# بيد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بيد

باد الشيء يبيد بوادا، هكذا في اللسان - وقد أنكره شيخنا بناء على أنه لم يذكره الجوهري ولا أرباب الأفعال، ولا لقتضاه قياس، وهذا وبيادا، بالفتح، وبيودا، بالضم، وبيدودة، وهذه عن اللحياني: ذهب وانقطع. وباديبيد بيدا، إذا هلك. وبادت الشمس بيودا: غربت، حكاه سيبويه. وأباده الله. أهلكه. وفي الحديث: فإذا هم بديار باد أهلها، أي هلكوا وانقرضوا. والبيداء: الفلاة والمفازة المستوية يجرى فيها الخيل، وقيل: مفازة لا شيء فيها. وقال ابن جني: إنما سميت بذلك لأنها تبيد من يحلها. وعن ابن شميل: البيداء: المكان المستوي المشرف، قليلة الشجر جرداء تقود اليوم ونصف يوم، وأقل، وإشرافها شيء قليل، لا تراها إلا غليظة سلبة لا تكون إلا في أرض طين، ج بيد كسروه تكسير الصفات لأنه في الأصل صفة، والقياس بيدوات، لأنه تكسير الأسماء. وفي الحديث: إن قوما يغزون البيت فإذا نزلوا بالبيداء بعث الله جبريل فيقول: يابيداء أبيديهم. فيخسف بهم أي أهلكيهم. وهي هنا اسم موضع بعينه، وهي أرض ملساء بين الحرميءن الشريفين، بطرف الميقات المدني الذي يقال له ذو الحليفة. والبيدانة: الأتان، اسم لها، كما في الصحاح. قال امرؤ القيس:
  فيوما على صلت الجبين مسحج                      ويوما على بيدانة أم تـولـب والبيدانة: الحمارة الوحشية، أو هي التي تسكن البيداء: لا اسم لها أي أضفت إلى البيداء. ووهم الجوهري. وفي اللسان: وفي تسمية الأتان البيدانة قولان: أحدهما أنها سميت بذلك لسكونها البيداء، وتكون النون فيها زائدة، وعلى هذا القول جمهور أهل اللغة. والقول الثاني: أنها العظيمة البدن، وتكون النون فيها أصلية. ج بيدانات. وبيد، وبايد بمعنى غير، يقال: رجل كثير المال بيد أنه بخيل، معناه غير أنه بخيل، حكاه ابن السكيت. وقيل: هي بمعنى على، حكاه أبو عبيد، أي التي يراد منها المصاحبة. قال ابن سيده: والأول أعلى. وقد جاء في بعض الروايات: بايد أنهم أوتوا الكتاب من قبلنا. قال ابن الأثير: ولم أره في اللغة بهذا المعنى. وقال بعضهم: إنها بأيد، أي بقوة. قال أبو عبيد: وفيه لغة أخرى ميد بالميم. ويأتي بيد بمعنى من أجل، ذكره ابن هشام. ومثله بحديث: أنا أفضح العرب بيد أني من قريش. وطعام بيد: رديء. نقله الصغاني. وبيدان: اسم رجل، حكاه ابن الأعرابي وأنشد:
  متى أنفلت من دين بيدان لا يعد                      لبيدان دين في كرائم مـالـيا
  على أنني قد قلت من ثقة بـه                      ألا إنما باعت يميني شمـالـيا وبيدان: ع، قال:
  أجدك لن ترى بثعيلبات                      ولا بيدان ناجية ذمولا أو بيدان ماءة لبني جعفر ابن كلاب، وقيل: جبل أحمر مستطيل من أخيلة حمى ضرية. قاله أبو عبيد.

### Türkçe

**باد** şey **يبيد** **بَوادا**: Lisân’da böyledir—ve şeyhimiz bunu, Cevherî’nin onu zikretmemiş olması ve fiillerin erbabının (onu zikretmemiş olması) ve kıyasın onu gerektirmemesi üzerine inkâr etmiştir; ve bu (masdar) **بِيادا** fetha ile, ve **بِيودا** damme ile, ve **بَيْدودة**; ve bu, Lihyânî’den: gitti ve kesildi. Ve **باديبيد** **بيدا**: helâk olduğu zaman. Ve güneş **بِيودا** **بادت**: battı; Sîbeveyh onu nakletti. Ve Allah onu **أباده**: onu helâk etti. Ve hadiste: “Derken onlar, ehli **باد** olan diyarlar (gördüler)”; yani helâk oldular ve tükendiler.

Ve **البيداء**: çöl ve düz, içinde atların koştuğu dümdüz ıssız yer; ve denildi ki: içinde hiçbir şey olmayan ıssız yer. İbn Cinnî dedi ki: Ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü o, ona ineni helâk eder (**تبيد**). İbn Şümeyl’den: **البيداء**: yüksekçe, düz yer; ağacı az, çıplak; bir gün ve yarım gün, ve daha az, (mesafe) götürür; ve onun yüksekliği az bir şeydir; onu ancak kalın, sert (bir yer) olarak görürsün; yalnızca çamur arazide olur. Çoğulu **بِيد**; onu sıfatların kırması olarak kırdılar; çünkü aslında sıfattır; kıyas ise **بيدوات**tır; çünkü o, isimlerin kırmasıdır. Ve hadiste: “Bir kavim Beyt’e gazâ eder; **البيداء**’ya indiklerinde Allah Cebrâil’i gönderir; o da der ki: ‘Ey **بيداء**! Onları **أبيديهم**.’” Böylece onlarla yer yarılır; yani onları helâk et. Ve o burada, bizzat belirli bir yerin adıdır; o, iki şerefli harem arasında, Medenî mîkâtın ucunda, kendisine **ذو الحليفة** denilen yerde, düz bir arazidir.

Ve **البيدانة**: dişi eşek; ona ait bir isimdir; Sıhâh’ta olduğu gibi. İmru’ul-Kays dedi ki:
  Bir gün, düz alınlı, süratli (at) üzerinde;
  ve bir gün, **بيدانة** üzerinde, **أم تـولـب**.

Ve **البيدانة**: yabanî dişi eşek; yahut o, **البيداء**’da oturan (dişi eşek)tir: onun için bir isim yoktur; yani **البيداء**’ya izâfe edildi. Cevherî yanıldı. Lisân’da: Dişi eşeğe **البيدانة** adının verilmesinde iki görüş vardır: birincisi, onun **البيداء**’da sakin olmasından dolayı bu adla adlandırıldığıdır; bu durumda ondaki **النون** ziyadedir; bu görüş üzere dil ehlinin çoğunluğu vardır. İkinci görüş: onun iri bedenli olduğudur; bu durumda ondaki **النون** aslîdir. Çoğulu **بيدانات**.

Ve **بيد** ve **بايد** “başka, gayrı” mânâsınadır; denilir: “Malı çok bir adamdır, **بيد** ki o cimridir”; mânâsı: “cimri olması dışında”; İbn Sikkît onu nakletti. Ve denildi ki: o “üzerine” mânâsınadır; Ebû Ubeyd onu nakletti; yani kendisinden beraberlik kastedilen (mânâ). İbn Sîde dedi ki: birincisi daha yücedir. Bazı rivayetlerde gelmiştir: “**بايد** ki onlar, bizden önce Kitap verilmişlerdir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Onu dilde bu mânâ ile görmedim. Bazıları dedi ki: O, **بأيد**’dir; yani kuvvetle. Ebû Ubeyd dedi ki: Onda başka bir dil daha vardır: **ميد** **بالميم**. Ve **بيد**, “-den dolayı” mânâsıyla gelir; onu İbn Hişâm zikretti. Ve onun benzeri, hadiste: “Ben Arapları rezil ederim, **بيد** ki ben Kureyş’tenim.” Ve **بيد** yiyecek: kötü. Sığânî onu nakletti.

Ve **بيدان**: bir adamın adıdır; İbnü’l-A‘râbî onu nakletti ve şu beyti okudu:
  Ne zaman **بيدان**’ın dininden sıyrılsam, geri dönmez;
  **لبيدان**’ın, değerli mallarda bir dini vardır.
  Şu da var ki ben ona güvenerek dedim:
  Dikkat edin, ancak sağ elim solumu sattı.

Ve **بيدان**: bir yer adıdır (ع). Dedi ki:
  Yemin ederim, sen **ثعيلبات**’ta görmeyeceksin,
  ne de **بيدان**’da kurtulmuş, ağır yürüyen (deve)yi.

Veya **بيدان**, Ca‘fer b. Kilâb oğullarına ait bir su yeridir; ve denildi ki: **حمى ضرية**’nin ufuklarında, uzunlamasına kırmızı bir dağdır. Ebû Ubeyd bunu söyledi.
