا ياأولي الأبصار (2)﴾ الحشر
بيوتهم خاوية	﴿فتلك بيوتهم خاوية بما ظلموا إن في ذلك لآية لقوم يعلمون(52)﴾ النمل
بيوت حبس النساء	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا (15)﴾ النساء
بيوت واهنة  	﴿مثل الذين اتخذوا من دون الله أولياء كمثل العنكبوت اتخذت بيتا وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت لو كانوا يعلمون(41)﴾ العنكبوت
بيوت عورة	﴿وإذ قالت طائفة منهم ياأهل يثرب لا مقام لكم فارجعوا ويستأذن فريق منهم النبي يقولون إن بيوتنا عورة وما هي بعورة إن يريدون إلا فرارا(13)﴾ الأحزاب
بيت في الجنة	﴿وضرب الله مثلا للذين آمنوا امرأة فرعون إذ قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة ونجني من فرعون وعمله ونجني من القوم الظالمين(11)﴾ التحريم
بيت السيد	﴿وراودته التي هو في بيتها عن نفسه وغلقت الأبواب وقالت هيت لك قال معاذ الله إنه ربي أحسن مثواي إنه لا يفلح الظالمون(23)﴾ يوسف
بيوت أمن ورفاهية
 ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف ﴿وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين (82)﴾ الحجر ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين (149)﴾ الشعراء
 	﴿أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)﴾ الإسراء ﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33)﴾ الزخرف ﴿ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون (34)﴾ الزخرف
بيوت غير مسكونة فيها متاع لكم
 ﴿ليس عليكم جناح أن تدخلوا بيوتا غير مسكونة فيها متاع لكم والله يعلم ما تبدون وما تكتمون(29)﴾ النور
بيوت الحشرات والحيوانات
بيت النحل﴿وأوحى ربك إلى النحل أن اتخذي من الجبال بيوتا ومن الشجر ومما يعرشون (68)﴾ النحل
بيت العنكبوت  	﴿مثل الذين اتخذوا من دون الله أولياء كمثل العنكبوت اتخذت بيتا وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت لو كانوا يعلمون(41)﴾ العنكبوت
أهل البيت
﴿قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد(73)﴾ هود ﴿وحرمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلكم على أهل بيت يكفلونه لكموهم له ناصحون(12)﴾ القصص ﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيتويطهركم تطهيرا (33)﴾ الأحزاب ﴿فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين (36)﴾ الذاريات
 	﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا(33)﴾ الأحزاب ﴿واذكرن ما يتلى في بيوتكن من آيات الله والحكمة إن الله كان لطيفا خبيرا(34)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [بيت] ب ي ت: جمع البَيْتِ بُيُوتٌ و أبيْاتٌ و أبَابيِتُ عن سيبويه مثل أقوال وأقاويل وتصغيره بُيَيْتٌ و بِيَيْتٌ بضم أوله وكسره والعامة تقول بويت و البيتُ أيضا عيال الرجل وقول الشاعر وبيت على ظهر المطي بنيته بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف يعني بيت شعر كتبه بالقلم و البائتُ و البَيُّوتُ الغاب يقال خبز بائت و باتَ الرجل يبيت ويبات بَيْتُوتَةً و بَاتَ يفعل كذا إذا فعله ليلا و بَيَّتَ العدو أوقع بهم ليلا والاسم البَيَاتُ و بَيَّتَ أمرا دبره ليلا ومنه قوله تعالى ﴿إذ يبيتون ما لا يرضى من القول﴾
الراغب
بيت
- أصل البيت: مأوى الإنسان بالليل؛ لأنه يقال: بات: أقام بالليل، كما يقال: ظل بالنهار ثم قد يقال للمسكن بيت من غير اعتبار الليل فيه، وجمعه أبيات وبيوت، لكن البيوت بالمسكن أخص، والأبيات بالشعر. قال عز وجل: }فتلك بيتوهم خاوية بما ظلموا﴿[النمل/52]، وقال تعالى:﴾واجعلوا بيوتكم قبلة﴿[يونس/78]،﴾لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم{ [النور/27]، ويقع ذلك على المتخذ من حجر ومدر وصوف ووبر، وبه شبه بيت الشعر، وعبر عن مكان الشيء بأنه بيته، وصار أهل البيت متعارفا في آل النبي عليه الصلاة والسلام، ونبه النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (سلمان منا أهل البيت) (أخرجه الحاكم 3/598 وقال الذهبي: سنده ضعيف، وقال العجلوني: رواه الطبراني والحاكم عن عمرو بن عوف، وسنده ضعيف انتهى. قال الهيثمي: فيه عند الطبراني كثير بن عبد الله المزني ضعفه الجمهور، وبقية رجاله ثقات.
انظر: كشف الخفاء 1/459، والفتح الكبير 2/159؛ وأسباب ورود الحديث 2/367).
أن مولى القوم يصح نسبته إليهم، كما قال: (مولى القوم منهم، وابنه من أنفسهم) (قال السخاوي: رواه أصحاب السنن وابن حبان من حديث أبي رافع وفيه قصة. انتهى.
وهو عند الشيخين عن أنس بلفظ: (من أنفسهم) وأيضا فيه: (ابن أخت القوم منهم أو من أنفسهم). راجع: فتح الباري 12/48؛ وشرح السنة 8/352؛ وكشف الخفاء 2/291؛ والمقاصد الحسنة ص 439)
وبيت الله والبيت العتيق: مكة، قال الله عز وجل: }وليطوفوا بالبيت العتيق﴿[الحج/29]،﴾إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة﴿[آل عمران/96]،﴾وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت{ [البقرة/127] يعني: بيت الله.
وقوله عز وجل: }وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى﴿[البقرة/189]، إنما نزل في قوم كانوا يتحاشون أن يستقبلوا بيوتهم بعد إحرامهم، فنبه تعالى أن ذلك مناف للبر (انظر: الدار المنثور 1/491. وأسباب النزول للواحدي ص 86)، وقوله عز وجل:﴾والملائكة يدخلون عليهم من كل باب سلام﴿[الرعد/23]، معناه: بكل نوع من المسار، وقوله تعالى:﴾في بيوت أذن الله أن ترفع﴿[النور/36]، قيل: بيوت النبي (وهذا قول مجاهد فيما أخرجه عنه ابن أبي حاتم. انظر: الدر المنثور 6/203) نحو:﴾لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم﴿[الأحزاب/53]، وقيل: أشير بقوله:﴾في بيوت{ إلى أهل بيته وقومه. وقيل: أشير به إلى القلب. وقال بعض الحكماء في قول النبي صلى الله عليه وسلم: (لا تدخل الملائكة بيتا فيه كلب ولا صورة) (الحديث متفق على صحته، وهو في البخاري في بدء الخلق 6/256؛ ومسلم برقم (2106) في اللباس والزينة؛ وانظر: شرح السنة 12/126) : إنه أريد به القلب، وعني بالكلب الحرص بدلالة أنه يقال: كلب فلان: إذا أفرط في الحرص، وقولهم: هو أحرص من كلب (ومن أمثالهم: أحرص من كلب على جيفة، ومن كلب على عرق، والعرق: العظم عليه اللحم. راجع: مجمع الأمثال 1/228).
وقوله تعالى: }وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت﴿[الحج/26] يعني: مكة، و﴾قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴿[التحريم/11]، أي: سهل فيها مقرا،﴾وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوآ لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة{ [يونس/87] يعني: المسجد الأقصى.
وقوله عز وجل: }فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين{ [الذاريات/36]، فقد قيل: إشارة إلى جماعة البيت فسماهم بيتا كتسمية نازل القرية قرية. والبيات والتبيت: قصد العدو ليلا.
قال تعالى: }أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وههم نائمون﴿[الأعراف/97] /﴾بياتا أو هم قائلون﴿[الأعراف/4]. والبيوت: ما يفعل بالليل، قال تعالى:﴾بيت طائفة منهم﴿[النساء/81]. يقال لكل فعل دبر فيه بالليل: بيت، قال تعالى:﴾إذ يبيتون ما لا يرضى من القول{ [النساء/108]، وعلى ذلك قوله عليه السلام: (لا صيام لمن لم يبيت الصيام من الليل) (الحديث أخرجه ابن ماجه عن حفصة قالت: قال رسول الله صلى عليه وسلم: (لا صيام لمن لم يفرضه من الليل) وهو في سننه 1/542، والفتح الكبير 3/346. وفي الموطأ عن ابن عمر أنه كان يقول: (لا يصوم إلا من أجمع الصيام قبل الفجر)، وعن حفصة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من لم يجمع الصيام قبل الفجر فلا صيام له) قال ابن عبد البر: اضطرب في إسناده، وهو أحسن ما روي مرفوعا في هذا الباب انتهى. راجع شرح الزرقاني للموطأ 2/157؛ وتنوير الحوالك 1/270؛ وأخرجه أبو داود في الصوم، راجع معالم السنن 2/134؛ والنسائي 4/196؛ وأحمد 6/87؛ وانظر: شرح السنة 6/268).
وبات فلان يفعل كذا عبارة موضوعة لما يفعل بالليل، كظل لما يفعل بالنهار، وهما من باب العبارات.
ملخص اللسان
1.    باتَ الرجلُ يَبيتُ ويَباتُ بَيْتُوتة إِذا تَزَوَّجَ.
2.    البيتُ معروف.
3.    وبيت الرجل  داره،
4.    وبيته قَصْره،
5.    وبَيَّتُ  البَيْتَ: بَنَيْتُه.
6.    وبَيْتُ الرجلُ: امرأَتُه،
7.    البَيْتُ عِيالُ الرجل؛
8.    باتَ يفعل كذا وكذا  يَبِيتُ ويَباتُ بَيتاً وبَياتاً ومَبيتاً وبَيْتُوتة أَي ظَلَّ يفعله  لَيْلاً،
9.    كل من أَدركه الليلُ فقد باتَ، نام أَو لم يَنَم.
10.                       باتَ الرجلُ إِذا سَهِر الليلَ كله في طاعة  اللَّه، أَو معصيته.
11.                       البَيْتُوتة دُخُولُك في الليل.
12.                       بِتُّ أُراعي النجومَ؟ معناه: بِتُّ أَنْظرُ إِليها،
13.                       وبَيَّتَ الأَمْرَ: عَمِلَه ليلاً، أَوْ دَبَّره ليلاً.
14.                       إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من  القول: كلُّ ما فُكِرَ فيه أَو خِيضَ فيه بلَيْل، فقد بُيِّتَ.
15.                       واللَّهُ  يَكْتُبُ ما يُبَيِّتون أَي يُدَبِّرونَ ويُقَدِّرونَ من السُّوءِ ليلاً.
16.                       وبُيِّتَ الشيءُ أَي قُدِّر.
17.                        وهَمٌّ بَيُّوتٌ: باتَ في الصَّدْر؛
18.                       والمَبِيتُ: الموضعُ الذي يُبَاتُ فيه.
19.                       البَيْتُ من الشَّعَر: ما زاد على طريقةٍ واحدة،
20.                       بَيْتٌ :المبنيّ من غير الأَبنية التي هي الأَخْبِيَةُ ؛
21.                       بَشِّرْ خديجة ببيتٍ من  قَصَب؛ أَراد: بَشِّرْها بقصر من لؤلؤةٍ مُجَوَّفةٍ، أَو بقصر من  زُمُرُّذَة.
22.                       ليس عليكم جُناحٌ أَن تدخُلوا بُيوتاً غيْرَ مسكونة،  معناه: ليس عليكم جناح أَن تدخلوها بغير إِذن؛
23.                        في بُيوتٍ أَذِنَ  اللَّهُ أَن تُرْفَعَ؛ أَراد المساجدَ، أو  بيتَ المَقْدس،
24.                       وقد يكون البيتُ للعنكبوت  والضَّبِّ وغيره من ذوات الجِحَرِ. وفي التنزيل العزيز: وإِنَّ أَوْهَنَ  البُيوت لَبَيْتُ العنكبوت؛
25.                       والبَيْتُ من الشِّعْرِ مشتقٌّ من بَيْت الخِباء،
26.                       والبَيْتُ من  أَبيات الشِّعْر سمي بيتاً، لأَنه كلامٌ جُمِعَ منظوماً، فصار كبَيْتٍ  جُمِعَ من شُقَقٍ،
27.                        البيتَ الحرامَ : الكعبةَ،  شرَّفها اللَّه.
28.                       وبَيْتُ اللَّهِ تعالى الكعبةُ.
29.                       البيْتُ القَبْر،
30.                       وبَيْتُ العرب: شَرَفُها،
31.                       والبَيْتُ من بُيُوتات  العرب: الذي يَضُمُّ شَرَفَ القبيلة كآل حِصْنٍ الفَزاريِّين،
32.                       إِنما يُريدُ اللَّهُ  ليُذْهِبَ عنكم الرِّجْسَ أَهلَ البيتِ؛ إِنما يريد أَهلَ بيت النبي، صلى اللَّه  عليه وسلم، أَزواجَه وبِنْتَه وعَلِيّاً، رضي اللَّهُ عنهم.
33.                        وفلانٌ بَيْتُ قومِهِ أَي شَريفُهم؛
34.                       والبَيْتُ: التَزْويجُ؛
35.                        وبَنى فلانٌ على  امرأَته بَيْتاً إِذا أَعْرَسَ بها وأَدخلها بَيْتاً مَضْروباً،
36.                       تَزَوَّجني رسولُ اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، على بَيْتٍ قِيمَتُه  خمسون دِرْهماً أَي متاعِ بَيْتٍ،
37.                       ومَرَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ: أَصابت بَيْتاً وبَعْلاً.
38.                       وهو جاري بَيْتَ بَيْتَ أَي مُلاصِقاً،
39.                       أَنه كان لا يُبَيِّتُ مالاً، ولا  يُقَيِّلُه؛ أَي إِذا جاءَه مالٌ لا يُمْسِكُه إِلى الليل، ولا إِلى  القائلة، بل يُعَجِّلُ قِسْمَته.
40.                        وبَيَّتَ القوْمَ والعَدُوَّ: أَوقع بهم ليلاً؛
41.                       وأَتاهم الأَمر بَياتاً أَي أَتاهم في جوفِ الليل.
42.                        سُئِل عن أَهل الدار يُبَيَّتُونَ أَي يُصابُون  لَيْلاً.
43.                       لا صيامَ لمن لم يُبَيِّتِ الصِّيامَ  أَي يَنْوِه من الليل.
44.                        اسْقِنِي من بَيُّوتِ السِّقاءِ أَي من لَبَنٍ حُلِبَ ليلاً  وحُقِنَ في السِّقاء، حتى بَرَدَ فيه ليلاً؛
45.                       والبائِتُ: الغَابُّ؛
46.                       وما لَهُ بِيتُ ليلةٍ، وبِيتَةُ ليلةٍ، أَي ما عنده قُوتُ  لَيْلة.
لسان العرب
● -   بيت: البَيْتُ من الشَّعَر: ما زاد على طريقةٍ واحدة، يَقَع على الصغير  والكبير؛ وقد يقال للمبنيّ من غير الأَبنية التي هي الأَخْبِيَةُ بَيْتٌ؛  والخِباءُ: بيت صغير من صوف أَو شعر، فإِذا كان أَكبرَ من الخِباء، فهو  بيتٌ، ثم مِظَلَّة إِذا كَبِرَتْ عن البيت، وهي تسمى بيتاً أَيضاً إِذا  كان ضَخْماً مُرَوَّقاً. الجوهري: البيتُ معروف. التهذيب: وبيت الرجل  داره، وبيته قَصْره، ومنه قول جبريل، عليه السلام: بَشِّرْ خديجة ببيتٍ من  قَصَب؛ أَراد: بَشِّرْها بقصر من لؤلؤةٍ مُجَوَّفةٍ، أَو بقصر من  زُمُرُّذَة. وقوله عز وجل: ليس عليكم جُناحٌ أَن تدخُلوا بُيوتاً غيْرَ مسكونة،  معناه: ليس عليكم جناح أَن تدخلوها بغير إِذن؛ وجاء في التفسير: أَنه يعني  بها الخانات، وحوانيتَ التِّجارِ، والمواضعَ المباحةَ التي تُباع فيها  الأَشياء، ويُبيح أَهلُها دُخولَها؛ وقيل: إِنه يعني بها الخَرِباتِ التي  يدخلها الرجلُ لبول أَو غائط، ويكون معنى قوله فيها متاع لكم: أَي إِمتاع  لكم، تَتَفَرَّجُونَ بها مما بكم. وقوله عز وجل: في بُيوتٍ أَذِنَ  اللَّهُ أَن تُرْفَعَ؛ قال الزجاج: أَراد المساجدَ، قال: وقال الحسن يعني به  بيتَ المَقْدس، قال أَبو الحسن: وجمعَه تفخيماً وتعظيماً، وكذلك خَصَّ  بناءَ أَكثر العدد. وفي متصلة بقوله كَمِشْكاة. وقد يكون البيتُ للعنكبوت  والضَّبِّ وغيره من ذوات الجِحَرِ. وفي التنزيل العزيز: وإِنَّ أَوْهَنَ  البُيوت لَبَيْتُ العنكبوت؛ وأَنشد سيبويه فيما تَضَعُه العربُ على أَلسنة  البهائم، لضَبٍّ يُخاطِبُ ابنه:  أَهْدَمُوا بَيْتَكَ، لا أَبا لَكا  وأَنا أَمْشِي، الدَّأَلَى، حَوالَكا  ابن سيده: قال يعقوب السُّرْفةُ دابة تَبْني لنفسها بيتاً من كِسارِ  العِيدانِ، وكذلك قال أَبو عبيد: السُّرْفة دابة تبني بيتاً حَسَناً تكون  فيه، فجعَل لها بيتاً. وقال أَبو عبيد أَيضاً: الصَّيْدانيُّ دابة تَعْمَلُ  لنفسها بيتاً في جَوْفِ الأَرض وتُعَمِّيه؛ قال: وكلُّ ذلك أُراه على  التشبيه ببيت الإِنسان، وجمعُ البَيْت: أَبياتٌ وأَباييتُ، مثل أَقوالٍ  وأَقاويلَ، وبيُوتٌ وبُيوتاتٌ، وحكى أَبو عليّ عن الفراء: أَبْياواتٌ، وهذا  نادر؛ وتصغيره بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ، بكسر أَوله، والعامة تقول: بُوَيْتٌ.  قال: وكذلك القول في تصغير شَيْخ، وعَيْرٍ، وشيءٍ وأَشباهِها. وبَيَّتُ  البَيْتَ: بَنَيْتُه.  والبَيْتُ من الشِّعْرِ مشتقٌّ من بَيْت الخِباء، وهو يقع على الصغير  والكبير، كالرجز والطويل، وذلك لأَنه يَضُمُّ الكلام، كما يَضُمُّ البيتُ  أَهلَه، ولذلك سَمَّوْا مُقَطَّعاتِه أَسباباً وأَوتاداً، على التشبيه لها  بأَسباب البيوت وأَوتادها، والجمع: أَبْيات. وحكى سيبويه في جمعه  بُيوتٌ، فتَبِعَه ابنُ جني فقال، حين أَنشد بَيْتَي العَجَّاج:  يا دارَ سَلْمى يا اسْلَمِي ثم اسْلَمِي،  فَخنْدِفٌ هامَةُ هذا العالَمِ  جاءَ بالتأْسيس، ولم يجئْ بها في شيء من البُيوتِ. قال أَبو الحسن؛  وإِذا كان البَيْتُ من الشِّعْرِ مُشَبَّهاً بالبيت من الخِباءِ وسائر  البناءِ، لم يمتنع أَن يُكَسَّرَ على ما كُسِّرَ عليه. التهذيب: والبَيْتُ من  أَبيات الشِّعْر سمي بيتاً، لأَنه كلامٌ جُمِعَ منظوماً، فصار كبَيْتٍ  جُمِعَ من شُقَقٍ، وكِفاءٍ، ورِواقٍ، وعُمُد؛ وقول الشاعر:  وبيتٍ، على ظَهْر المَطِيِّ، بَنَيْتُه  بأَسمرَ مَشْقُوقِ الخَياشِيم، يَرْعُفُ  قال: يعني بيت شِعْرٍ كتَبه بالقلم. وسَمَّى اللَّهُ تعالى الكعبةَ،  شرَّفها اللَّه: البيتَ الحرامَ. ابن سيده: وبَيْتُ اللَّهِ تعالى الكعبةُ.  قال الفارسي: وذلك كما قيل للخليفة: عبدُ اللَّه، وللجنة: دار السلام.  قال: والبيْتُ القَبْر، على التشبيه؛ قال لبيد:  وصاحِبِ مَلْحُوبٍ، فُجِعْنا بيومه،  وعِنْدَ الرِّداعِ بَيتُ آخَرَ كَوْثَر  (* قوله «وصاحب ملحوب» هو عوف بن الأَحوص بن جعفر بن كلاب مات بملحوب.  وعند الرداع موضع مات فيه شريح بن الأَحوص بن جعفر بن كلاب. اهـ. من  ياقوت.)  وفي حديث أَبي ذر: كيف نَصْنَعُ إِذا مات الناس، حتى يكون البيتُ  بالوَصِيف؟ قال ابن الأَثير: أَراد بالبَيْتِ ههنا القَبْر؛ والوَصِيفُ:  الغلامُ؛ أَراد: أَن مواضع القُبور تَضيقُ، فيَبتاعُوْنَ كلَّ قبر بوَصِيفٍ.  وقال نوح، على نبينا وعليه أَفضلُ الصلاة والسلام، حينَ دَعا رَبَّه: رَبِّ  اغْفِرْ لي ولوالديَّ، ولمن دخل بيتي مؤْمناً؛ فسَمَّى سَفِينَته التي  رَكبَها أَيام الطُّوفانِ بَيْتاً. وبَيْتُ العرب: شَرَفُها، والجمع  البُيوتُ، ثم يُجْمَعُ بُيوتاتٍ جمع الجمع. ابن سيده: والبَيْتُ من بُيُوتات  العرب: الذي يَضُمُّ شَرَفَ القبيلة كآل حِصْنٍ الفَزاريِّين، وآلِ  الجَدَّيْن الشَّيْبانِيّين، وآل عَبْد المَدانِ الحارِثِيّين؛ وكان ابن الكلبي  يزعم أَن هذه البُيوتاتِ أَعْلى بُيوتِ العرب. ويقال: بَيْتُ تَميم في  بني حَنْظلة أَي شَرَفُها؛ وقال العباس يَمْدَحُ سيدَنا رسولَ اللَّه، صلى  اللَّه عليه وسلم:  حتى احْتَوى بَيْتُكَ المُهَيْمِنُ منْ  خِنْدِفَ، عَلْياءَ تَحْتَها النُّطُقُ  جَعَلَها في أَعْلى خِنْدِفَ بيتاً؛ أَراد ببيته: شَرَفَه العاليَ؛  والمُهَيْمِنُ: الشاهدُ بفَضْلك. وقولُه تعالى: إِنما يُريدُ اللَّهُ  ليُذْهِبَ عنكم الرِّجْسَ أَهلَ البيتِ؛ إِنما يريد أَهلَ بيت النبي، صلى اللَّه  عليه وسلم، أَزواجَه وبِنْتَه وعَلِيّاً، رضي اللَّهُ عنهم. قال سيبويه:  أَكثر الأَسماء دخولاً في الاختصاص بَنُو فلانٍ، ومَعْشَرٌ مضافةً،  وأَهلُ البيتِ، وآل فلانٍ؛ يعني أَنك تقول نحنُ أَهْلَ البيتِ نَفْعَلُ كذا،  فتنصبه على الاختصاص، كما تنصب المنادى المضاف، وكذلك سائر هذه الأَربعة.  وفلانٌ بَيْتُ قومِهِ أَي شَريفُهم؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي.  وبَيْتُ الرجلُ: امرأَتُه، ويُكْنى عن المرأَة بالبَيْتِ؛ وقال:  أَلا يا بَيْتُ، بالعَلْياءِ بَيْتُ،  ولولا حُبُّ أَهْلِكَ، ما أَتَيْتُ  أَراد: لي بالعَلْياءِ بَيْتٌ. ابن الأَعرابي: العرب تَكْني عن المرأَة  بالبَيْت؛ قاله الأَصمعي وأَنشد:  أَكِبَرٌ غَيَّرَني، أَم بَيْتُ؟  الجوهري: البَيْتُ عِيالُ الرجل؛ قال الراجز:  ما لي، إِذا أَنْزِعُها، صَأَيْتُ؟  أَكِبَرٌ غَيَّرني، أَم بَيْتُ؟  والبَيْتُ: التَزْويجُ؛ عن كراع.  يقال: باتَ الرجلُ يَبيتُ إِذا تَزَوَّجَ. ويقال: بَنى فلانٌ على  امرأَته بَيْتاً إِذا أَعْرَسَ بها وأَدخلها بَيْتاً مَضْروباً، وقد نَقَل  إِليه ما يحتاجون إِليه من آلة وفِراشٍ وغيره. وفي حديث عائشة، رضي اللَه  عنها: تَزَوَّجني رسولُ اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، على بَيْتٍ قِيمَتُه  خمسون دِرْهماً أَي متاعِ بَيْتٍ، فحذف المضاف، وأَقام المضافَ إِليه  مُقامَه.  ومَرَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ: أَصابت بَيْتاً وبَعْلاً.  وهو جاري بَيْتَ بَيْتَ، قال سيبويه: من العرب مَن يَبْنيه كخمسة عشر،  ومنهم من يُضِيفه، إِلا في حَدِّ الحال؛ وهو جاري بَيْتاً لبَيْتٍ، وبيتٌ  لِبَيْتٍ أَيضاً. الجوهري: وهو جاري بَيْتَ بَيْتَ أَي مُلاصِقاً، بُنيا  على الفتح لأَنهما اسمان جُعِلا واحداً.  ابن الأَعرابي: العرب تقول أَبِيتُ وأَباتُ، وأَصِيدُ وأَصاد، ويموتُ  ويَماتُ، ويَدُومُ ويَدامُ، وأَعِيفُ وأَعافُ؛ ويقال: أَخيلُ الغَيْثَ  بناحِيَتِكم، وأَخالُ، لغةٌ، وأَزيلُ؛ يقال: زالَ  (* قوله «وأزيل يقال زال»  كذا بالأصل وشرح القاموس.)، يريدون أَزال. قال ومن كلام بني أَسَد: ما  يَلِيق بك الخَيْر ولا يعِيقُ، إِتباع.  الصحاح: باتَ يَبِيتُ ويَباتُ بَيْتُوتة. ابن سيده: باتَ يفعل كذا وكذا  يَبِيتُ ويَباتُ بَيتاً وبَياتاً ومَبيتاً وبَيْتُوتة أَي ظَلَّ يفعله  لَيْلاً، وليس من النَّوم، كما يقال: ظَلَّ يفعل كذا إِذا فعله بالنهار.  وقال الزجاج: كل من أَدركه الليلُ فقد باتَ، نام أَو لم يَنَم. وفي التنزيل  العزيز: والذين يَبيتُون لربهم سُجَّداً وقياماً؛ والاسم من كلِّ ذلك  البِيتةُ. التهذيب، الفراءُ: باتَ الرجلُ إِذا سَهِر الليلَ كله في طاعة  اللَّه، أَو معصيته.  وقال الليث: البَيْتُوتة دُخُولُك في الليل. يقال: بتُّ أَصْنَعُ كذا  وكذا.  قال: ومن قال باتَ فلانٌ إِذا نام، فلقد أَخطأَ؛ أَلا ترى أَنك تقول:  بِتُّ أُراعي النجومَ؟ معناه: بِتُّ أَنْظرُ إِليها، فكيف ينام وهو يَنْظُر  إِليها؟  ويقال: أَباتَكَ اللَّه إِباتَةً حَسَنةً؛ وباتَ بَيْتُوتةً صالحةً. قال  ابن سيده وغيره: وأَباتَه اللَّهُ بخَيْر، وأَباتَه اللَّهُ أَحْسَنَ  بِيتَةٍ أَي إِباتَةٍ، لكنه أَراد به الضَّرْبَ من التَّبْيِيت، فبناه على  فِعْلِه، كما قالوا: قَتَلْته شَرَّ قِتْلة، وبِئْست المِيتَةُ؛ إِنما  أَرادوا الضَّرْب الذي أَصابه من القتل والموت.  وبِتُّ القومَ، وبِتُّ بهم، وبِتُّ عندَهم؛ حكاه أَبو عبيد.  وبَيَّتَ الأَمْرَ: عَمِلَه ليلاً، أَوْ دَبَّره ليلاً. وفي التنزيل  العزيز: بَيَّتَ طائفةٌ منهم غيرَ الذي تَقُولُ؛ وفيه: إِذ يُبَيِّتُون ما  لا يَرْضى من القَوْل؛ قال الزجاج: إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من  القول: كلُّ ما فُكِرَ فيه أَو خِيضَ فيه بلَيْل، فقد بُيِّتَ. ويقال: هذا  أَمرٌ دُبِّرَ بلَيْل وبُيِّتَ بلَيْل، بمعنى واحد. وقوله: واللَّهُ  يَكْتُبُ ما يُبَيِّتون أَي يُدَبِّرونَ ويُقَدِّرونَ من السُّوءِ ليلاً.  وبُيِّتَ الشيءُ أَي قُدِّر. وفي الحديث: أَنه كان لا يُبَيِّتُ مالاً، ولا  يُقَيِّلُه؛ أَي إِذا جاءَه مالٌ لا يُمْسِكُه إِلى الليل، ولا إِلى  القائلة، بل يُعَجِّلُ قِسْمَته. وبَيَّتَ القوْمَ والعَدُوَّ: أَوقع بهم ليلاً؛  والاسمُ البَياتُ. وأَتاهم الأَمر بَياتاً أَي أَتاهم في جوفِ الليل.  ويقال: بَيَّتَ فلانٌ بني فلانٍ إِذا أَتاهم بَياتاً، فكَبَسَهم وهم  غارُّونَ. وفي الحديث: أَنه سُئِل عن أَهل الدار يُبَيَّتُونَ أَي يُصابُون  لَيْلاً.  وتَبْيِيْتُ العَدُوِّ: هو أَن يُقْصَدَ في الليل مِن غير أَن يَعْلم،  فَيُؤْخَذَ بَغْتَةً، وهو البَياتُ؛ ومنه الحديث: إِذا بُيِّتُّمْ فقولوا:  هم لا يُنْصَرُونَ. وفي الحديث: لا صيامَ لمن لم يُبَيِّتِ الصِّيامَ  أَي يَنْوِه من الليل. يقال: بَيَّتَ فلانٌ رأْيه إِذا فَكَّرَ فيه  وخَمَّره؛ وكلُّ ما دُبِّر فيه، وفَُكِّرَ بلَيْلٍ: فقد بُيِّتَ. ومنه الحديث:  هذا أَمْرٌ بُيِّت بلَيْلٍ، قال ابن كَيْسانَ: باتَ يجوز أَن يَجْرِيَ  مُجْرَى نامَ، وأَن يَجْريَ مُجْرَى كانَ؛ قاله في كان وأَخواتها، ما زال،  وما انْفَكَّ، وما فَتِئَ، وما بَرِحَ.  وماءٌ بَيُّوتٌ، باتَ فبَرَدَ؛ قال غَسَّانُ السُّلَيْطِيُّ:  كفاكَ، فأَغْناكَ ابْنُ نَضْلَة بعدَها  عُلالَةَ بَيُّوتٍ، من الماءِ، قارِسِ  وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  فصَبَّحَتْ حَوْضَ قَرًى بَيُّوتا  قال أُراه أَراد: قَرَى حَوْضٍ بَيُّوتاً، فقلب. والقَرَى: ما يُجْمَعُ  في الحَوْض من الماء؛ فأَنْ يكونَ بَيُّوتاً صفةً للماء خَيْرٌ من أَن  يكونَ للحَوْضِ، إِذ لا معنى لوصف الحوض به. قال الأَزهري: سمعت أَعرابيّاً  يقول: اسْقِنِي من بَيُّوتِ السِّقاءِ أَي من لَبَنٍ حُلِبَ ليلاً  وحُقِنَ في السِّقاء، حتى بَرَدَ فيه ليلاً؛ وكذلك الماء إِذا بَرَدَ في  المَزادة لَيْلاً: بَيُّوتٌ. والبائِتُ: الغَابُّ؛ يقال: خُبْزٌ بائِتٌ، وكذلك  البَيُّوتُ.  والبَيُّوتُ أَيضاً: الأَمْرُ يُبَيِّتُ عليه صاحبُه، مُهْتمّاً به؛ قال  الهذلي:  وأَجْعَلُ فِقْرَتَها عُدَّةً،  إِذا خِفْتُ بَيُّوتَ أَمْرٍ عُضالْ  وهَمٌّ بَيُّوتٌ: باتَ في الصَّدْر؛ وقال:  عَلى طَرَبٍ بَيُّوتَ هَمٍّ أُقاتِلُهْ  والمَبِيتُ: الموضعُ الذي يُبَاتُ فيه.  وما لَهُ بِيتُ ليلةٍ، وبِيتَةُ ليلةٍ، بكسر الباء، أَي ما عنده قُوتُ  لَيْلة.  ويقال للفقير: المُسْتَبِيتُ. وفلان لا يَسْتَبِيتُ لَيْلةً أَي ليس له  بِيتُ ليلةٍ مِن القُوتِ.  والبِيتةُ: حال المَبِيتِ؛ قال طرفة:  ظَلِلْتُ بِذِي الأَرْطَى، فُوَيْقَ مُثَقَّفٍ،  بِبِيتَةِ سُوءٍ، هالِكاً أَو كَهالِكِ  وبيتٌ: اسم موضع؛ قال كثير عزة:  بوَجْهِ بَنِي أَخِي أَسَدٍ قَنَوْنَا  إِلى بَيْتٍ، إِلى بَرْكِ الغُِمادِ
مقاييس اللغة:
بيت الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشَّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ، ومنه يقال لبيت الشّعر بيتٌ على التشبيه، لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعانِي، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن، وإيَّاهُ أراد القائل:
وَبَيْتٍ على ظَهْرِ المَطِيِّ بَنَيْتُه
بأسْمَرَ مَشْقُوقِ الخياشِيم يَرْعُفُ
أراد بالأسمر القَلَم. وَالبيت: عِيالُ الرّجُل والذينَ يَبِيت عِنْدهم. ويقال: ما لِفُلانٍ بِيتةُ ليلَةٍ، أي ما يَبِيتُ عليه من طَعامٍ وغيره. وبيّتَ الأمْرَ إذا دَبَّرَه ليلاً، قال الله تعالىٹ: ﴿إذْ يُبَيِّتُونَ مَا لاَ يَرْضَى مِنَ القَوْلِ﴾ (النساء108) أي حِينَ يجتمِعون في بُيوتهم. غير أنَّ ذلك يُخَصّ بالليل، النهار: يظَلُّ كذا. وَالبَيُّوتُ: الماءُ الذي يبيت ليلاً، والبَيُّوتُ: الأمر يُبَيِّتُ عليه صاحبُه مهتَمّاً به، قال أُمَيَّة:
وأجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً
إذا خِفْتُ بيُّوتَ أمْرٍ عُضالِ
وَالبَيَات وَالتَّبْييت: أن تأتي العَدُوَّ ليلاً، كأنَّك أخَذْتَه في بَيْتِهِ. وقد روي عن (أبي) عبيدة أنه قال: بُيِّتَ الشيءُ إذا قُدِّر؛ ويُشَبِّه ذلك بتقدير بيوت الشَّعر، وهذا ليس ببعيدٍ من الأصل الذي أصَّلْناه وقِسْنا عليه.
القاموس المحيط:
البَيْتُ من الشَّعَرِ والمَدَرِ م، ج أبْياتٌ وبُيوتٌ، جج أباييتُ وبُيوتاتٌ وأبْياواتٌ، وتَصْغيرُهُ بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ، ولا تَقُلْ بُوَيْتٌ، والشَّرف، والشَّريفُ، والتَّزْويجُ، والقَصْرُ، وعِيالُ الرَّجُلِ، والكَعْبَةُ، والقَبْرُ، وفَرْشُ البَيْتِ، وبَيْتُ الشَّاعِرِ. والبَيُّوتُ، كَخَرُّوبٍ الماءُ البارِدُ، والغابُّ من الخُبْزِ، كالبائِتِ، والأَمْرُ يَبيتُ له صاحِبُهُ مُهْتَمَّاً. وباتَ يَفعَلُ كذا، يَبيتُ ويَباتُ بَيْتاً وبَياتاً ومَبيتاً وبَيْتُوتَةً، أي يَفْعَلُهُ لَيْلاً، وليسَ من النَّوْمِ، ومن أدْرَكَهُ اللَّيْلُ فقد باتَ. وقد بِتُّ القَوْمَ، وبِهِم، وعِندَهُمْ. وأباتَهُ اللّهُ أحْسَنَ بِيتَةٍ، بالكسر، أي إِباتَةٍ. وبَيَّتَ الأَمْرَ دَبَّرَهُ لَيْلاً، والنَّخْلَ شَذَّبَها، والعَدُوَّ أوقَعَ بِهِم لَيْلاً. والبِيْتَةُ، بالكسر القُوتُ، كالبِيْتِ. والمُسْتَبِيتُ الفقيرُ. وامرأةٌ مُتَبَيِّتَةٌ أصابَتْ بَيْتاً وبَعْلاً. وتَبَيَّتَهُ عن حاجَتِهِ حَبَسَهُ عنها. ولا يَسْتَبيتُ لَيْلَةً، أي ما لَهُ بِيتُ لَيْلَةٍ. وسِنٌّ بَيُّوتَةٌ، أي لا تَسْقُطُ. وبَياتٌ، كسَحابٍ ة، وكُورَةٌ قُرْبَ واسِطَ، منها حَسَنُ بنُ أبِي العَشائِرِ البَياتِيُّ.
تاج العروس:
ب ي ت
البَيْتُ من الشَّعَرِ : ما زاد على طريقةٍ واحدةٍ يَقعُ على الصَّغير والكبير قد يقال للمَبنِيّ من المَدَرِ م وهو معروف والخِباءُ : بيتٌ صغيرٌ من صُوفٍ أو شَعَرٍ فإذا كان أَكبَرَ من الخِباءِ فهو بَيْتٌ ثم مِظَلَّة إذا كَبُرتْ عن البيت وهي تُسمَّى بَيْتاً أَيضاً إِذا كان ضَخْماً مُزَوَّقاً . وقال ابنُ الكلبيّ : بُيُوت العرب ستّة : قُبَّةٌ مِن أَدَمٍ وَمِظَلَّةٌ من شَعَر وخِباءٌ من صوف وبِجَادٌ من وَبَر وخَيْمَةٌ من شَجَر وأُقْنَةٌ من حَجَر وسوط من شعر وهو أصغرُها . وقال البغداديّ : الخِبَاءُ : بَيتٌ يُعْملُ من وَبرٍ أَو صوف أَو شَعر ويكون على عَمودينِ أَو ثلاثة والبيتُ يكونُ على ستَّة أعمدة إلى تسعة . وفي التَّوشيح : إِنهم أَطلَقوا الخِباءَ على البيت كيف كان كما نقله شيخُنا ج : أَبْياتٌ كسَيْف وأَسْيَاف وهو قليل وبُيُوتٌ بالضّمّ كما هو الأَشهرُ وبالكسر وقُرِئَ بهما في المُتَوَاتِر وجج أَي : جمع الجمع على ما ذكَره الجَوْهَرِيُّ أَبايِيتُ وهو جمع تكسير حكاه الجوهريُّ عن سيبويهِ وهو مثل أَقوالٍ وأَقاوِيلَ وبُيُوتاتٌ جمع سلامة لجمعِ التكسيرِ السّابق . حكَى أَبو عليّ عن الفراءِ أَبْيَاواتٌ وهذا نادرٌ وتَصْغِيرُه بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ الأَخير بكسر أَوَّلِه ولا تَقُلْ : بُوَيْتٌ ونسبه الجوهريُّ للعامَّة وكذلك القول في تصغير شَيْخ وعَيْرٍ وشَيْءٍ وأَشباهِها . البيتُ : الشَّرَفُ والجمعُ : البُيُوتُ ثمّ يُجْمَعُ بُيُوتَات جمع الجمع . وفي المُحْكم : والبيتُ من بُيُوتاتِ العرب : الذِي يَضُمُّ شَرَفَ القَبِيلةِ كآل حِصْنٍ الفَزَارِيِيّنَ وآلِ الجَدَّيْنِ الشَّيْبانِيِّينَ وآلِ عَبْدِ المَدَانِ الحارِثيِّينَ . وكان ابنُ الكلبيّ يزعمُ أَنّ هذِه البُيوتاتِ أَعلَى بيوتِ العَرب . ويقَالُ : بَيْتُ تَمِيم في بني حَنْظَلَةَ أي : شَرُفُهَا . وقال العَبّاس رضي الله عنه يمدَحُ سيِّدنا رسولَ الله صلى الله عليه وسلم :
حتى احْتَوَى بَيْتُكَ المهَيْمِنُ مِن ... خِنْدِفَ عَلْيَاءَ تَحْتَهَا النُّطُقُ
أَراد ببيتِه شَرَفَه العالِيَ . البَيْتُ أَيضاً : الشرِيفُ وفلانٌ بَيتُ قومِه : أَي شَريفُهم عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعْرَابيّ . من المجَاز : البَيت : التَّزْوِيجُ يُقال : باتَ فُلانٌ أي : تَزَوَّج وذا عن كُراع . ويقَال : بَنَى فلانٌ على امْرَأَتِهِ بَيْتاً : إذا أَعْرَسَ بها وأَدْخَلها بَيْتاً مضروباً وقد نَقَل إِليه ما يَحتاجون إِليه من آلَة وفِراش وغيرِه . وامْرَأَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ : أَصابتْ بَيْتاً وَبَعْلاً . بَيْتُ الرَّجل : القَصْرُ ومنه قولُ جِبريلَ عليه السلامُ : " بَشِّزْ خَدِيجةَ ببَيْتِ من قَصَبٍ " أَراد : بِقَصْر من لُؤلوةٍ مُجَوَّفَةٍ أَو بِقَصْرٍ من زُمُرُّذَةٍ . وبيتُ الرجل : دارُه . وبَيْته : قَصْرُه وشَرفُه . ونقل السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ مثلَ ذلك عن الخَطّابِيِّ وصَحَّحه ؛ قال : ولكن لِذكْرِ البَيْتِ هاهُنا بهذا اللَّفْظ - ولم يقل : بقَصْر - معنىً لائق بصُورَة الحالِ وذلك أَنّهَا كانت رَبَّةَ بيتِ إِسلام لم يكن على الأَرْض بيتُ إِسلامٍ إِلاّ بَيْتَهَا حين آمَنَت . وأَيضاً فإنّها أَوّلُ من بَنَى بَيتاً في الإِسلام بتزويجها رسولَ الله صلَّى الله عليه وسلم ورغبتِهَا فيه وجزاءُ الفعلِ يُذْكَرُ بلفظ الفعل وإِن كان أَشرفَ منه . ومن هذا الباب " مَنْ بَنَى للهِ مسجداً بَنَى اللهُ له مٍثلَه في الجَنَّة " ثُمَّ لم يُرِدْ مِثْلَه في كونه مَسجداً ولا في صفتِه ولكن قابلَ البُنْيَانَ بالبُنْيَانِ أَي : كما بَنَى بُنِيَ له فوقَعَتِ المُماثَلَةُ لا في ذات المَبْنِيّ . وإِذا ثَبَتَ هذا فمن ها هنا اقتضت الفصاحةُ أَن يُعَبَّر لها عَمّا بُشِّرَتْ به بلفْظ البَيْت وإنْ كان فيه مالاَ عَيْنٌ رأَتْه ولا أُذُنٌ سَمِعَتْه ولا خَطَرَ على قَلبِ بَشَرٍ . انتهى بتصرُّفٍ يسير وهو كلام حَسنٌ راجِعْه في الرَّوْض . وفي الصّحاح : البيتُ أَيضاً : عِيَالُ الرَّجلِ ؛ قال الرّاجز :
" مالِي إِذا أَنْزِعُهَا صَأَيْتُ
" أَكِبَرٌ قد غالَنِي أَم بَيْتُ وهو مجاز . وبَيتُ الرَّجُل : امْرَأَتُهُ ويُكْنَى عن المرأَة بالبَيْت . وقال ابنُ الأَعْرَابيّ : العربُ تَكْنِي عن المرأَة بالبَيْت قاله الأَصمعيُّ وأَنشدَ :
" أَكِبَرٌ غَيَّرَنِي أَمْ بَيْتُ ؟ سَمَّى اللهُ تعالَى الكَعْبَة البَيْتَ الحَرَام شرَّفها الله تعالى . قال ابْنُ سِيدُه : وبيتُ الله تعالى : الكَعْبَةُ . قال الفارسيُّ : وذلك كما قيل للخليفة : عبدُ الله وللجَنَّة : دارُ السَّلام . قُلْت : فإِذا هو عَلَمٌ بالغَلَبَة على الكَعْبَة فيكون مَجازاً كالَّذِي يأْتي بعدَه هو قوله : البَيْتُ : القَبْرُ أي : على التَّشْبِيهِ قاله ابْنُ دُريْدٍ وأَنشد لِلَبِيدٍ :
وصاحِبِ مَلحُوبٍ فُجٍعْنَا بِيَوِمِهِ ... وعندَ الرِّدَاعِ بَيْتُ آخَرَ كَوْثَرٍ وفي حديثِ أَبي ذَرٍّ : " كيف تَصْنعُ إِذا ماتَ النّاسُ حتَّى يكونَ البَيْتُ بالوَصِيف ؟ " قال ابْنُ الأَثير : أَراد بالبيت هُنَا القبرَ . والوَصِيفُ : الغُلامُ . أَراد أَنّ مواضِعَ القبور تَضيقُ فيبْتاعون كُلَّ قَبرٍ بوَصِيف . في ألأَساس : من المجاز قولُهم : تُزُوِّجَتْ فلانةُ على بَيْتٍ : أي على فَرْشٍ يَكْفِي البَيتَ . وفي حديث عائشة رضي الله عنها " تَزَوَّجَنِي رسولُ الله صَلَّى الله عليه وسلم على بَيْتٍ قِيمتهُ خمسون دِرهماً " أي : على مَتَاع بَيتٍ فحُذِفَ المضَاف وأُقيِمَ المضَافُ إِليه مُقامَه . من المجَاز : البَيْت بَيْتَ الشّاعِرِ سُمِّيَ بَيْتاً لأَنَّهُ كلامٌ جُمِع منظوماً فصار كبَيتٍ جُمِعَ من شُقَقٍ ورِوَاقٍ وعُمُدٍ . وقولُ الشّاعر :
وَبَيْتٍ على ظَهْرِ المَطِي بَنَيْتهُ ... بأَسْمَرَ مَشْقوقٍ الخَياشِيمِ يَرْعُفُ
قال : يَعْني بَيتَ شِعْر كتَبَه بالقَلَم . كذا في التَّهْذيب . وفي اللسَان : والبَيْت من الشَّعْر مُشتقٌّ من بَيتِ الخِبَاءِ وهو يَقَعُ على الصَّغِير والكبير كالرجزِ والطَّويل وذلك لأَنّه يضمُّ الكلامَ كما يَضمُّ البَيتُ أَهلَه ولذلك سَمَّوْا مُقَطَّعاتِه أَسباباً وأَوتاداً على التَّشبيه لها بأَسباب البيوت وأَوتادها والجمعُ أَبياتٌ . وحكى سيبويهِ في جمعه : بُيُوتٌ وهكذا قاله ابنُ جِنّي . قال أَبو الحسن : وإِذا كان البَيتُ من الشِّعْر مُشَبَّهاً بالبَيت من الخِبَاءِ وسائر البِناءِ لم يَمْتَنِعْ أَن يُكسَّر على ما كُسِّر عليه . والبَيُّوتُ كَخَرُّوبٍ : المَاءَ الباردُ يُقال : ماءٌ بَيُّوتٌ : باتَ فَبَرَد قال غَسَّانُ السَّلِيطِيُّ :
كَفاكَ فأَغْناكَ ابنُ نَضْلَةَ بعدَها ... عُلاَلَةَ بيُّوتٍ من الماءِ قارسِ قال الأَزهريّ : سمِعتُ أَعرابِيًّا يقولُ : اسْقِنِي من بَيُّوتِ السِّقاءِ . أي : من لَبَنٍ حُلِبَ لَيلاً وحُقِنَ في السِّقاءِ حتى بَرَدَ فيه لَيلاً . وكذلك الماءُ إذا بَردَ في البَرّادة لَيلاً : بَيُّوتٌ . وأَمّا ما أَنشده ابن الأَعْرَابيّ :
" فَصَبَّحتْ حَوْضَ قَرىً بَيُّوتَا قال أُراه أَراد قَرَى حَوْضٍ بَيُّوتاً فقَلَب . والقَرَى : ما يُجمَع في الحَوض من الماءِ ؛ فأَنْ يكونَ بَيُّوتاً صفةً للماءِ خيرٌ من أَن يكونَ صفةً للحَوض إِذْ لا مَعنى لوَصْفِ الحَوْضِ . كذا في اللسان . البَيُّوت : الغابُّ من الخُبْزِ كالبائتِ يُقال : خُبْزٌ بائتٌ وكذلك البَيُّوت . البَيُّوتُ أَيضاً : الأَمْرُ يَبِيتُ لَهُ - وفي نسخة : عليه . ومثلُه في الصِّحاح - صاحِبُهُ مُهْتَمًّا به قال الهُذَلِيُّ أُمَيَّةُ بْنُ أَبي عائذ :
وأجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً ... إِذا خِفْتُ بَيُّوتَ أَمْرٍ عُضَالِ وهَمٌّ بَيُّوتٌ : باتَ في الصَّدْر قال :
" على طَرَبٍ بَيُّوتَ هَمٍّ أُقاتِلُهْ في المُحْكَمِ : بَاتَ يَفْعَلُ كَذَا وكذا يَبيتُ ويَبَات بَيْتا وبَياتاً كسَحاب ومَبِيتاً كمَقِيل وَبيْتُوتَةً : أَي يَفْعَلُه لَيْلاً وليْس مِنَ النَّوْمِ . وأَخْصَرُ من هذا عبارةُ الجوهريِّ : باتَ يبِيت ويَبَاتُ بيْتُوتَةً ؛ وبات يَفْعلُ كذا : إِذا فعلَه ليلاً كما يُقَال : يَفْعلُ كذا : إِذا فعلَه ليلاً كما يُقَال : ظَلَّ شيخُنا عن العَلاّمَة الدَّنوشَرِيّ في معنى قوله : وليس من النَّوم أَنَّ الفِعْلَ ليس من النَّوم أي : ليس نَوْماً فإِذا نامَ ليْلاً لايَصِحُّ أَنْ يُقَالَ : باتَ يَنامُ ؛ قال : وبعضُهم فَهِمَ قولَه : وليس من النَّوم على غير هذا الوجْهِ وقال : معناه : وليس ما ذُكر من الصّادر من النوم أي : ليس معناه بالنَّوْم فليُتَأَمَّل قال ويَجوز على هذا أَنْ يُقال : بات زيدٌ نائماً . وقَوَّى جماعةٌ هذا الفهمَ قاله الشّيخً ياسينُ في حواشي التَّصْريح وقال مُلاً عبدُ الحكيم في حواشيه على المُطَولّ : لمَا أَنشد :
" وباتَ وباتَتْ لَهُ لَيْلةٌ
البيت : إِنّ بات فيه تامَّة بمعنى : أَقامَ ليلاً ونزلَ به نام أَوْ لا فلا يُنافِي قوَه : " ولم تَرْقُدِ " انتهى . قلتُ وقال أبْنَ كَيسانَ : باتَ يَجوز أَن يَجْرِي مَجْرَى نامَ وأَنْ يَجرىَ مَجْرَى كان قالَهُ في كان وأخواتها . قال الزّجّاج : كلّ من أَدْرَكَه اللّيْلُ فقد باتَ نامَ أَوْ لم يَنَمْ . وفي التنزيل العزيز " والَّذِينَ يَبِيتَونَ لِرَبَّهِمْ سُجَّداً وقِيَاماً " . والاسم من كلِّ ذلك البِيتَة . وفي التّهْذِيب عن الفَراءِ : بات الرَّجُل : إِذا سَهِرَ الليلَ كلَّه في طاعةِ الله أَو مَعْصِيَتِه . وقال اللَّيْث : البَيْتوتَة : دُخولُك في اللَّيل يُقَال : بِتُّ أَصْنَعُ كذا وكذا قال : ومن قال : باتَ فُلانٌ إِذا نام فقد أَخطاَ أَلا تَرى أَنَّك تقولُ : بِتُّ أُراعِي النُّجُومَ . معناه : بِتُّ أَنظُرُ إِليها فيكف يَنَامُ وهو يَنظُرُ إِليها : وقَدْ بِتُّ القَوْمَ وبِتُّ بِهِم وبتُّ عِنْدَهُم حكاه أَبو عُبَيْد . يُقَالُ : أَباتَك الله إِبَاتَةً حَسَنَةً وباتَ بَيْتُوتةً صالِحةً . قال ابنُ سِيدَهْ وغيرُهُ : وأَباته اللهُ بخير وأَباتَهُ اللهُ أَحْسَنَ بِيتَةٍ بالكسر أي أحسن إباتة لكنَّه أَراد به الضَّرْبَ من المَبيت فبناهُ على فِعْلِه كما قالوا : قَتَلْتُهُ شَرَّ قِتْلةٍ وبِئسَتِ المِيتَةُ إِنّمَا أَرادوا الضَّرْبَ الَّذي أَصابَه من القَتْل والموت . وبَيَّتَ الأَمْرَ : عَمِلَهُ أَو دَبَّرَهُ لَيْلاً . وفي التَّنْزيل العزيز : " بَيَّتَ طائِفِةٌ مِنْهُم غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ " وفيه : " إِذْ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضَى مِنَ القَوْلِ " . وقال الزَّجَّاجُ : كُلُّ ما فُكِّر فيه أَو خِيضَ بليلٍ فقد بُيِّتَ . ويُقَال : بُيِّتَ بلَيْلٍ ودُبِّر بليلٍ بمعنًى واحدٍ . وقولُهُ . " والله يَكْتُبُ ما يُبَيِّتُون " أَي : يُدَبِّرون ويُقَدِّرون من السُّوءِ ليْلا . وبُيِّتَ الشيءُ : أَي قُدِّرَ . وفي الحديث " أَنه كان لا يُبَيِّتُ مالاً ولا يُقَيِّلهُ " أَي : إذا جاءَه مالٌ لا يُمْسِكُه إِلى الَّليْل ولا إِلى القائله بل يُعَجِّل قِسْمَتَهُ . بَيَّتَ النخْلَ : شَذَّبَها من شَوْكِها وسَعَفِها وقد مرّ التّشذيب في ش ذ ب . بَيَّتَ القَوْمَ العدُوَّ : أَوْقعَ بهم لَيْلاً والاسم البَيَاتُ وأَتاهم الأَمْرُ بَياتاً أَي : أَتاهم في جَوْفِ اللَّيْل . ويقال : بَيَّتَ فلانٌ بَنِي فُلانٍ : إِذا أَتاهم بَيَاتاً فكبَسَهم وهم غارُّونَ . وفي الحديث : " أَنّه سُئلَ عن أَهْل الدَّار يُبَيَّتُون " أي : يُصابُون ليْلاً . وتَبْيِيتُ العَدُوِّ : هو أَنْ يُقْصَدَ في اللَّيْل من غير أَن يَعلَمَ فيُؤخَذ بَغْتَةً وهو البَيَاتُ ومنه الحديث : " إِذا بُيِّتُّمْ فقولوا : " حم لا يُنْصَرُونَ " . وفي الحديث : " لا صِيامَ لمنْ لمْ يُبَيِّتِ الصِّيامَ " أي : يَنوِهِ من اللّيل يُقَال : بيَّتَ فلانٌ رأْيَه إِذا فَكَّر فيه وخَمَّرَه . وكلُّ ما دُبِّرَ فيه وفُكِّرَ بلَيْلٍ فقد بُيِّتَ . ومنه الحَدِيث : " هذا أَمْرٌ بُيِّتَ بِلِيْل " . والبِيتَةُ بالكسْرِ : القُوتُ كالبِيتِ بغير هاءٍ يُقال : ما عِنْدَه بِيتُ لَيلَةٍ ولا بِيْتَة لَيلة : أَي قُوتُ لَيلةٍ . والبِيتة أَيضاً : حالُ المَبِيت قال طَرَفةُ :
ظلَلْت بذي الأَرطَى فُوَيْقَ مُثَقَّفٍ ... بِبِيتَةِ سُوءٍ هالِكاً أَو كَهالِكِ
المبِيتُ : الموضعُ الذي يُباتُ فيه والمًسْتَبِيت : الفَقِيرُ . يُقَالٌ : امْرَأَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ : إِذا أَصابَتْ بَيْتاً وبَعْلاً . وتَبيَّتَهُ عن حاجَتِهِ : إِذا حَبَسَهُ عنْها . فُلانٌ لا يَسْتَبِيتُ لَيْلَةً : أَي مالَهُ بِيتُ لَيْلَةٍ من القُوتِ . وسِنُّ بَيُّوتَةٌ بالتَّشديد : أَي لا تَسْقُطُ نقله الصّاغانيُّ . وبيَاتٌ كسحَابٍ : ة الصّوَابُ في هذه ككَتَّان والأَشبهُ أَن تكون من قُرَى المَغْرِب فإِنّه ينْسَب إِليها محمّد بن سَلْمان بن أَحمدَ المُرَّاكِشِيّ الصِّنْهَاجِيّ البتَّاتِيّ المقرِي من شُيوخ الإِسكَنْدرِيَّة سمع ابنَ رَواح وعنه الوانِي كما قيَّدَه الحافِظ . بَيَاتُ : كُورةٌ قُرْب واسِطَ منها عِزُّ الدِّين حسنُ بْنُ أَبِي العشَائِرِ بن محمود البيَاتِيّ الواسطيّ عن الكمال أَحمد الدّخميسيّ وعنه أَبو العَلاَءِ الفَرضِيّ . ومما يستدرك عليه : البُيوت الغَيْرُ المَسْكُونة في قوله تعلى : " لَيْسَ علَيْكُم جنَاحٌ " الآية يَعْنِي بها الخَانات وحَوانِيتَ التِّجَار والمواضِعَ الَّتي تُبَاع فيها الأَشياءُ ويُبِيحُ أُهلُها دخولَها . وقيل : إِنَّه يعني بها الخَرِبات الّتي يَدْخُلُهَا الرجلُ لبَوْلٍ أَو غائط . وقولُه تعالى : " في بُيوتٍ أَذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ " قال الزَّجاج : أَراد المساجدَ قال : وقال الحسن : يَعني بَيْتَ المقْدِس . قال أَبو الحسن : وجَمَعَهُ تفخيماً وتعظيماً . وقد يكونُ البيتُ للعَنكبوتِ والضَّبّ وغيرِه من ذَوَات الجِحرِ وفي التنزيل العزيز " وإِنَّ أَوْهَنَ البُيُوتِ لَبَيْتُ العَنكَبُوت " وفي المحكم : قال يعقوبُ : السُّرْفَةُ دابَّةٌ تَبنِي لنفْسها بَيتاً من كِسارٍ العِيدان وكذلك قال أَبو عُبَيْدٍ فجعل لها بَيتاً . وقال أَبو عُبيْدٍ أَيضاً : الصَّيْدَانُ دابَّةٌ تَعمل لنَفسها بَيتاً في جَوف الأَرض وتُعمِّيهِ . قال : وكُلُّ ذلك أُراه على التَّشبيه ببيت الإِنسان . والبَيْتُ : السَّفينة قال نُوحٌ على نبيِّنا وعليه الصَّلاة والسَّلام حِينَ دعا رَبَّهُ : " رَبِّ اغْفِرْ لِي ولِوَالِدَيَّ ولِمَنْ دخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً " فسمَّى سَفينَتَهُ الّتي رَكِبَهَا بيتاً . وأَهلُ بَيت النَّبِيّ صلى الله عليه وسلَّم : أَزواجُه وبِنْتُه وعلِيّ رضي الله عنهم . قال سيبويه : أَكثر الأَسماءِ دخُولاً في الاختصاص : بنُو فُلانٍ ومَعْشرٌ مُضَافة وأَهلُ البيت وآلُ فلانٍ . وفي الصّحاحِ : هو جارِي بَيْتَ بَيْتَ قال سِيبَوَيْهِ : من العرب من يَبنِيه كخمْسَةَ عَشَرَ ومنهم من يُضِيفه إِلاّ في حدّ الحالِ . وهو جارِي بَيتاً لِبَيتٍ وبيَتٌ لِبيْتٍ أَيضاً . وفي التّهذيب : هو جاري بَيْتَ بَيْتَ أَي : ملاصِقاً بُنِياَ على الفَتح ؛ لأَنّهما اسمانِ جُعِلا واحداً . وابْتَاتَ : أَي : بَيَّتَ نقلَه الصّاغانيّ . وعن ابن الأَعرابيّ : العربُ تقول : أَبيت وأَبَات وأَصِيدُ وأَصادُ ويَمُوت ويَمَات ويَدُوم ويَدَام وأَعيف وأَعاف ويقال : أَخِيل الغَيْث بناحِيَتكم وأَخال لُغَةٌ وأَزِيل يُقَال : زالَ يرِيدونَ أَزَالُ كذا في لسان العرب . وأَبْياتُ حُسَينٍ وبَيْتُ الفَقِيهِ أَحمدَ بْنِ مُوسى : مدينتانِ باليمن . وبيتٌ : اسم موضع قال كُثَيِّر عَزَّةَ :
بوَجهِ بَنِي أَخِي أَسدٍ قَنَوْنَا ... إِلى بيْتٍ إِلى بَرْكِ الغِمَادِ قلت : وقرَأْت في المعجم لياقوت : إِنه يَبْتٌ بتقديم التحْتِيّة على الموَحَّدَة فلا أَدري أَيُّهما أَصَحُّ فليُراجعْ . وبنوْالبَيْتِيّ : قَبيلة من العَلَوِيَّة باليمن

##### Türkçe

بيت
**بَاتَ - يَبِيْتُ - بَيات - بَيْت - بُيوْت - بَيَّتَ - يُبَيَّتُ**

**بَاتَ - يَبيْتُ** + bir varlık + bir yerde: güvenli, rahat ve örtülü bir yerde, özellikle bütün gece boyunca, kalır ve durur.
**باتَ - يَبيْتُ** + bir varlık + bir işi yapar + bir varlık için **لـِ**: bütün gece boyunca güvenli, rahat ve örtülü bir yerde kalır ve durur; varlık için bir işi yaparak.
**بَيات**: “**فـَعال**” vezninde: “**باتَ - يَبيْتُ**”den mübalağa fiil ismi: bütün gece boyunca güvenli ve rahat bir yerde kalma ve durma.
**بَياتاً**: “**بَيات**”tan hâl.
**بَيْت**: “**فـَعـْل**” vezninde: “**باتَ - يَبيْتُ**”den fiil ismi: ondan mekân ismi: “**باتَ - يَبيْتُ**” fiilinin vuku bulduğu yer.
**بُيوْت**: “**بَيْت**”in çoğulu.
**بَيَّتَ - يُبَيَّتُ**: “**باتَ - يَبيْتُ**”den “**فعَّل**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere, “**يَبيْتُ**” kıldı: onu geceleyin güvenli, rahat ve örtülü bir yerde kalır kıldı: bir şeyi güvenli ve örtülü bir yerde geceleyin kalır kılar.
﴿**إذ يبيتون ما لا يرضى من القول**﴾: sözden razı olunmayan şeyi güvenli ve örtülü bir yerde geceletirler: ve bu, onu geceleyin meclislerinde aralarında dolaştırmaları ve saklamaları hakkında bir kinayedir.
Ve lafız, “kısa bir süre bir yerde ikamet” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**لَبَثُ - يَلْبَثُ**، **مَكَثَ - يَمْكُثُ**، **عَمَر - يَعْمُرُ**، **سَكَنَ - يَسْكُنُ** (müteaddî), **زارَ - يَزوْرُ**، **بَاتَ - يَبيْتُ**
**بات - يبيت**
 	﴿**والذين يبيتون لربهم سجدا وقياما (64)**﴾ Furkân
**بَيَّت - يُبَيَّت**
 ﴿**ويقولون طاعة فإذا برزوا من عندك بيت طائفة منهم غير الذي تقول والله يكتب ما يبيتون فأعرض عنهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(81)**﴾ Nisâ ﴿**يستخفون من الناس ولا يستخفون من الله وهو معهم إذ يبيتون ما لا يرضى من القول وكان الله بما يعملون محيطا(108)**﴾ Nisâ
 	﴿**قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون (49)**﴾ Neml
**البيات**: evde uyku ve rahat
﴿**وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتا أو هم قائلون(4)**﴾ A‘râf ﴿**أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وهم نائمون(97)**﴾ A‘râf ﴿**قل أرأيتم إن أتاكم عذابه بياتا أو نهارا ماذا يستعجل منه المجرمون(50)**﴾ Yûnus
**البيت**: Mekke’deki Beyt-i Harâm
 ﴿**وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)**﴾ Bakara ﴿**جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس والشهر الحرام والهدي والقلائد ذلك لتعلموا أن الله يعلم ما في السماوات وما في الأرض وأن الله بكل شيء عليم(97)**﴾ Mâide
 	﴿**وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت أن لا تشرك بي شيئا وطهر بيتي للطائفين والقائمين والركع السجود (26)**﴾ Hac ﴿**وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت وإسماعيل ربنا تقبل منا إنك أنت السميع العليم(127)**﴾ Bakara
 	﴿**ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)**﴾ Hac ﴿**لكم فيها منافع إلى أجل مسمى ثم محلها إلى البيت العتيق(33)**﴾ Hac
 	﴿**إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة مباركا وهدى للعالمين(96)**﴾ Âl-i İmrân ﴿**فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين(97)**﴾ Âl-i İmrân
 	﴿**إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)**﴾ Bakara
 	﴿**ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)**﴾ Mâide
 	﴿**وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون(35)**﴾ Enfâl
 	﴿**ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون(37)**﴾ İbrâhîm ﴿**فليعبدوا رب هذا البيت (3)**﴾ Kureyş
İbadet evleri
 ﴿**في بيوت أذن الله أن ترفع ويذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو والآصال (36)**﴾ Nûr
**البيت المعمور**
 ﴿**والبيت المعمور (4)**﴾ Tûr
İskân evleri
 ﴿**يسألونك عن الأهلة قل هي مواقيت للناس والحج وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى وأتوا البيوت من أبوابها واتقوا الله لعلكم تفلحون (189)**﴾ Bakara ﴿**ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم حتى تستأنسوا وتسلموا على أهلها ذلكم خير لكم لعلكم تذكرون(27)**﴾ Nûr
 	﴿**ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ولا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم أو بيوت آبائكم أو بيوت أمهاتكم أو بيوت إخوانكم أو بيوت أخواتكم أو بيوت أعمامكم أو بيوت عماتكم أو بيوت أخوالكم أو بيوت خالاتكم أو ما ملكتم مفاتحه أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا فإذا دخلتم بيوتا فسلموا على أنفسكم تحية من عند الله مباركة طيبة كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تعقلون(61)**﴾ Nûr
 	﴿**ياءيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)**﴾ Ahzâb ﴿**رب اغفر لي ولوالدي ولمن دخل بيتي مؤمنا وللمؤمنين والمؤمنات ولا تزد الظالمين إلا تبارا(28)**﴾ Nûh
 	﴿**ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)**﴾ Nisâ ﴿**كما أخرجك ربك من بيتك بالحق وإن فريقا من المؤمنين لكارهون(5)**﴾ Enfâl
Yeme ve biriktirme evleri	﴿**ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن الله وأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)**﴾ Âl-i İmrân
İskân evleri ve taşınma evleri	﴿**والله جعل لكم من بيوتكم سكنا وجعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم ويوم إقامتكم ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها أثاثا ومتاعا إلى حين(80)**﴾ Nahl
Evlilik ikameti evleri	﴿**ياأيها النبي إذا طلقتم النساء فطلقوهن لعدتهن وأحصوا العدة واتقوا الله ربكم لا تخرجوهن من بيوتهن ولا يخرجن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدري لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا(1)**﴾ Talâk
Zalimlere karşı toplanmak için toplu evler	﴿**وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوأا لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة وأقيموا الصلاة وبشر المؤمنين(87)**﴾ Yûnus
 	﴿**ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)**﴾ Âl-i İmrân
 	﴿**هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنينفاعتبروا ياأولي الأبصار (2)**﴾ Haşr
Evleri ıssız
﴿**فتلك بيوتهم خاوية بما ظلموا إن في ذلك لآية لقوم يعلمون(52)**﴾ Neml
Kadınları hapsetme evleri
﴿**واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا (15)**﴾ Nisâ
Zayıf evler  	﴿**مثل الذين اتخذوا من دون الله أولياء كمثل العنكبوت اتخذت بيتا وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت لو كانوا يعلمون(41)**﴾ Ankebût
Açıkta evler
﴿**وإذ قالت طائفة منهم ياأهل يثرب لا مقام لكم فارجعوا ويستأذن فريق منهم النبي يقولون إن بيوتنا عورة وما هي بعورة إن يريدون إلا فرارا(13)**﴾ Ahzâb
Cennette bir ev	﴿**وضرب الله مثلا للذين آمنوا امرأة فرعون إذ قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة ونجني من فرعون وعمله ونجني من القوم الظالمين(11)**﴾ Tahrîm
Efendinin evi	﴿**وراودته التي هو في بيتها عن نفسه وغلقت الأبواب وقالت هيت لك قال معاذ الله إنه ربي أحسن مثواي إنه لا يفلح الظالمون(23)**﴾ Yûsuf
Güven ve refah evleri
 ﴿**واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)**﴾ A‘râf ﴿**وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين (82)**﴾ Hicr ﴿**وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين (149)**﴾ Şuarâ
 	﴿**أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)**﴾ İsrâ ﴿**ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33)**﴾ Zuhruf ﴿**ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون (34)**﴾ Zuhruf
İçinde sizin için meta bulunan, meskûn olmayan evler
 ﴿**ليس عليكم جناح أن تدخلوا بيوتا غير مسكونة فيها متاع لكم والله يعلم ما تبدون وما تكتمون(29)**﴾ Nûr
Böceklerin ve hayvanların evleri
Arının evi﴿**وأوحى ربك إلى النحل أن اتخذي من الجبال بيوتا ومن الشجر ومما يعرشون (68)**﴾ Nahl
Örümceğin evi  	﴿**مثل الذين اتخذوا من دون الله أولياء كمثل العنكبوت اتخذت بيتا وإن أوهن البيوت لبيت العنكبوت لو كانوا يعلمون(41)**﴾ Ankebût
**أهل البيت**
﴿**قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد(73)**﴾ Hûd ﴿**وحرمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلكم على أهل بيت يكفلونه لكموهم له ناصحون(12)**﴾ Kasas ﴿**وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيتويطهركم تطهيرا (33)**﴾ Ahzâb ﴿**فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين (36)**﴾ Zâriyât
 	﴿**وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا(33)**﴾ Ahzâb ﴿**واذكرن ما يتلى في بيوتكن من آيات الله والحكمة إن الله كان لطيفا خبيرا(34)**﴾ Ahzâb
Muhtârü’s-sıhâh
● [**بيت**] **ب ي ت**: **البَيْتِ**in çoğulu **بُيُوتٌ** ve **أبيْاتٌ** ve **أبَابيِتُ**; Sîbeveyh’ten, **أقوال** ve **أقاويل** gibi; küçültmesi **بُيَيْتٌ** ve **بِيَيْتٌ**, başının dammesi ve kesresiyle; avam **بويت** der. Ve **البيتُ** ayrıca erkeğin iyâlidir. Şairin sözü:
**وبيت على ظهر المطي بنيته
بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف**
yani: kalemle yazdığı bir şiir beyti. Ve **البائتُ** ve **البَيُّوتُ**: bayat; “**خبز بائت**” denir. Ve erkek **باتَ** eder, **يبيت** eder ve **يبات** eder, **بَيْتُوتَةً**; ve **بَاتَ** filân şeyi yapar: onu geceleyin yaparsa. Ve **بَيَّتَ** düşmana: onlara geceleyin baskın yaptı; isim **البَيَاتُ**tur. Ve **بَيَّتَ** bir işi: onu geceleyin tedbir etti; ondan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿**إذ يبيتون ما لا يرضى من القول**﴾.
الراغب
بيت
- **البيت**in aslı: insanın geceleyin sığınağı; çünkü “**بات**” denir: geceleyin ikamet etti; nitekim gündüz için “**ظل**” denir. Sonra, geceyi dikkate almaksızın meskene de **بيت** denebilir. Çoğulu **أبيات** ve **بيوت**tur; fakat **البيوت** mesken için daha özeldir, **الأبيات** şiir içindir. Aziz ve Celîl dedi ki: }**فتلك بيتوهم خاوية بما ظلموا**﴿[Neml/52]; ve dedi:﴾**واجعلوا بيوتكم قبلة**﴿[Yûnus/78],﴾**لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم**{ [Nûr/27]. Ve bu, taş, kerpiç, yün ve kıl ve tüyden edinilene vâki olur; onunla şiir beyti benzetildi. Ve şeyin mekânı, onun **بيت**i diye ifade edildi. Ve **أهل البيت** Peygamber’in, عليه الصلاة والسلام, âli hakkında örfte bilinir oldu. Ve Peygamber, صلى الله عليه وسلم, şu sözüyle işaret etti: (سلمان منا أهل البيت) ...
...
Ve **بيت الله** ve **البيت العتيق**: Mekke’dir. Aziz ve Celîl Allah dedi: }**وليطوفوا بالبيت العتيق**﴿[Hac/29],﴾**إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة**﴿[Âl-i İmrân/96],﴾**وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت**{ [Bakara/127] yani: Allah’ın evi.
Ve Aziz ve Celîl’in sözü: }**وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى**{ [Bakara/189]; ancak, ihramlarından sonra evlerine yönelmeyi sakınan bir kavim hakkında indi; böylece Yüce Allah bunun birr’e aykırı olduğunu bildirdi. ...
Ve Yüce Allah’ın sözü: }**في بيوت أذن الله أن ترفع**﴿[Nûr/36]; denildi ki: Peygamber’in evleri; ... ve denildi ki:﴾**في بيوت**{ sözüyle, onun ehl-i beytine ve kavmine işaret edildi. Ve denildi ki: onunla kalbe işaret edildi. Ve bazı hikmet sahipleri, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, şu sözü hakkında: (لا تدخل الملائكة بيتا فيه كلب ولا صورة) ...: bununla kalbin kastedildiğini; köpekle de hırsın kastedildiğini; çünkü “**كلب فلان**” denir: hırsta aşırı gittiğinde; ve onların sözü: “o, köpekten daha hırslıdır.”
Ve Yüce Allah’ın sözü: }**وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت**﴿[Hac/26] yani: Mekke; ve﴾**قالت رب ابن لي عندك بيتا في الجنة**﴿[Tahrîm/11] yani: orada bir karargâhı kolaylaştır; ve﴾**وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوآ لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة**{ [Yûnus/87] yani: Mescid-i Aksâ.
Ve Aziz ve Celîl’in sözü: }**فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين**{ [Zâriyât/36]; denildi ki: ev halkının cemaatine işarettir; onları, köyde oturana “köy” denmesi gibi, **بيت** diye adlandırdı. Ve **البيات** ve **التبيت**: düşmana geceleyin kastetmektir.
Dedi ki: }**أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وههم نائمون**﴿[A‘râf/97] /﴾**بياتا أو هم قائلون**﴿[A‘râf/4]. Ve **البيوت**: geceleyin yapılan şeydir. Dedi ki:﴾**بيت طائفة منهم**﴿[Nisâ/81]. Geceleyin tedbir edilen her fiile “**بيت**” denir. Dedi ki:﴾**إذ يبيتون ما لا يرضى من القول**{ [Nisâ/108]. Ve bunun üzerine onun, عليه السلام, sözü: (لا صيام لمن لم يبيت الصيام من الليل) ...
Ve “**بات فلان يفعل كذا**” ifadesi, geceleyin yapılan şeye konulmuş bir ibaredir; gündüz yapılan için “**ظل**” gibi; ve ikisi ibareler babındandır.
ملخص اللسان
1.    **باتَ** erkek **يَبيتُ** ve **يَباتُ** **بَيْتُوتة**: evlendiğinde.
2.    **البيتُ**: bilinen (ev).
3.    Ve erkeğin **بيت**i: onun evidir,
4.    ve onun **بيته**si: onun sarayıdır,
5.    ve **بَيَّتُ  البَيْتَ**: onu bina ettim.
6.    ve erkeğin **بَيْتُ**i: onun karısıdır,
7.    **البَيْتُ**: erkeğin iyâlidir;
8.    **باتَ** filân şöyle şöyle yapar: **يَبِيتُ** ve **يَباتُ** **بَيتاً** ve **بَياتاً** ve **مَبيتاً** ve **بَيْتُوتة**; yani onu geceleyin sürdürdü,
9.    geceye erişen herkes **باتَ** etmiştir; uyudu yahut uyumadı.
10.                       erkek **باتَ** eder: bütün geceyi Allah’a itaatte yahut isyanda uyanık geçirdiğinde.
11.                       **البَيْتُوتة**: geceye girişindir.
12.                       **بِتُّ أُراعي النجومَ؟** manası: yıldızlara baktım,
13.                       ve **بَيَّتَ الأَمْرَ**: onu geceleyin yaptı yahut onu geceleyin tedbir etti.
14.                       **إِذ يُبَيِّتُون ما لا يَرْضى من  القول**: geceleyin düşünülen yahut içine dalınan her şey **بُيِّتَ** edilmiştir.
15.                       **واللَّهُ  يَكْتُبُ ما يُبَيِّتون**: yani geceleyin kötülükten tedbir ettiklerini ve takdir ettiklerini yazar.
16.                       ve **بُيِّتَ** şey: yani takdir edildi.
17.                        ve **هَمٌّ بَيُّوتٌ**: göğüste geceledi;
18.                       ve **المَبِيتُ**: içinde geceleme yapılan yer.
19.                       **البَيْتُ من الشَّعَر**: tek bir tarzın üstüne ziyade olan (şiir beyti),
20.                       **بَيْتٌ**: çadırlar olan binalar dışındaki bina;
21.                       “**بَشِّرْ خديجة ببيتٍ من  قَصَب**”: muradı: içi oyuk bir inci sarayıyla yahut bir zümrüt sarayıyla müjdele.
22.                       **ليس عليكم جُناحٌ أَن تدخُلوا بُيوتاً غيْرَ مسكونة**: manası: izinsiz girmede size günah yoktur;
23.                        **في بُيوتٍ أَذِنَ  اللَّهُ أَن تُرْفَعَ**: muradı: mescitler yahut Beytü’l-Makdis,
24.                       ve ev, örümcek ve keler ve diğer oyuk sahipleri için de olabilir. Aziz tenzilde: **وإِنَّ أَوْهَنَ  البُيوت لَبَيْتُ العنكبوت**;
25.                       ve şiirden **البَيْتُ**, çadırın **بَيْت**inden türemiştir,
26.                       ve şiir beyitlerinden **البَيْتُ**, **بيت** diye adlandırıldı; çünkü o, manzum olarak toplanmış bir sözdür; böylece, parçalarından toplanmış bir **بيت** gibi oldu,
27.                        **البيتَ الحرامَ**: Kâbe; Allah onu şereflendirdi.
28.                       ve Yüce Allah’ın **بَيْتُ**i: Kâbe’dir.
29.                       **البيْتُ**: kabirdir,
30.                       ve Arapların **بَيْتُ**i: onların şerefidir,
31.                       ve Arapların **بُيُوتات**ından **البَيْتُ**: kabile şerefini toplayan; Füzârîlerin Âl-i Hısn’ı gibi,
32.                       **إِنما يُريدُ اللَّهُ  ليُذْهِبَ عنكم الرِّجْسَ أَهلَ البيتِ**: ancak, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, ehl-i beytini; eşlerini, kızını ve Ali’yi, Allah onlardan razı olsun, murad eder.
33.                        ve filân, kavminin **بَيْتُ**idir: yani onların şereflisidir;
34.                       ve **البَيْتُ**: evlenmedir;
35.                        filân, karısının üzerine **بَيْتاً** bina etti: onunla gerdeğe girdiğinde ve onu kurulmuş bir eve soktuğunda,
36.                       “Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, beni, değeri elli dirhem olan bir **بَيْتٍ** üzerine nikâhladı”: yani ev eşyası,
37.                       ve **مَرَةٌ مُتَبَيِّتَةٌ**: bir ev ve bir koca elde etti.
38.                       ve o, benim komşumdur **بَيْتَ بَيْتَ**: yani bitişik,
39.                       “o, bir malı geceletmezdi ve onu kaylûleye bırakmazdı”: yani kendisine mal geldiğinde onu geceye kadar ve kaylûle vaktine kadar tutmaz; bilakis taksimini acele ederdi.
40.                        ve **بَيَّتَ** kavme ve düşmana: onlara geceleyin baskın yaptı;
41.                       ve iş onlara **بَياتاً** geldi: yani gecenin içinde geldi.
42.                        “ev halkı hakkında soruldu: **يُبَيَّتُونَ**”: yani geceleyin vurulurlar.
43.                       “**لا صيامَ لمن لم يُبَيِّتِ الصِّيامَ**”: yani onu geceleyin niyet etmezse.
44.                        “**اسْقِنِي من بَيُّوتِ السِّقاءِ**”: yani geceleyin sağılıp kırbaya doldurulan, böylece geceleyin içinde soğuyan sütten;
45.                       ve **البائِتُ**: bayat;
46.                       ve onun için **بِيتُ ليلةٍ** yoktur ve **بِيتَةُ ليلةٍ**: yani bir gecelik azığı yoktur.
