# بيظ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%B8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بيظ

باب الظاء والباء و و ء ي معهما
و ظ ب، ظ ب ي، ظ أ ب، ظ ب أ، ب ظ و، ب ي ظ مستعملات
وظب:
وَظَبَ يظِبُ وُظوباً، وهو المُواظَبةُ على الشيء والمُداوَمَةُ والتَّعاهُدُ.
ويقال للرَّوْضِة إذا تُدووِلَتْ بالرَّعْي حتى لم يَبْقَ فيها كَلأٌ إِنّها لمَوْظوبةٌ أي مَوْطوءة أي مأكولٌ ما فيها، ولَشدّ ما وُظِبَتْ.
ووادٍ مَوْظوبٌ: معروف من الأودية، وكذلك العُشبُ والأرضُ، قال:
بكلِّ وادٍ جَديبِ الأرضِ موظوبِ
ظبي:
ظبْيةٌ، وثلاثُ أظبٍ وظِباء.
والظَّبْيُ اسم رَمْلٍ.
والظَّبْيَةُ: جَهازُ المرأة والناقة، يعني حَياءها.
والظُّبَةُ: حَدُّ السَّيْف في طَرَفه، والخِنجَر وشِبْهه، والجمع الظُّباة والظُّبَى والظُّبُون.
ويقال: هو من ظُبوة كنا أنّ بُرَة من بُرْوَة، ولو جُمعَ ظُبَوات في الشِّعر على قياس سَنَوات جاز، قال:
وقوم كرام أَنْكَحَتنـا بَـنـاتِـهـم		ظُباتُ السُّيوفِ والرِّماحُ المداعِسُ
ويقال: الظَّبية جِرابٌ صغير من مَسُكِ البَهْمِة من الغَنَم.
والظَّبْيةُ شِبْهُ العِجْلة والمَزادة.
وإذا خَرَج الدَّجّال تخرُج امرأةٌ قُدّامه تُسَمَّى ظَبْية، وهي تُنذِرُ المُسلمينْ.
ظأب:
ويقال: ظَأَبْتُ الرجل: شَتَمتُه وخَوَّفْتُه. والضَأْبُ: السِّلْفُ، ولم أسمعهم يصفون به إلاِّ الرجل، ويقال: ظأْم، والباءَ أجودُ، وإنْ يُجمَعُ فالظَّأْبون، ولم أسمَعْ مه فعلاً، وقد مَرَّ في باب التضعيف في لغة من يشدِّد الباءَ.
والظَّأْبُ: الجَلَبةُ، قال أوس:
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ.
ظبأ:
الظِّبَأُ: الظَّرْف الذي يُجْعَل فيه اللَّبَن.
والظِّبَأُ: سِمَةٌ عل الفَرَس.
والظِّبَأُ: وادٍ لهُذَيْل.
بظو:
قال الأغَلب:
خاظي البَضيع لحمُه خَظَا بَظَا
وبَطَا صِلةٌ لخَظَا.
وقال أبو الأسود لابن أخيه وقد أَعْرَسَ: كيف وَجَدْتَ أهلَكَ، قال خَظيت وبَظيت، قال: أما خَظيت فقد عَرَفْتهُ، فما بَظيت? قال: عَرَبيّةٌ لم تَبلُغْكَ، قال: يا ابنَ أخي لا خير في عربيّةٍ لَمْ تَبْلُغني
بيظ:
البَيْظُ، يقال: ماءُ الرجل، ولم أسمَعْ منه فعلاً، فإنْ جُمِعَ فقياسُه البُيُوظ والأَبياظ.

### Türkçe

باب **الظاء** و**الباء** و**و** و**ء** و**ي** معهما
Ve onlarla birlikte **الظاء** ve **الباء** ve **و** ve **ء** ve **ي** bâbı.

و **ظ ب**، **ظ ب ي**، **ظ أ ب**، **ظ ب أ**، **ب ظ و**، **ب ي ظ** مستعملات
**ظ ب**; **ظ ب ي**; **ظ أ ب**; **ظ ب أ**; **ب ظ و**; **ب ي ظ** kullanımdadır.

**وظب**:
**وَظَبَ** **يظِبُ** **وُظوباً**: o, bir şey üzerinde **المُواظَبةُ** (devamlılık göstermek) ve **المُداوَمَةُ** (sürdürmek) ve **التَّعاهُدُ**dur (gözetip yoklamak).

Ve **الرَّوْضِة** (çayır) için, otlatma ile elden ele dolaştırıldığı zaman, içinde **كَلأٌ** (ot) kalmayıncaya kadar, denilir ki: o mutlaka **مَوْظوبةٌ**dur; yani **مَوْطوءة** (çiğnenmiş) yani içindekinin yenmiş olduğu; ve ne şiddetli **وُظِبَتْ** (üzerinde devamlı otlatma yapılmış).

Ve **ووادٍ مَوْظوبٌ**: vadilerden bilinen (meşhur) bir vadi; aynı şekilde **العُشبُ** (ot) ve **الأرضُ** (yer/toprak) da (böyledir). Dedi ki:
بكلِّ وادٍ جَديبِ الأرضِ موظوبِ

**ظبي**:
**ظبْيةٌ**; ve üç **أظبٍ** ve **ظِباء**.

Ve **الظَّبْيُ** bir kumun adıdır.

Ve **الظَّبْيَةُ**: kadının ve dişi devenin **جَهازُ**u; yani onun **حَياء**ı (mahrem yeri).

Ve **الظُّبَةُ**: kılıcın ucundaki **حَدُّ** (keskin ağız); ve hançer ve benzeri. Çoğulu: **الظُّباة** ve **الظُّبَى** ve **الظُّبُون**.

Ve denilir ki: o, **ظُبوة**dendir; tıpkı **بُرَة**’nin **بُرْوَة**’den olması gibi. Ve eğer şiirde **سَنَوات** kıyasına göre **ظُبَوات** olarak çoğul yapılırsa câiz olur. Dedi ki:
وقوم كرام أَنْكَحَتنـا بَـنـاتِـهـم		ظُباتُ السُّيوفِ والرِّماحُ المداعِسُ

Ve denilir ki: **الظَّبية** koyundan **البَهْمِة**nin **مَسُك**ünden (derisinden) küçük bir **جِراب**dır (torba).

Ve **الظَّبْيةُ** **العِجْلة**ye ve **المَزادة**ye benzer (bir şey)dir.

Ve **الدَّجّال** çıktığı zaman, önünde **ظَبْية** diye adlandırılan bir kadın çıkar; o, **المُسلمينْ**i uyarır.

**ظأب**:
Ve denilir ki: **ظَأَبْتُ** adamı: ona sövdüm ve onu korkuttum. Ve **الضَأْبُ**: **السِّلْفُ** (kayın hısımı); onları bununla ancak adamı nitelediklerini işitmedim. Ve denilir ki: **ظأْم**; fakat **الباء** daha iyidir. Ve eğer çoğul yapılırsa **الظَّأْبون** (olur). Ve ondan bir fiil işitmedim; ve **الباب** (bâb) **التضعيف**’te, **الباء**’yı şeddeli yapan kimsenin dilinde geçmişti.

Ve **الظَّأْبُ**: **الجَلَبةُ** (gürültü/bağrışma). Evs dedi ki:
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ.

**ظبأ**:
**الظِّبَأُ**: içine süt konulan **الظَّرْف** (kap/kılıf).

Ve **الظِّبَأُ**: at üzerinde bir **سِمَةٌ** (dağlama nişanı).

Ve **الظِّبَأُ**: Hüzeyl’e ait bir vadi.

**بظو**:
Ağleb dedi ki:
خاظي البَضيع لحمُه خَظَا بَظَا
Ve **بَطَا**, **خَظَا** için bir **صِلةٌ**dir (ek/ilâve).

Ve Ebû’l-Esved, evlenmiş olan yeğenine dedi ki: Aileni nasıl buldun? O dedi: **خَظيت** ve **بَظيت**. O dedi: **خَظيت**’i gerçekten tanıdım; peki **بَظيت** nedir? O dedi: sana ulaşmamış bir Arapçadır. O dedi: Ey yeğenim, bana ulaşmamış bir Arapçada hayır yoktur.

**بيظ**:
**البَيْظُ**: erkeğin suyu denilir; ondan bir fiil işitmedim. Eğer çoğul yapılırsa kıyası **البُيُوظ** ve **الأَبياظ**dır.
